ಮೊದಲ ಪುಟ

॥ ಶ್ರೀಹರಿಃ ॥

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಶಿವಪುರಾಣ

(ಕೇವಲ ಗದ್ಯಾನುವಾದ)

संक्षिप्त शिवपुराण - कन्नड़

ತ್ವಮೇವ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾ ತ್ವಮೇವ

ತ್ವಮೇವ ಬಂಧುಶ್ಚ ಸಖಾ ತ್ವಮೇವ ।

ತ್ವಮೇವ ವಿದ್ಯಾ ದ್ರವಿಣಂ ತ್ವಮೇವ

ತ್ವಮೇವ ಸರ್ವಂ ಮಮ ದೇವದೇವ ॥

ಹಿಂದೀ ಸಂಪಾದಕರು : ಹನುಮಾನ್ ಪ್ರಸಾದ ಪೊದ್ದಾರ್

ಗೀತಾ ಸೇವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್

॥ ಶ್ರೀಹರಿಃ ॥

ನಿವೇದನೆ

‘‘ಸ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ ಶಿವಃ ಸ ಹರಿಃ ಸೇಂದ್ರಃ ಸೋಽಕ್ಷರಃ ಪರಮಸ್ವರಾಟ್’’

ಭಗವತ್ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಅನಂತ ರೂಪ, ಅನಂತ ನಾಮಗಳಿವೆ. ವೇದವು ಪರಮ ಪುರುಷನನ್ನು ಈ ಉಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ - ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ, ಹರಿ, ಇಂದ್ರ, ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ನಾಮರೂಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ಪರತತ್ತ್ವವು ನಾಶರಹಿತವಾದುದು, ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಬೆಳಗುವಂತಹುದು, ತನಗೆ ತಾನೇ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವುದು. ಒಂದೇ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ನಾನಾ ರೂಪಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಪರಶಿವನನ್ನು ರುದ್ರ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಕರೆದು, ಶಿವತತ್ತ್ವದ ನಿರೂಪಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ‘ಯೋ ರುದ್ರೋ ವಿಶ್ವಾಭುವನಾನಿ ವಿವೇಶ ತಸ್ಮೈ ರುದ್ರಾಯ ನಮೋಽಸ್ತು’ ರುದ್ರನು ಅಗ್ನಿ, ನೀರು, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು, ಇತರ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅಂತಹ ರುದ್ರನಿಗೆ (ಶಿವನಿಗೆ) ನಮಸ್ಕಾರ. ‘‘ವಿಶ್ವಭೂತಂ ಭುವನಂ ಚಿತ್ರಂ ಬಹುಧಾ ಜಾತಂ ಜಾಯಮಾನಂ ಚ ಯತ್ ಸರ್ವೋ ವೈ ರುದ್ರಸ್ತಸ್ಮೈ ರುದ್ರಾಯ ನಮೋಽಸ್ತು ॥’’ ಭೌತಿಕವಾದ ಪ್ರಪಂಚ, ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಜೀವಿಗಳು, ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಬಣ್ಣ, ಆಕಾರ, ರೂಪಗಳಿಂದ ಅನಂತವಾಗಿ ವಿಕಾಸ ಹೊಂದುವುದೆಲ್ಲವೂ ರುದ್ರನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಂತಹ ರುದ್ರನಿಗೆ (ಶಿವನಿಗೆ) ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೀಗೆ ಪರತತ್ತ್ವವಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. ‘ರುದ್ರಾಧ್ಯಾಯ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿವನ ಕುರಿತಾದ ಮಂತ್ರಗುಚ್ಛ. ವಿಶ್ವರೂಪೀ, ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಶಿವನ ಸುಂದರ ವರ್ಣನೆ ಈ ರುದ್ರಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಪರಾತ್ಪರ ಪರಶಿವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿಶದವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವುದೇ ಶ್ರೀ ಶಿವಪುರಾಣ.

ಶಿವಪುರಾಣವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುರಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪರಾತ್ಪರ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮೇಶ್ವರನ ‘ಶಿವ’ (ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ) ಸ್ವರೂಪದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಿವೇಚನೆ, ರಹಸ್ಯ, ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಉಪಾಸನೆಯ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ದೇವತೆ ಮಾತ್ರ ಆಗಿರದೆ, ಅವನು ಪಂಚದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನನೂ, ಅನಾದಿಸಿದ್ಧ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿರುವನು ಹಾಗೂ ನಿಗಮಾಗಮ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಮಾಮಂಡಿತ ಮಹಾದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವೇದಗಳು ಈ ಪರತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತ, ಅಜನ್ಮಾ, ಎಲ್ಲದರ ಕಾರಣ, ವಿಶ್ವಪ್ರಪಂಚದ ಸ್ರಷ್ಟಾ, ಪಾಲಕ ಹಾಗೂ ಸಂಹಾರಕ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡಿವೆ. ಶ್ರುತಿಗಳು ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಸ್ವಯಂಭೂ, ಶಾಂತ, ಪ್ರಪಂಚಾತೀತ, ಪರಾತ್ಪರ, ಪರಮತತ್ತ್ವ, ಈಶ್ವರರಿಗೂ ಪರಮ ಮಹೇಶ್ವರ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸ್ತುತಿಸಿವೆ. ‘ಶಿವ’ನ ಅರ್ಥ-‘ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವರೂಪ’ ಮತ್ತು ‘ಕಲ್ಯಾಣ ಪ್ರದಾತಾ’ ಎಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಪರಮಬ್ರಹ್ಮನ ಈ ಕಲ್ಯಾಣ ಸ್ವರೂಪದ ಉಪಾಸನೆಯು ಉಚ್ಚಕೋಟಿಯ ಸಿದ್ಧರು, ಆತ್ಮಕಲ್ಯಾಣ ಸಾಧಕರೂ ಸರ್ವಸಾಧಾರಣ ಆಸ್ತಿಕ ಜನರು - ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ಪರಮ ಮಂಗಲಮಯ, ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿದಾಯಕ ಮತ್ತು ಸರ್ವಶ್ರೇಯಸ್ಕರವಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು, ದನುಜರು, ಋಷಿ ಮಹರ್ಷಿ, ಯೋಗೀಂದ್ರ, ಮುನೀಂದ್ರ, ಸಿದ್ಧ, ಗಂಧರ್ವರೇ ಅಲ್ಲ, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣುವೂ ಕೂಡ ಮಹಾದೇವನ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮ ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪರಮಾರಾಧ್ಯನು ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಶಿವೋಪಾಸನೆಯ ಪ್ರಚಾರ-ಪ್ರಸಾರದ ಬಾಹುಳ್ಯ ಕೇವಲ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ನಡೆದು ಬಂದಿರುವುದು ಸರ್ವವಿದಿತವಾಗಿದೆ.

ಈ ಶಿವಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ವಿಶದ ವಿವೇಚನದೊಂದಿಗೆ ಶಿವ-ಅವತಾರ, ಮಹಿಮೆ, ಲೀಲಾ ಕಥೆಗಳಿದ್ದು, ಪೂಜಾಪದ್ಧತಿ, ಶೈವದೀಕ್ಷಾವಿಧಿ, ಜ್ಞಾನಪ್ರದ ಅನೇಕ ಆಖ್ಯಾನಗಳು, ಶಿಕ್ಷಾಪ್ರದ ಗಂಭೀರ ಹಾಗೂ ರೋಚಕ ಪ್ರೇರಣಾಸ್ಪದ ಕಥೆಗಳ ಸುಂದರ ಸಂಯೋಜನೆಯೂ ಇದೆ.

ಶಿವಪಂಚಾಕ್ಷರ ಸ್ತೋತ್ರ

ನಾಗೇಂದ್ರಹಾರಾಯ ತ್ರಿಲೋಚನಾಯ

ಭಸ್ಮಾಂಗರಾಗಾಯ ಮಹೇಶ್ವರಾಯ ।

ನಿತ್ಯಾಯ ಶುದ್ಧಾಯ ದಿಗಂಬರಾಯ

ತಸ್ಮೈ ‘ನ’ ಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ॥1॥

ಮಂದಾಕಿನೀಸಲಿಲ ಚಂದನ ಚರ್ಚಿತಾಯ

ನಂದೀಶ್ವರ ಪ್ರಮಥನಾಥಮಹೇಶ್ವರಾಯ ।

ಮಂದಾರ ಪುಷ್ಪ ಬಹು ಪುಷ್ಪ ಸುಪೂಜಿತಾಯ

ತಸ್ಮೈ ‘ಮ’ ಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ॥2॥

ಶಿವಾಯ ಗೌರೀವದನಾಬ್ಜ ವೃಂದ-

ಸೂರ್ಯಾಯ ದಕ್ಷಾಧ್ವರನಾಶಕಾಯ ।

ಶ್ರೀ ನೀಲಕಂಠಾಯ ವೃಷಭಧ್ವಜಾಯ

ತಸ್ಮೈ ‘ಶಿ’ ಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ॥3॥

ವಸಿಷ್ಠ ಕುಂಭೋದ್ಭವ ಗೌತಮಾಯ

ಮುನೀಂದ್ರ ದೇವಾರ್ಚಿತಶೇಖರಾಯ ।

ಚಂದ್ರಾರ್ಕವೈಶ್ವಾನರಲೋಚನಾಯ

ತಸ್ಮೈ ‘ವ’ ಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ॥4॥

ಯಕ್ಷಸ್ವರೂಪಾಯ ಜಟಾಧರಾಯ

ಪಿನಾಕ ಹಸ್ತಾಯ ಸನಾತನಾಯ ।

ದಿವ್ಯಾಯ ದೇವಾಯ ದಿಗಂಬರಾಯ

ತಸ್ಮೈ ‘ಯ’ ಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ॥5॥

ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಿದಂ ಪುಣ್ಯಂ ಯಃ ಪಠೇಚ್ಛಿವ ಸನ್ನಿಧೌ

ಶಿವಲೋಕ ಮವಾಪ್ನೋತಿ ಶಿವೇನ ಸಹ ಮೋದತೇ ॥6॥

॥ ಇತಿ ಶ್ರೀಮತ್ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ವಿರಚಿತಂ ಶಿವಪಂಚಾಕ್ಷರ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಸಂಪೂರ್ಣಮ್ ॥

॥ ಓಂ. ನಮಃ ಶಿವಾಯ ॥

ಶ್ರೀಶಿವಮಾನಸ ಪೂಜಾ

ರತ್ನೈಃ ಕಲ್ಪಿತಮಾಸನಂ ಹಿಮಜಲೈಃ ಸ್ನಾನಂ ಚ ದಿವ್ಯಾಂಬರಂ

ನಾನಾ ರತ್ನ ವಿಭೂಷಿತಂ ಮೃಗಮದಾ ಮೋದಾಂಕಿತಂ ಚಂದನಮ್ ।

ಜಾತೀ ಚಂಪಕ ಬಿಲ್ಪಪತ್ರರಚಿತಂ ಪುಷ್ಪಂ ಚ ಧೂಪಂ ತಥಾ

ದೀಪಂ ದೇವ ದಯಾನಿಧೇ ಪಶುಪತೇ ಹೃತ್ಕಲ್ಪಿತಂ ಗೃಹ್ಯತಾಮ್ ॥

ಎಲೈ ದಯಾಸಾಗರ, ದೇವಾ, ಪಶುಪತೇ! ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿನಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ರತ್ನಜಡಿತ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು, ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ತಣ್ಣಗಿನ ನೀರನ್ನು, ಉಡಲು ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು, ಅನೇಕ ರತ್ನಜಡಿತ ಒಡವೆಗಳನ್ನು, ಕಸ್ತುರೀ ಸುಗಂಧವುಳ್ಳ ಚಂದನವನ್ನು, ಜಾಜಿ, ಸಂಪಿಗೆ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಮುಂತಾದ ಹೂವುಗಳನ್ನು, ಧೂಪ ಮತ್ತು ದೀಪಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರುವೆನು, ನೀನು ಇವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.॥1॥

ಸೌವರ್ಣೇ ನವರತ್ನ ಖಂಡರಚಿತೇ ಪಾತ್ರೇ ಘೃತಂ ಪಾಯಸಂ

ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಪಂಚವಿಧಂ ಪಯೋದಧಿಯುತಂ ರಂಭಾಫಲಂ ಪಾನಕಮ್ ।

ಶಾಕಾನಾಮಯುತಂ ಜಲಂ ರುಚಿಕರಂ ಕರ್ಪೂರ ಖಂಡೋಜ್ವಲಂ

ತಾಂಬೂಲಂ ಮನಸಾ ಮಯಾ ವಿರಚಿತಂ ಭಕ್ತ್ಯಾಪ್ರಭೋ ಸ್ವೀಕುರು ॥

ಹೊಳೆಯುವ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಕೋದ ಸುವರ್ಣಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ, ಪಾಯಸ, ಪಂಚ-ಪಕ್ವಾನ್ನಗಳು, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಪಾನಕ, ಅನೇಕ ಪಲ್ಯಗಳು, ರುಚಿಕರವಾದ ನೀರು, ಕರ್ಪೂರ ಮಿಶ್ರಿತ ತಾಂಬೂಲ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರುವೆನು. ಪ್ರಭೋ! ಇವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.॥2॥

ಛತ್ರಂ ಚಾಮರಯೋರ್ಯುಗಂ ವ್ಯಜನಕಂ ಚಾದರ್ಶಕಂ ನಿರ್ಮಲಂ

ವೀಣಾಭೇರಿ ಮೃದಂಗ ಕಾಹಲಕಲಾ ಗೀತಂ ಚ ನೃತ್ಯಂ ತಥಾ ।

ಸಾಷ್ಟಾಂಗಂ ಪ್ರಣತಿಃ ಸ್ತುತಿರ್ಬಹುವಿಧಾ ಏತತ್ಸಮಸ್ತಂ ಮಯಾ

ಸಂಕಲ್ಪೇನ ಸಮರ್ಪಿತಂ ತವ ವಿಭೋ ಪೂಜಾಂ ಗೃಹಾಣ ಪ್ರಭೋ ॥

ಎಲೈ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಭುವೇ! ಛತ್ರ, ಚಾಮರ, ಬೀಸಣಿಗೆ, ನಿರ್ಮಲವಾದ ಕನ್ನಡಿ, ವೀಣೆ, ನಗಾರಿ, ಮೃದಂಗ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ವಾದ್ಯಗಳು, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಸಾಷ್ಟಾಂಗನಮಸ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಸ್ತುತಿಗಳು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿರುವೆನು. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ನೀನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.॥3॥

ಆತ್ಮಾ ತ್ವಂ ಗಿರಿಜಾಮತಿಃ ಸಹಚರಾಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಶರೀರಂ ಗೃಹಂ

ಪೂಜಾತೇ ವಿಷಯೋಪಭೋಗರಚನಾ ನಿದ್ರಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಿತಿಃ ।

ಸಂಚಾರಃ ಪದಯೋಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣವಿಧಿಃ ಸ್ತೋತ್ರಾಣಿ ಸರ್ವಾಗಿರೋ

ಯದ್ಯತ್ಕರ್ಮ ಕರೋಮಿ ತತ್ತದಖಿಲಂ ಶಂಭೋ ತವಾರಾಧನಮ್ ॥

ಎಲೈ ಶಂಭೋ! ನೀನೇ ನನ್ನ ಆತ್ಮಾ ಆಗಿರುವೆ, ಪಾರ್ವತಿಯು ಬುದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ, ಪ್ರಾಣಗಳೇ ಮಿತ್ರರಾಗಿವೆ, ಶರೀರವೇ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಷಯಗಳ ಉಪಭೋಗವೇ ನಿನ್ನ ಪೂಜೆಯು. ನಿದ್ದೆಯೇ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿದೆ. ನಡೆಯುವುದೇ ನಿನ್ನ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ನುಡಿಯುವ ಮಾತುಗಳೇ ನಿನ್ನ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು. ನಾನು ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳು ನಿನ್ನದೇ ಆರಾಧನೆಯಾಗಿದೆ.॥4॥

ಕರಚರಣಕೃತಂ ವಾಕ್ಕಾಯಜಂ ಕರ್ಮಜಂ ವಾ

ಶ್ರವಣನಯನಜಂ ವಾ ಮಾನಸಂ ವಾಪರಾಧಮ್ ।

ವಿಹಿತಮವಿಹಿತಂ ವಾ ಸರ್ವಮೇತತ್ ಕ್ಷಮಸ್ವ

ಜಯ ಜಯ ಕರುಣಾಬ್ಧೇ ಶ್ರೀಮಹಾದೇವ ಶಂಭೋ ॥

ಎಲೈ ಮಹಾದೇವಾ! ಕರುಣಾಸಾಗರ, ಶಂಭೋ! ನಿನಗೆ ಜಯ ಜಯಕಾರವಿರಲಿ. ಕೈ, ಕಾಲು ವಾಣೀ, ಶರೀರ, ಕಿವಿ, ಕಣ್ಣು, ಇತ್ಯಾದಿ ನನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ. ಉಚಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಅನುಚಿತವಾಗಿ ನಡೆದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು.॥5॥

॥ ಇತಿ ಶ್ರೀ ಮಚ್ಛಂಕರಾಚಾರ್ಯವಿರಚಿತಾ ಶಿವಮಾನಸಪೂಜಾ ಸಮಾಪ್ತಾ ॥

ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ತೋತ್ರಮ್

ಸೌರಾಷ್ಟ್ರೇ ಸೋಮನಥಂ ಚ ಶ್ರೀಶೈಲೇ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಮ್ ।

ಉಜ್ಜಯಿನ್ಯಾಂ ಮಹಾಕಾಲಮೋಂಕಾರಮಮಲೇಶ್ವರಮ್ ॥1॥

ಪರಲ್ಯಾಂ ವೈದ್ಯನಾಥಂ ಚ ಡಾಕಿನ್ಯಾಂ ಭೀಮಶಂಕರಮ್ ।

ಸೇತುಬಂಧೇ ತು ರಾಮೇಶಂ ನಾಗೇಶಂ ದಾರುಕಾವನೇ ॥2॥

ವಾರಾಣಸ್ಯಾಂ ತು ವಿಶ್ವೇಶಂ ತ್ರ್ಯಂಬಕಂ ಗೌತಮೀ ತಟೇ ।

ಹಿಮಾಲಯೇ ತು ಕೇದಾರಂ ಘುಶ್ಮೇಶಂ ಚ ಶಿವಾಲಯೇ ॥3॥

ಏತಾನಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಾನಿ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಃ ಪಠೇನ್ನರಃ ।

ಸಪ್ತಜನ್ಮ ಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಸ್ಮರಣೇನ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥4॥

॥ ಓಂ ಶ್ರೀಪರಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ ॥ ಶ್ರೀ ಗಣೇಶಾಯನಮಃ ॥

ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ

ಭವಾಬ್ಧಿಮಗ್ನಂ ದೀನಂ ಮಾಂ ಸಮುದ್ಧರ ಭವಾರ್ಣವಾತ್ ।
ಕರ್ಮಗ್ರಾಹ ಗೃಹೀತಾಂಗಂ ದಾಸೋಽಹಂ ತವ ಶಂಕರ ॥

ಶೌನಕರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಶಿವಪುರಾಣದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದುದು

ಶೌನಕರು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ತಾವು ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ತತ್ತ್ವಜ್ಞರಾಗಿರುವಿರಿ. ಸ್ವಾಮಿ! ನನಗೆ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಸಾರತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವ ವಿವೇಕದ ವೃದ್ಧಿ ಹೇಗಾಗಬಹುದು? ಸಾಧು-ಸತ್ಪುರುಷರು ಯಾವ ವಿಧದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಾದಿ ಮಾನಸಿಕ ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರು? ಈ ಘೋರ ಕಲಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀವರು ಪ್ರಾಯಶಃ ಆಸುರ ಸ್ವಭಾವದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜೀವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಶುದ್ಧ (ದೈವೀ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ)ವಾಗಿಸಲು ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಉಪಾಯವು ಯಾವುದಿದೆ? ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಹಾಗೂ ಪರಮ ಮಂಗಲಕರವಾದ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಪವಿತ್ರವಾದ ಶಾಶ್ವತ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಈಗ ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ. ಪೂಜ್ಯರೇ! ಆ ಸಾಧನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಶೀಘ್ರವೇ ಅಂತಃಕರಣವು ವಿಶೇಷ ಶುದ್ಧವಾಗಿ, ಅಂತಹ ನಿರ್ಮಲ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ಪುರುಷನಿಗೆ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಶಿವನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವಂತಹ ಉಪಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕು.

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶೌನಕನೇ! ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೇಮ ಹಾಗೂ ಬಯಕೆ ಇದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಉತ್ತಮ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ವತ್ಸ! ಅದು ಸಮಸ್ತ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವೂ, ಭಕ್ತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸುವಂತಹುದು. ಕರ್ಣಗಳಿಗೆ ರಸಾಯನವಾಗಿದ್ದು, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ನೀನು ಶ್ರವಣಿಸು. ಮುನಿಯೇ! ಅದು ಪರಮೋತ್ತಮ ಶಿವಪುರಾಣ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಪ್ರವಚನ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಇದು ಕಾಲರೂಪೀ ಸರ್ಪದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡುವ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಗುರುಗಳಾದ ವ್ಯಾಸರು, ಸನತ್ಕುಮಾರ ಮುನಿಗಳ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅತ್ಯಂತ ಆದರದಿಂದ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಈ ಪುರಾಣದ ರಚನೆಯ ಉದ್ದೇಶವು ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಮನುಷ್ಯರ ಪರಮ ಹಿತವಾಗುವುದೇ ಆಗಿದೆ.

ಈ ಶಿವಪುರಾಣವು ಪರಮೋತ್ತಮ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಈ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ವಾಙ್ಮಯಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿಧದಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಇದರ ಪಾರಾಯಣೆ ಹಾಗೂ ಶ್ರವಣವು ಸರ್ವಸಾಧನ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಶ್ರೇಷ್ಠತಮ ಸ್ಥಿತಿಗಡರಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಬಹುಬೇಗನೇ ಶಿವಪದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯರು ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ಓದಲು ಇಚ್ಛಿಸಿರುವರು; ಅಥವಾ ಇದರ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಅಭೀಷ್ಟ ಸಾಧನೆಯೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವರು. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಇದರ ಶ್ರವಣವೂ ಸಮಸ್ತ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮವಾದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.

ಈ ಶಿವಪುರಾಣವೆಂಬ ಗ್ರಂಥವು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದರ ಏಳು ಸಂಹಿತೆಗಳಿವೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಭಕ್ತಿ-ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಬಹಳ ಆದರದಿಂದ ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಬೇಕು. ಏಳು ಸಂಹಿತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ದಿವ್ಯ ಶಿವಪುರಾಣವು ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದಾಗಿದೆ.

ಈ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಓದುವವನು, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡಿದವನು ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನಾಗಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳುವವನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ತನ್ನ ಪದ(ಧಾಮ)ವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಆದರದಿಂದ ಈ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಹೊಂದುವನು. ದಿನನಿತ್ಯವೂ ಆಲಸ್ಯರಹಿತನಾಗಿ ಈ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ರೇಷ್ಮೆವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಸತ್ಕರಿಸುವವನು ಸದಾಕಾಲ ಸುಖಿಯಾಗುವನು. ಈ ಶಿವಪುರಾಣವು ನಿರ್ಮಲ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸರ್ವಸ್ವವಾಗಿದೆ. ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಆದರದಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ನಿರ್ಮಲವೂ, ಉತ್ತಮವೂ ಆದ ಈ ಶಿವಪುರಾಣವು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷವೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ - 1)

ಶಿವಪುರಾಣದ ಶ್ರವಣದಿಂದ ದೇವರಾಜನಿಗೆ ಶಿವಲೋಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ಚಂಚುಲೆಗೆ ಪಾಪದಿಂದ ಭಯ ಹಾಗೂ ಸಂಸಾರದಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯ

ಶೌನಕರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ತಾವು ಧನ್ಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ಪರಮಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ನೀವು ಕೃಪೆಮಾಡಿ ನಮಗೆ ಇಂತಹ ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದಿರಿ. ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧನೆಯು ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಂದು ನಾವು ತಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆವು. ಸೂತರೇ! ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆಯಿಂದ ಯಾವ ಯಾವ ಪಾಪಿಗಳು ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ? ಎಂಬುದನ್ನು ದಯಮಾಡಿ ತಿಳಿಸಿ ಹಾಗೂ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕೃತಾರ್ಥವನ್ನಾಗಿಸಿರಿ.

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿವರ್ಯ! ಪಾಪೀ, ದುರಾಚಾರೀ, ಕಳ್ಳ, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯರೂ ಕೂಡ ಈ ಪುರಾಣದ ಶ್ರವಣ-ಪಾರಾಯಣದಿಂದ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಮುನಿಗಳು ಈ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಶ್ರವಣಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾಪಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಮಾತು ಬೇಡರ ಒಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ದೇವರಾಜನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೋರ್ವನು ಇರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲನೂ, ದರಿದ್ರನೂ, ರಸವಿಕ್ರಯಿಸುವವನೂ ಹಾಗೂ ವೈದಿಕಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಸ್ನಾನ-ಸಂಧ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿದ್ದು, ವೈಶ್ಯವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದನು. ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದವರನ್ನು ಅವನು ಮೋಸಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು ಹಾಗೂ ಇತರರನ್ನು ಅನೇಕ ನೆಪಗಳಿಂದ ಕೊಂದು ಅವರ ಧನವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಆ ಪಾಪಿಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಧನವೂ ಕೂಡ ಎಂದೂ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ವೇಶ್ಯಾಗಾಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ವಿಧದಿಂದಲೂ ಆಚಾರಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿದ್ದನು.

ಒಂದು ದಿನ ಅವನು ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಪುರ(ಪ್ರಯಾಗ)ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ಶಿವಾಲಯವನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಧು-ಮಹಾತ್ಮರು ಸೇರಿದ್ದರು. ದೇವರಾಜನೂ ಅದೇ ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದನು; ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜ್ವರಬಂದು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಆ ಜ್ವರದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ಪೀಡೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಅಲ್ಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೋರ್ವನು ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಜ್ವರದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ದೇವರಾಜನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಶಿವಕಥೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾ ಇದ್ದನು. ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ ಅವನು ಜ್ವರದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಮರಣವನ್ನೈದನು. ಯಮದೂತರು ಬಂದು ಅವನನ್ನು ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಯಮಪುರಿಗೆ ಕೊಂಡುಹೋದರು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಶಿವಲೋಕದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪಾರ್ಷದ ಗಣಗಳು ಬಂದರು. ಅವರು ಗೌರವರ್ಣದವರಾಗಿದ್ದು ಕರ್ಪೂರದಂತೆ ಉಜ್ವಲರಾಗಿದ್ದರು. ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಅವರ ಸರ್ವಾಂಗವು ಭಸ್ಮಲೇಪಿತವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಯ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅವರ ಶರೀರಗಳ ಶೋಭೆಯು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತ್ತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು ಯಮಪುರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಯಮದೂತರನ್ನು ಗದರಿಸಿ, ಬಡಿದು, ಅವರಿಂದ ದೇವರಾಜನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮತ್ತೆ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ಆ ಶಿವದೂತರು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವಾಗ ಯಮಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಗದ್ದಲ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಗದ್ದಲವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಯಮಧರ್ಮನು ತನ್ನ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದನು. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರತಿರುದ್ರರಂತಿದ್ದ ಆ ನಾಲ್ಕು ಶಿವದೂತರನ್ನು ನೋಡಿ ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ಯಮರಾಜನು ಅವರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಜ್ಞಾನದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಡೆದುದೆಲ್ಲವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು. ಅವನು ಭಯದಿಂದಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ದೂತರಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಕೇಳದೆ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡನು. ಬಳಿಕ ಶಿವದೂತರು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ದಯಾಸಾಗರನಾದ ಸಾಂಬಶಿವನ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು.

ಶೌನಕರು ಕೇಳಿದರು — ಪೂಜ್ಯರಾದ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಮಹಾಮತಿಯಾದ ಸರ್ವಜ್ಞರೇ! ತಮ್ಮ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಪದೇ-ಪದೇ ಕೃತಾರ್ಥನಾದೆ. ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತಹ ಶಿವನ ಸಂಬಂಧವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನೂ ಹೇಳಿರಿ.

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು — ಶೌನಕರೇ! ಕೇಳಿರಿ. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಗೋಪನೀಯವಾದ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನು ಶಿವಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾಗಿರುವೆ ಹಾಗೂ ವೇದವೇತ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿರುವೆ. ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಬಾಷ್ಕಲವೆಂಬ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಮುಖರಾದ ಮಹಾಪಾಪಿಗಳಾದ ದ್ವಿಜರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ದುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದು. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ದೂಷಿತ ವಿಷಯಭೋಗಗಳಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಭಾಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕುಟಿಲ ವೃತ್ತಿಯವರಾಗಿದ್ದು, ಬೇಸಾಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಘಾತಕ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ವ್ಯಭಿಚಾರಿಗಳೂ, ಕಳ್ಳರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಸದ್ಧರ್ಮಗಳ ಸೇವನೆಯೇ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಪಶುಬುದ್ಧಿಯವರಾಗಿದ್ದರು. (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಹೀಗೆ ಇರುವಲ್ಲಿ ಇತರ ವರ್ಣದವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದೇನಿದೆ?) ಉಳಿದ ವರ್ಣ(ಜಾತಿ)ಗಳ ಜನರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಂತೆಯೇ ಕುತ್ಸಿತ ವಿಚಾರವುಳ್ಳವರೂ, ಸ್ವಧರ್ಮವಿಮುಖರೂ, ಕಳ್ಳರೂ ಆಗಿದ್ದು, ಸದಾಕಾಲ ಕೆಟ್ಟಕರ್ಮಗಳಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಿದ್ದು, ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಷಯಭೋಗಗಳಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯರೆಲ್ಲರೂ ಕುಟಿಲ ಸ್ವಭಾವದವರೂ, ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರಿಣಿಯರೂ, ಪಾಪಾಸಕ್ತರೂ, ಕುತ್ಸಿತ ವಿಚಾರವುಳ್ಳವರೂ ಮತ್ತು ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸದ್ ವ್ಯವಹಾರ ಹಾಗೂ ಸದಾಚಾರದಿಂದ ಸರ್ವಥಾ ರಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟರೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಆ ಬಾಷ್ಕಲವೆಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಎಂದೋ ಒಬ್ಬ ಬಿಂದುಗ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಇರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಮಹಾ ಅಧಮನಾಗಿದ್ದು, ದುರಾತ್ಮನೂ, ಮಹಾಪಾಪಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಪತ್ನಿಯು ತುಂಬಾ ಸುಂದರಳಾಗಿದ್ದರೂ ಆತನು ಕೆಟ್ಟದಾರಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯ ಹೆಸರು ಚಂಚುಲೆ ಎಂದಿತ್ತು. ಆಕೆಯು ಸದಾಕಾಲ ಉತ್ತಮ ಧರ್ಮದ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಅವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆ ದುಷ್ಟ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವೇಶ್ಯಾಗಾಮಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಕುಕರ್ಮಗಳಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವ ಆ ಬಿಂದುಗನ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದು ಹೋದುವು. ಅವನ ಪತ್ನೀ ಚಂಚುಲೆಯು ಕಾಮ ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಸ್ವಧರ್ಮನಾಶದ ಭಯದಿಂದ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಯೂ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಧರ್ಮದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟಳಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದುರಾಚಾರೀ ಪತಿಯ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಳಾಗಿ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆಯೂ ದುರಾಚಾರಿಣಿಯಾದಳು.

ಈ ರೀತಿಯಿಂದ ದುರಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಆ ಮೂಢ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ದಂಪತಿಗಳ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. ಅನಂತರ ನೀಚಜಾತಿಯ ವೇಶ್ಯೆಯ ಪತಿಯಾದ ಆ ದೂಷಿತ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಬಿಂದುಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕಾಲವಶನಾಗಿ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದನು. ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ನರಕದ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಆ ಮೂಢಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಪಾಪಿಯು ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಪಿಶಾಚಿಯಾದನು. ಇತ್ತ ಆ ದುರಾಚಾರೀ ಪತಿ ಬಿಂದುಗನು ಸತ್ತುಹೋದ ಮೇಲೆ ಆ ಮೂಢ ಹೃದಯೆಯಾದ ಚಂಚುಲೆಯು ಬಹಳಷ್ಟು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದಳು.

ಒಂದು ದಿನ ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಯಾವುದೋ ಪುಣ್ಯಪರ್ವ ಬಂದಾಗ ಚಂಚುಲೆಯು ತನ್ನ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರೊಂದಿಗೆ ಗೋಕರ್ಣಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಿಗಳ ಸಂಗದಿಂದ ಆಕೆಯು ಅವರೊಂದಿಗೆ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಳು. ಮತ್ತೆ ಅವಳು ಸಂಗಡಿಗರೊಂದಿಗೆ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ-ಇಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ಯಾವುದೋ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆಕೆಯು ಅಲ್ಲಿ ದೈವಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮುಖದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪರಮ ಮಂಗಲಮಯ ಉತ್ತಮವಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಳು. ಪುರಾಣಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು ಪರಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಭಿಚಾರ ಮಾಡುವ ಸ್ತ್ರೀಯು ಸತ್ತನಂತರ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಯಮದೂತರು ಆಕೆಯ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಕಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಲಾಕೆಯನ್ನು ತೂರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪುರಾಣಿಕರ ಬಾಯಿಂದ-ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಚಂಚುಲೆಯು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿ ಹೋದಳು. ಕಥೆಯು ಮುಗಿದು ಎಲ್ಲ ಜನರು ಹೊರಟುಹೋದಾಗ, ಆ ಭಯಗೊಂಡ ನಾರಿಯು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಪ್ರವಚಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಚಂಚುಲೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮರೇ! ನಾನು ನನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ನನ್ನಿಂದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ದುರಾಚಾರ ನಡೆದುಹೋಗಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಪಮವಾದ ಕೃಪೆಮಾಡಿ ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿರಿ. ಇಂದು ತಮ್ಮ ವೈರಾಗ್ಯರಸದಿಂದ ಓತಪ್ರೋತವಾದ ಈ ಪ್ರವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ನಡುಗುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಈ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯವುಂಟಾಗಿದೆ. ಮೂಢ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ಪಾಪಿಯಾದ ನನಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ. ನಾನು ನಿಂದನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಕುತ್ಸಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಸಹೋಗಿ, ಸ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಮುಖಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಅಯ್ಯೋ! ಯಾವ-ಯಾವ ಘೋರಕಷ್ಟದಾಯಕ ದುರ್ಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಬೀಳಬೇಕಾದೀತೋ ತಿಳಿಯದು. ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪುರುಷನು-ಕುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಪಾಪಿನಿಯಾದ ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವನು? ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರರಾದ ಯಮದೂತರನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ನೋಡಲಿ? ಅವರು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕತ್ತಿಗೆ ಪಾಶವನ್ನು ಬಿಗಿದಾಗ ನಾನು ಹೇಗೆ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಬಲ್ಲೆನು? ನರಕದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತುಂಡು-ತುಂಡಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುವಾಗ ವಿಶೇಷವಾದ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಡುವ ಆ ಮಹಾಯಾತನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಹಿಸಲಿ? ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ಮೋಸ ಹೋದೆ! ಬೆಂದು ಹೋದೆ! ನನ್ನ ಹೃದಯ ಒಡೆದು ಹೋಯಿತು! ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನಾನು ನಾಶವಾಗಿ ಹೋದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಪಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವೆನು. ಪೂಜ್ಯರೇ! ತಾವೇ ನನ್ನ ಗುರುಗಳು. ನೀವೇ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರು. ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿರುವ ದೀನ ಅಬಲೆಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿರಿ.

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೌನಕರೇ! ಹೀಗೆ ದುಃಖ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚಂಚುಲೆಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಬಿಟ್ಟಳು. ಆಗ ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕೃಪೆಯಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 2-3)

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಚಂಚುಲೆಗೆ ಆದ್ಯಂತವಾಗಿ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಹಾಗೂ ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಂಚುಲೆಯು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಸಖಿಯಾಗುವುದು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು — ನಾರೀಮಣಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಶಿವಪುರಾಣದ ಈ ವೈರಾಗ್ಯಯುಕ್ತ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀನು ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಿರುವುದು ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಮಾತಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯೇ! ನೀನು ಹೆದರಬೇಡ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗು. ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ತತ್ಕಾಲವೇ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೀರ್ತಿಯ ಕಥೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ಪರಮ ವಸ್ತುವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಅದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಸದಾಕಾಲ ಸುಖಕೊಡುವಂತಹ ಉತ್ತಮಗತಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಉತ್ತಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯು ಇಂತಹ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ವೈರಾಗ್ಯವೂ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ‘ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವೇ ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿದೆ’. ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವೇ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಸಾಧನೆ - ಎಂದು ಸತ್ಪುರುಷರು ಹೇಳಿರುವರು. ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದಲೇ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುವವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಪಾಪಗಳ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮಾಡುವನು. ಏಕೆಂದರೆ, ಸತ್ಪುರುಷರು - ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದಲೇ ನೆರವೇರುವವು.*

* ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಃ ಪಾಪಕೃತಾಂ ಪಾಪಾನಾಂ ನಿಷ್ಕೃತಿಃ ಪರಾ । ಸರ್ವೇಷಾಂ ವರ್ಣಿತಂ ಸದ್ಭಿಃ ಸರ್ವಪಾಪವಿಶೋಧನಮ್ ॥

ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪೇನೈವ ಶುದ್ಧಿಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಕರೋತಿ ಸಃ । ಯಥೋಪದಿಷ್ಟಂ ಸದ್ಭಿರ್ಹಿ ಸರ್ವಪಾಪವಿಶೋಧನಮ್ ॥

(ಶಿವಪುರಾಣ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಅ-3 ಶ್ಲೋಕ 5-6)

ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಿರ್ಭಯನಾದರೂ ತನ್ನ ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳ ಕುರಿತು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡದ ಪುರುಷನಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ಉತ್ತಮ ಗತಿಯು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಕೆಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಹಾರ್ದಿಕವಾದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಉಂಟಾಗುವವನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಹೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಆಗುವ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯು ಬೇರೆ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ ಕನ್ನಡಿಯು ನಿರ್ಮಲವಾಗುವಂತೆಯೇ ಈ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯಿಂದ ಚಿತ್ತವು ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯರ ಶುದ್ಧ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಜಗದಂಬೆ ಪಾರ್ವತಿಸಹಿತ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ವಿರಾಜಮಾನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮನಾದ ಅವನು ಶ್ರೀಸಾಂಬಸದಾಶಿವನ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಈ ಉತ್ತಮ ಕಥೆಯ ಶ್ರವಣವು ಸಮಸ್ತ ಮನುಷ್ಯರಿಗಾಗಿ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥೋಚಿತ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಇದರ ಆರಾಧನೆ ಅಥವಾ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದು ಭವರೋಗವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹುದು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮನನ-ವಿದಿಧ್ಯಾಸನ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯಾಗುವುದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನ ಭಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಪುತ್ರ (ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ)ರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅನಂತರ ಮಹೇಶ್ವರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ದಿವ್ಯ ಮುಕ್ತಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮುಕ್ತಿಯಿಂದ ವಂಚಿತನಾದವನನ್ನು ಪಶುವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನ ಚಿತ್ತವು ಮಾಯಾಪಾಶದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಲಾರನು.

ಎಲೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯೇ! ಇದರಿಂದ ನೀನು ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಿಬಿಡು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಈ ಪರಮ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಪರಮಾತ್ಮ ಶಂಕರನ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಚಿತ್ತವು ಶುದ್ಧಿಯಾಗಿ, ನಿನಗೆ ಮೋಕ್ಷದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದು, ನಿರ್ಮಲ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವವನು ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹೋಗುವನು. ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ತ್ರಿವಾದ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಶ್ರೀ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೌನಕರೇ! ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿವಭಕ್ತರು ಸುಮ್ಮನಾದರು. ಅವರ ಹೃದಯವು ಕರುಣೆಯಿಂದ ದ್ರವಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಶುದ್ಧ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮರು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿಮಗ್ನರಾದರು. ಬಳಿಕ ಬಿಂದುಗನ ಪತ್ನೀ ಚಂಚುಲೆಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದಳು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಆನಂದಾಶ್ರುಗಳು ಚಿಮ್ಮಿದವು. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನೀ ಚಂಚುಲೆಯು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡು ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು - ‘ನಾನು ಕೃತಾರ್ಥಳಾದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಅನಂತರ ಎದ್ದು ತನ್ನ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಆತಂಕಿತಳಾದ, ವೈರಾಗ್ಯಯುಕ್ತ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯು ಆ ಮಹಾನ್ ಶಿವಭಕ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಗದ್ಗದಿತ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಇಂತೆಂದಳು.

ಚಂಚುಲೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮರೇ! ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಸ್ವಾಮಿಗಳೇ! ತಾವು ಧನ್ಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶಿಯಾಗಿ, ಸದಾಕಾಲ ಪರೋಪಕಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧು-ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಯೋಗ್ಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ಸಾಧುಗಳೇ! ನಾನು ನರಕ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವೆನು. ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿರಿ, ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡಿರಿ. ಪೌರಾಣಿಕ ಅರ್ಥತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾದ ಸುಂದರ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯವುಂಟಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಕೇಳಲು ಈಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯುಂಟಾಗಿದೆ.

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆದ ಚಂಚುಲೆಯು ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆ ಭೂಸುರೋತ್ತಮರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲೇ ಇರತೊಡಗಿದಳು. ಅನಂತರ ಶಿವಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ, ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರೂ ಆದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಲ್ಲೇ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯಳಿಗೆ ಶಿವಪುರಾಣದ ಉತ್ತಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಹೀಗೆ ಆ ಗೋಕರ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಆಕೆಯು ಶಿವಪುರಾಣದ ಪರಮೋತ್ತಮವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಳು. ಅದು ಭಕ್ತಿ-ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತಹುದು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಆ ಪರಮೋತ್ತಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪತ್ನಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಕೃತಾರ್ಥಳಾದಳು. ಆಕೆಯ ಚಿತ್ತವು ಬಹುಬೇಗನೇ ಶುದ್ಧವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಸಗುಣರೂಪದ ಚಿಂತನೆ ಆಗತೊಡಗಿತು. ಹೀಗೆ ಆಕೆಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಶಿವನ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಮಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ಚಿಂತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಬಳಿಕ ಸಮಯಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಭಕ್ತಿ-ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚಂಚುಲೆಯು ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಟ್ಟಳು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರ ಶತ್ರುವಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕಳಿಸಿದ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಅದು ಶಿವಗಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಶೋಭಾ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಚಂಚುಲೆಯು ಆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರೂಢಳಾದಳು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾರ್ಷದರು ಆಕೆಯನ್ನು ತತ್ಕ್ಷಣವೇ ಶಿವಪುರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಮಲಗಳು ತೊಳೆದು ಹೋಗಿದ್ದವು. ಅವಳು ದಿವ್ಯರೂಪಧಾರೀ ದಿವ್ಯಾಂಗನೆಯಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಳು. ಅವಳ ದಿವ್ಯ ಅವಯವಗಳು ಆಕೆಯ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದವು. ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ ಆಕೆಯು ಗೌರಾಂಗೀ ದೇವಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ದಿವ್ಯ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತಳಾಗಿದ್ದಳು. ಶಿವಪುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಆಕೆಯು ಸನಾತನ ದೇವನಾದ ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರೀ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಮುಖ್ಯ-ಮುಖ್ಯರಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಟೊಂಕಕಟ್ಟಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಗಣಪತಿ, ಭೃಂಗೀ, ನಂದೀಶ್ವರ, ವೀರಭದ್ರರೇ ಮೊದಲಾದವರು ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಪರಶಿವನ ಅಂಗ ಕಾಂತಿಯು ಕೋಟಿಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಚಿಹ್ನೆಯು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಐದು ಮುಖಗಳಿದ್ದು ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು-ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದವು. ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರಾಕಾರ ಕಿರೀಟವು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ವಾಮಾಂಗದಲ್ಲಿ ಗೌರೀದೇವಿಯು ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್ ಪುಂಜದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಗೌರೀಪತೀ ಮಹಾದೇವನ ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಕರ್ಪೂರದಂತೆ ಗೌರವಾಗಿತ್ತು. ಶರೀರವು ಭಸ್ಮಲೇಪಿತವಾಗಿತ್ತು, ಬಿಳಿಯ ಶುಭ್ರವಸ್ತ್ರನವನ್ನು ಹೊದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಪರಮೋಜ್ವಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿ ಚಂಚುಲೆಯು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನವಾದಳು. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಕೆಯು ಬಹಳ ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಳು. ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ತುಂಬು ಪ್ರೇಮಾನಂದ, ಸಂತೋಷ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ನಿಂತುಕೊಂಡಳು. ಆಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅವಿಶ್ರಾಂತವಾಗಿ ಆನಂದಾಶ್ರುಗಳು ಹರಿಯ ತೊಡಗಿದವು. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಗ ಭಗವತಿ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಕರಿಸಿಕೊಂಡು, ಸೌಮ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವಳತ್ತ ನೋಡಿದರು. ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯು ದಿವ್ಯರೂಪ ಧಾರಿಣಿಯಾದ ಬಿಂದುಗಪ್ರಿಯೆ ಚಂಚುಲೆಯನ್ನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ತನ್ನ ಸಖಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅವಳು ಆ ಪರಮಾನಂದ ಘನ ಜ್ಯೋತಿಃಸ್ವರೂಪ ಸನಾತನ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಅವಿಚಲವಾಗಿ ನಿವಾಸವನ್ನು ಪಡೆದು, ದಿವ್ಯಸೌಖ್ಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ನಳಾಗಿ, ಅಕ್ಷಯ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸ ತೊಡಗಿದಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ - 4)

ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ತುಂಬುರು ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಬಿಂದುಗನಿಗೆ ಹೇಳಿ ಪಿಶಾಚ ಯೋನಿಯಿಂದ ಉದ್ಧಾರಮಾಡಿದುದು

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೌನಕರೇ! ಒಂದು ದಿನ ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನಳಾದ ಚಂಚುಲೆಯು ಉಮಾದೇವಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಪ್ರಣಾಮಗೈದು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದಳು.

ಚಂಚುಲೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ಓ ಗಿರಿರಾಜ ನಂದಿನಿಯೇ! ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯಾದ ಉಮಾದೇವಿಯೇ! ಮನುಷ್ಯರು ಸದಾಕಾಲ ನಿನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವರು. ಸಮಸ್ತ ಸುಖಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತ ಶಂಭುಪ್ರಿಯಳೇ! ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮಾ-ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸೇವ್ಯವಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಸಗುಣಾ-ನಿರ್ಗುಣಾ ಆಗಿದ್ದು, ನೀನೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಆದ್ಯಾ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಪ್ರಪಂಚದ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವವಳು. ತ್ರಿಗುಣಗಳಿಗೂ ನೀನೇ ಆಶ್ರಯಳಾಗಿರುವೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ-ವಿಷ್ಣು-ಮಹೇಶ್ವರ ಈ ಮೂರೂ ದೇವತೆಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಅವರ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಪರಾಶಕ್ತಿಯೂ ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ.

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೌನಕರೇ! ಸದ್ಗತಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದ ಆ ಚಂಚುಲೆಯು ಹೀಗೆ ಮಹೇಶ್ವರ ಪತ್ನಿಯಾದ ಉಮೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಾದಳು. ಆಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಪ್ರೇಮಾಶ್ರುಗಳು ಚಿಮ್ಮುದುವು. ಆಗ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಶಂಕರಪ್ರಿಯೆ ಭಕ್ತವತ್ಸಲೆಯಾದ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಚಂಚುಲೆಯನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಬಹಳ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಅಂದಳು — ಸಖೀ ಚಂಚುಲೇ! ಸುಂದರಿಯೇ! ನೀನು ಮಾಡಿದ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ನಾನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹೇಳು, ಯಾವ ವರವನ್ನು ಕೇಳುವೆ? ನಿನಗಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾರದ ವಸ್ತುವೇ ಇಲ್ಲ.

ಚಂಚುಲೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ಪುಣ್ಯಾತ್ಮಳಾದ ಗಿರಿರಾಜ ಕುಮಾರಿಯೇ! ನನ್ನ ಪತಿ ಬಿಂದುಗರು ಈಗ ಎಲ್ಲಿರುವರು? ಅವರ ಗತಿ ಏನಾಗಿದೆ? ಇದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯೆ. ಕಲ್ಯಾಣಮಯಿ ದೀನವತ್ಸಲೆಯೇ! ನಾನು ನನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಡುವಂತಹ ಉಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡು. ಮಹೇಶ್ವರೀ, ಮಹಾದೇವಿಯೇ! ನನ್ನ ಪತಿಯು ಓರ್ವ ನೀಚಜಾತಿಯ ವೇಶ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಪಾಪದಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮೃತ್ಯುವು ನನಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ಯಾವ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೋ ತಿಳಿಯದು.

ಗಿರಿಜೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ಮಗಳೇ! ಬಿಂದುಗನೆಂಬ ನಿನ್ನ ಪತಿಯು ದೊಡ್ಡಪಾಪಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಅಂತಃಕರಣವು ತುಂಬಾ ದೂಷಿತವಾಗಿತ್ತು. ವೇಶ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪಭೋಗಿಸುವ ಆ ಮಹಾಮೂಢನು ಸತ್ತ ಬಳಿಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಎಣಿಸಲಾರದಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಭೋಗಿಸಿ, ಆ ಪಾಪಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಉಳಿದಿರುವ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಭೋಗಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಪಿಶಾಚಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಈಗ ಅವನು ಪಿಶಾಚ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಮತ್ತು ನಾನಾ ವಿಧವಾದ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆ ದುಷ್ಟನು ಅಲ್ಲೇ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಕುಡಿದು ಇರುತ್ತಾ, ಸದಾಕಾಲ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೌನಕರೇ! ಗೌರೀದೇವಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಉತ್ತಮ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಚಂಚುಲೆಯು ಆಗ ಪತಿಯ ಮಹಾದುಃಖದಿಂದ ದುಃಖಿತಳಾದಳು. ಮತ್ತೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪತ್ನಿಯು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಥೆಗೊಂಡು ಮಹೇಶ್ವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪುನಃ ಕೇಳಿದಳು.

ಚಂಚುಲೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ಮಹೇಶ್ವರಿಯೆ! ಮಹಾದೇವಿಯೇ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡಿ, ದೂಷಿತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ನನ್ನ ಆ ದುಷ್ಟಪತಿಯನ್ನು ಈಗ ಉದ್ಧಾರಮಾಡಿಬಿಡು. ದೇವಿ! ಕುತ್ಸಿತ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ನನ್ನ ಪಾಪಾತ್ಮನಾದ ಪತಿಯು ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಉತ್ತಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲನು? ಇದನ್ನು ಬೇಗನೇ ತಿಳಿಸು. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಸಖೀ! ನಿನ್ನ ಪತಿಯು ಶಿವಪುರಾಣದ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾದ ಉತ್ತಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಎಲ್ಲ ದುರ್ಗತಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಅವನು ಉತ್ತಮಗತಿಗೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಮೃತದಂತಿರುವ ಮಧುರ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಗೌರಿದೇವಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿ ಚಂಚುಲೆಯು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿ, ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡಳು. ತನ್ನ ಪತಿಯ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗಿ, ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯಲ್ಲಿ - ನನ್ನ ಪತಿಯು ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಕೇಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೀನೇ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಪದೇ-ಪದೇ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯ ಮೇಲೆ ಶಿವಪ್ರಿಯಾ ಗೌರಿದೇವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣೆಬಂತು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲೆಯಾದ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಗಿರಿರಾಜ ಕುಮಾರಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಾನಮಾಡುವ ಗಂಧರ್ವರಾಜ ತುಂಬುರುವನ್ನು ಕರೆಸಿ, ಅವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ‘ಎಲೈ ತುಂಬುರುವೇ! ನಿನಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿದೆ. ನೀನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿದು ನನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಮಾಡುವವನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನೀನು ನನ್ನ ಈ ಸಖಿಯ ಜೊತೆಗೆ ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗು. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾಘೋರ, ಭಯಂಕರ ಪಿಶಾಚವು ನೆಲೆಸಿದೆ. ಅದರ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನೀನು ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಕೇಳು. ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಆ ಪಿಶಾಚಿಯು ಬಿಂದುಗನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ನನ್ನ ಈ ಸಖೀ ಚಂಚುಲೆಯ ಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಆ ದುಷ್ಟನು ವೇಶ್ಯಾಗಾಮಿಯಾಗಿ, ಸ್ನಾನ-ಸಂಧ್ಯಾದಿ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದನು. ಕ್ರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಮೂಢ ಬುದ್ಧಿಯವನಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ತವ್ಯಾಕರ್ತವ್ಯದ ವಿವೇಕವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಭಕ್ಷ ಭಕ್ಷಣ, ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ, ದೂಷಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ ಪಡೆಯುವುದು ಇದೆ ಅವನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕರ್ಮಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅವನು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಎಡಕೈಯಿಂದ ತಿನ್ನುವುದು, ದೀನರನ್ನು ಸತಾಯಿಸುವುದು, ಕ್ರೂರತೆಯಿಂದ ಇತರರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು, ಚಾಂಡಾಲದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮವಿರಿಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ವೇಶ್ಯೆಯ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಟನೂ, ಪಾಪಿಯೂ ಆದ ಅವನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ದುಷ್ಟರ ಸಂಗದಲ್ಲೇ ಆನಂದವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಮರಣದತನಕವೂ ದುರಾಚಾರದಲ್ಲೇ ರತನಾಗಿದ್ದನು. ಅಂತ್ಯಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಅವನ ಮೃತ್ಯುವಾಗಿ ಪಾಪಿಗಳ ಭೋಗಸ್ಥಾನವಾದ ಘೋರ ಯಮಪುರಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನರಕಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಆ ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಜೀವನು ಈಗ ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಪಿಶಾಚಿಯಾಗಿರುವನು. ಅಲ್ಲೇ ಆ ದುಷ್ಟ ಪಿಶಾಚಿಯು ತನ್ನ ಪಾಪಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಇರುವನು. ನೀನು ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಪರಮಪುಣ್ಯ ಮಯವಾದ, ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹ ಶಿವಪುರಾಣದ ದಿವ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರವಚನಮಾಡು. ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯ ಶ್ರವಣವೂ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಅವನ ಹೃದಯವು ಬೇಗನೇ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಹೋದೀತು. ಹಾಗೂ ಅವನು ಪ್ರೇತಯೋನಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹೋಗುವನು. ಅಂತಹ ದುರ್ಗತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಬಿಂದುಗನೆಂಬ ಪಿಶಾಚಿಯನ್ನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಾ’.

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೌನಕರೇ! ಮಹೇಶ್ವರೀ ಉಮೆಯ ಈ ಆದೇಶದಿಂದ ಗಂಧರ್ವರಾಜ ತುಂಬುರುವು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು. ಅವನು ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೊಂಡನು. ಬಳಿಕ ಆ ಪಿಶಾಚಿಯ ಸಾಧ್ವಿಯಾದ ಪತ್ನೀ ಚಂಚುಲೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ನಾರದರ ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರನಾದ ತುಂಬುರು ವೇಗವಾಗಿ ಆ ಪಿಶಾಚಿಯು ಇರುವ ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಆ ಪಿಶಾಚಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅದರ ಶರೀರ ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದು, ಗದ್ದವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಗುತ್ತಿತ್ತು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಳುತ್ತಿತ್ತು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ರೂಪವು ವಿಕರಾಳವಾಗಿತ್ತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಾನ ಮಾಡುವ ಮಹಾನುಭಾವನಾದ ತುಂಬುರುವು ಆ ಅಂತ್ಯತ ಭಯಂಕರ ಪಿಶಾಚವನ್ನು ಪಾಶಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದನು. ಅನಂತರ ತುಂಬುರುವು ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದುವ ನಿಶ್ಚಯಮಾಡಿ ಮಹೋತ್ಸವಯುಕ್ತ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಮಂಟಪಾದಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ - ದೇವೀ ಪಾರ್ವತಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಒಂದು ಪಿಶಾಚವನ್ನು ಉದ್ಧಾರಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಶಿವಪುರಾಣದ ಉತ್ತಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ತುಂಬುರು ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವನೆಂಬ ವಾರ್ತೆಯು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಆ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಅನೇಕ ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಆದರದಿಂದ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಕೇಳಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ಜನಸಮುದಾಯವು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಆ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ನೆರೆಯಿತು. ತುಂಬುರುವು ಆ ಪಿಶಾಚಿಯನ್ನು ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಿ ಒಂದು ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದರು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ವೀಣೆಯನ್ನೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಗೌರೀಪತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯ ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಸಂಹಿತೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಏಳನೆಯ ವಾಯು ಸಂಹಿತೆಯವರೆಗೆ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಸಹಿತ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದರು. ಏಳು ಸಂಹಿತೆಗಳ ಸಹಿತ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದ ಶ್ರೋತೃಗಳೆಲ್ಲರೂ ಕೃತಾರ್ಥರಾದರು. ಆ ಪರಮ ಪುಣ್ಯಮಯ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪಿಶಾಚಿಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಂಡು ಪಿಶಾಚ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ದಿವ್ಯರೂಪವುಂಟಾಯಿತು ಅವನ ಗೌರವರ್ಣದ ಅಂಗಕಾಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಪುರುಷೋಚಿತವಾದ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಭೂಷಣಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನು ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರೀ ಚಂದ್ರಶೇಖರನ ಸಾರೂಪ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆ ದಿವ್ಯದೇಹಧಾರಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಬಿಂದುಗನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭೆ ಚಂಚುಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಾರ್ವತೀವಲ್ಲಭ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಗುಣಗಾನವನ್ನು ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿದನು. ದಿವ್ಯರೂಪದಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲ ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು. ಅವರ ಚಿತ್ತವು ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನ ಆ ಅದ್ಭುತ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲ ಶ್ರೋತೃಗಳು ಪರಮ ಕೃತಾರ್ಥರಾದರು. ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಶ್ರೀಶಿವನ ಪವಿತ್ರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ದಿವ್ಯರೂಪಧಾರಿಯಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಬಿಂದುಗನೂ ಸುಂದರವಾದ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯತಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಾಯಮಾನನಾದನು.

ಅನಂತರ ಬಿಂದುಗನು ಮಹೇಶ್ವರನ ಸುಂದರವಾದ ಮನೋಹರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಮತ್ತು ತುಂಬುರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಬೇಗನೇ ಶಿವಧಾಮಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯರು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಬಿಂದುಗನನ್ನು ಬಹಳ ಸತ್ಕಾರಮಾಡಿ, ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಪಾರ್ಷದನನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವನ ಪತ್ನೀ ಚಂಚುಲೆಯು ಪಾರ್ವತೀ ದೇವಿಯ ಸಖೀಯಾದಳು. ಘನೀಭೂತ ಜ್ಯೋತಿಃ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಆ ಪರಮಾನಂದಮಯ ಸನಾತನ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಅವಿಚಲ ನಿವಾಸವನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ದಂಪತಿಗಳು ಪರಮ ಸುಖಿಗಳಾದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ-5)

ಶಿವಪುರಾಣದ ಶ್ರವಣದ ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ಶ್ರೋತೃಗಳು ಪಾಲಿಸುವ ಯೋಗ್ಯ ನಿಯಮಗಳ ವರ್ಣನೆ

ಶೌನಕರು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞರಾದ ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ತಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಧನ್ಯರಾದ ತಾವು ಶಿವಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿರುವಿರಿ. ತಮ್ಮ ಮಹಾನ್ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ. ಈಗ ನೀವು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ಶಿವಪುರಾಣದ ಶ್ರವಣದ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ. ಅದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಉತ್ತಮ ಫಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದು.

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು — ಶೌನಕ ಮುನಿಯೇ! ಈಗ ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಶಿವಪುರಾಣದ ಶ್ರವಣವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಮೊದಲಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿ ದಾನ-ಮಾನಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸಿ ತನ್ನ ಸಹಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತು ಕಥೆ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನಗಳೂ, ಬಾಧೆಗಳು ಬಾರದಿರುವಂತಹ ಶುದ್ಧ ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಪೂರ್ವಕ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೂ ‘ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯು ನಡೆಯುವುದಿದೆ. ತಾವು ಕಲ್ಯಾಣದ ಇಚ್ಛುಕರಾದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಕೇಳಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಆಗಮಿಸಬೇಕು, ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳಿಸಬೇಕು. ಅನೇಕ ಜನರು ಭಗವಾನ್ ಹರನ ಕಥೆಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎಷ್ಟೋ ಸ್ತ್ರೀ-ಶುದ್ರಾದಿಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಕಥಾ-ಕೀರ್ತನೆಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸುದ್ದಿ ತಲುಪುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು. ದೇಶ-ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಕ್ತರನ್ನು, ಶಿವ ಕಥಾ-ಕೀರ್ತನೆಯ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರಾದರೆಲ್ಲರನ್ನು ಆದರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕರೆಸಬೇಕು. ಬಂದಿರುವ ಜನರೆಲ್ಲರನ್ನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದಿಂದ ಆದರ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಶಿವಮಂದಿರದಲ್ಲಿ, ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ವನದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಬೇಕು. ಬಾಳೆಯ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಎತ್ತರವಾದ ಒಂದು ಮಂಟಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಫಲ-ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಮೇಲ್ಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು. ನಾಲ್ಕೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವಜ-ಪತಾಕೆಗಳಿಂದ, ನಾನಾರೀತಿಯ ಸುವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಶೃಂಗರಿಸಿ ಸುಂದರ ಶೋಭಾಸಂಪನ್ನವಾಗಿಸಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಉತ್ತಮವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಅದೇ ಎಲ್ಲ ವಿಧವಾದ ಆನಂದವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಪರಮಾತ್ಮ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗಾಗಿ ದಿವ್ಯ ಆಸನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಅದರಂತೆ ಕಥಾ ಪ್ರವಚನ ಮಾಡುವರಿಗೂ ದಿವ್ಯ ಸುಖಾಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮುನಿವರ್ಯನೇ! ನಿಯಮ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಸುಂದರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಇತರ ಜನರಿಗೂ ಸಾಧಾರಣ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು. ಯಾರ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಟ ವಾಣಿಯು ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಮಧೇನುವಿನಂತೆ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದೋ, ಆ ಪುರಾಣವೇತ್ತರಾದ ವಿದ್ವಾನ್ ಪ್ರವಚನಕಾರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತುಚ್ಛ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಎಂದೂ ಇಡಬಾರದು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಹಾಗೂ ಗುಣಗಳಿಂದ ಅನೇಕರು ಗುರುಗಳಿರುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ವಿದ್ವಾಂಸನೇ ಪರಮಗುರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಪುರಾಣಿಕನು ಪವಿತ್ರನೂ, ದಕ್ಷನೂ, ಶಾಂತನೂ, ಈರ್ಷೆಯಿಲ್ಲದವನೂ, ಸಾಧುವೂ, ದಯಾಳುವೂ ಆಗಿರಬೇಕು. ಇಂತಹ ಪ್ರವಚನ ಕುಶಲಿಯು ಈ ಪುಣ್ಯಮಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಿ. ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಮೂರುವರೆ ಯಾಮದವರೆಗೆ (ಅಂದರೆ ಅಂದಾಜು ಸಂಜೆ 4 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ) ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರವಚಿಸಬೇಕು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡುಗಳಿಗೆ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ಕಥಾ-ಕೀರ್ತನದಿಂದ ಬಿಡುವು ದೊರೆತು ಮಲ-ಮೂತ್ರತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವುದು.

ಕಥಾ ಪ್ರಾರಂಭದ ಮೊದಲದಿನ ಪ್ರವಚನಕಾರನು ವ್ರತಸ್ಥನಾಗಿ ಕ್ಷೌರಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಥೆ ನಡೆಯುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಮುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರವಚನಕಾರನ ಜೊತೆಗೆ ಅವನಂತೆ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ನಿಯಮಿಸಬೇಕು. ಅವನೂ ಕೂಡ ಎಲ್ಲ ವಿಧದಿಂದ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದು, ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ಚರುರನಾಗಿರಬೇಕು. ಮೊದಲಿಗೆ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನಗಳು ಬಾರದಿರುವಂತೆ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಕಥೆಯ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿವಪುರಾಣದ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಶ್ರೋತೃವು ತನು-ಮನದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತದಿಂದ ಆದರಪೂರ್ವಕ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ಶ್ರೋತಾ ಮತ್ತು ವಕ್ತಾ ಇವರು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕಾಮಕ್ರೋಧಾದಿ ಆರು ವಿಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದರೆ, ಪಾಖಂಡಮಾತುಗಳನ್ನು ನುಡಿಯುವವನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಪುಣ್ಯಭಾಗಿಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಲೌಕಿಕಚಿಂತೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಧನ, ಗೃಹ, ಪತ್ನೀ-ಪುತ್ರಾದಿಗಳ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕಥೆಯಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸುವ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿ ಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಶ್ರೋತೃವು ಶ್ರದ್ಧಾ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಇತರ ಕರ್ಮಗಳ ಕಡೆಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೊಡವುದಿಲ್ಲವೋ ಮೌನರಾಗಿ, ಪವಿತ್ರರಾಗಿ, ಉದ್ವೇಗ ಶೂನ್ಯರಾಗಿರುವರೋ ಅವರೇ ಪುಣ್ಯಭಾಗಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೌನಕರೇ! ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸುವವನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ವ್ರತ-ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೇಳುವೆನು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಉತ್ತಮ ಫಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ದೀಕ್ಷಾರಹಿತನಾದವನು ಕಥಾ-ಶ್ರವಣಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಮುನಿಯೇ! ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವರು ಮೊದಲಿಗೆ ಗುರುಗಳಿಂದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ನಿಯಮದಿಂದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವರು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ಇದ್ದು, ನೆಲದಮೇಲೆ ಮಲಗಬೇಕು. ಪತ್ರಾವಳಿ (ಊಟದೆಲೆ) ಯಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿದಿನವು ಕಥೆ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕವೇ ಊಟ ಮಾಡಬೇಕು. ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದವರು ಪುರಾಣದ ಸಮಾಪ್ತಿಯವರೆಗೆ ಉಪವಾಸವಿದ್ದು, ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ, ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ಈ ಕಥೆಯ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ಪುರುಷನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಒಂದೇ ಸಲ ಹವಿಷ್ಯಾನ್ನವನ್ನು ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಕಥಾ-ಶ್ರವಣದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸುಖವಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವಂತಹುದೇ ಇರಬೇಕು. ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವನು ಗರಿಷ್ಠವಾದ ಅನ್ನ, ಬೇಳೆ, ಕರಟಿದ ಪದಾರ್ಥ, ಸೇಬು, ಭಾವದೂಷಿತ, ಹಳಸಿದ ಅನ್ನ, ಇವುಗಳನ್ನು ವ್ರತಸ್ಥನಾದವನು ತಿನ್ನಬಾರದು. ಕಥಾ ಶ್ರವಣದ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡವನು ಈರುಳ್ಳಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಇಂಗು, ಮೂಲಂಗಿ, ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳು, ಅಭಕ್ಷವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಕಥಾವ್ರತಿಯು ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧಾದಿ ಆರು ವಿಕಾರಗಳನ್ನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ನಿಂದನೆ, ಪತಿವ್ರತೆಯ, ಸಾಧು-ಸಂತರ ನಿಂದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಕಥಾವ್ರತಿಯು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸತ್ಯ, ಶೌಚ, ದಯೆ, ಮೌನ, ಸರಳತೆ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ಹಾರ್ದಿಕ ಉದಾರತೆ ಮುಂತಾದ ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಶ್ರೋತೃವು ನಿಷ್ಕಾಮನಿರಲಿ, ಸಕಾಮನಿರಲಿ ನಿಯಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ಸಕಾಮ ಪುರುಷನು ಅಭೀಷ್ಟ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಾಮನಾದವನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದುವನು. ದರಿದ್ರ, ಕ್ಷಯರೋಗೀ, ಪಾಪೀ, ಭಾಗ್ಯಹೀನ, ಸಂತಾನಹೀನ, ಇವರುಗಳೂ ಈ ಉತ್ತಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ಕಾಕವಂಧ್ಯೆ (ಒಂದೇ ಮಗನಿರುವವಳು)ಯೇ ಮೊದಲಾದ ಏಳು ವಿಧದ ದುಷ್ಟ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ, ಗರ್ಭಪಾತವಾಗುವವರೂ, ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಈ ಶಿವಪುರಾಣದ ಉತ್ತಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ಮುನಿಗಳೇ! ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲೀ, ಪುರುಷರಾಗಲೀ ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನದಿಂದ ಶಿವಪುರಾಣದ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು.

ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯ ಯಜ್ಞೋತ್ಸವವು ಸಮಾಪ್ತವಾದಾಗ ಶ್ರೋತೃಗಳು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಂತೆಯೇ ಪುರಾಣ ಪುಸ್ತಕದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರವಚನಕಾರರನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಒಳ್ಳೆಯ ರೇಶ್ಮೆವಸವಿದ್ದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹಗ್ಗವು ಇರಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಹೀಗೆ ಮಹಾನ್ ಉತ್ಸವದೊಂದಿಗೆ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಚನಕಾರರ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಸಹಾಯಕರಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಧನಾದಿಗಳಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅನ್ನ, ಧನಾದಿಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಗೀತ-ವಾದ್ಯ-ನೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಮುನಿಯೇ! ಶ್ರೋತೃವು ವಿರಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನು ಕಥಾಸಮಾಪ್ತಿಯ ದಿನ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಶ್ರೀರಾಮಗೀತೆಯನ್ನು* ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡಬೇಕು.

* ಶ್ರೀರಾಮಗೀತೆಯು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿದೆ.

ಮುನಿಯೇ! ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿದ್ದರೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಅವನು ಶ್ರವಣ-ಕರ್ಮದ ಸಾಂಗತೆಗಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಹವನ ಮಾಡಬೇಕು, ಅಥವಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ಶಿವಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹೋಮಮಾಡಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಈ ಪುರಾಣವು ಮಂತ್ರಮಯವಾಗಿದೆ. ಹೋಮ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಯಥಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹವನದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ನ್ಯೂನಾತಿರಿಕ್ತ ದೋಷದ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಶಿವಸಹಸ್ರನಾಮವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು, ಇಲ್ಲವೇ ಶ್ರವಣಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಕಥಾ ಶ್ರವಣಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಯಾವ ವಸ್ತುವೂ ಇಲ್ಲ. ಕಥಾಶ್ರವಣ ಸಂಬಂಧವಾದ ವ್ರತದ ಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮುನಿಯೇ! ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದವರು ಒಂದು ಸುಂದರ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಉತ್ತಮ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಬರೆದ ಅಥವಾ ಬರೆಸಿದ ಶಿವಪುರಾಣದ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಅದಕ್ಕೆ ಆವಾಹನಾದಿ ಶೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾದ ಆಚಾರ್ಯನನ್ನು ವಸ್ತ್ರಾಭೂಷಣಗಳಿಂದ, ಗಂಧ-ಮಾಲ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಆ ಸ್ವರ್ಣಸಿಂಹಾಸನದೊಂದಿಗೆ ಆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಶೌನಕರೇ! ಈ ಶಿವಪುರಾಣದ ದಾನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಭವಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು. ಹೀಗೆ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು ಶ್ರೀಸಂಪನ್ನ ಶಿವಪುರಾಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನೂ, ಎಲ್ಲರೀತಿಯ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನೂ ಆಗುವನು.

ಮುನಿಯೇ! ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಶಿವಪುರಾಣದ ಎಲ್ಲ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿರುವೆನು. ಇನ್ನೀಗ ಏನನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವೆ? ಶಿವಪುರಾಣವು ಸಮಸ್ತ ಪುರಾಣಗಳ ಹಣೆಬೊಟ್ಟು, ಶಿರೋಮಣಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವೂ, ರಮಣೀಯವೂ, ಭಗರೋಗವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಂತಹುದೂ ಆಗಿದೆ. ಸದಾಕಾಲ ಪರಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವನೂ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಶಿವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವವನೂ, ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಶಿವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವನೂ, ಆದ ಅವನ ಜನ್ಮವೇ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಥಕವಾದದು. ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.* ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರದ ಗುಣಗಳೆಲ್ಲ ಯಾವ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಮಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾರವೋ, ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಒಳಗೂ-ಹೊರಗೂ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೋ, ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂತರ್ಬಾಹ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾಗಿರುವನೋ, ಆ ಅನಂತ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರೂಪೀ ಪರಮಶಿವನಲ್ಲಿ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ.

ತೇ ಜನ್ಮಭಾಜಃ ಖಲು ಜೀವಲೋಕೇ ಯೇ ವೈ ಸದಾ ಧ್ಯಾಯಂತಿ ವಿಶ್ವನಾಥಮ್ ।

ವಾಣೀ ಗುಣಾನ್ ಸ್ತೌತಿ ಕಥಾಂ ಶೃಣೋತಿ ಶ್ರೋತ್ರದ್ವಯಂ ತೇ ಭವಮುತ್ತರಂತಿ ।।

(ಅಧ್ಯಾಯ 6-7)

॥ ಶ್ರೀಪುರಾಣ ಪುರುಷೋತ್ತಮಾಯ ನಮಃ ॥

॥ ಶ್ರೀಸಾಂಬಸದಾಶಿವಾಯನಮಃ ॥

ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಸಂಹಿತೆ

ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂತರ ಬಳಿ ತತ್ಕ್ಷಣ ಪಾಪನಾಶಮಾಡುವ ಸಾಧನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಆದ್ಯಂತಮಂಗಲಮಜಾತಸಮಾನಭಾವಮ್

ಆರ್ಯಂ ತಮೀಶಮಜರಾಮರಮಾತ್ಮದೇವಮ್ ।
ಪಂಚಾನನಂ ಪ್ರಬಲಪಂಚವಿನೋದಶೀಲಂ

ಸಂಭಾವಯೇ ಮನಸಿ ಶಂಕರಮಂಬಿಕೇಶಮ್ ॥

ಅಂಬಿಕಾ ಪತಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ನಾನು ಮನಸಾ ಚಿಂತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಆದಿ-ಅಂತ್ಯ-ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಿತ್ಯ ಮಂಗಲಮಯನಾಗಿರುವನು. ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ತುಲನೆಯು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಆಗಿರುವನು. ಅವನಿಗೆ ಐದು ಮುಖಗಳಿದ್ದು, ಅವನು ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಲೀಲಾಮಾತ್ರದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ, ಅನುಗ್ರಹ, ತಿರೋಭಾವ ಎಂಬ ಐದು ಪ್ರಬಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವನು. ಅಂತಹ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಜರ, ಅಮರ, ಪಾರ್ವತೀ ಪತಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡೋಣ.

ಶ್ರೀವ್ಯಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹಾನ್ ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರವಾದ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿರುವ, ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ಸಂಗಮಗೊಂಡ ಪರಮಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ, ಸತ್ಯವ್ರತದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿರುವ ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಮುನಿಗಳು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಶಿರೋಮಣಿಗಳಾದ ವ್ಯಾಸ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಮಹಾಮುನಿ ಸೂತರು ಮುನಿಗಳ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಹರ್ಷಿತರಾದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಸತ್ಕರಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮಹಾತ್ಮರೆಲ್ಲರೂ ಸೂತರನ್ನು ವಿಧ-ವಿಧವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿ, ವಿನಯದಿಂದ ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದರು-

ಸರ್ವಜ್ಞ ವಿದ್ವಾನ್ ರೋಮಹರ್ಷಣರೇ! ತಾವು ಅಹೋಭಾಗ್ಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ಅದರಿಂದಲೇ ನೀವು ವ್ಯಾಸರ ಮುಖದಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಪುರಾಣವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ರತ್ನಾಕರನು ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಸಾರಭೂತ ರತ್ನಗಳ ಆಗರವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ, ತಾವು ಆಶ್ಚರ್ಯಸ್ವರೂಪೀ ಕಥೆಗಳ ಭಂಡಾರವಾಗಿರುವಿರಿ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ, ವರ್ತಮಾನ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದಲೇ ಈ ಯಜ್ಞವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲು ನೀವು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವಿರಿ. ಆ ನೆಪದಿಂದ ನಮ್ಮಗಳ ಶ್ರೇಯಸ್ಸೇ ಆಗುವುದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ತಮ್ಮಂತಹವರ ಆಗಮನವು ನಿರರ್ಥಕವಾಗಲಾರದು. ನಾವು ಮೊದಲೂ ಕೂಡ ನಿಮ್ಮಿಂದ ಶುಭಾಶುಭ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರುವೆವು. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯುಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಮಗೆ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯು ಉಂಟಾಗಿದೆ.

ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಈಗ ನಮಗೆ ಒಂದೇ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವುದಿದೆ. ನೀವು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದರೆ ಗೋಪನೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಘೋರವಾದ ಕಲಿಯುಗವು ಬಂದಾಗ ಮನುಷ್ಯರು ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗುವರು. ದುರಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲರೂ ಸತ್ಯ ಭಾಷಣದಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗುವರು. ಇತರರ ನಿಂದೆಯಲ್ಲೇ ತತ್ಪರರಾಗುವರು. ಪರರ ಧನವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುವರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಪರಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾಗಿದ್ದೀತು. ಅವರು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವರು. ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನೇ ಆತ್ಮನೆಂದು ತಿಳಿಯುವರು. ಮೂಢ, ನಾಸ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಪಶುಬುದ್ಧಿಯವರಾಗುವರು. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಲೋಭರೂಪೀ ಮೊಸಳೆಗೆ ತುತ್ತಾಗುವರು. ವೇದಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ಜೀವಿಸುವರು. ಧನವನ್ನು ಗಳಿಸಲೆಂದೇ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವರು ಮತ್ತು ಮದದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗುವರು. ತಮ್ಮ ಸ್ವಜಾತಿಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವರು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮೋಸಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, ತ್ರಿಕಾಲ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯಿಂದ ದೂರವುಳಿಯುವರು. ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶೂನ್ಯರಾಗುವರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವರು; ಕುಸಂಗೀ, ಪಾಪೀ ಮತ್ತು ವ್ಯಭಿಚಾರಿಗಳಾಗುವರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯದ ಅಭಾವವುಂಟಾದೀತು. ಅವರು ಕುತ್ಸಿಕ ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾ, ಶೂದ್ರರಂತೆ ವರ್ತಿಸುವರು. ಅವರ ಚಿತ್ತವು ಕಾಮಕ್ಕೆ ಅಡಿಯಾಳಾಗಿದ್ದೀತು. ವೈಶ್ಯರು ಸಂಸ್ಕಾರ ಭ್ರಷ್ಟರೂ, ಸ್ವಧರ್ಮತ್ಯಾಗಿಗಳೂ, ಕುಮಾರ್ಗಿಗಳೂ, ಧನೋಪಾರ್ಜನ ಪರಾಯಣರೂ, ತೂಕ-ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಕುತ್ಸಿತ ವೃತ್ತಿಯ ಪರಿಚಯ ಕೊಡುವವರಾಗುವರು. ಹೀಗೆಯೇ ಶೂದ್ರರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆಚಾರದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗುವರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ-ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಜ್ವಲವಾದ ವೇಷ-ಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಅಲೆಯುವರು. ಅವರು ಸ್ವಭಾವತಃ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವರು. ಅವರ ವಿಚಾರಗಳು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿರುವುವು. ಅವರು ಕುಟಿಲರೂ, ದ್ವಿಜನಿಂದಕರೂ ಆಗುವರು. ಇದ್ದ ಹಣವನ್ನು ಕೆಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿಸುವರು. ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರೆ ವಾದ-ವಿವಾದ ಮಾಡುವವರಾಗುವರು. ತಮ್ಮನ್ನು ಕುಲೀನರೆಂದು ತಿಳಿದು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣದವರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸುವರು. ಎಲ್ಲ ವರ್ಣದವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿಸುವರು. ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ಸೀಮೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಉಚಿತವಾದ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವರು. ಕಲಿಯುಗದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪ್ರಾಯಶಃ ಸದಾಚಾರದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟರೂ, ಪತಿಯ ಅಪಮಾನ ಮಾಡುವವರೂ ಆಗುವರು. ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರಲ್ಲಿ ದ್ರೋಹಮಾಡುವರು. ಯಾರಿಗೂ ಭಯಪಡರು. ಮಲಿನವಾದ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡುವರು. ಕುತ್ಸಿತ ಹಾವ-ಭಾವಗಳನ್ನು ತೋರುವರು. ತಮ್ಮ ಶೀಲ-ಸ್ವಭಾವಗಳು ಬಹಳ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಸೇವೆಯಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗುವರು. ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿಯು ನಾಶವಾದವರಿಗೆ, ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವರಿಗೆ, ಈ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗತಿಯು ಹೇಗೆ ದೊರೆಯಬಲ್ಲದು? ಇದೇ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡಿದೆ. ಪರೋಪಕಾರದಂತಹ ಬೇರೆ ಯಾವ ಧರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಪವಾದ ಉಪಾಯದಿಂದ ಇವರೆಲ್ಲರ ಪಾಪಗಳು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುವಂತಹ ಉಪಾಯವನ್ನು ದಯಮಾಡಿ ಈಗ ತಿಳಿಸಿರಿ; ಏಕೆಂದರೆ, ತಾವು ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದೀರಿ.

ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಆ ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಮುನಿಗಳ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 1)

ಶಿವಪುರಾಣದ ಪರಿಚಯ

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಸಾಧು ಮಹಾತ್ಮರಿರಾ! ತಾವು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನೇ ಕೇಳಿರುವಿರಿ. ತಮ್ಮ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವಂತಹುದು. ನಾನು ಸದ್ಗುರು ವೇದವ್ಯಾಸರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ತಮ್ಮಗಳ ಸ್ನೇಹವಶವಾಗಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ನೀವು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಎಲ್ಲಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಶಿವಪುರಾಣವು ವೇದಾಂತದ ಸಾರಸರ್ವಸ್ವವಾಗಿದೆ. ವಕ್ತಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೋತಾ ಇಬ್ಬರ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪರಾಶಿಯಿಂದ ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡುವಂತಹುದು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪರಮಾರ್ಥ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಕಲಿಕಾಲದ ಕಲ್ಮಷರಾಶಿಯನ್ನು ವಿನಾಶ ಮಾಡುವಂತಹುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳೆಂಬ ಚತುರ್ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ಪುರಾಣವು ಸದಾಕಾಲ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ವಿಪ್ರರೇ! ಆ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಶಿವಪುರಾಣದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಕಲಿಯುಗದ ಪಾಪಾಸಕ್ತ ಜೀವರು ಶ್ರೇಷ್ಠತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವರು. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವಪುರಾಣದ ಉದಯ ಆಗುವವರೆಗೆ ಕಲಿಯುಗದ ಮಹಾ ಉತ್ಪಾತಗಳು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ವಿಚರಿಸುವವು. ಇದನ್ನು ವೇದತುಲ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೇದಕಲ್ಪ ಪುರಾಣವನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ರಚಿಸಿದ್ದನು. ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಸಂಹಿತೆ, ರುದ್ರಸಂಹಿತೆ, ವಿನಾಯಕ ಸಂಹಿತೆ, ಉಮಾಸಂಹಿತೆ, ಮಾತೃಸಂಹಿತೆ, ಏಕಾದಶರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆ, ಕೈಲಾಸ ಸಂಹಿತೆ, ಶತರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆ, ಕೋಟಿರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆ, ಸಹಸ್ರಕೋಟಿರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆ, ವಾಯವೀಯ ಸಂಹಿತೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಸಂಹಿತೆ - ಹೀಗೆ ಈ ಪುರಾಣದ ಹನ್ನೆರಡು ಭೇದ ಅಥವಾ ಖಂಡಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಸಂಹಿತೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಮಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ವಿಪ್ರರೇ! ಈಗ ನಾನು ಅವುಗಳ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ತಾವೆಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ. ರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆ, ವಿನಾಯಕ ಸಂಹಿತೆ, ಉಮಾ ಸಂಹಿತೆ, ಮಾತೃ ಸಂಹಿತೆ ಇವುಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಎಂಟೆಂಟು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಏಕಾದಶರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರುಸಾವಿರ, ಕೈಲಾಸ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಆರುಸಾವಿರ, ಶತರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾವಿರ, ಕೋಟಿರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತುಸಾವಿರ, ಸಹಸ್ರಕೋಟಿ ರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ, ವಾಯವೀಯ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇವೆ. ಹೀಗೆ ಮೂಲ ಶಿವಪುರಾಣದ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದು ಲಕ್ಷವಿದೆ. ಆದರೆ ವ್ಯಾಸರು ಅದನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿರುವರು, ಪುರಾಣಗಳ ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಶಿವಪುರಾಣವು ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಂಹಿತೆಗಳಿವೆ.

ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಶ್ಲೋಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೂರುಕೋಟಿ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಒಂದೇ ಪುರಾಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದನು. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಆ ಪುರಾಣ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ದ್ವಾಪರ ಮುಂತಾದ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವೈಪಾಯನ ವ್ಯಾಸರು ಪುರಾಣವನ್ನು ಹದಿನೆಂಟು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದರು. ಆಗ ಸಮಸ್ತ ಪುರಾಣಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ವರೂಪವು ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಶ್ಲೋಕಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಇದೇ ಇದರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವೇದತುಲ್ಯ ಪುರಾಣವು ಏಳು ಸಂಹಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೊದಲನೆಯ ಸಂಹಿತೆಯ ಹೆಸರು ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಸಂಹಿತೆಯಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯದು ರುದ್ರಸಂಹಿತೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮೂರನೆಯದರ ಹೆಸರು ಶತರುದ್ರಸಂಹಿತೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಕೋಟಿರುದ್ರಸಂಹಿತೆ, ಐದನೆಯದು ಉಮಾಸಂಹಿತೆ, ಕೈಲಾಸ ಸಂಹಿತೆ, ಆರನೆಯದು ಹಾಗೂ ಏಳನೆಯದರ ಹೆಸರು ವಾಯವೀಯ ಸಂಹಿತೆಯಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಇವು ಏಳು ಸಂಹಿತೆಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಏಳು ಸಂಹಿತೆಗಳಿಂದ ಒಳಗೊಂಡ ದಿವ್ಯ ಶಿವಪುರಾಣವು ವೇದತುಲ್ಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಈ ನಿರ್ಮಲ ಶಿವಪುರಾಣವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಶೈವಶಿರೋಮಣಿ ಭಗವಾನ್ ವ್ಯಾಸರು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸಂಕಲಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸಮಸ್ತ ಜೀವಸಮುದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಕಾರಿಯೂ, ತ್ರಿವಿಧ ತಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹದೂ, ತುಲನೆ ರಹಿತವೂ, ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವೂ ಆಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತ-ವಿಜ್ಞಾನಮಯ, ಪ್ರಧಾನ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಕಪಟ (ನಿಷ್ಕಾಮ) ಧರ್ಮವು ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪುರಾಣವು ಈರ್ಷಾರಹಿತ ಅಂತಃಕರಣವುಳ್ಳ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಂತ್ರ-ಸಮೂಹಗಳ ಸಂಕಲನವಿದೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಈ ತ್ರಿವರ್ಗದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಸಾಧನೆಗಳ ವರ್ಣನೆಯೂ ಇದೆ. ಈ ಉತ್ತಮ ಶಿವಪುರಾಣವು ಸಮಸ್ತ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ವೇದವೇದಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ವೇದ್ಯರೂಪದಿಂದ ವಿಲಸಿತವಾದ ಪರಮ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಗಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬಹಳ ಆದರದಿಂದ ಓದುವವನು, ಕೇಳುವವನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 2)

ಸಾಧ್ಯ-ಸಾಧನಾದಿಗಳ ವಿಚಾರ ಹಾಗೂ ಶ್ರವಣ — ಕೀರ್ತನ — ಮನನ ಈ ಸಾಧನೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ಶ್ರೀವ್ಯಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಎಲ್ಲ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು - ಈಗ ತಾವು ವೇದಾಂತಸಾರ-ಸರ್ವಸ್ವರೂಪವಾದ ಅದ್ಭುತ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳಿರಿ.

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು — ತಾವೆಲ್ಲ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ರೋಗ-ಶೋಕರಹಿತವಾದ ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ವೇದದ ಸಾರ-ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಪುರಾಣಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಶಿವಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ-ಈ ಮೂರನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಹಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತವೇದ್ಯ ಸದ್ವಸ್ತುವನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವರ್ತಮಾನ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮವು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಆರು ಕುಲಗಳ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಾದ-ವಿವಾದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೇಳತೊಡಗಿದರು-ಇಂತಹ ವಸ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲ. ಅವರ ಈ ವಿವಾದವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾನ್ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿತು. ಆಗ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಸಂದೇಹವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಅವಿನಾಶೀ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು, ವಿನಮ್ರವಾಣಿಯಿಂದ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸ್ವಾಮಿ! ತಾವು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸಿ-ಪೋಷಿಸುವವರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಮಹಾಕಾರಣರಾಗಿರುವಿರಿ. ‘ಸಮಸ್ತ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಅತೀತವಾದ ಪರಾತ್ಪರ ಪುರಾಣಪುರುಷನು ಯಾರು?’ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮನಸ್ಸಿನ ಸಹಿತ ವಾಣಿಯು ಯಾರನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಮರಳುತ್ತದೆಯೋ, ಯಾರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತೋ, ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ಅವನೇ ದೇವ-ಮಹಾದೇವನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವನು. ಅವನೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟನಾಗಿರುವನು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಅವನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಉಪಾಯದಿಂದ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅವನ ದರ್ಶನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಧಿ, ಹರಿ, ಹರ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವೇಶ್ವರರೂ ಸದಾಕಾಲ ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಸಾರ-ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ವೃಕ್ಷಬೀಜ ನ್ಯಾಯದಂತೆ ದೇವರ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವರ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳಾದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿರಿ. ಈ ಯಜ್ಞಪತಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ವೇದೋಕ್ತ ವಿದ್ಯೆಯ ಸಾರಭೂತವಾದ ಸಾಧ್ಯ-ಸಾಧನೆಯ ಜ್ಞಾನವು ಉಂಟಾಗುವುದು.

ಶಿವಪದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ, ಅವನ ಸೇವೆಯೇ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ, ಅವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಮೊದಲಾದ ಫಲಗಳಿಂದ ನಿಃಸ್ಪೃಹನಾಗುವವನೇ ಸಾಧಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವೇದೋಕ್ತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಮಾಡಿ, ಅದರ ಮಹಾನ್ ಫಲವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುವುದೇ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸಾಲೋಕ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಕ್ರಮದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಆಯಾಯಾ ಮನುಷ್ಯರ ಭಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ತಮ ಫಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಭಕ್ತಿಯ ಸಾಧನೆಗಳು ಅನೇಕವಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವನು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಭೂತ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಭಗವಂತನ ನಾಮ-ಗುಣ-ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸುವುದು, ವಾಣಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮನನ ಮಾಡುವುದು-ಇವು ಮೂರನ್ನು ಮಹಾನ್ ಸಾಧನೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.*

* ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಶ್ರವಣಂ ತಸ್ಯ ವಚಸಾ ಕೀರ್ತನಂ ತಥಾ । ಮನಸಾ ಮನನಂ ತಸ್ಯ ಮಹಾಸಾಧನಮುಚ್ಯತೇ ॥

(ಶಿವಪುರಾಣ-ವಿದ್ಯೇ-3/21, 22)

ತಾತ್ಪರ್ಯ-ಮಹೇಶ್ವರನ ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನ ಮತ್ತು ಮನನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಈ ಶ್ರುತಿಯ ವಾಕ್ಯವು ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಮನೋರಥಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಪರಮ ಸಾಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಿರಿ. ಜನರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅದನ್ನು ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯದ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಮನುಷ್ಯನು ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲನೆಯ ಸಾಧನೆಯು ಶ್ರವಣವೇ ಆಗಿದೆ. ಅದರ ಮೂಲಕ ಗುರುಗಳಿಂದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೇಳಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ವಿದ್ವಾನ್ ಪುರುಷನು ಉಳಿದ ಸಾಧನೆಗಳಾದ ಕೀರ್ತನ - ಮನನಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವನು. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮನನದವರೆಗೆ ಈ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅದರಿಂದ ಸಾಲೋಕ್ಯಾದಿ ಕ್ರಮದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸಂಯೋಗವು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಶರೀರದ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳು ನಾಶವಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಲೌಕಿಕ ಆನಂದಗಳೂ ವಿಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ.

ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆ, ಅವನ ನಾಮಗಳ ಜಪ ಹಾಗೂ ಅವನ ಗುಣ-ರೂಪ-ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ತದಿಂದ ನಿರಂತರ ಪರಿಶೋಧನ ಅಥವಾ ಚಿಂತನೆಯಾಗುವುದನ್ನೇ ಮನನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಮಹೇಶ್ವರನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಸಮಸ್ತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಇಲ್ಲವೇ ಪ್ರಮುಖವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಈ ಸಾಧನೆಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಅದನ್ನು ದತ್ತ-ಚಿತ್ತರಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಪರಾಶರನಂದನ, ನನ್ನ ಗುರುಗಳಾದ ವೇದವ್ಯಾಸರು ಸರಸ್ವತೀ ನದಿಯ ಸುಂದರ ತೀರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೇಜಸ್ವೀ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಗವಾನ್ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ, ಧ್ಯಾನಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದ ನನ್ನ ಗುರುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅದರಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಮಾನಸ ಪುತ್ರರಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ತಮ್ಮ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರು. ನೋಡಿ ಅವರು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಎದ್ದು, ಅವರ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡರು. ವ್ಯಾಸರು ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯಪಾದ್ಯಾದಿಗಳನಿತ್ತು ದೇವತಾಯೋಗ್ಯವಾದ ಆಸನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆಗ ಪ್ರಸನ್ನರಾದ ಭಗವಾನ್ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ನಿಂತುಕೊಂಡಿರುವ ವ್ಯಾಸರಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾಣಿಯಿಂದ ಇಂತೆಂದರು.

ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ನೀವು ಸತ್ಯವಸ್ತುವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿರಿ, ಆ ಸತ್ಯವಸ್ತುವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಆಗಿರುವನು. ಅವನು ನಿಮಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ವಿಷಯನಾಗುವನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನ-ಮನನ ಇವು ಮೂರು ಮಹತ್ತರ ಸಾಧನಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಮೂರೂ ವೇದ ಸಮ್ಮತವೇ ಆಗಿವೆ. ಹಿಂದೆ ನಾನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಸಾಧನೆಗಳ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ಮಂದರಾಚಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆನು. ಅನಂತರ ಮಹೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಭಗವಾನ್ ನಂದೀಕೇಶ್ವರರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರಿಗೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ದಯೆ ಇತ್ತು. ಅವರು ಎಲ್ಲರ ಸಾಕ್ಷಿಯೂ, ಶಿವಗಣಗಳ ಒಡೆಯರೂ ಆದ ಭಗವಾನ್ ನಂದಿಕೇಶ್ವರರು ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಕ ಮುಕ್ತಿಯ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ - ‘ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನ-ಮನನ ಇವು ಮೂರೂ ಸಾಧನೆಗಳು ವೇದ ಸಮ್ಮತವಾಗಿರುವವು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ನನಗೆ ಹೇಳಿರುವನು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯೇ! ನೀವು ಶ್ರವಣಾದಿ ಮೂರೂ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿರಿ’ ಹೀಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ವ್ಯಾಸರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಪರಮ ಸುಂದರ ಬ್ರಹ್ಮಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಹೀಗೆ ಹಿಂದಿನ ಈ ಉತ್ತಮ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಾನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಶ್ರವಣಾದಿ ಮೂರು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ನೀವು ಮುಕ್ತಿಯ ಉಪಾಯವೆಂದು ಹೇಳಿದಿರಿ. ಆದರೆ ಶ್ರವಣಾದಿ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಮುಕ್ತನಾಗಬಲ್ಲನು? ಯಾವ ಸಾಧನಭೂತ ಕರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಸವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲನು? ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ.

(ಅಧ್ಯಾಯ - 3-4)

ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ಸಾಕಾರ ವಿಗ್ರಹದ ಪೂಜೆಯ ರಹಸ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವದ ವರ್ಣನೆ

ಶ್ರೀಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೌನಕರೇ! ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನ, ಮನನ-ಈ ಮೂರು ಸಾಧನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದವರು, ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಸಂಸಾರ-ಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿ ಹೋಗುವರು. ವಂಚನೆ ಅಥವಾ ಲೋಭ, ಹಟಮಾಡದೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಧನವನ್ನು ಶಿವಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಶಿವಮೂರ್ತಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆ ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ಮೂರ್ತಿಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಮಂಟಪ, ಗೋಪುರ, ತೀರ್ಥ, ಮಠ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ವಸ್ತ್ರ, ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪ, ದೀಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ವ್ಯಂಜನಗಳಿಂದೊಡಗೂಡಿದ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಛತ್ರ, ಧ್ವಜ, ವ್ಯಜನ, ಚಾಮರ ಹಾಗೂ ಇತರ ರಾಜೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ನಮಸ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಮೂಲಮಂತ್ರದ ಜಪಮಾಡಬೇಕು. ಆವಾಹನೆಯಿಂದ ಮೊದಲುಗೊಂಡು ವಿಸರ್ಜನೆಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಶಿವಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಶಿವಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಶ್ರವಣಾದಿ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲನು. ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ಮಹಾತ್ಮರು ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಶಿವಮೂರ್ತಿಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೇ ಭವಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಹೋಗಿರುವರು.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಇದೆ. (ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ) ಆದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗದಲ್ಲೇ ಏಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ?

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ನಿಮ್ಮ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವೂ, ಅದ್ಭುತವೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಮಹಾದೇವನೇ ಹೇಳಬಲ್ಲನು. ಬೇರೆ ಯಾರೂ, ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾರರು. ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಏನನ್ನು ಹೇಳಿರುವನೋ ಅದನ್ನು ನಾನು ಗುರುಗಳ ಮುಖದಿಂದ ಕೇಳಿರುವಂತೆಯೇ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಏಕಮಾತ್ರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪನಾದ್ದರಿಂದ ‘ನಿಷ್ಕಲ’ (ನಿರಾಕಾರ)ನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರೂಪವುಳ್ಳವನು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ‘ಸಕಲ’(ಸಾಕಾರ)ನೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಸಕಲ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಲ ಎರಡೂ ಆಗಿರುವನು. ಶಿವನು ನಿಷ್ಕಲ-ನಿರಾಕಾರನಾದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವನ ಪೂಜೆಯ ಆಧಾರಭೂತ ನಿರಾಕಾರ ಲಿಂಗವೇ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ - ಶಿವಲಿಂಗವು ಶಿವನ ನಿರಾಕಾರ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಶಿವನು ಸಕಲ-ಸಾಕಾರನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಪೂಜೆಯ ಆಧಾರಭೂತ ಶ್ರೀವಿಗ್ರಹವು ಸಾಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಶಿವನ ಸಾಕಾರ ವಿಗ್ರಹವು ಅವನ ಸಾಕಾರ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಸಕಲ ಮತ್ತು ಅಕಲ (ಸಮಸ್ತ ಅಂಗ-ಆಕಾರಸಹಿತ ಸಾಕಾರ ಮತ್ತು ಅಂಗ-ಆಕಾರದಿಂದ ಸರ್ವಥಾ ರಹಿತ ನಿರಾಕಾರ) ರೂಪವಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಅವನು ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳುವ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಲಿಂಗ (ನಿರಾಕಾರ) ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ(ಸಾಕಾರ) ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾಕಾಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನಿಂದ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾದ ದೇವತೆಗಳು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮರಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗಾಗಿ ನಿರಾಕಾರ ಲಿಂಗವು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಹಿಂದೆ ಮಂದರಾಚಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಸನತ್ಕುಮಾರ ಮುನಿಗಳು ನಂದಿಕೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಕೇಳಿದರು — ಭಗವಾನ್ ನಂದಿಕೇಶ್ವರರೇ! ಶಿವನಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ವೇರ (ಮೂರ್ತಿ) ಮಾತ್ರವೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲೇ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಎರಡರ ಉಪಯೋಗವು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ನಂದಿಕೇಶ್ವರರೇ! ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಮಾತನ್ನು ನನಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಹೇಳಿರಿ.

ನಂದಿಕೇಶ್ವರರು ಹೇಳಿದರು — ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರಾದ ಬ್ರಹ್ಮಕುಮಾರರೇ! ನಿಮ್ಮ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಉತ್ತರವನ್ನು ನಮ್ಮಂತಹ ಜನರಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದು; ಏಕೆಂದರೆ, ಇದು ಗೋಪನೀಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ನೀವು ಶಿವಭಕ್ತರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಏನನ್ನು ತಿಳಿಸಿರುವನೋ ಅದನ್ನೇ ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಹೇಳುವೆನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನೂ, ನಿಷ್ಕಲನೂ ಆಗಿರುವನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕಲ ಲಿಂಗವನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳ ಮತವೂ ಇದೇ ಆಗಿದೆ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಯೋಗೀಂದ್ರರೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಯ ಪ್ರಚಾರದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ವಿಭಾಗಪೂರ್ವಕ ಹೇಳಿದುದು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಉತ್ತಮ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾಕಟ್ಯದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ.

ಇದರ ಉತ್ತರವಾಗಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರರು ಭಗವಾನ್ ಮಹಾದೇವನ ನಿಷ್ಕಲ ಸ್ವರೂಪ ಲಿಂಗದ ಆವಿರ್ಭಾವದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿವಾದ, ದೇವತೆಗಳ ವ್ಯಾಕುಲತೆ ಹಾಗೂ ಚಿಂತೆ, ದೇವತೆಗಳು ದಿವ್ಯ ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ತೆರಳುವುದು, ಅವರಿಂದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಮಹಾದೇವನ ಸ್ತವನ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಮಹಾದೇವನು ಬ್ರಹ್ಮಾ-ವಿಷ್ಣು ಇವರ ವಿವಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಗಮನ ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ನಿಷ್ಕಲ ಆದಿ-ಅಂತ್ಯರಹಿತ ಭೀಷಣ ಅಗ್ನಿಸ್ತಂಭದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನ ಆವಿರ್ಭಾವ, ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಅನಂತರ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಇಬ್ಬರಿಂದ ಆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಸ್ತಂಭದ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಆಳವನ್ನು ನೋಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ, ಕೇದಗೆ ಹೂವಿನ ಶಾಪ-ವರದಾನ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 5 ರಿಂದ 8)

ಮಹೇಶ್ವರನು ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಇವರಿಗೆ ತನ್ನ ನಿಷ್ಕಲ ಹಾಗೂ ಸಕಲ ಸ್ವರೂಪದ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೇಳುವುದು

ನಂದಿಕೇಶ್ವರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಇಬ್ಬರೂ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ, ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಅವನ ಎಡ-ಬಲದಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನೇ ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ಮತ್ತೆ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರಕಟನಾದ ಪೂಜನೀಯ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಪವಿತ್ರವಾದ ಪುರುಷ-ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ವಿಕೃತವಾಗದೆ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ‘ಪುರುಷವಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಉಳಿಯುವ ಕ್ಷಣಭಂಗುರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ‘ಪ್ರಾಕೃತವಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ವಸ್ತುಗಳ ಎರಡು ಭೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. (ಯಾವ ಪುರುಷ-ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಹೇಳುವೆನು) ಹಾರ, ನೂಪುರ, ಕೇಯೂರ, ಕಿರೀಟ, ಮಣಿಮಯ ಕುಂಡಲಗಳು, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಉತ್ತರೀಯ ವಸ್ತ್ರ, ಪುಷ್ಪ-ಮಾಲೆ, ರೇಶ್ಮೆವಸ್ತ್ರ, ಹಾರ, ಮುದ್ರಿಕೆ, ಪುಷ್ಪ, ತಾಂಬೂಲ, ಕರ್ಪೂರ, ಚಂದನ ಹಾಗೂ ಅಗರು ಅನುಲೇಪ, ಧೂಪ, ದೀಪ, ಶ್ವೇತಚ್ಛತ್ರ, ವ್ಯಜನ, ಧ್ವಜ, ಚಾಮರ ಮತ್ತು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ದಿವ್ಯ ಉಪಹಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಅವುಗಳ ವೈಭವವು ವಾಣಿ-ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದೇ ಇತ್ತು, ಕೇವಲ ಪಶುಪತಿ(ಪರಮಾತ್ಮ)ಗೇ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಅವನ್ನು ಪಶು (ಬದ್ಧ ಜೀವನು) ಎಂದಿಗೂ ಪಡೆಯಲಾರನು. ಎಲ್ಲರಿಂದ ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ-ವಿಷ್ಣು ಇವರು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮ್ರರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ದೇವತಾದ್ವಯರಲ್ಲಿ ಮುಗುಳು ನಗುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮಕ್ಕಳಿರಾ! ಇಂದಿನ ದಿನವು ಒಂದು ಮಹಾ ಸುದಿನವಾಗಿದೆ. ಇಂದು ನೀವುಗಳು ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆಯಿಂದ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದಿನ ದಿನವು ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಹಾನ್ ಆಗುವುದು. ಇಂದಿನ ಈ ತಿಥಿಯು ‘ಶಿವರಾತ್ರಿ’ಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿ ನನಗಾಗಿ ಪರಮಪ್ರಿಯವಾಗುವುದು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಲಿಂಗ (ನಿಷ್ಕಲ-ಅಂಗ-ಆಕೃತಿಯಿಂದ ರಹಿತ ನಿರಾಕಾರ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರತೀಕ) ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ (ಸಕಲ-ಸಾಕಾರ ರೂಪದ ಪ್ರತೀಕ)ಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನು ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಪಾಲನಾದಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲನು. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ದಿನ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ನಿರಾಹಾರವಿದ್ದು, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾಗಿ, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರ ನಿಶ್ಚಲಭಾವದಿಂದ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ನನ್ನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಸಿಗುವ ಫಲದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ನಿರಂತರ ನನ್ನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಸಿಗುವ ಫಲವು, ಕೇವಲ ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ನನ್ನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಭರತವು ಬರುವಂತೆಯೇ, ಈ ಶಿವರಾತ್ರಿ ತಿಥಿಯು ನನ್ನ ಧರ್ಮದ ವೃದ್ಧಿಯ ಸಮಯವಾಗಿದೆ. ಈ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮುಂತಾದ ಮಂಗಲೋತ್ಸವಗಳು ಆಗಬೇಕು. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ನಾನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಸ್ತಂಭರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದಾಗ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಆರ್ದ್ರಾನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪೌರ್ಣಮಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಪದೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಾರ್ಗಶಿರ ತಿಂಗಳ ಆರ್ದ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ಸಹಿತ ನನ್ನ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನು, ಅಥವಾ ನನ್ನ ಮೂರ್ತಿ ಇಲ್ಲವೇ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವವನು ನನಗೆ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವನು. ಆ ಶುಭ ದಿನದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ಣಫಲ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ದರ್ಶನದ ಜೊತೆ-ಜೊತೆಗೆ ನನ್ನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ವರ್ಣಿಸಲಾರದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಫಲವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಲಿಂಗರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡವನಾಗಿದ್ದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಲಿಂಗದ ಕಾರಣ ಈ ಭೂತಲವು ‘ಲಿಂಗಸ್ಥಾನ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಜಗತ್ತಿನ ಜನರು ಇದರ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಲು ಈ ಅನಾದಿ ಮತ್ತು ಅನಂತ ಜ್ಯೋತಿಃಸ್ತಂಭ ಅಥವಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಲಿಂಗವು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಯಿತು. ಈ ಲಿಂಗವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷದ ಏಕಮಾತ್ರ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ದರ್ಶನ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವಿನ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವುದು, ಅಗ್ನಿಯ ಪರ್ವತದಂತೆ ಈ ಶಿವಲಿಂಗವು ಪ್ರಕಟವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ‘ಅರುಣಾಚಲ’ವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದೀತು. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ತೀರ್ಥಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುವವು. ಈ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಸಾಯುವುದರಿಂದ ಜೀವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಸಕಲ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಲ ಎಂಬ ನನ್ನ ಎರಡು ರೂಪಗಳಿವೆ. ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಇಂತಹ ರೂಪಗಳಿಲ್ಲ. ಮೊದಲಿಗೆ ನಾನು ಸ್ತಂಭರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದೆ, ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ರೂಪದಿಂದ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವು ನನ್ನ ‘ನಿಷ್ಕಲ’ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಮಹೇಶ್ವರ ಭಾವ ‘ಸಕಲ’ ರೂಪವಾಗಿದೆ; ಇವೆರಡೂ ನನ್ನದೇ ಸಿದ್ಧರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. ನಾನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವೆನು. ಕಲಾಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಅಕಲ ನನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೀಯಾದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಈಶ್ವರನೂ ಆಗಿರುವೆನು. ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಕೇಶವರೇ! ನಾನು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಬೃಹತ್ತಾಗಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿನ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡುವವನಾದ ಕಾರಣ ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ನೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವೆನು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದು, ವ್ಯಾಪಕನಾದ್ದರಿಂದ ನಾನೇ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮನಾಗಿರುವೆನು. ಸರ್ಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅನುಗ್ರಹದವರೆಗಿನ (ಆತ್ಮಾ ಅಥವಾ ಈಶ್ವರನಿಂದ ಭಿನ್ನ) ಇರುವ ಜಗತ್-ಸಂಬಂಧೀ ಐದು ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಸದಾ ನನ್ನದೇ ಆಗಿವೆ. ನಾನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರದೂ ಅಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನೇ ಎಲ್ಲರ ಈಶ್ವರನಾಗಿರುವೆನು. ಮೊದಲಿಗೆ ನನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲು ‘ನಿಷ್ಕಲ’ ಲಿಂಗ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ಅಜ್ಞಾತ ಈಶ್ವರ ತತ್ತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಜಗದೀಶ್ವರನಾದ ನಾನು ‘ಸಕಲ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ನನ್ನ ಸಕಲರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಈ ನಿಷ್ಕಲಸ್ತಂಭವು ನನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇದು ನನ್ನದೇ ಲಿಂಗ(ಚಿಹ್ನೆ)ವಾಗಿದೆ. ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಇದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿರಿ. ಇದು ನನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ನನ್ನ ಸಾಮಿಪ್ಯದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಅಭೇದವಿರುವ ಕಾರಣ ನನ್ನ ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮಹಾಪುರುಷರೂ ಕೂಡ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನನ್ನ ಒಂದು ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೆ, ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ನನ್ನ ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವಂತಹ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಒಂದರ ಬಳಿಕ ಇನ್ನೊಂದು ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೆ ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ಫಲರೂಪವಾಗಿ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವ (ಸಾಯುಜ್ಯಮೋಕ್ಷ) ರೂಪೀ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮೂರ್ತಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯು ಅದರಿಂದ ಗೌಣವಾಗಿದೆ. ಶಿವಲಿಂಗದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಮೂರ್ತಿಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ ಆ ಸ್ಥಾನವು ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

(ಅಧ್ಯಾಯ-9)

ಪಂಚಕಾರ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ, ಪ್ರಣವ ಹಾಗೂ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದ ಮಹತ್ವ, ಬ್ರಹ್ಮಾ-ವಿಷ್ಣು ಇವರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸ್ತುತಿ ಹಾಗೂ ಶಿವನ ಅಂತರ್ಧಾನ

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಕೇಳಿದರು — ಪ್ರಭೋ! ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಐದು ಕಾರ್ಯಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳೇನು? ಇದನ್ನು ನಮಗಿಬ್ಬರಿಗೂ ತಿಳಿಸು.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಗಹನವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಕೃಪಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಅವುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾಚ್ಯುತರೇ! ‘ಸೃಷ್ಟಿ’, ‘ಪಾಲನೆ’ ‘ಸಂಹಾರ’ ‘ತಿರೋಭಾವ’ ಮತ್ತು ‘ಅನುಗ್ರಹ’ ಇವು ಐದು ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಬಂಧವಾದ ನಿತ್ಯಸಿದ್ಧ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ರಚನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಸರ್ಗ ಅಥವಾ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನಿಂದ ಪಾಲಿತವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರುವುದು ಅದರ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ; ಅದರ ವಿನಾಶವೇ ಸಂಹಾರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಣಗಳ ಉತ್ಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಿರೋಭಾವವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲದರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವುದೇ ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹವಾಗಿದೆ; ಹೀಗೆ ನನ್ನ ಐದು ಕಾರ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಸೃಷ್ಟ್ಯಾದಿ ನಾಲ್ಕು ಕಾರ್ಯಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿಸ್ತಾರ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ, ಐದನೆಯದಾದ ಅನುಗ್ರಹವು ಮೋಕ್ಷದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಅದು ಸದಾ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಅಚಲಭಾವದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಭಕ್ತರಾದವರು ಈ ಐದು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಐದು ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಭೂತಲದಲ್ಲಿಯೂ, ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿಯೂ, ಸಂಹಾರವನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲೂ, ತಿರೋಭಾವ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿಯೂ, ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಪೃಥಿವಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜಲದಿಂದ ಎಲ್ಲರ ವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಜೀವನ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿಯು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆ. ವಾಯುವು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಒಂದು ಜಾಗದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಜಾಗಕ್ಕೆ ಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶವು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರಾದವರು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೀಗೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ಐದು ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಿಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ನನಗೆ ಐದು ಮುಖಗಳಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಐದನೆಯದು. ಮಕ್ಕಳಿರಾ! ನೀವಿಬ್ಬರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವಿರಿ. ಇವೆರಡೂ ನನಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಹೀಗೆಯೇ ನನ್ನ ವಿಭೂತಿಸ್ವರೂಪ ‘ರುದ್ರ’ ಮತ್ತು ‘ಮಹೇಶ್ವರ’ ಇವರಿಬ್ಬರು ಎರಡು ಬೇರೆ ಉತ್ತಮ ಕೃತ್ಯ-ಸಂಹಾರ ಮತ್ತು ತಿರೋಭಾವ ನನ್ನಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವರು. ಆದರೆ ಅನುಗ್ರಹವೆಂಬ ಕೃತ್ಯವು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಪಡೆದಿಲ್ಲ. ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅವರಿಗೆ ನನ್ನ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿರುವೆನು. ಅವರು ರೂಪ, ವೇಷ, ಕೃತ್ಯ, ವಾಹನ, ಆಸನ ಮತ್ತು ಆಯುಧ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ ನಾನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪಭೂತವಾದ ಮಂತ್ರವು ಓಂಕಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. ಅದು ಮಹಾಮಂಗಲಕಾರಿ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ನನ್ನ ಮುಖದಿಂದ ಓಂಕಾರವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದು ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಓಂಕಾರವು ವಾಚಕವಾಗಿದ್ದು, ನಾನು ವಾಚ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಮಂತ್ರವು ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಓಂಕಾರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ಸದಾ ನನ್ನದೇ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗುವುದು.

ನನ್ನ ಉತ್ತರವರ್ತಿ ಮುಖದಿಂದ ಅಕಾರದ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಖದಿಂದ ಉಕಾರದ, ದಕ್ಷಿಣ ಮುಖದಿಂದ ಮಕಾರದ, ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಮುಖದಿಂದ ಬಿಂದುವಿನ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಮುಖದಿಂದ ನಾದದ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಐದು ಅವಯವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಓಂಕಾರದ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಅವಯವಗಳಿಂದ ಏಕೀಭೂತವಾಗಿ ಅದು ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರವಾಯಿತು. ಈ ನಾಮ-ರೂಪಾತ್ಮಕ ಜಗತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ವೇದಗಳೂ, ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ವರ್ಗರೂಪೀ ಎರಡೂ ಪಂಗಡಗಳೂ ಈ ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಈ ಮಂತ್ರವು ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಬೋಧಕವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಸಕಲ ರೂಪದ ಬೋಧಕವಾದ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಅದು ಅಕಾರಾದಿ ಕ್ರಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಮಕಾರಾದಿ ಕ್ರಮದಿಂದ ಕ್ರಮಶಃ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಯಿತು. (‘ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ’ ಇದೇ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ.) ಈ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದಲೇ ಮಾತೃಕಾವರ್ಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಅವು ಪಂಚ ಭೇದಗಳಿವೆ.* ಇದರಿಂದಲೇ ಶಿರೋಮಂತ್ರಸಹಿತ ತ್ರಿಪದಾ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವಾಯಿತು. ಆ ಗಾಯತ್ರಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಆ ವೇದಗಳಿಂದ ಕೋಟ್ಯಾವಧಿ ಮಂತ್ರಗಳು ಹೊರಟಿವೆ. ಆಯಾ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಣವ ಹಾಗೂ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಮನೋರಥಗಳೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಮಂತ್ರ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ನನ್ನ ಸಕಲ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧವುಳ್ಳ, ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರರಾಜಗಳು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು ಹಾಗೂ ಶುಭಕಾರಕ(ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ)ವಾಗಿವೆ.

* ಅ ಇ ಉ ಋ ಲೃ - ಈ ಐದು ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವರವಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಂಜನಗಳೂ ಐದು-ಐದು ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಐದು ವರ್ಗಗಳಿವೆ.

ನಂದಿಕೇಶ್ವರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅನಂತರ ಜಗದಂಬೆ ಪಾರ್ವತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಗುರುವರ್ಯ ಮಹಾದೇವನು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಾ-ವಿಷ್ಣು ಇವರನ್ನು ಉತ್ತರೀಯದಿಂದ ಆಚ್ಛಾದನೆ ಮಾಡಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕರಕಮಲವನ್ನಿರಿಸಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಅವರಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದನು. ಮಂತ್ರ-ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಮಂತ್ರದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಮತ್ತೆ ಆ ಶಿಷ್ಯರು ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನೇ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಆ ದೇವೇಶ್ವರ ಜಗದ್ಗುರುವನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು — ಪ್ರಭೋ! ನಿಷ್ಕಲರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ನಿಷ್ಕಲ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾಗಿರುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸರ್ವಾತ್ಮನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅಥವಾ ಸಕಲ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಪ್ರಣವ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪ್ರಣವ ಲಿಂಗವುಳ್ಳ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ, ತಿರೋಭಾವ, ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪಂಚಮುಖವುಳ್ಳ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪಂಚ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪೀ, ಪಂಚಕೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನೀನು ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮನಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುವೆ. ಗುಣ-ಶಕ್ತಿಗಳು ಅನಂತವಾಗಿವೆ. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವಿರಲಿ. ನಿನಗೆ ಸಕಲ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಲ ಎರಡು ರೂಪಗಳಿವೆ. ನೀನು ಸದ್ಗುರು ಹಾಗೂ ಶಂಭುವಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.*

* ನಮೋ ನಿಷ್ಕಲರೂಪಾಯ ನಮೋ ನಿಷ್ಕಲತೇಜಸೇ । ನಮಃ ಸಕಲನಾಥಾಯ ನಮಸ್ತೇ ಸಕಲಾತ್ಮನೇ ॥

ನಮಃ ಪ್ರಣವವಾಚ್ಯಾಯ ನಮಃ ಪ್ರಣವಲಿಂಗಿನೇ । ನಮಃ ಸೃಷ್ಟ್ಯಾದಿಕರ್ತ್ರೇ ಚ ನಮಃ ಪಂಚಮುಖಾಯ ತೇ ॥

ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪಾಯ ಪಂಚಕೃತ್ಯಾಯ ತೇ ನಮಃ । ಆತ್ಮನೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ತುಭ್ಯಮನಂತಗುಣಶಕ್ತಯೇ ॥

ಸಕಲಾಕಲರೂಪಾಯ ಶಂಭವೇ ಗುರವೇ ನಮಃ ॥

(ಶಿ-ಪು-ವಿದ್ಯೇ-ಸಂ-10/28-31)

ಈ ಪದ್ಯಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಗುರು ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ‘ಆರ್ದ್ರಾ’ ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಪ್ರಣವವನ್ನು ಜಪಿಸಿದರೆ, ಅದು ಅಕ್ಷಯ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಸೂರ್ಯಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಯುಕ್ತ ಮಹಾ ಆರ್ದ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಣವದ ಜಪವು ಕೋಟಿಪಟ್ಟು ಜಪದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಮೃಗಶಿರಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಕೊನೆಯಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪುನರ್ವಸುವಿನ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ, ಹೋಮ, ತರ್ಪಣ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಆರ್ದ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಫಲ ದೊರೆಯುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ನನ್ನ ಅಥವಾ ನನ್ನ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಭಾತ ಕಾಲದಲ್ಲೇ - ಪ್ರಾತಃ ಮತ್ತು ಸಂಗವ (ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಪೂರ್ವ) ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮಾಡಬೇಕು. ನನ್ನ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಚತುರ್ದಶೀ ತಿಥಿಯು ನಿಶೀಥವ್ಯಾಪಿನೀ ಅಥವಾ ಪ್ರದೋಷ ವ್ಯಾಪಿನಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ಪರಿವರ್ತಿನೀ ತಿಥಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚತುರ್ದಶಿಯನ್ನೇ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ನನ್ನ ಮೂರ್ತಿ ಅಥವಾ ಲಿಂಗ ಎರಡೂ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಮೂರ್ತಿಗಿಂತ ಲಿಂಗದ ಸ್ಥಾನವು ಉಚ್ಚವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು ವೇರ(ಮೂರ್ತಿ)ಕ್ಕಿಂತ ಲಿಂಗವನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ತಿಳಿದು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಲಿಂಗವನ್ನು ಓಂಕಾರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಥವಾ ಇತರರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಉತ್ತಮ ದ್ರವ್ಯಮಯ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ನನ್ನ ಪದವು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಆ ಶಿಷ್ಯರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ -10)

ಶಿವಲಿಂಗದ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯ ವರ್ಣನೆ ಹಾಗೂ ಶಿವಪದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿಸುವ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳ ವಿವೇಚನೆ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು? ಲಿಂಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳೇನು? ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು? ಯಾವ ದೇಶ-ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾವ ದ್ರವ್ಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು?

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನಿಮಗಾಗಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿ, ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ. ಅನುಕೂಲ ಹಾಗೂ ಶುಭ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥದ ನದೀ ತಟದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಭಿರುಚಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಪಾರ್ಥಿವ ದ್ರವ್ಯದಿಂದ, ಜಲಮಯದ್ರವ್ಯದಿಂದ, ಅಥವಾ ತೈಜಸ ದ್ರವ್ಯದಿಂದ ತನ್ನ ರುಚಿಗನುಸಾರ ಕಲ್ಪೋಕ್ತ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ಪೂಜೆಯ ಪೂರ್ಣ ಫಲವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಅದು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಪೂಜೆಯ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಚಲಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡುವುದಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ಶಿವಲಿಂಗ ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹವು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅಚಲಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡುವುದಿದ್ದರೆ ಸ್ಥೂಲ ಶಿವಲಿಂಗ ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹ ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೀಠಸಹಿತ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಶಿವಲಿಂಗದ ಪೀಠವು ಮಂಡಲಾಕಾರ, (ವರ್ತುಲ), ಚೌಕಾಕಾರ, ತ್ರಿಕೋಣ, ಅಥವಾ ಮಂಚದ ಕಾಲಿನಂತೆ ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು, ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿರಬೇಕು. ಇಂತಹ ಲಿಂಗಪೀಠವು ಮಹಾಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಮೊದಲಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ, ಅಥವಾ ಲೋಹಾದಿಗಳಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಯಾವ ದ್ರವ್ಯದಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆಯೋ, ಅದರಿಂದಲೇ ಪೀಠವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಇದೇ ಸ್ಥಾವರ (ಅಚಲ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳ) ಶಿವಲಿಂಗದ ವಿಶೇಷ ಮಾತಾಗಿದೆ. ಚರ (ಚಲಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳ) ಶಿವಲಿಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಪೀಠವು ಒಂದೇ ಉಪಾದಾನವಾಗಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಬಾಣಲಿಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಈ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ಲಿಂಗದ ಅಳತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಕರ್ತೃವಿನ ಅಥವಾ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ಯಜಮಾನನ ಅಳತೆಯ ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲದಷ್ಟು ಇರಬೇಕು. ಇಂತಹ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನೇ ಉತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಫಲದಲ್ಲಿಯೂ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾದೀತು; ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲ. ಚರಲಿಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ನಿಯಮವಿದೆ. ಅದರ ಉದ್ದವು ಕನಿಷ್ಟ ಕರ್ತೃವಿನ ಒಂದು ಅಂಗುಲದಷ್ಟು ಇರಬೇಕು. ಅದರಿಂದ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಪ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ದೊಡ್ಡದಿದ್ದರೆ ದೋಷವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಯಜಮಾನನು ಮೊದಲಿಗೆ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕನುಸಾರ ಒಂದು ವಿಮಾನ ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಅದು ಅನೇಕ ದೇವತಾ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರಬೇಕು. ಅದರ ಗರ್ಭಗೃಹವು ಸುಂದರವೂ, ಸುದೃಢವೂ ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛವೂ ಇರಬೇಕು. ಅದನ್ನು ನವರತ್ನಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಇರಬೇಕು. ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದ ಕೆಳಗೆ ನವರತ್ನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ವೈದಿಕಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ* ಶಿವಲಿಂಗದ ಐದು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಅನೇಕ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಪರಿವಾರ ಸಹಿತ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಆಚಾರ್ಯನನ್ನು ಧನದಿಂದಲೂ, ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರನ್ನು ಮನೋವಾಂಛಿತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಯಾಚಕರಿಗೆ ಜಡ (ಸುವರ್ಣ, ಗೃಹ, ಭೂಮಿ, ಸಂಪತ್ತು) ಮತ್ತು ಚೇತನ (ಗೋವುಗಳೇ ಆದಿ) ವೈಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

* ಓಂ ಸದ್ಯೋಜಾತಂ ಪ್ರಪದ್ಯಾಮಿ ಸದ್ಯೋಜಾತಾಯ ವೈ ನಮೋ ನಮಃ । ಭವೇ ಭವೇನಾತಿಭವೇ ಭವಸ್ವ ಮಾಂ ಭವೋದ್ಭವಾಯ ನಮಃ ॥ ಓಂ ವಾಮದೇವಾಯ ನಮೋ ಜೇಷ್ಠಾಯ ನಮಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಯ ನಮೋ ರುದ್ರಾಯ ನಮಃ । ಕಾಲಾಯ ನಮಃ ಕಲವಿಕರಣಾಯ ನಮೋ ಬಲವಿಕರಣಾಯ ನಮೋ ಬಲಾಯ ನಮೋ ಬಲಪ್ರಮಥನಾಯ ನಮಃ । ಸರ್ವಭೂತದಮನಾಯ ನಮೋ ಮನೋನ್ಮನಾಯ ನಮಃ ॥ ಓಂ ಅಘೋರೇಭ್ಯೋಽಥ ಘೋರೇಭ್ಯೋ ಘೋರ ಘೋರತರೇಭ್ಯಃ । ಸರ್ವೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವಶರ್ವೇಭ್ಯೋ ನಮಸ್ತೇ ಅಸ್ತು ರುದ್ರರೂಪೇಭ್ಯಃ ॥ ಓಂ ತತ್ಪುರುಷಾಯ ವಿದ್ಮಹೇ ಮಹಾದೇವಾಯ ಧೀಮಹಿ । ತನ್ನೋ ರುದ್ರಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್ ॥ ಓಂ ಈಶಾನಃ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾಮೀಶ್ವರಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಧಿಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಶಿವೋ ಮೇ ಅಸ್ತು ಸದಾಶಿವೋಮ್ ॥

ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ, ಲಿಂಗಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕೆಳಗೆ ಸುವರ್ಣ ಹಾಗೂ ಒಂಭತ್ತು ಪ್ರಕಾರದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿ, ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ನಾದಘೋಷದಿಂದ ಕೂಡಿ ಮಹಾಮಂತ್ರ ಓಂಕಾರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಪೀಠದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಪೀಠಯುಕ್ತ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟಬಂಧದಿಂದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸುಂದರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಸಾರಾಂಶ-ಭೂಮಿ ಸಂಸ್ಕಾರಾದಿ ಎಲ್ಲ ವಿಧಿಯನ್ನು ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯಲ್ಲೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಂತರವಿಷ್ಟೇ - ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಆದರೆ ಮೂರ್ತಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು. ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಇರುವಲ್ಲಿಯೇ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯು ಇರುವುದು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಗೂ ಕೊಂಡು ಹೋಗಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಗುರು-ಹಿರಿಯರಿಂದ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಾಧು- ಪುರುಷರಿಂದ ಪೂಜಿತವಾದ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯು ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಮಹಾದೇವನ ಪೂಜೆಯು ಶಿವಪದವನ್ನು ಕೊಡುವುದಂತಹುದಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಲಿಂಗದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿವೆ. ವೃಕ್ಷ, ಲತಾದಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾವರ ಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿ-ಕೀಟ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಜಂಗಮಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಾವರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಾದಿಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಜಂಗಮ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಆಹಾರ-ಜಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸುಖ ನೀಡಲು ಅನುರಕ್ತನಾಗುವುದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯೇ ಆಗಿದೆ; ಎಂದು ವಿದ್ವಾನ್ ಪುರುಷರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. (ಈ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳನ್ನೇ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪ್ರತೀಕವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.)

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ವಿವಿಧ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಿತ್ಯಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಧ್ವಜವನ್ನು ನೆಡಬೇಕು. ಶಿವಲಿಂಗವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವಪದವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಅಥವಾ ಚರಲಿಂಗವನ್ನು ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈ ಪೂಜೆಯೂ ಕೂಡ ಶಿವಪದವನ್ನು ದೊರಕಿಸುವಂತಹುದು. ಆವಾಹನ, ಆಸನ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಪಾದ್ಯ, ಪಾದ್ಯಾಂಗ ಆಚಮನ, ಆಭ್ಯಂಗಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ, ವಸ್ತ್ರ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪ, ದೀಪ, ನೈವೇದ್ಯ, ತಾಂಬೂಲ, ನೀರಾಜನ, ನಮಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನ — ಇವು ಹದಿನಾರು ಉಪಚಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಅಥವಾ ಅರ್ಘ್ಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ನೈವೇದ್ಯದವರೆಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅಭಿಷೇಕ, ನೈವೇದ್ಯ, ನಮಸ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ತರ್ಪಣ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಯಥಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಿತ್ಯವೂ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯು ಶಿವಪದವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿಸುವಂತಹುದು. ಯಾವುದೇ ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು, ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು, ತಾನೇ-ತಾನಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗವನ್ನು ಹಾಗೂ ತಾನೇ ನೂತನವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು, ಉಪಚಾರಾದಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಹೇಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೂ ಅಥವಾ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದರಿಂದಲೂ, ಮನುಷ್ಯನು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾ-ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೂ ಶಿವಪದವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಯಮ ಪೂರ್ವಕ ಶಿವಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದಲೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣು, ಹಿಟ್ಟು, ಸಗಣಿ, ಹೂವು, ಕಣಗಿಲೆ ಪುಷ್ಪ, ಹಣ್ಣು, ಬೆಲ್ಲ, ಬೆಣ್ಣೆ, ಭಸ್ಮ ಅಥವಾ ಅನ್ನದಿಂದಲೂ ತನ್ನ ಅಭಿರುಚಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದಕ್ಕನುಸಾರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ, ಅಥವಾ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ-ಸಂಜೆ ಎರಡೂ ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಸಾವಿರ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಇದೂ ಕೂಡ ಶಿವಪದವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಜಪ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಕಾರಾಂತ ಪ್ರಣವದ ಉಚ್ಚಾರವು ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಜಪದ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಪಾಂಶು* ಜಪವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು. ನಾದ ಮತ್ತು ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಓಂಕಾರದ ಉಚ್ಚಾರವನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ‘ಸಮಾನ ಪ್ರಣವ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಆದರದಿಂದ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದರೆ, ಅಥವಾ ಎರಡೂ ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಸಾವಿರ ಜಪ ಮಾಡಿದರೂ ಶಿವಪದವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಾಗಿ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವದೊಂದಿಗೆ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವೇ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಅಭಿಮಂತ್ರಿತ ಕಲಶದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸ್ನಾನ, ಮಂತ್ರದೀಕ್ಷೆ, ಮಾತೃಕಾನ್ಯಾಸ, ಸತ್ಯದಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಅಂತಃ ಕರಣವುಳ್ಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಜ್ಞಾನೀಗುರು - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಉತ್ತಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಿಜರಿಗೆ ‘ನಮಃ ಶಿವಾಯಃ’ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ವಿಧಿಯಿದೆ. ಇತರರಿಗೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮಃ ಪದದ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ - ‘ಶಿವಾಯ ನಮಃ’ ಹೀಗೆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗಾಗಿಯೂ ಕೆಲವು ಕಡೆ ‘ಶಿವಾಯ ನಮಃ’ ಎಂದೂ ಜಪಿಸುವ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಕೆಲವು ಋಷಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ನಮಃ ಪೂರ್ವಕ ಶಿವಾಯ ಜಪದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವರು. ಅರ್ಥಾತ್ - ಅವರು ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಹೀಗೆ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಐದುಕೋಟಿ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನಿಗೆ ಸಮಾನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು, ಎರಡು, ಮೂರು, ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕೋಟಿ ಜಪಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ ಹಾಗೂ ಮಹೇಶ್ವರ ಇವರ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಒಂದೊಂದು ಲಕ್ಷ ಜಪಮಾಡಬೇಕು. ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅಕ್ಷರಗಳಷ್ಟು ಲಕ್ಷ ಜಪಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಜಪದಿಂದ ಶಿವಪದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿಸುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಒಂದು ಸಾವಿರದಂತೆ ಒಂದು ಸಾವಿರ ದಿನ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರದ ಜಪ ಮಾಡಿ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ಆ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಬಯಸಿದ ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದು.

* ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಕೇಳಿಸದಂತೆ ಮೆಲ್ಲನೆ ಮಂತ್ರಾಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಜಪವನ್ನು ಉಪಾಂಶು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪ್ರತಿದಿನವು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವಿರದ ಎಂಟು ಸಲ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಾಯತ್ರಿಯು ಶಿವಪದವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು. ವೇದಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಜಪಿಸಬೇಕು. ವೇದಪಾರಾಯಣವೂ ಶಿವಪದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿಸುವುದು, ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಇರುವ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಗಳೂ ಕೂಡ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷದಂತೆ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಜಪ ಮಾಡುವವನು ಕ್ರಮಶಃ ಶಿವಪದ (ಮೋಕ್ಷ)ವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ತನ್ನ ರುಚಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಮಂತ್ರವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮರಣ ಪರ್ಯಂತ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅದನ್ನು ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು, ಅಥವಾ ‘ಓಂ’ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಜಪಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಸಮಸ್ತ ಮನೋರಥಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗಾಗಿ ಹೂವಿನ ತೋಟವನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ಶಿವನ ಸೇವಾಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಶಿವಮಂದಿರವನ್ನು ಗುಡಿಸಿ-ಸಾರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವವನು, ಈ ಪುಣ್ಯ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಶಿವ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕಾಶಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿತ್ಯ ನಿವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದು ಜಡ-ಚೇತನವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹದಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿದ್ವಾನ್ ಮನುಷ್ಯನು ಶಿವನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಮರಣಾಂತ ವಾಸಿಸಬೇಕು. ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಕೆರೆ, ಬಾವಿ, ಸರೋವರ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಶಿವಗಂಗೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಹೀಗೆ ವಚನವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ಜಪ ಮಾಡಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹವಿರುವತನಕ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು. ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ತನ್ನ ಮೃತ ಸಂಬಂಧಿಯ ದಾಹ, ದಶಾಹ, ಮಾಸಿಕಶ್ರಾದ್ಧ, ಸಂಪಿಡೀಕರಣ ಅಥವಾ ವಾರ್ಷಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವವನು ಅಥವಾ ಎಂದಾದರೂ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡುವವನು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಶಿವಪದವನ್ನು ಹೊಂದುವನು. ಇಲ್ಲವೇ ಶಿವನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಳು, ಐದು, ಮೂರು ಅಥವಾ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಾದರೂ ವಾಸಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಿವಪದವು ದೊರೆಯುವುದು.

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ವರ್ಣದಂತೆ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದರಿಂದಲೂ ಮನುಷ್ಯನು ಶಿವಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಣಾನುಕೂಲ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳ ಅತಿಶಯ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಸಕಾಮವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನೂ ಅವನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ನಿಷ್ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವಪದವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು.

ಪ್ರಾತಃಕಾಲ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕಾಲ, ಸಾಯಂಕಾಲ ಹೀಗೆ ದಿನದ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಂದೊಂದು ವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳು ಸಂಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾತಃಕಾಲವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸಮಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಾಲವು ಸಕಾಮ ಕರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಯಂಕಾಲವನ್ನು ಶಾಂತಿ ಕರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಯದ ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕು ಜಾವಗಳಲ್ಲಿ ನಡುವಿನ ಎರಡು ಜಾವಗಳನ್ನು ನಿಶೀಥಕಾಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯು ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು ಕರ್ಮಮಾಡುವವನು ಯಥೋಕ್ತವಾದ ಫಲಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುವನು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಫಲದ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಅಧಿಕ್ಕಾರನುಸಾರವಾಗಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಲಾದ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಶಿವಾರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವರು, ಸದಾಚಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಪಾಪಭೀರು ಆಗಿದ್ದರೆ ಆಯಾ ಕರ್ಮಗಳ ಪೂರ್ಣ ಫಲಗಳನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಯಾವುಯಾವುದಿದೆ? ಅವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರು ಶಿವಪದವನ್ನು ಹೊಂದಬಲ್ಲರೋ? ಅದನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ.

(ಅಧ್ಯಾಯ - 11)

ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ವರ್ಣನೆ, ಕಾಲ ವಿಶೇಷದಿಂದ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ನದಿಗಳ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನದ ಉತ್ತಮ ಫಲದ ನಿರ್ದೇಶ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಪಗಳಿಂದ ದೂರವುಳಿಯಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವಿದ್ವಾನ್ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಅನಂತರ ಲೋಕರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಶಿವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಗಮಗಳನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಪರ್ವತ, ವನ, ಕಾನನಗಳ ಸಹಿತ ಈ ಪೃಥಿವಿಯ ವಿಸ್ತಾರ ಐವತ್ತು ಕೋಟಿ ಯೋಜನವಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಪೃಥಿವಿಯು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡಿ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದವಾದ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವನು. ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಿವಾಸ ಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥತ್ವವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಬೇರೆ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಜನರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿವೆ. ‘ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ಸದಾಕಾಲ ಸ್ನಾನ, ದಾನ ಮತ್ತು ಜಪ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ರೋಗ, ದರಿದ್ರತೆ, ಮೂಕತ್ವವೇ ಮುಂತಾದ ದೋಷಗಳಿಗೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ’. ಈ ಭಾರತ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವನು ತನ್ನ ಪುಣ್ಯಫಲದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವನು. ಮತ್ತೆ ಪುಣ್ಯಕ್ಷಯವಾದ ಬಳಿಕ ಪುನಃ ಮನುಷ್ಯಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವನು. (ಪಾಪೀ ಮನುಷ್ಯನು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ದುರ್ಗತಿಗೇ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ) ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಇನ್ನೂ ದೃಢವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಾಗ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು.*

* ಕ್ಷೇತ್ರೇ ಪಾಪಸ್ಯ ಕರಣಂ ದೃಢಂ ಭವತಿ ಭೂಸುರಾಃ । ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರೇ ನಿವಾಸೆ ಹಿ ಪಾಪಮಣ್ವಪಿ ನಾಚರೇತ್ ॥

(ಶಿ-ಪು-ವಿದ್ಯೇ-12/7)

ಸಿಂಧು ಮತ್ತು ಶತದ್ರೂ ನದಿಗಳ ತಟದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಸರಸ್ವತೀ ನದಿಯನ್ನು ಪರಮ ಪವಿತ್ರವೂ, ಅರವತ್ತು ಮುಖವುಳ್ಳದ್ದೂ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್-ಅದರ ಅರವತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳಿವೆ. ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಸರಸ್ವತಿಯ ಆಯಾಯಾ ಪ್ರವಾಹದ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ನಿವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಪದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ಹೊರಟ ಪುಣ್ಯನದಿ ಗಂಗೆಯು ನೂರು ಮುಖವುಳ್ಳವಳು. ಅದರ ದಡದಲ್ಲಿ ಕಾಶೀ-ಪ್ರಯಾಗ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಪುಣ್ಯ-ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಮಕರ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಇರುವಾಗ ಗಂಗಾತಟದ ಭೂಮಿಯು ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಸ್ತ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಶೋಣಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಹತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳಿವೆ. ಅವು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಮಕರರಾಶಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗುತ್ತವೆ. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ವಿನಾಯಕ ಪದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಣ್ಯಸಲಿಲೆ ಮಹಾನದಿಯಾದ ನರ್ಮದೆಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಸ್ರೋತಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ತಟದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ವೈಷ್ಣವ ಪದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಸೆಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ಮತ್ತು ರೇವಾ ನದಿಗೆ ಹತ್ತು ಮುಖಗಳಿವೆ. ಪುಣ್ಯಮಯ ಗೋದಾವರಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಮುಖಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಗೋಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ರುದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ ನದಿಯ ಜಲವು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಆ ನದಿಯು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವಂತಹುದಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹದಿನೆಂಟು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೂ ಅದು ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ತುಂಗಭದ್ರೆಗೆ ಹತ್ತು ಮುಖಗಳಿವೆ. ಆದು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಪುಣ್ಯಸಲಿಲೆಯಾದ ಸುವರ್ಣ ಮುಖಿಗೆ ಒಂಭತ್ತು ಮುಖಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಿಂದ ಮರಳಿದ ಜೀವಿಗಳು ಅದರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಸರಸ್ವತೀ ನದಿ, ಪಂಪಾಸರೋವರ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಹಾಗೂ ಶುಭಪ್ರದ ಶ್ವೇತನದಿ-ಇವೆಲ್ಲವುಗಳೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ದಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಇಂದ್ರಲೋಕದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹೊರಟ ಮಹಾನದಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಪರಮ ಪುಣ್ಯಮಯಿಯಾಗಿರುವಳು. ಅದಕ್ಕೆ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಮುಖಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಅದರ ದಡದಲ್ಲಿರುವವರು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವರು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪದವನ್ನೂ ಪಡೆಯುವರು. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಶೈವಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೇ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವು.

ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿಗಳು ಮೇಷರಾಶಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಕರ್ಕಾಟಕ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಾದಾಗ ಸಿಂಧು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ಸ್ನಾನವು ಹಾಗೂ ಕೇದಾರ ತೀರ್ಥದ ಸೇವನೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನ ಜ್ಞಾನದಾಯಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಸಿಂಹರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದಾಗ ಸಿಂಹ ಸಂಕ್ರಾತಿಯುಕ್ತ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅದರಿಂದ ಶಿವಲೋಕವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದೆಂದು ಹಿಂದೆ ಸ್ವತಃ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿರುವನು. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಕನ್ಯಾರಾಶಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಿತರಾದಾಗ ಯಮುನೆ ಹಾಗೂ ಶೋಣಭದ್ರಾ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಯಮಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಗಣಪತಿಯ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಭೋಗಗಳು ದೊರೆಯುವವು. ಹೀಗೆ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ತುಲಾರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದಾಗ ಕಾವೇರೀ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಸ್ನಾನದ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳು ದೊರಕುವವು ಎಂದು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಚನವಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ವೃಶ್ಚಿಕ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದಾಗ ಮಾರ್ಗಶಿರ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನರ್ಮದೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಲೋಕವು ದೊರೆಯಬಲ್ಲದು. ಸೂರ್ಯ ಹಾಗೂ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಧನುರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದಾಗ ಸುವರ್ಣಮುಖರೀ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಶಿವಲೋಕವು ದೊರೆಯುವುದು, ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ವಚನವಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮಕರರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದಾಗ ಮಾಘಮಾಸದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಸ್ನಾನವು ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿರುವರು. ಶಿವಲೋಕದ ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದು. ಸೂರ್ಯನು ಕುಂಭರಾಶಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮಾಘ ಮತ್ತು ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧ-ಪಿಂಡದಾನವು ಅಥವಾ ತಿಲೋದಕದಾನ (ತರ್ಪಣ) ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಎರಡೂ ಕುಲಗಳ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳು ಉದ್ಧಾರವಾಗುವುವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮೀನ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದಾಗ ಕೃಷ್ಣವೇಣೀ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಯಾ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಇಂದ್ರಪದವಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರಾದವರು ಗಂಗೆ ಅಥವಾ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ತೀರ್ಥವಾಸ (ದೀಕ್ಷಾಬದ್ಧನಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗದೆ ನದೀ ದಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು) ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುವುವು.

ರುದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ ಮತ್ತು ವೇಗವತೀ ಇವೆರಡೂ ನದಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ಪ್ರಾಪ್ತಿರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುವು. ಇವುಗಳ ಎರಡೂ ದಡಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಸ್ವರ್ಗದಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವಿದ್ವಾನ್ ಮನುಷ್ಯನು ಮಹಾನ್ ಫಲಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುವನು. ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ಸದಾಚಾರ, ಉತ್ತಮವೃತ್ತಿ, ಸದ್ಭಾವದೊಂದಿಗೆ ದಯಾಭಾವವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದರ ಫಲವು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಪುಣ್ಯವೂ ಕೂಡ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು. ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸಣ್ಣಪಾಪವೂ ಕೂಡ ಮಹತ್ತರವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಜೀವನವನ್ನು ಕಳೆಯುವ ನಿಶ್ಚಯವಿದ್ದರೆ, ಆ ಪುಣ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವನ ಮೊದಲಿನ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲೇ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋದಾವು. ಏಕೆಂದರೆ, ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಐಶ್ವರ್ಯದಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವಾಸಜನಿತ ಪುಣ್ಯವು ಕಾಯಿಕ, ವಾಚಿಕ, ಮಾನಸಿಕ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ಮಾನಸಿಕ ಪಾಪವು ವಜ್ರಲೇಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಅನೇಕ ಕಲ್ಪಗಳವರೆಗೆ ಬೆನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.* ಅಂತಹ ಪಾಪವು ಕೇವಲ ಧ್ಯಾನದಿಂದಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲದೇ ಇಲ್ಲ. ವಾಚಿಕ ಪಾಪವು ಜಪದಿಂದ ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಕ ಪಾಪವು ಶರೀರವನ್ನು ದಂಡಿಸುವುದರಿಂದ, ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪುರುಷನು ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ, ಪಾಪದಿಂದ ದೂರವುಳಿದು ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

* ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರೇ ಕೃತಂ ಪುಣ್ಯಂ ಬಹುಧಾ ಋದ್ಧಿಮೃಚ್ಛತಿ । ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರೇ ಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಮಹದಣ್ವಪಿ ಜಾಯತೇ ॥

ತತ್ಕಾಲಂ ಜೀವನಾರ್ಥಂಚೇತ್ ಪುಣ್ಯೇನ ಕ್ಷಯಮೇಷ್ಯತಿ । ಪುಣ್ಯಮೈಶ್ವರ್ಯದಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಕಾಯಿಕಂ ವಾಚಿಕಂ ತಥಾ ॥

ಮಾನಸಂ ಚ ತಥಾ ಪಾಪಂ ತಾದೃಶಂ ನಾಶಯೇದ್ ದ್ವಿಜಾಃ । ಮಾನಸಂ ವಜ್ರಲೇಪಂ ತು ಕಲ್ಪಕಲ್ಪಾನುಗಂ ತಥಾ ॥

(ಶಿವಪುರಾಣ - ವಿದ್ಯೇ - ಸಂ - 12/36-38)

(ಅಧ್ಯಾಯ -12)

ಸದಾಚಾರ, ಶೌಚಾಚಾರ, ಸ್ನಾನ, ಭಸ್ಮಧಾರಣೆ, ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ, ಪ್ರಣವಜಪ, ಗಾಯತ್ರೀಜಪ, ದಾನ, ನ್ಯಾಯವಾದ ಧನೋಪಾರ್ಜನೆ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮುಂತಾದವುಗಳ ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ಮಹಿಮೆಯ ವರ್ಣನೆ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ವಿದ್ವಾನ್ ಪುರುಷನು ಪುಣ್ಯಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಂತಹ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಈಗ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ. ಸ್ವರ್ಗಪ್ರದವಾದ ಧರ್ಮಮಯ ಆಚಾರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನರಕಗಳ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಅಧರ್ಮಮಯ ಆಚಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು — ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ವಿದ್ವಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ನಿಜವಾಗಿ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’ ನೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಧರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕೇವಲ ವೇದೋಕ್ತ ಆಚಾರಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನಿಗೆ ಹಾಗೂ ವೇದಾಭ್ಯಾಸಿಯಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ‘ವಿಪ್ರ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಸದಾಚಾರ, ವೇದಾಚಾರ, ವಿದ್ಯೆ- ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದವನಿಗೆ ‘ದ್ವಿಜ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಾತ್ರ ಆಚಾರದ ಪಾಲನೆ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೋ, ಯಾರು ವೇದಾಧ್ಯಯನವನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮಾಡಿರುವನೋ, ಯಾರು ರಾಜನ ಸೇವಕ (ಪುರೋಹಿತ, ಮಂತ್ರಿ ಆದಿ)ನಾಗಿರುವನೋ, ಅವನನ್ನು ‘ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’ನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನನ್ನು, ಅಲ್ಪ - ಸ್ವಲ್ಪ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಚಿತ ಆಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ‘ವೈಶ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’ನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಸ್ವತಃ ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಉಳುವನೋ, ಅವನನ್ನು ‘ಶೂದ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’ ನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇತರರ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡು ವವನನ್ನು ಹಾಗೂ ಪರದ್ರೋಹಿಯನ್ನು ‘ಚಾಂಡಾಲ ದ್ವಿಜ’ ವೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಇದೇ ರೀತಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲಿಯೂ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು ‘ರಾಜಾ’ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಇತರರು ರಾಜತ್ವಹೀನ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ವೈಶ್ಯರಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರು ಧಾನ್ಯಾದಿ ವಸ್ತುಗಳ ಕ್ರಯ-ವಿಕ್ರಯ ಮಾಡುವರೋ, ಅವರು ‘ವೈಶ್ಯ’ ನೆನಿಸುವರು. ಉಳಿದವರನ್ನು ‘ವಣಿಕ್’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು - ಇವರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ‘ಶೂದ್ರ’ನೆಂದು ಹೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಉಳುಮೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವನನ್ನು ‘ವೃಷಲ’ನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸೇವೆ, ಶಿಲ್ಪ ಉಳುವುದು ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವ ಶೂದ್ರನನ್ನು ‘ದಸ್ಯು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲ ವರ್ಣದ ಮನುಷ್ಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮೀಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು, ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ದೇವತೆಗಳ, ಮತ್ತೆ ಧರ್ಮದ, ಅರ್ಥದ, ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪಡುವ ಕ್ಲೇಶಗಳ ಹಾಗೂ ಆಯ-ವ್ಯಯದ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ರಾತ್ರಿಯ ಕೊನೆಯ ಜಾವವನ್ನು ಉಷಃಕಾಲವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆ ಕೊನೆಯ ಜಾವದ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಸಂಧಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜರು ಎದ್ದು ಮಲ-ಮೂತ್ರಾದಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡಬೇಕು. ಮನೆಯಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಿ, ಶರೀರವನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಮಲ-ಮೂತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಏನಾದರು ತೊಂದರೆ ಇದ್ದರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳು ಇವುಗಳ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಮಲತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಎದ್ದಮೇಲೆ ಮಲವನ್ನು ನೋಡಬಾರದು. ಅನಂತರ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹರಿದು ಹೋಗುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳ, ಪಿತೃಗಳ, ಋಷಿಗಳ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಯದೆಯೇ, ದೊರೆತ ನೀರಿನಿಂದ ಶುದ್ಧಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಗುದಕ್ಕೆ ಏಳು, ಐದು ಅಥವಾ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮೃತ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಶುದ್ಧ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಲಿಂಗವನ್ನು ಮಣ್ಣನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ತೊಳೆಯಬೇಕು. ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಗುದದ ಶುದ್ಧಿಯ ಬಳಿಕ ಎದ್ದು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗಿ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಎಂಟು ಬಾರಿ ಬಾಯಿ ಮುಕ್ಕಳಿಸಬೇಕು. ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಮರದ ಎಲೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಕಡ್ಡಿಯಿಂದ ನೀರಿನ ಹೊರಗೆ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಉಜ್ಜಬೇಕು. ಹಲ್ಲು ಉಜ್ಜಲ ತರ್ಜನಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಾರದು. ಹೀಗೆ ದಂತ ಧಾವನದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಜಲ ಸಂಬಂಧಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಬೇಕು. ಕತ್ತಿನವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಸೊಂಟದವರೆಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮೊಣಕಾಲಿನವರೆಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿದುಕೊಂಡು ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣ ಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ವಿದ್ವಾನ್ ಮನುಷ್ಯನು ಅಲ್ಲೆ ತೀರ್ಥಜಲದಿಂದ ದೇವತಾದಿಗಳ ಸ್ನಾನಾಂಗ ತರ್ಪಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಅನಂತರ ತೊಳೆದ ಸ್ವಚ್ಛ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪಂಚಕಚ್ಛವಾಗಿ ಉಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತರೀಯವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನಾದಿ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಸ್ನಾನ-ಸಂಬಂಧಿ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ತೊಳೆಯಬಾರದು. ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ನೆನೆದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬಾವಿಯ ಬಳಿ, ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮನೆಗೆ ಕೊಂಡುಹೋಗಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ, ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ತೊಳೆದು ಹಿಂಡಬೇಕು. ದ್ವಿಜರಿರಾ! ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹಿಂಡಿದ ನೀರಿನಿಂದ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಿತೃಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಜಾಬಾಲಿ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ‘ಅಗ್ನಿರಿತಿ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದು ಕೊಂಡು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.*

* ಜಾಬಾಲಿ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮಧಾರಣದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ -

‘ಓಂ ಅಗ್ನಿರಿತಿ ಭಸ್ಮ ವಾಯುರಿತಿ ಭಸ್ಮ ವ್ಯೋಮೇತಿ ಭಸ್ಮ ಜಲಮಿತಿ ಭಸ್ಮ ಸ್ಥಲಮಿತಿ ಭಸ್ಮ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಬೇಕು.

‘ಮಾ ನಸ್ತೋಕೇ ತನಯೇ ಮಾ ನ ಆಯುಷಿ ಮಾ ನೋ ಗೋಷು ಮಾ ನೋ ಅಶ್ವೇಷು ರೀರಿಷಃ । ಮಾ ನೋ ವೀರಾನ್ರುದ್ರ ಭಾಮಿನೋ ವಧೀರ್ಹವಿಷ್ಮಂತಃ ಸದಮಿತ್ವಾ ಹವಾಮಹೇ ॥’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ನೀರಿನಿಂದ ಕಲಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ‘ತ್ರ್ಯಾಯುಷಂ ಜಮದಗ್ನೆಃ ಕಶ್ಯಪಸ್ಯ ತ್ರ್ಯಾಯುಷಮ್ ಯದ್ದೇವೇಷು ತ್ರ್ಯಾಯುಷಂ ತನ್ನೋಽಸ್ತು ತ್ರ್ಯಾಯುಷಮ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ತಲೆ, ಹಣೆ, ವಕ್ಷಃಸ್ಥಳ, ಬಾಹುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು.

‘ತ್ರ್ಯಾಯುಷಂ ಜಮದಗ್ನೆಃ ಕಶ್ಯಪಸ್ಯ ತ್ರ್ಯಾಯುಷಂ । ಯದ್ದೇವೇಷು ತ್ರ್ಯಾಯುಷಂ ತನ್ನೋಽಸ್ತು ತ್ರ್ಯಾಯುಷಮ್’॥ ಹಾಗೂ ‘ತ್ಯ್ರಂಬಕಂ ಯಜಾಮಹೇ ಸುಗಂಧಿಂ ಪುಷ್ಟಿವರ್ಧನಮ್ । ಉರ್ವಾರುಕಮಿವ ಬಂಧನಾನ್ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮುಕ್ಷೀಯ ಮಾಮೃತಾತ್’॥ ಇವೆರಡೂ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂರು-ಮೂರು ಬಾರಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಎಳೆಯಬೇಕು.

ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೊದಲೇ ಭಸ್ಮವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಹೋದರೆ ಬೀಳಿಸುವವನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ‘ಆಪೋಹಿಷ್ಠಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪಾಪಶಾಂತಿಗಾಗಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ, ‘ಯಸ್ಯಕ್ಷಯಾಯ’ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಿ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಸಂಧಿ ಪ್ರೋಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಆಪೋಹಿಷ್ಠಾ’- ಇವು ಮೂರು ಋಚೆಯ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಋಚೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರೀ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಮೂರು-ಮೂರು ಚರಣಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಋಚೆಯ ಮೂರು ಚರಣಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಾಲು, ತಲೆ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಇವುಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಎರಡನೆಯ ಋಚೆಯ ಮೂರು ಚರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಸ್ತಕ, ಹೃದಯ, ಕಾಲು, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಮೂರನೆಯ ಋಚೆಯ ಮೂರು ಚರಣಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೃದಯ, ಕಾಲು, ಮಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ‘ಮಂತ್ರಸ್ನಾನ’ ವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಅಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ಪರ್ಶವಾದರೆ, ತನ್ನ ಆರೋಗ್ಯ ಸರಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆ ಆಪತ್ತು ಬಂದೊದಗಿದರೆ, ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ನೀರು ಸಿಗದೆ ವಿವಶನಾದಾಗ ‘ಮಂತ್ರಸ್ನಾನ’ವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಸೂರ್ಯಶ್ಚ ಮಾಮನ್ಯುಶ್ಚ’ ಮುಂತಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯಾನುವಾಕದಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಾಯಂಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ಮಾಮನ್ಯುಶ್ಚ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಗ್ನಿಸಂಬಂಧವಾದ ಅನುವಾಕದಿಂದ ಮಂತ್ರಾಚಮನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪುನಃ ನೀರಿನಿಂದ ಶರೀರವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ‘ಆಪಃ ಪುನಂತು’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮಂತ್ರಾಚಮನ ಮಾಡಿ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಜನ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತರಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಿ ಒಂದೇ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಸಾಯಂಕಾಲ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡೇ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲೇ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೊಗಸೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬೆರಳುಗಳ ತುದಿಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಬೆರಳುಗಳ ಸಂದಿಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನಿಗಾಗಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧಾಚಮನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಸಾಯಂಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ಥಕ್ಕೆ ಎರಡು ಗಳಿಗೆಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಸಂಧ್ಯೆಯು ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸಾಯಂಸಂಧ್ಯೆಯ ಸಮಯವಲ್ಲ. ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಜ್ಞೆಯಿದೆ. ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮಾಡದೆ ದಿನ ಕಳೆದುಹೋದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಒಂದು ದಿನ ಕಳೆದುಹೋದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಳೆದು ಹೋದ ಸಂಧ್ಯಾಸಮಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿತ್ಯ-ನಿಯಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೂರು ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಪಿಸಬೇಕು. ನಿತ್ಯಕರ್ಮವು ಲುಪ್ತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಕಳೆದುಹೋದರೆ, ಅದರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತರೂಪವಾಗಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಗಾಯತ್ರೀ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಒಂದು ತಿಂಗಳು ನಿತ್ಯಕರ್ಮವು ಬಿಟ್ಟುಹೋದರೆ ಪುನಃ ತನ್ನ ಉಪನಯನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಅರ್ಥಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈಶ, ಗೌರೀ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಯಮ ಇಂತಹ ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಶುದ್ಧ ಜಲದಿಂದ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ತರ್ಪಣ ಕರ್ಮವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧ ಆಚಮನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ತೀರ್ಥದ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಶಸ್ತ ಮಠದಲ್ಲಿ, ಮಂತ್ರಾಲಯದಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ನಿಯತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಆಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ದೇವ-ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಣವದ ಜಪಮಾಡಿ ಅನಂತರ ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಣವದ ‘ಅ’ ‘ಉ’ ‘ಮ’ ಈ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಏಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಪ್ರಣವದ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಜಪಕಾಲದಲ್ಲಿ - ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶ ಚಿನ್ಮಯರಾದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಪಾಲಿಸುವ ವಿಷ್ಣು, ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವ ರುದ್ರ - ಇವರನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ ಓಂಕಾರವು ನಮ್ಮ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು, ಮನದ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು, ಬುದ್ಧಿಯ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು, ಸದಾಕಾಲ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವ ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರೇರಿತಗೊಳಿಸಲಿ. ಪ್ರಣವದ ಈ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಇದನ್ನು ಜಪ ಮಾಡುವವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳುವನು. ಅಥವಾ ಅರ್ಥಾನುಸಂಧಾನವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಜಪಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವದ ಪೂರ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವದ ಪೂರ್ಣತೆಗಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಹಸ್ರ ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೂರು ಬಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಬಾರಿ ಜಪದ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಬೇರೆ ವರ್ಣದ ಜನರು ಅರ್ಥಾತ್ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮತ್ತು ವೈಶ್ಯರು ಮೂರೂ ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಥಾಸಾಧ್ಯ ಗಾಯತ್ರೀ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಶರೀರದೊಳಗೆ ಮೂಲಾಧಾರ, ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನ, ಮಣಿಪೂರ, ಅನಾಹತ, ಆಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಾರ ಈ ಆರು ಚಕ್ರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಾಧಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಹಸ್ರಾರದವರೆಗೆ ಆರು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಶಃ ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಈಶ, ಜೀವಾತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ-ಬುದ್ಧಿಯನ್ನಿರಿಸಿ ಇವುಗಳ ಏಕತೆಯ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ‘ಆ ಬ್ರಹ್ಮವು ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ವಾಸದೊಂದಿಗೆ ‘ಸೋಽಹಂ’ ಇದನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಇವೇ ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶರೀರದ ಹೊರಗೂ ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಕಾರವಾದ ಮಹತ್ತ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪಂಚಭೂತಗಳವರೆಗೆ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಶರೀರವನ್ನು, ಇಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಶರೀರಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ, ಅಜಪಾ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಜಪದಿಂದ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ, ಜೀವಿಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿಸುವುದು. ಹೀಗೆ ಜಪದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನೂರು ಅಥವಾ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಮಂತ್ರಜಪದಿಂದ ಅಷ್ಟೇ ಶರೀರಗಳ ಅತಿಕ್ರಮಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಮಂತ್ರಜಪವನ್ನು ಆದಿಕ್ರಮದಿಂದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಜಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸಾವಿರ ಜಪವು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ನೂರು ಜಪವು ಇಂದ್ರಪದವಿ ಕೊಡುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಜಪದಿಂದ ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸೂರ್ಯೋಪಸ್ಥಾನ ಮಾಡಿ ಬಳಿಕ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಜಪಾನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಹನ್ನೆರಡು ಲಕ್ಷ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಜಪ ಮಾಡಿದವನು ಪೂರ್ಣರೂಪದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಒಂದು ಲಕ್ಷವಾದರೂ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡದವನನ್ನು ವೈದಿಕ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಬಾರದು. ಎಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ನಿಯಮಪಾಲನಪೂರ್ವಕ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಗೃಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಪರಿವ್ರಾಜಕ ಅಥವಾ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ಪ್ರಣವದ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಒಂದು ದಿನ ಈ ನಿಯಮದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದರೆ ಮರುದಿನ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಮಂತ್ರ ಜಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಸದಾಕಾಲ ಜಪವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು. ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದರೆ ಒಂದುವರೆ ಲಕ್ಷಜಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯದವರೆಗೆ ನಿಯಮೋಲ್ಲಂಘನೆಯಾದರೆ ಪುನಃ ಹೊಸದಾಗಿ ಗುರುವಿನಿಂದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದೋಷದ ಶಾಂತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ರೌರವ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಸಕಾಮ ಭಾವದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಮುಮುಕ್ಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸದಾಕಾಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಧರ್ಮದಿಂದ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥದಿಂದ ಭೋಗಗಳು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೆ ಆ ಭೋಗದಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯದ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮಪೂರ್ವಕ ಗಳಿಸಿದ ಧನದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಭೋಗದಿಂದ ಒಂದು ದಿನ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವೈರಾಗ್ಯದ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾದ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಧನದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಭೋಗಗಳಿಂದ ಭೋಗಗಳ ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತಪಸ್ವಿನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತಃಕರಣವು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಜ್ಞಾನದ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಕೃತಯುಗವೇ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸೇ ಪ್ರಶಸ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯಸಾಧ್ಯ ಧರ್ಮ (ದಾನಾದಿಗಳು)ವನ್ನೇ ಉತ್ತಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದಿಂದಲೂ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ, ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಮಾಡುವುದರಿಂದಲೂ ಜ್ಞಾನದ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ (ಭಗವದ್ವಿಗ್ರಹ)ಯ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧರ್ಮವು ಹಿಂಸೆ (ದುಃಖ)ಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವು ಸುಖರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ದುಃಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮದಿಂದ ಸುಖ-ಅಭ್ಯುದಯಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ದುರಾಚಾರದಿಂದ ದುಃಖವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರದಿಂದ ಸುಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ನಾಲ್ಕು ಜನರಿರುವ ಕುಟುಂಬೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೀವನ ನಿರ್ವಾಹದ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಕೊಡುವವನಿಗೆ ಆ ದಾನವು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಾವಿರ ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತದ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಾಯಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾದವನು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಜೀವನ ನಿರ್ವಾಹ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನ ಆ ಕರ್ಮವು ಇಂದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಆಶ್ರಯದಾನವು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ದಾನಿಯಾದವನು ಯಾವ ದೇವತೆಯನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸಿ ದಾನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೋ, ಅರ್ಥಾತ್ - ಆ ದಾನದ ಮೂಲಕ ಯಾವ ದೇವತೆಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸುವನೋ, ಅದೇ ದೇವತೆಯ ಲೋಕವು ಅವನಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವೇದವೇತ್ತರಾದ ಪುರುಷರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಧನಹೀನನಾದವನು ಸದಾ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಸೇವನೆಯಿಂದ ಅಕ್ಷಯ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದು, ಮನುಷ್ಯನು ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಈಗ ನಾನು ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಧನವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸದಾಕಾಲ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದು ವಿಶುದ್ಧ ಪ್ರತಿಗ್ರಹ (ದಾನ ಪಡೆಯುವುದು) ಹಾಗೂ ಯಾಜನ (ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿಸುವುದು) ಇವುಗಳಿಂದ ಧನವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು. ಅವನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ದೀನತೆಯನ್ನು ತೋರಬಾರದು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲೇಶದಾಯಕ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು. ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಬಾಹುಬಲದಿಂದ ಧನವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು. ವೈಶ್ಯನು ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಗೋರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಗಳಿಸಬೇಕು. ನ್ಯಾಯೋಪಾರ್ಜಿತ ಧನವನ್ನು ದಾನ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ದಾನಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನದ ಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರಿಗೂ ಗುರುಕೃಪೆ-ಮೋಕ್ಷಸಿದ್ಧಿಯು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಕ್ಷದಿಂದ ಸ್ವರೂಪದ ಸಿದ್ಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದ ಸ್ಥಿತಿ) ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮುಕ್ತ ಪುರುಷನು ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತಾನೆ. ಗೃಹಸ್ಥನಾದವನು ಧನ-ಧಾನ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವನು ತೃಷಾ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ನೀರನ್ನು, ಹಸಿವೆಯೆಂಬ ರೋಗವನ್ನು ಇಂಗಲು ಅನ್ನವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೊಲ, ಧಾನ್ಯ, ಸಿದ್ಧೆ (ಬೇಯಿಸದೇ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳು), ಭಕ್ಷ್ಯ, ಭೋಜ್ಯ, ಲೇಹ್ಯ, ಚೋಪ್ಯ - ಹೀಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅನ್ನ ದಾನಮಾಡಬೇಕು. ಯಾರ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿಂದು ಮನುಷ್ಯನು ಕಥಾ-ಶ್ರವಣ ಮೊದಲಾದ ಸದ್ದರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವನೋ, ಅಷ್ಟು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಗಳಿಸಿದ ಪುಣ್ಯ-ಫಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಭಾಗವು ದಾನಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ದಾನ ಪಡೆದವನು ದಾನದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಗ್ರಹಜನಿತ ಪಾಪದ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ರೌರವ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಧನವನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಮಾಡಿ, ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ, ಎರಡನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮೂರನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನ ಉಪಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಬೇಕು. ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕ-ಕಾಮ್ಯ- ಈ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ತೆಗೆದಿರಿಸಿದ ಧನದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಾಧಕನು ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ತೆಗೆದಿರಿಸಿದ ಧನದಿಂದ ಧನದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವಂತಹ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಉಪಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ಧನದಿಂದ ಹಿತಕರವಾದ, ಪರಿಮಿತವಾದ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಹೊಲದಿಂದ ದೊರಕಿದ ಧಾನ್ಯದ ಹತ್ತನೆಯ ಒಂದು ಅಂಶವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಪಾಪದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಧರ್ಮ, ವೃದ್ಧಿ, ಉಪಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ರೌರವ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವನು. ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿಯು ಪಾಪಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲವೆ ಹೊಲ-ಬೇಸಾಯ ಕೆಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತದೆ. ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ದೊರೆತ ಧನದಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದವನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ದಾನಮಾಡಬೇಕು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ಬೇರೆಯವರ ದೋಷಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹೇಳಬಾರದು. ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಇತರರ ಛಿದ್ರ-ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡು - ಕೇಳಿದರೂ ಪ್ರಕಟಿಸಬಾರದು. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ರೋಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಮಾತನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ಆಡಬಾರದು. ಐಶ್ವರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಎರಡೂ ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಕರ್ಮವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಎರಡೂ ಹೊತ್ತು (ಪ್ರಾತಃಕಾಲ, ಸಾಯಂಕಾಲ) ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದವನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಇವರಿಗೆ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಸಂತುಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕು. ಅಕ್ಕಿ, ಧಾನ್ಯ, ತುಪ್ಪ, ಹಣ್ಣು, ಕಂದಮೂಲ ಹಾಗೂ ಹವಿಸ್ಸು - ಇವುಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಲಿಪಾಕವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಹವಿಸ್ಸಿನ ಅಭಾವವಿದ್ದರೆ ಪ್ರಧಾನ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬೇಕು. ಸದಾಕಾಲ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವ ಅಗ್ನಿಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಜಸ್ರವೆಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವೇ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಪಮಾತ್ರ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಹಾಗೂ ಧನಾರ್ಥಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯರೂ ಈ ವಿಧವಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಾರು ಸದಾಕಾಲ ಬ್ರಹ್ಮ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿರುವರೋ, ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವರೋ, ಪ್ರತಿದಿನ ಅಗ್ನಿಪೂಜೆ-ಗುರು ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತರಾಗಿರುವರೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವರೋ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ - 13)

ಅಗ್ನಿಯಜ್ಞ, ದೇವಯಜ್ಞ, ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞ ಇವುಗಳ ವರ್ಣನೆ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಂದ ಏಳುವಾರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸ್ವಾಮಿ! ಅಗ್ನಿಯಜ್ಞ, ದೇವಯಜ್ಞ, ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞ, ಗುರುಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯ ಕುರಿತು ನಮಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಗೃಹಸ್ಥನಾದವನು ಸಾಯಂಕಾಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಃಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದನ್ನು ‘ಅಗ್ನಿಯಜ್ಞ’ವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಮಿಧಾ ಆಧಾನವೇ (ಹೋಮವೇ) ಅಗ್ನಿಯಜ್ಞವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಸಮಿಧೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹವನಮಾಡಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ದ್ವಿಜರು ವಿವಾಹವಾಗುವತನಕ ಔಪಾಸನಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಬಾರದು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಿಧೆಯ ಆಹುತಿ, ವ್ರತಾದಿಗಳ ಪಾಲನೆ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಯಜನಾದಿಗಳೇ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. (ಇದೆ ಅವರಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯಜ್ಞವಾಗಿದೆ) ದ್ವಿಜರಿರಾ! ಬಾಹ್ಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಆತ್ಮನಲ್ಲೇ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿಕೊಂಡ ವಾನಪ್ರಸ್ಥಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ, ಅವರು ವಿಹಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿತಕರವಾದ, ಪರಿಮಿತವಾದ ಪವಿತ್ರ ಭೋಜನ ಮಾಡುವುದೇ ಹವನ ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿಯಜ್ಞವಾಗಿದೆ. ವಿಪ್ರರೇ! ಸಾಯಂಕಾಲ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಆಹುತಿಯಿಂದ ಸಂಪತ್ತು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಆಹುತಿಯು ಆಯುಸ್ಸಿನ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು, ಎಂಬುದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲೇ ಪ್ರವಿಷ್ಠನಾಗಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಆಹುತಿಯೂ ಅಗ್ನಿಯಜ್ಞದ ಅಂತರ್ಗತವೇ ಆಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಅಗ್ನಿಯಜ್ಞವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು.

ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಡುವ ಆಹುತಿಯನ್ನು ದೇವಯಜ್ಞವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸ್ಥಾಲೀಪಾಕ ಮುಂತಾದ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ದೇವಯಜ್ಞವೆಂದೇ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಉಪನಯನ, ಚೌಲ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಹವನ ಕರ್ಮವನ್ನು ದೇವಯಜ್ಞದ ಅಂತರ್ಗತವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈಗ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ದ್ವಿಜನು ದೇವತೆಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ನಿರಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ನಿತ್ಯಕರ್ಮದ ಬಳಿಕ ಸಾಯಂಕಾಲದವರೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಅನಂತರ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿಧಾನವಿಲ್ಲ.

ಅಗ್ನಿಯಿಲ್ಲದೆ ದೇವಯಜ್ಞವು ಹೇಗೆ ಸಂಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ? ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವುಗಳು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ದಯಾಳುವೂ, ಸರ್ವಸಮರ್ಥನೂ ಆದ ಮಹಾದೇವನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಉಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿ, ವಾರಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿರುವನು. ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸಂಸಾರರೂಪೀ ರೋಗವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ವೈದ್ಯನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಜ್ಞಾತೃವೂ, ಸಮಸ್ತ ಔಷಧಿಗಳಿಗೂ ಪರಮೌಷಧವೂ ಆಗಿರುವನು. ಆ ಭಗವಂತನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ತನ್ನ ವಾರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು. ಅದು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯ ವಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅದು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಜನ್ಮಕಾಲದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗತಿಗ್ರಸ್ತ ಬಾಲಕನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯ ವಾರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಸರ್ವಸಮರ್ಥ ಮಹಾದೇವನು ಆಲಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಿವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಲೋಕರಕ್ಷಕ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪುಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಆಯುಸ್ಸು ಪ್ರದನಾದ ತ್ರಿಲೋಕಸ್ರಷ್ಟಾ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಆಯುಷ್ಯಕಾರಕ ವಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಯುಷ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಬಲ್ಲದು. ಅನಂತರ ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪಗಳು ರಚನೆಯಾದಾಗ, ಅದನ್ನು ಮಾಡುವ ಜನರಿಗೆ ಶುಭಾಶುಭ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಯಮ ಇವುಗಳ ವಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿದನು. ಇವೆರಡೂ ವಾರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭೋಗವನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಜನರ ಮರಣ ಭಯವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಬಳಿಕ ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪಭೂತ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸುಖ-ದುಃಖಸೂಚಕವಾದ ಸೂರ್ಯನೇ ಮೊದಲಾದ ಏಳು ಗ್ರಹರನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಮೇಲಿನ ಏಳು ವಾರಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯರನ್ನಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತಗೊಳಿಸಿದನು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಶಿವನ ವಾರ ಅಥವಾ ದಿನದ ಸ್ವಾಮಿಯು ಸೂರ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶಕ್ತಿಸಂಬಂಧೀ ವಾರದ ಸ್ವಾಮಿ ಸೋಮನಾಗಿರುವನು. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಸಂಬಂಧೀ ವಾರದ ಸ್ವಾಮಿ ಮಂಗಳನಾಗಿರುವನು, ವಿಷ್ಣುವಾರದ ಸ್ವಾಮಿ ಬುಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ವಾರದ ಅಧಿಪತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಇಂದ್ರವಾರದ ಸ್ವಾಮಿ ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಯಮನ ವಾರದ ಸ್ವಾಮಿ ಶನೈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ವಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಆಯಾ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯು ಆಯಾ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು.

ಸೂರ್ಯನು ಆರೋಗ್ಯದ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನು ಸಂಪತ್ತಿನ ದಾತೃಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಂಗಳನು ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬುಧನು, ಪುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವನು. ಶುಕ್ರನು ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡುವನು ಮತ್ತು ಶನೈಶ್ವರನು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವನು. ಇವು ಏಳು ವಾರಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಶಃ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಆಯಾಯಾ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಆಗಿರುವನು. ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಪೂಜೆಯ ಐದು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆಯಾ ದೇವತೆಗಳ ಮಂತ್ರದ ಜಪವು ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಆ ದೇವತೆಗಾಗಿ ಹೋಮ ಮಾಡುವುದು ಎರಡನೆಯದು, ದಾನ ಮಾಡುವುದು ಮೂರನೆಯದು, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದು ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ವೇದಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆಯನ್ನು ಭಾವಿಸಿ, ಹದಿನಾರು ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಆರಾಧಿಸುವುದು ಐದನೆಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗಿಂತ ಉತ್ತರೋತ್ತರ ಆಧಾರವು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನದು ಅಭಾವವಾದರೆ ಮುಂದಿನ ಆಧಾರವನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಬೇಕು. ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗೂ ಮಸ್ತಕದ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಷ್ಠರೋಗದ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಒಂದು ದಿನ, ಒಂದು ತಿಂಗಳು, ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರಾರಬ್ಧವು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡರೆ ರೋಗ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮುಂತಾದ ರೋಗಗಳ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟದೇವತೆಯ ನಾಮ-ಮಂತ್ರಗಳ ಜಪವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಾಧನೆಗಳು ವಾರಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದು. ಭಾನುವಾರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಗಾಗಿ, ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಈ ಸಾಧನೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಇದರಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾಪಗಳ ಶಾಂತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋಮವಾರ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಪುರುಷನು ಸಂಪತ್ತಿನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸಪತ್ನೀಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಮಂಗಳವಾರದಂದು ರೋಗಗಳ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಕಾಳಿಯೇ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಉದ್ದು, ಹೆಸರು, ತೊಗರಿ ಬೇಳೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಬುಧವಾರದಂದು ಮೊಸರನ್ನದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ಪುತ್ರ, ಮಿತ್ರ, ಕಳತ್ರ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಪುಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಾಯುವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವವನು ಗುರುವಾರ ದೇವತೆಗಳ ಪುಷ್ಟಿಗಾಗಿ ವಸ್ತ್ರ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ ಹಾಗೂ ಘೃತಮಿಶ್ರಿತ ಪಾಯಸದಿಂದ ಯಜನ-ಪೂಜನ ಮಾಡಬೇಕು. ಭೋಗಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಷಡ್ರಸೋಪೇತವಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆಯೇ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರಾದಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಶನೈಶ್ಚರನು ಅಪಮೃತ್ಯುವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವನು. ಅಂದು ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದವನು ರುದ್ರಾದಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ತಿಲ ಹವನದಿಂದ, ತಿಲ ದಾನದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ತಿಲಮಿಶ್ರಿತ ಅನ್ನವನ್ನು ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರು ಆರೋಗ್ಯಾದಿ ಫಲಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.

ದೇವತೆಗಳ ನಿತ್ಯಪೂಜೆ, ವಿಶೇಷಪೂಜೆ, ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ಜಪ, ಹೋಮ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತರ್ಪಣ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾನುವಾರಾದಿ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತಿಥಿ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಯೋಗ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ಜಗದೀಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಆಯಾಯಾ ದೇವತೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿತನಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯಾದಿ ಫಲಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು. ದೇಶ, ಕಾಲ, ಪಾತ್ರ, ದ್ರವ್ಯ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಹಾಗೂ ಲೋಕಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವುಗಳ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮಹಾದೇವನೇ ಆರಾಧಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯಾದಿ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಶುಭಮಂಗಲಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಶುಭ (ಅಂತ್ಯೇಷ್ಟಿ ಮೊದಲಾದ) ಕರ್ಮಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಜನ್ಮನಕ್ಷತ್ರವು ಬಂದಾಗ ಗೃಹಸ್ಥನಾದವನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಾದಿ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸೂರ್ಯನೇ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಹರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜನವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದೆಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ದೇವತೆಗಳ ಯಜನ ಕರ್ಮವನ್ನು ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ನಡೆಸಬೇಕು. (ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದವು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮತ್ತು ವೈಶ್ಯರೂ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ). ಶೂದ್ರಾದಿ ಇತರರು ದೇವಯಜ್ಞವನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಶುಭ ಫಲವನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಏಳೂ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸದಾಕಾಲ ದೇವಪೂಜನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ನಿರ್ಧನನಾದವನು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತನಾದವನು ಧನದ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪದೇ-ಪದೇ ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕ ಈ ರೀತಿಯಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವವನು. ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ಪುಣ್ಯಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಪುನಃ ಈ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವನು. ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಸದಾಕಾಲ ಭೋಗಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ದಾರಿಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ನೆರಳಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಜನರಿಗಾಗಿ ಬಾವಿ-ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಬೇಕು. ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ವಿಧದಿಂದಲೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಶ್ರೀಮಂತರು ಇದೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸದಾಕಾಲ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಸಮಯಾನುಸಾರ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಫಲದಿಂದ ಅಂತಃಕರಣವು ಶುದ್ಧವಾದಾಗ ಜ್ಞಾನದ ಸಿದ್ಧಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ವಿಜರಿರಾ! ಈ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳುವವನು, ಓದುವವನು, ಶ್ರವಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವವನು ದೇವ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ - 14)

ದೇಶ, ಕಾಲ, ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ದಾನ ಮುಂತಾದವುಗಳ ವಿಚಾರ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸಮಸ್ತ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಈಗ ತಾವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ದೇಶ, ಕಾಲ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ದೇವಯಜ್ಞ ಮುಂತಾದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶುದ್ಧ ಮನೆಯೇ ಸಮಾನವಾದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಅರ್ಥಾತ್ - ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ದೇವಯಜ್ಞ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಫಲವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕೊಡುವುದು. ಗೋಶಾಲೆಯ ಸ್ಥಾನವು ಮನೆಗಿಂದ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಜಲಾಶಯದ ತಟವು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ, ತುಳಸೀ, ಅಶ್ವತ್ಥ ಇವುಗಳ ಸನಿಹದ ಸ್ಥಳವು ಜಲಾಶಯದ ತಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ದೇವಾಲಯವು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ದೇವಾಲಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಮಹತ್ವವು ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರದ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠವು ನದಿಯ ತೀರವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ತೀರ್ಥನದಿಯ ತೀರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಮಹತ್ವ ಸಪ್ತಗಂಗೆ ಎಂಬ ನದಿಗಳ ತೀರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಗಂಗೆ, ಗೋದಾವರಿ, ಕಾವೇರೀ, ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ, ಸಿಂಧು, ಸರಯೂ ಮತ್ತು ನರ್ಮದೆ ಈ ಏಳು ನದಿಗಳನ್ನು ಸಪ್ತಗಂಗೆ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಸಮುದ್ರದ ತೀರವು ಇದರಿಂದಲೂ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪರ್ವತ ಶಿಖರವನ್ನು ಸಮುದ್ರ ತೀರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಪಾವನವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವು - ಎಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ತೊಡಗುವುದೋ ಅದೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ದೇಶದ ವರ್ಣನೆ ಆಯಿತು. ಈಗ ಕಾಲದ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುವುದು. ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ, ದಾನ ಇತ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು ಪೂರ್ಣಫಲವನ್ನು ನೀಡುವದು. ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮೂರು ಫಲಸಿಗುತ್ತದೆ. ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧವೇ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಾಲುಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಫಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅರ್ಧ ಕಲಿಯುಗವು ಕಳೆದು ಹೋದಾಗ ಆ ಕಾಲು ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಲುಭಾಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧಾಂತಃಕರಣವುಳ್ಳ ಪುರುಷನಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ದಿನವು ಸಮಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು.

ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಸೂರ್ಯಸಂಕ್ರಾತಿಯ ದಿನ ಮಾಡಿರುವ ಸತ್ಕರ್ಮವು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಶುದ್ಧ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಮಹತ್ತ್ವ ‘ವಿಷುವ’* ಎಂಬ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮದ್ದಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ದಿನ ಅರ್ಥಾತ್ ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮದ ಮಹತ್ವವು ವಿಷುವ ದಿನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಆಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾತಿಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಚಂದ್ರಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪುಣ್ಯದ ಮಹತ್ವವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದ ಸಮಯ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮದ ಫಲವು ಚಂದ್ರಗ್ರಹಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಜಗದ್ರೂಪೀ ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ರಾಹುರೂಪೀ ವಿಷದ ಸಂಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದ ಸಮಯವು ರೋಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವಿಷದ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ಜಪ ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಕಾಲವು ವಿಷದ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾದ್ದರಿಂದ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಜನ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನ ಹಾಗೂ ವ್ರತ ಸಂಪೂರ್ಣದ ದಿನದ ಸಮಯ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದಂತೆ ಸಮಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಮಹಾಪುರುಷರ ಸಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲವನ್ನು ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಪಾವನವಾಗಿದೆ. ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ-ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.

* ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನು ವಿಷುವ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ಆ ದಿನದಲ್ಲಿ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡುಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸೌರ ಚೈತ್ರದ ನವಮಿ ತಿಥಿಗೆ ಅಥವಾ ತಾರೀಖು ಮಾರ್ಚಿ 21. ಇನ್ನೊಂದು ಸೌರ ಅಶ್ವಿನ ನವಮಿ ತಿಥಿ, ಅಥವಾ ತಾರೀಖು 22 ಸಪ್ಟೆಂಬರ.

ತಪೋನಿಷ್ಠ ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠ ಯತಿ ಇವರು ಪೂಜೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಇವರು ಪಾಪಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಗಾಯತ್ರೀ ಜಪ ಮಾಡಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ ಕೂಡ ಪೂಜೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಫಲಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವನು. ಯಾರು ಪತನದಿಂದ ಎತ್ತುವನೋ, ಅರ್ಥಾತ್ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಕಾಪಾಡುವನೋ, ಅವನನ್ನು ಇದೇ ಗುಣದಿಂದಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ‘ಪಾತ್ರ’ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಅವನು ದಾತೃವನ್ನು ಪಾತಕದಿಂದ ತ್ರಾಣ-ಉದ್ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ‘ಪಾತ್ರ’*ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗಾಯತ್ರಿಯು ತನ್ನನ್ನು ಹಾಡಿದವರನ್ನು ಪತನದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ‘ಗಾಯತ್ರೀ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

* ಪತನಾತ್ ತ್ರಾಯತ ಇತಿ ಪಾತ್ರಂ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ । ದಾತುಶ್ಚ ಪಾತಕಾತ್ ತ್ರಾಣಾತ್ಪಾತ್ರಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ॥

(ಶಿವ-ಪು-ವಿದ್ಯೇ- 15/15)

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧನಹೀನನಾದವನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಧನವನ್ನು ಕೊಡಲಾರನು, ಧನವಂತನೇ ಇತರರಿಗೆ ಧನವನ್ನು ಕೊಡಬಲ್ಲನು; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವಯಂ ಶುದ್ಧನೂ, ಪವಿತ್ರಾತ್ಮನೂ, ಆದವನೇ ಬೇರೆ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡಬಲ್ಲನು. ಗಾಯತ್ರಿಯ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾದವನೇ ಶುದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ಹೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದಾನ, ಜಪ, ಹೋಮ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ - ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಅವನೇ ಶುದ್ಧ ಪಾತ್ರನಾಗಿರುವನು. ಇಂತಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ದಾನ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವ ಪಾತ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವನು. ಸ್ತ್ರೀ ಇರಲಿ, ಪುರುಷನಿರಲಿ ಹಸಿದವರೇ ಅನ್ನ ದಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನ ಇಚ್ಛೆಯಿದೆಯೋ, ಅವನು ಅದನ್ನು ಕೇಳದೆಯೇ ಅವನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ದಾನ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಆ ದಾನದ ಪೂರ್ಣಫಲ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮತವಾಗಿದೆ. ಬೇಡಿದ ಬಳಿಕ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ದಾನವು ಅರ್ಧಫಲವನ್ನೇ ಕೊಡುವುದು. ತನ್ನ ಸೇವಕರಿಗೆ ಮಾಡಿದ ದಾನದಿಂದ ಕಾಲುಭಾಗ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಪ್ರರಿರಾ! ಜಾತಿಮಾತ್ರದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದು, ದೀನ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಧನದ ದಾನವು, ದಾನಿಗೆ ಈ ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಭೋಗವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು. ಅದೇ ದಾನವನ್ನು ವೇದವೇತ್ತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ, ಅದು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಮಾನದಿಂದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ದಿವ್ಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಶಿಲ ಮತ್ತು ಉಂಛ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ* ತಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯಿಂದ ದೊರೆತ ಅನ್ನ-ಧನವು ಶುದ್ಧ ದ್ರವ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ದಾನವು ದಾನಿಗೆ ಪೂರ್ಣಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಗಳಿಸಿರುವ, ವೈಶ್ಯರು ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರು ಸೇವಾವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿಟ್ಟ ಧನವು ಉತ್ತಮ ದ್ರವ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮದ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗಾಗಿ ತಂದೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಪತಿಯಿಂದ ದೊರೆತ ಧನವು ಉತ್ತಮ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿದೆ.

* ಕೋಶಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ- ‘ಉಂಛಃ ಕಣಶ ಆದಾನಂ ಕಣಿಶಾದ್ಯರ್ಜನಂ ಶಿಲಮ್ ।’ ಅರ್ಥಾತ್ - ಹೊಲವು ಕಟಾವಾದ ಬಳಿಕ ಅಥವಾ ಮಂಡಿಯು ಮುಚ್ಚಿದ ಬಳಿಕ ಅಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಲಿದ ಒಂದೊಂದು ಕಾಳನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿ ತಂದು ಅದರಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವುದು ಉಂಛ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಹೊಲವು ಕಟಾವಾದ ಬಳಿಕ ಅಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಗೋದಿ-ಬತ್ತದ ತೆನೆಗಳನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿತಂದು, ಅದರಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಶಿಲವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಗೋವು, ಭೂಮಿ, ತಿಲ, ಸುವರ್ಣ, ಘೃತ, ವಸ್ತ್ರ, ಧಾನ್ಯ, ಗುಡ, ರಜತ, ಲವಣ, ಕುಷ್ಮಾಂಡ ಮತ್ತು ಕನ್ಯೆ ಈ ಹನ್ನೆರಡು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚೈತ್ರಾದಿ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಾನದಿಂದ ಕಾಯಿಕ, ವಾಚಿಕ, ಮಾನಸಿಕ ಪಾಪಗಳ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಕವೇ ಮೊದಲಾದ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಪುಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿರಾ! ಭೂದಾನವು ಇಹ-ಪರಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ(ಆಶ್ರಯ)ಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಡುವುದು. ತಿಲದಾನವು ಬಲವರ್ಧಕ ಹಾಗೂ ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸುವರ್ಣದಾನವು ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವೀರ್ಯದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ತುಪ್ಪದ ದಾನವು ಪುಷ್ಟಿಕಾರಕವಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತ್ರದಾನವು ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಧಾನ್ಯದಾನವು ಅನ್ನ-ಧನದ ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್ಲದ ದಾನವು ಮೃಷ್ಟಾನ್ನವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಬೆಳ್ಳಿಯ ದಾನದಿಂದ ವೀರ್ಯವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದು. ಲವಣದ (ಉಪ್ಪು) ದಾನವು ಷಡ್ರಸ ಭೋಜನವನ್ನು ನೀಡುವುದು. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ದಾನವು ಸಮಸ್ತ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕುಷ್ಮಾಂಡ ದಾನವನ್ನು ಪುಷ್ಟಿದಾಯವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕನ್ಯಾದಾನವು ಜೀವನವಿಡೀ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು, ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಅದು ಲೋಕ-ಪರ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದಾಗಿದೆ.

ವಿದ್ವಾನ್ ಪುರುಷನು ಯಾವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕಿವಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುವುದೋ ಅದನ್ನು ದಾನಮಾಡಬೇಕು. ಶ್ರೋತ್ರಾದಿ ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಶಬ್ದಾದಿ ಹತ್ತು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದರಿಂದ ಭೋಗಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ದಿಶೆಯೇ ಮುಂತಾದ ಇಂದ್ರಿಯ* ದೇವತೆಗಳು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳ್ಳುವುವು. ವೇದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಗುರುಮುಖದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಗುರು ಉಪದೇಶದಿಂದ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ ಬೋಧವನ್ನು ಪಡೆದು ಬಳಿಕ ‘ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದು’ ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯವಾಗುವುದನ್ನೇ ಉಚ್ಚಕೋಟಿಯ ‘ಆಸ್ತಿಕತೆ’ಯಾಗಿದೆ. ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರ, ಇಲ್ಲವೇ ರಾಜನ ಭಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಸ್ತಿಕತೆಯ ಬುದ್ಧಿ ಅಥವಾ ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಕನಿಷ್ಟ ಶ್ರೇಣಿಯ ‘ಆಸ್ತಿಕತೆ’ಯಾಗಿದೆ. ಸರ್ವಥಾ ದರಿದ್ರನಾದ್ದರಿಂದ ಯಾರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಅಭಾವವಿದೆಯೋ, ಅವನು ವಾಣಿ ಅಥವಾ ಕರ್ಮ(ಶರೀರ) ಇವುಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಂತ್ರ, ಸ್ತೋತ್ರ, ಜಪ - ಇವುಗಳನ್ನು ವಾಣಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದ ಯಜನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಹಾಗೂ ವ್ರತಾದಿಗಳನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಶಾರೀರಿಕ ಯಜನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಉಪಾಯದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪವಿರಲಿ, ಹೆಚ್ಚು ಇರಲಿ ದೇವತಾರ್ಪಣ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ದಾನ ಅಥವಾ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳು ಭೋಗಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ದಾನ ಇವೆರಡೂ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಸದಾಕಾಲ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಾರು ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತರಾಗಿರುವರೋ, ಅವರಿಗೆ ಗೃಹವನ್ನು ದಾನಮಾಡಬೇಕು. ಬುದ್ಧಿವಂತನು ದೇವತೆಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಏನನ್ನು ದಾನಮಾಡುವನೋ, ಅದು ಅತಿಶಯವಾದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಆ ದಾನದಿಂದ ವಿದ್ವಾನ್ ಪುರುಷನು ಇಹಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲ ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಾದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈಶ್ವರಾರ್ಪಣ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞ-ದಾನಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಮೋಕ್ಷ ಫಲಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

* ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯದ ದೇವತೆ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳ ಸೂರ್ಯ, ಮೂಗಿನ ಅಶ್ವಿನೀ ಕುಮಾರರು, ನಾಲಿಗೆಗೆ ವರುಣ, ತ್ವಗೀಂದ್ರಿಯಕ್ಕೆ ವಾಯು, ವಾಕ್ ಇಂದ್ರಿಯಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿ, ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಗುದಕ್ಕೆ ಮಿತ್ರ, ಕೈಗಳಿಗೆ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳ ದೇವತೆ ವಿಷ್ಣು ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ -15)

ಪೃಥಿವೀ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ದೇವಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ಲಿಂಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ವಿವೇಚನೆ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸಾಧುಶಿರೋಮಣಿಗಳೇ! ಈಗ ತಾವು ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವಂತಹ ಪಾರ್ಥಿವ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರುವಿರಿ. ಪಾರ್ಥಿವ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪೂಜೆಯು ಸದಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ತತ್ಕಾಲ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು. ನಾನು ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ನೀವು ಅದನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿರಿ. ಪೃಥಿವಿಯೇ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇವ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪೂಜೆಯು ಈ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಭೀಷ್ಟದಾಯಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ನದಿ, ಹಳ್ಳ, ಕೆರೆ, - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನೀರಿನ ತಳದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತರಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ಗಾಳಿಸಿ, ಶುದ್ಧ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಿಂದ ಅದರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಹಾಲಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗ-ಪ್ರತ್ಯಂಗಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರಬೇಕು. ಹಾಗೂ ಅದು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿರಬೇಕು. ಅನಂತರ ಅದನ್ನು ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಆದರದಿಂದ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಗಣಪತಿ, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ದುರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ದ್ವಿಜರು ಸದಾಕಾಲ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಷೋಡಶೋಪಚಾರ-ಪೂಜನಜನಿತ ಫಲದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹದಿನಾರು ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪುಷ್ಪದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಪಾಠದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಒಂದು ಕುಡವ (ಒಂದು ಪಾವಿನಷ್ಟು) ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮನೆಯ ಪಾರ್ಥಿವ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಪಾವಿನ ಹಾಗೂ ಹೊರಗೆ ಯಾರೋ ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶಿವಲಿಂಗ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಸೇರು (ಪ್ರಸ್ಥ) ನೈವೇದ್ಯವು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ಸೇರು ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಐದು ಸೇರು ನೈವೇದ್ಯವಿರಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪೂರ್ಣಫಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಿರಬಾರಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದ್ವಿಜರು ಸತ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವರು.

ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲ ಅಗಲ, ಇದರ ಎರಡರಷ್ಟು ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಂಗುಲ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಾತ್ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಅಂಗುಲ ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ಹದಿನೈದು ಅಂಗುಲ ಅಗಲ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಥವಾ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ‘ಶಿವ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಎಂಟನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಸ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದು ನಾಲ್ಕು ಕುಡವಗಳಿಗೆ ಸರಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಹತ್ತು ಪ್ರಸ್ಥ, ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನೂರು ಪ್ರಸ್ಥ, ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಭೂ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಪ್ರಸ್ಥ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿದರೆ, ಹಾಗೂ ನೀರು, ಎಣ್ಣೆ, ಗಂಧ ಮುಂತಾದ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರೆ, ಇದು ಆ ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ಮಹಾಪೂಜೆಯೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೇವತೆಯ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಧದಿಂದ ಪುಣ್ಯದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ನೈವೇದ್ಯ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಆಯುಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಧೂಪವನ್ನು ನಿವೇದನೆ ಮಾಡುವದರಿಂದ ಧನದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಜ್ಞಾನದ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಾಂಬೂಲ ಸಮರ್ಪಣೆಯಿಂದ ಭೋಗಗಳು ದೊರೆಯುವವು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ನಾನಾದಿ ಆರು ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಮಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜಪ ಇವೆರಡೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೋಗ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷದ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಜನರು ಪೂಜೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಜಪ ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮನುಷ್ಯನು ಸದಾಕಾಲ ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾನಸ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಆಯಾಯಾ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಆಯಾಯಾ ದೇವತೆಗಳ ಲೋಕಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಅವಾಂತರ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯಥೇಷ್ಟವಾದ ಭೋಗವಸ್ತುಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ಈಗ ನಾನು ದೇವಪೂಜೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವ ವಿಶೇಷ ಫಲಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ದ್ವಿಜರಿರಾ! ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರಿ. ವಿಘ್ನರಾಜ ಗಣೇಶನ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಶ್ರಾವಣ ಮತ್ತು ಭಾದ್ರಪದ ತಿಂಗಳ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ಶುಕ್ರವಾರ ಬಂದರೆ, ಪೌಷಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶತಭಿಷಾ ನಕ್ಷತ್ರವು ಬಂದಾಗ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನೂರು ಅಥವಾ ಸಾವಿರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೂರು ಅಥವಾ ಸಾವಿರ ಬಾರಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನಿರಿಸಿ ಮಾಡುವ ನಿತ್ಯಪೂಜೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪುತ್ರರು ಹಾಗೂ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅದು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಶಮನಮಾಡಿ, ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿನಾಶ ಮಾಡುವವು. ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ಶಿವನೇ ಮೊದಲಾದವರ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ವಾರ ಅಥವಾ ದಿನಗಳು ತಿಥಿ, ನಕ್ಷತ್ರ, ಮತ್ತು ಯೋಗಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುವು. ಅದರಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿ-ಕ್ಷಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯೋದಯದವರೆಗೆ ಒಂದು ವಾರದ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿ ಎಲ್ಲ ವರ್ಣದವರ ಕರ್ಮಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ವಿಹಿತ ತಿಥಿಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ದೇವರಪೂಜೆಯು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಭೋಗಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ ತಿಥಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೆ ರಾತ್ರಿಯುಕ್ತ ತಿಥಿಯ ಪೂರ್ವಭಾಗವು ಪಿತೃಗಳ ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ಕರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ತಿಥಿಯ ಪರಭಾಗವೂ ಹಗಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ದೇವಕರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಾಲದವರೆಗೆ ತಿಥಿಯಿದ್ದರೆ ಉದಯವ್ಯಾಪಿನಿ ತಿಥಿಯನ್ನೇ ದೇವಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆಯೇ ಶುಭತಿಥಿ ಹಾಗೂ ಶುಭ ನಕ್ಷತ್ರ ಇವುಗಳು ದೇವಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ವಾರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಪೂಜೆ-ಜಪ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ-ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೀಗೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ - ಪೂರ್ಜಾಯತೇ ಅನೇನ ಇತಿ ಪೂಜಾ - ಇದು ಪೂಜಾ ಶಬ್ದದ ವ್ಯತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ‘ಪೂಃ’ ಇದರ ಅರ್ಥ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಫಲದಸಿದ್ಧಿ ಎಂದಾಗಿದೆ. ಅದು ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗುವುದೋ ಅದರ ಹೆಸರು ಪೂಜೆಯಾಗಿದೆ. ಮನೋವಾಂಛಿತ ವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಇವೇ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಸಕಾಮ ಭಾವವುಳ್ಳವರಿಗೆ ಭೋಗಗಳು ಅಪೇಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಾಮ ಭಾವವುಳ್ಳವರಿಗೆ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಜ್ಞಾನವು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ಪೂಜಾ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಪೂಜಾ ಶಬ್ದದ ಸಾರ್ಥಕತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮಗಳು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುವು. ಆದರೆ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸಫಲವಾಗುವುದು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಒಂದು ಪಕ್ಷ, ಒಂದು ತಿಂಗಳು, ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆಯಾಯಾ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಂದ ಪಾಪಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಿಂಗಳ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ಥಿ ತಿಥಿಯಂದು ಮಾಡಿದ ಮಹಾಗಣಪತಿಯ ಪೂಜೆಯು ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಪಕ್ಷದವರೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಭೋಗರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಚೈತ್ರಮಾಸದ ಚತುರ್ಥಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆಯು ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆಯ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಸೂರ್ಯನು ಸಿಂಹರಾಶಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ಮಾಡಿದ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಯ ಪೂಜೆಯು ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಶ್ರಾವಣಮಾಸದ ಭಾನುವಾರದಂದು ಹಸ್ತನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಪ್ತಮಿ ತಿಥಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮಾಘಶುದ್ಧ ಸಪ್ತಮಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಜೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಬುಧವಾರದಂದು ಶ್ರವಣ ನಕ್ಷತ್ರಯುಕ್ತ ದ್ವಾದಶೀ ತಿಥಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪೂಜೆಯು ಅಭೀಷ್ಟ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕೊಡುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರಾವಣಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪೂಜೆಯು ಅಭೀಷ್ಟ ಮನೋರಥ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂಗ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳ ಸಹಿತ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಗೋ, ಭೂ ಇತ್ಯಾದಿ ಹನ್ನೆರಡು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವ ಫಲವೇ, ದ್ವಾದಶೀ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಅದೇ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ದ್ವಾದಶೀ ತಿಥಿಯಂದು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹನ್ನೆರಡು ನಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುವವನು ಮಹಾ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಹೀಗೆಯೇ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ದ್ವಾದಶನಾಮಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪೂಜೆಯು ಆಯಾಯಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನವಮಿ ತಿಥಿಯಂದು ಮೃಗಶಿರಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಐಶ್ವರ್ಯದ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯನು ಆ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಆಕೆಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ನವಮಿ ತಿಥಿಯು ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಅದೇ ತಿಂಗಳ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಭಾನುವಾರ ಬಂದರೆ, ಆ ದಿನದ ಮಹತ್ವವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವುದು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಆರ್ದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹಾರ್ದ್ರಾ (ಸೂರ್ಯ-ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಆರ್ದ್ರಾ) ನಕ್ಷತ್ರದ ಯೋಗ ಉಂಟಾದರೆ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶಿವಪೂಜೆಯ ಮಹತ್ವ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮಾಘಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯು ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಮೃತ್ಯು-ಕಷ್ಟವನ್ನು ದೂರ ತಳ್ಳುವುದು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಡುವುದು. ಜೇಷ್ಠಮಾಸದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಮಹಾರ್ದ್ರಾ ಯೋಗವುಂಟಾದರೆ, ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತಿಥಿಯಂದು ಆರ್ದ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಬಂದರೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಶಿವನನ್ನು ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನ ಚರಣಗಳನ್ನು ದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಕಾರ್ತಿಕಮಾಸದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾರ-ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನ ಪೂಜೆಯ ಮಹತ್ವ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ತಿಕಮಾಸವು ಬಂದಾಗ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮನುಷ್ಯನು ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ಹೋಮ, ಜಪ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಪ್ರತಿಮೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಂತ್ರ ಇವುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವುದರಿಂದಲೂ ಪೂಜನ-ಕರ್ಮ ಸಂಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂಜಕನು ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪೀಡಾರಹಿತ (ಶಾಂತನಾಗಿ) ದೇವತಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರಬೇಕು.

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಯಜನ-ಪೂಜೆ ಸಮಸ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಭೂತಗಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಹರ ವಿನಾಶ ಮಾಡುವಂತಹುದಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಭಾನುವಾರದಂದು ಭಗವಾನ್ ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು, ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿಯ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಕುಷ್ಟವೇ ಮುಂತಾದ ರೋಗಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಹರಡೆ, ಕಾಳುಮೆಣಸು, ವಸ್ತ್ರ, ಸೌತೆಕಾಯಿ ಮುಂತಾದವುಗಳ ದಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದರಿಂದ ಕ್ಷಯದಂತಹ ರೋಗಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ದೀಪ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆಯ ದಾನದಿಂದ ಮೂರ್ಛೆರೋಗ ವಾಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೋಮವಾರದಂದು ಮಾಡಿದ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯು ಮನುಷ್ಯರ ಮಹಾದಾರಿದ್ರ್ಯವು ಪರಿಹಾರವಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಸಂಪತ್ತುಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವವು. ಮನೆಯ ಆವಶ್ಯಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮನೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರಾದಿ ದಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೂ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಫಲವು ದೊರೆಯುವುದು. ಕೃತ್ತಿಕಾಯುಕ್ತ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಶ್ರೀಸ್ಕಂದನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ದೀಪ ಹಾಗೂ ಗಂಟೆಯನ್ನು ದಾನ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬೇಗನೇ ವಾಕ್ಸಿದ್ಧಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಟ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾತೂ ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃತ್ತಿಕಾಯುಕ್ತ ಬುಧವಾರದಂದು ಮಾಡಿದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಮೊಸರನ್ನದ ದಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂತಾನದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃತ್ತಿಕಾಯುಕ್ತ ಗುರುವಾರದಂದು ಧನದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಜೇನು, ಚಿನ್ನ, ತುಪ್ಪ ಇವುಗಳ ದಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಭೋಗ-ವೈಭವಗಳ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃತ್ತಿಕಾಯುಕ್ತ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು ಗಣಪತಿಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಅನ್ನದ ದಾನದಿಂದ ಮಾನವರ ಭೋಗ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ದಿನದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮುಂತಾದವುಗಳ ದಾನದಿಂದ ಬಂಜೆಗೂ ಕೂಡ ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃತ್ತಿಕಾಯುಕ್ತ ಶನಿವಾರದಂದು ದಿಕ್ಪಾಲಕರ ವಂದನೆ, ದಿಗ್ಗಜಗಳ, ನಾಗಗಳ ಮತ್ತು ಸೇತುಪಾಲಕರ ಪೂಜೆ, ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರೀ ರುದ್ರ, ಪಾಪಹಾರೀ ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನದಾತೃನಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಆರಾಧನೆ, ಧನ್ವಂತರಿ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಅಶ್ವಿನಿಕುಮಾರರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ರೋಗಗಳು, ದುರ್ಮೃತ್ಯು ಹಾಗೂ ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯಾಧಿಗಳ ಶಾಂತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉಪ್ಪು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಎಣ್ಣೆ, ಉದ್ದು, ತ್ರಿಕಟು (ಶುಂಠಿ, ಹಿಪ್ಪಲಿ, ಕಾಳುಮೆಣಸು), ಫಲ, ಗಂಧ, ಜಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಹಾಗೂ ತುಪ್ಪವೇ ಮುಂತಾದ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು, ಚಿನ್ನ, ಮುತ್ತು ಮುಂತಾದ ಕಠೋರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಮುಂತಾದವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕನಿಷ್ಟ ಒಂದು ಸೇರು ಇರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣವೇ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಕನಿಷ್ಟ ಒಂದು ಪಲ ಇರಬೇಕು.

ಧನುಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪೌಷಮಾಸದ ಉಷಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿವನೇ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಹವಿಷ್ಯದ ನೈವೇದ್ಯವು ಉತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೌಷಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಅನ್ನಗಳ ನೈವೇದ್ಯವು ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿರುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಅನ್ನವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅನ್ನದ ದಾನ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅದರಿಂದ ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಧರ್ಮ, ವೇದದ ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನ, ಉತ್ತಮ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಫಲ, ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ಭೋಗ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸನಾತನಯೋಗ (ಮೋಕ್ಷ) ಹಾಗೂ ವೇದಾಂತ ಜ್ಞಾನದ ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಭೋಗದ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯನು ಮಾರ್ಗಶಿರಮಾಸ ಬಂದಾಗ ಕನಿಷ್ಟ ಮೂರು ದಿನವಾದರೂ ಉಷಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೌಷಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯಿಲ್ಲದೆ ದಿನವನ್ನು ಬರಿದಾಗಿ ಹೋಗಲು ಬಿಡಬಾರದು. ಉಷಃಕಾಲದಿಂದ ಸಂಗವಕಾಲದವರೆಗೂ ಪೌಷಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುಷ್ಯಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ತಿಂಗಳು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ನಿರಾಹಾರವಿದ್ದು, ದ್ವಿಜರು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕಾಲದವರೆಗೆ ವೇದ-ಮಾತಾ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗುವವರೆಗೆ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಶರೀರಬಿಟ್ಟು ಹೋದಾಗ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ದ್ವಿಜೇತರ ನರ-ನಾರಿಯರು ತ್ರಿಕಾಲಸ್ನಾನ ಹಾಗೂ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರದ ನಿರಂತರ ಜಪದಿಂದ ವಿಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದುವರು. ಇಷ್ಟ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸದಾ ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಪಾಪಗಳೂ ಕೂಡ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಬಿಂದು-ನಾದಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಬಿಂದು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ, ನಾದ ಶಿವನಾಗಿರುವನು. ಹೀಗೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಶಿವ-ಶಕ್ತಿ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ನಾದ ಬಿಂದುವಿನ ಮತ್ತು ಬಿಂದುವು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ಬಿಂದು-ನಾದ (ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿವ) ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರಭೂತ ರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಬಿಂದು-ನಾದದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಎಲ್ಲವೂ ಶಿವಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಅದೇ ಎಲ್ಲರ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಆಧಾರದಲ್ಲೇ ಆಧೇಯದ ಸಮಾವೇಶ ಅಥವಾ ಲಯ ಹೊಂದುವುದು. ಇದೇ ಸಕಲೀಕರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಕಲೀಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಶಿವಲಿಂಗವು ಬಿಂದು-ನಾದಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬಿಂದು ದೇವನಾಗಿರುವನು, ನಾದ ಶಿವನಾಗಿರುವನು. ಇವೆರಡರ ಸಂಯುಕ್ತರೂಪವೇ ಶಿವಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನ್ಮದ ಸಂಕಟದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲು ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಬಿಂದುರೂಪೀ ದೇವೀ ಉಮೆಯು ತಾಯಿಯಾಗಿರುವಳು ಮತ್ತು ನಾದಸ್ವರೂಪೀ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತಂದೆಯಾಗಿರುವನು. ಈ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಪರಮಾನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮಾನಂದದ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲು ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ದೇವೀ ಉಮೆಯು ಜಗತ್ತಿನ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಜಗತ್ತಿನ ತಂದೆಯಾಗಿರುವನು. ಇವರ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ಪುತ್ರನ ಮೇಲೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳಿಬ್ಬರ ಕೃಪೆಯೂ ನಿತ್ಯವೂ ಅಧಿಕಾಧಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.* ಅವರು ಪೂಜಕನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡಿ, ಅವನಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಆಂತರಿಕ ಆನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಭರ್ಗ(ಶಿವ)ಪುರುಷ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭರ್ಗಾ(ಶಿವಾ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿ) ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಅವ್ಯಕ್ತ ಆಂತರಿಕ ಅಧಿಷ್ಠಾನರೂಪೀ ಗರ್ಭವನ್ನು ಪುರುಷನೆಂದೂ, ಸುವ್ಯಕ್ತ ಆಂತರಿಕ ಅಧಿಷ್ಠಾನಭೂತ ಗರ್ಭವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಪುರುಷನು ಆದಿಗರ್ಭನಾಗಿರುವನು, ಅವನು ಪ್ರಕೃತಿರೂಪೀ ಗರ್ಭದಿಂದಯುಕ್ತನಾದ ಕಾರಣ ಗರ್ಭವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜನಕನಾಗಿರುವನು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಪುರುಷನ ಸಂಯೋಗವಾಗುವುದೇ, ಪುರುಷನಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಜನ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಅವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತತ್ವಾದಿಗಳ ಕ್ರಮದಿಂದ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದೇ ಆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎರಡನೆಯ ಜನ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಜೀವನು ಪುರುಷನಿಂದಲೇ ಪದೇ-ಪದೇ ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಾಯೆಯ ಮೂಲಕ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುವುದೇ ಅವನ ಜನ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಜೀವಿಯ ಶರೀರವು ಜನ್ಮಕಾಲದಿಂದಲೇ ಜೀರ್ಣ(ಆರು ಭಾವವಿಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿ)ವಾಗಲು ತೊಡಗುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ‘ಜೀವ’ನೆಂಬ ಸಂಜ್ಞೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಹುಟ್ಟಿ, ಅನೇಕ ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವನೋ, ಅವನ ಹೆಸರು ‘ಜೀವ’ವಾಗಿದೆ. ಜನ್ಮ-ಬಂಧನ ಎಂಬುದು ಜೀವ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯುರೂಪೀ ಬಂಧನದ ನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ಜನ್ಮದ ಅಧಿಷ್ಠಾನಭೂತ ಮಾತೃ-ಪಿತೃ ಸ್ವರೂಪೀ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

* ಮಾತಾ ದೇವಿ ಬಿಂದುರೂಪಾ ನಾದರೂಪಃ ಶಿವಃ ಪಿತಾ ॥

ಪೂಜಿತಾಭ್ಯಾಂ ಪಿತೃಭ್ಯಾಂ ತು ಪರಮಾನಂದ ಏವ ಹಿ । ಪರಮಾನಂದಲಾಭಾರ್ಥಂ ಶಿವಲಿಂಗಂ ಪ್ರಪೂಜಯೇತ್ ॥

ಸಾ ದೇವೀ ಜಗತಾಂ ಮಾತಾ ಸ ಶಿವೋ ಜಗತಃ ಪಿತಾ । ಪಿತ್ರೋಃ ಶುಶ್ರೂಷಕೇ ನಿತ್ಯಂ ಕೃಪಾಧಿಕ್ಯಂ ಹಿ ವರ್ಧತೇ ॥

(ಶಿವಪುರಾಣ - ವಿದ್ಯೇ - 16/91-93)

ಹಸುವಿನ ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ ಇವನ್ನು ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಜೇನು-ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಇಡಬೇಕು. ಅಥವಾ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸಮ್ಮಿಲಿತ ರೂಪದಿಂದ ಪಂಚಾಮೃತವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು. (ಇದರಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು) ಮತ್ತೆ ಹಸುವಿನ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಅನ್ನವನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರದ ಉಚ್ಚಾರಪೂರ್ವಕ ಅದನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಧ್ವನಿಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗವು ನಾದ ಸ್ವರೂಪವಾದ್ದರಿಂದ ನಾದಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯಂತ್ರವು ಅಥವಾ ಅರ್ಧಾ ಬಿಂದು ಸ್ವರೂಪವಾದ್ದರಿಂದ ಬಿಂದುಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಚಲರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾದ ಶಿವಲಿಂಗವು ಮಕಾರ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಮಕಾರಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ಚರಲಿಂಗವು ಉಕಾರಸ್ವರೂಪವಾದ್ದರಿಂದ ಉಕಾರಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜೆಯ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಗುರು ಅಥವಾ ಆಚಾರ್ಯ ಇವರ ವಿಗ್ರಹ ಅಕಾರದ ಪ್ರತೀಕವಾದ್ದರಿಂದ ಅಕಾರಲಿಂಗವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಅಕಾರ, ಉಕಾರ, ಮಕಾರ, ಬಿಂದು, ನಾದ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದ ಆರು-ಭೇದಗಳಿವೆ. ಈ ಆರೂ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾಧಕನು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಾಗುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

(ಅಧ್ಯಾಯ - 16)

ಷಡ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪೀ ಪ್ರಣವದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ, ಅದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಸ್ಥೂಲ ರೂಪಗಳ ವಿವೇಚನೆ, ಕಾರ್ಯಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಾರಣರುದ್ರನ ಲೋಕಗಳವರೆಗಿನ ವಿವೇಚನೆ ಮಾಡಿ ಕಾಲಾತೀತ, ಪಂಚಾವರಣವಿಶಿಷ್ಟ ಶಿವಲೋಕದ ನಿರೂಪಣೆ ಹಾಗೂ ಶಿವಭಕ್ತರ ಸತ್ಕಾರದ ಮಹಿಮೆ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸ್ವಾಮಿ! ಮಹಾಮುನಿಗಳೇ! ತಾವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಷಡ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪೀ ಪ್ರಣವದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಶಿವಭಕ್ತರ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನೀವೆಲ್ಲ ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದೀರಿ. ತಾವು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾದ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿರುವಿರಿ. ಆದರೆ ಇದರ ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರವು ಮಹಾದೇವನೇ ಬಲ್ಲನು. ಬೇರೆಯಾರೂ ಅರಿಯರು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ನಾನು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ನಮ್ಮ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ಸ್ವತಃ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ.

‘ಪ್ರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಪ್ರಪಂಚರೂಪೀ ಮಹಾಸಾಗರದ್ದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಣವವು ಇದರಿಂದ ದಾಟಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ (ನವ) ನಾವೆಯಂತಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಓಂಕಾರಕ್ಕೆ ‘ಪ್ರಣವ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆ ಇದೆ. ಓಂಕಾರವು ತನ್ನ ಜಪಮಾಡುವವರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಪ್ರ-ಪ್ರಪಂಚ, ನ-ಇಲ್ಲ, ವಃ-ನಿಮಗಾಗಿ (ನಿಮಗಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚವು ಇಲ್ಲ). ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಭಾವದಿಂದಲೂ ಜ್ಞಾನೀ ಜನರು ‘ಓಂ’ ಅನ್ನು ಪ್ರಣವವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾವ ಇಂತಿದೆ ಪ್ರ-ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ, ನ-ನಯೇತ್, ವಃ-ಯುಷ್ಮಾನ್ ಮೋಕ್ಷಮ್ ಇತಿ ವಾ ಪ್ರಣವಃ ಅರ್ಥಾತ್ - ಇದು ಉಪಾಸಕರಾದ ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷದವರೆಗೆ ತಲುಪಿಸಬಲ್ಲದು. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ಋಷಿಮುನಿಗಳು ‘ಪ್ರಣವ’ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ತನ್ನನ್ನು ಜಪಿಸುವ ಯೋಗಿಗಳ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಮಂತ್ರದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಉಪಾಸಕರ ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ಇದು ದಿವ್ಯ ನೂತನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುವುದು; ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಇದರ ಹೆಸರು ಪ್ರಣವವಾಗಿದೆ.* ಆ ಮಾಯಾರಹಿತ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನೇ ನವ ಅರ್ಥಾತ್ - ನೂತನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಪ್ರಕೃಷ್ಟರೂಪದಿಂದ ನವ ಅರ್ಥಾತ್-ಶುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವನು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ‘ಪ್ರಣವ’ವೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಪ್ರಣವವು ಸಾಧಕರನ್ನು ನವ ಅರ್ಥಾತ್ ನವೀನ (ಶಿವಸ್ವರೂಪ) ವನ್ನಾಗಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅದನ್ನು ಪ್ರಣವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅಥವಾ ಪ್ರಕೃಷ್ಟರೂಪದಿಂದ ನವ-ದಿವ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು, ಆದ್ದರಿಂದಲೂ ಅದು ಪ್ರಣವವಾಗಿದೆ.

* ಪ್ರ (ಕರ್ಮಕ್ಷಯ ಪೂರ್ವಕ) ನವ (ನೂತನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುವವ)

ಸ್ಥೂಲ-ಸೂಕ್ಷ್ಮವೆಂಬ ಪ್ರಣವದ ಎರಡು ಭೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಅಕ್ಷರರೂಪೀ ‘ಓಂ’ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಣವವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ‘ನಮಃ ಶಿವಾಯ’ ಈ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥೂಲ ಪ್ರಣವವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲವೋ, ಅದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಐದೂ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸುಷ್ಟಸ್ವರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆಯೋ ಅದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿದೆ. ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಪುರುಷರಿಗಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಣವ ಜಪದ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಅದೇ ಅವರಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಸಾಧನೆಗಳ ಸಾರವಾಗಿದೆ. (ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಿಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸಾಧನೆಯ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಸಿದ್ಧರೂಪನಾಗಿರುವನು. ಆದರೂ ಇತರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಶರೀರ ಇರುವತನಕ ಅವನಿಂದ ಪ್ರಣವ ಜಪದ ಸಾಧನೆಯು ತಾನಾಗಿ ಆಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ.) ಅವರು ತಮ್ಮ ದೇಹವು ವಿಲಯವಾಗುವತನಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರದ ಜಪ ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಥಭೂತ ಪರಮಾತ್ಮ ತತ್ತ್ವದ ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಶರೀರವು ನಷ್ಟವಾದಾಗ ಅವರು ಪೂರ್ಣಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ ಶಿವನನ್ನು ಹೊಂದುವರು. ಇದು ಸುನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥಾನುಸಂಧಾನವಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಮಂತ್ರದ ಜಪ ಮಾಡುವವನಿಗೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಯೋಗದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂವತ್ತಾರು ಕೋಟಿ ಮಂತ್ರಜಪ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿಯೇ ಯೋಗದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಣವಕ್ಕೂ ಹ್ರಸ್ವ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ಎಂಬ ಎರಡು ಭೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಕಾರ, ಉಕಾರ, ಮಕಾರ, ಬಿಂದು, ನಾದ, ಶಬ್ದ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಕಲೆ ಇವುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಪ್ರಣವವನ್ನು ‘ದೀರ್ಘಪ್ರಣವ’ವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಯೋಗಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಕಾರದವರೆಗಿನ ಪ್ರಣವವು ಅ-ಉ-ಮ್-ಈ ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇದನ್ನೇ ಹ್ರಸ್ವ ಪ್ರಣವವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಕಾರವು ಶಿವನಾಗಿರುವನು. ಉಕಾರವು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಮಕಾರವು ಇವೆರಡರ ಏಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಅದು ತ್ರಿತತ್ತ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಹ್ರಸ್ವ ಪ್ರಣವದ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕ್ಷಯಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವವನಿಗೆ ಈ ಹ್ರಸ್ವ ಪ್ರಣವದ ಜಪವು ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.

ಪೃಥಿವೀ, ಜಲ, ತೇಜ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ ಇವು ಪಂಚಭೂತಗಳು ಹಾಗೂ ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧ ಇವುಗಳು ಪಂಚಭೂತಗಳ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಹತ್ತು ವಸ್ತುಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಕಾಮನೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಆಸೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವ ಹತ್ತು ಪ್ರಕಾರದ ಪುರುಷರನ್ನು ಪ್ರವೃತ್ತ (ಅಥವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗೀ) ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ನಿಷ್ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತ ಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವವರು ನಿವೃತ್ತ (ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗೀ)ರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೃತ್ತ ಪುರುಷರು ಹ್ರಸ್ವ ಪ್ರಣವದ ಜಪವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು. ನಿವೃತ್ತ ಪುರುಷರು ದೀರ್ಘ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಂತ್ರಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಕಲೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ವೇದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸಂಧ್ಯೆಗಳ ಉಪಾಸನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಓಂಕಾರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.

ಒಂಭತ್ತು ಕೋಟಿ ಪ್ರಣವದ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಹೋಗುವನು. ಮತ್ತೆ ಒಂಭತ್ತು ಕೋಟಿ ಜಪ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಪೃಥಿವೀ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಅನಂತರ ಪುನಃ ಒಂಭತ್ತು ಕೋಟಿ ಜಪಮಾಡಿ ಅವನು ಜಲತತ್ತ್ವವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಮತ್ತೆ ಒಂಭತ್ತು ಕೋಟಿ ಜಪದಿಂದ ಅಗ್ನಿತತ್ತ್ವದ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಅನಂತರ ಪುನಃ ಒಂಭತ್ತು ಕೋಟಿ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ವಾಯು ತತ್ತ್ವದ ಮೇಲೆ ವಿಜಯಿಯಾಗುವನು. ಬಳಿಕ ಒಂಭತ್ತು ಕೋಟಿ ಜಪದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಹೀಗೆ ಒಂಭತ್ತು-ಒಂಭತ್ತು ಕೋಟಿ ಜಪಮಾಡಿ ಅವನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಂಧ, ರಸ, ರೂಪ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಶಬ್ದ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಪುನಃ ಒಂಭತ್ತು ಕೋಟಿ ಜಪಮಾಡಿ ಅಹಂಕಾರವನ್ನೂ ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಹೀಗೆ ಒಂದು ನೂರು ಎಂಟು ಕೋಟಿ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಜಪಿಸಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಬೋಧವನ್ನು ಪಡೆದ ಪುರುಷನು ಶುದ್ಧ ಯೋಗದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಶುದ್ಧಯೋಗದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದಾಗ ಅವನು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹೋಗುವನು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಸದಾಕಾಲ ಪ್ರಣವದ ಜಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಣವರೂಪೀ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ-ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಮಹಾಯೋಗಿಯು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೇ ಆಗಿರುವನು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮೊದಲಿಗೆ ತನ್ನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವದ ಋಷಿ, ಛಂದ, ದೇವತಾ ಇವುಗಳ ನ್ಯಾಸಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಜಪವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು. ಅಕಾರಾದಿ ಮಾತೃಕಾ ವರ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಣವವನ್ನು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಋಷಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಂತ್ರಗಳ ದಶವಿಧ 1ಸಂಸ್ಕಾರ, ಮಾತೃಕಾನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ 2ಷಡಧ್ವ ಶೋಧನ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನ್ಯಾಸ ಫಲವು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರವೃತ್ತಿ-ನಿವೃತ್ತಿಯ ಮಿಶ್ರಭಾವವುಳ್ಳ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸ್ಥೂಲ ಪ್ರಣವದ ಜಪವೇ ಅಭೀಷ್ಟ ಸಾಧಕವಾಗುತ್ತದೆ.

1 ಮಂತ್ರದ-ಜನನ, ದೀಪನ, ಬೋಧನ, ತಾಡನ, ಅಭಿಷೇಚನ, ವಿಮಲೀಕರಣ, ಜೀವನ, ತರ್ಪಣ, ಗೋಪನ ಮತ್ತು ಆಷ್ಯಾಯನ ಎಂಬ ಹತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿವೆ. ಅದರ ವಿಧಿ ಇಂತಿದೆ -

ಭೋಜಪತ್ರದ ಮೇಲೆ ಗೊರೋಚನ, ಕುಂಕುಮ, ಚಂದನಾದಿಗಳಿಂದ ಆತ್ಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ತ್ರಿಕೋಣವನ್ನು ಬರೆದು, ಮೂರೂ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾರು ಸಮವಾದ ಗೆರೆಯನ್ನೆಳೆಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ 49 ಕೋಣೆಗಳು ಆಗುವುವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಈಶಾನ ಕೋಣೆಯಿಂದ ಮಾತೃಕಾವರ್ಣಗಳನ್ನು ಬರೆದು ದೇವತೆಯ ಆವಾಹನ-ಪೂಜನ ಮಾಡಿ ಮಂತ್ರದ ಒಂದೊಂದು ವರ್ಣವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ‘ಜನನ’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗುವುದು.

‘ಹಂಸಃ ರಾಮಾಯನಮಃ ಸೋಽಹಮ್’ ಎಂಬ ಹಂಸ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಂಪುಟಿತಗೊಳಿಸಿ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಜಪದಿಂದ ಮಂತ್ರದ ಎರಡನೆಯ ‘ದೀಪನ’ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗುವುದು.

‘ಹ್ರೂಂ ರಾಮಾಯ ನಮಃ ಹ್ರೂಂ’ ಎಂದು ಹ್ರೂಂ ಬೀಜವನ್ನು ಸಂಪುಟಿತಗೊಳಿಸಿ ಐದು ಸಾವಿರ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ‘ಬೋಧನ’ ಎಂಬ ಮೂರನೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಫಟ್ ರಾಮಾಯ ನಮಃ ಫಟ್’ ಎಂಬ ಫಟ್ ಬೀಜದಿಂದ ಸಂಪುಟಿತಗಳಿಸಿ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಮಂತ್ರ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ‘ತಾಡನ’ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭೂರ್ಜಪತ್ರದ ಮೇಲೆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು ‘ರೊಂ ಹಂಸಃ ಓಂ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಜಲವನ್ನು ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ, ಆ ಜಲದಿಂದ ಅಶ್ವತ್ಥಪತ್ರಾದಿಗಳಿಂದ ಮಂತ್ರದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ‘ಅಭಿಷೇಕ’ ಎಂಬ ಐದನೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರವು ಆಗುವುದು.

‘ಓಂ ತ್ರೋಂ ವಷಟ್ ರಾಮಾಯ ನಮಃ ವಷಟ್ ತ್ರೋಂ ಓಂ’ ಈ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಸಂಪುಟಿತ ಮಾಡಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ‘ವಿಮಲೀಕರಣ’ ಎಂಬ ಆರನೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಸ್ವಧಾ ವಷಟ್ ರಾಮಾಯ ನಮಃ ವಷಟ್ ಸ್ವಧಾ’ ಹೀಗೆ ಸ್ವಧಾ-ವಷಟ್ನಿಂದ ಸಂಪುಟಿತಗೊಳಿಸಿ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಜಪಮಾಡುವುದರಿಂದ ‘ಜೀವನ’ ಎಂಬ ಏಳನೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಾಲು, ನೀರು, ತುಪ್ಪ ಇವುಗಳಿಂದ ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ನೂರುಬಾರಿ ತರ್ಪಣ ಕೊಡುವುದೇ ‘ತರ್ಪಣ’ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗಿದೆ. (ಎಂಟನೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ)

‘ಹ್ರೀಂ ರಾಮಾಯ ನಮಃ ಹ್ರೀಂ’ ಎಂಬ ಹ್ರೀಂ ಬೀಜಮಂತ್ರದಿಂದ ಸಂಪುಟಿತ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ‘ಗೋಪನ’ ಎಂಬ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗುವುದು.

‘ಹ್ರೌಂ ರಾಮಾಯ ನಮಃ ಹ್ರೌಂ’ ಎಂಬ ಹ್ರೌಂ ಬೀಜದಿಂದ ಸಂಪುಟಿತ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ‘ಆಪ್ಯಾಯನ’ ಎಂಬ ಹತ್ತನೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗುವುದು.

ಹೀಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಗೊಳಿಸಿದ ಮಂತ್ರವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಫಲಪ್ರದವಾಗುತ್ತದೆ.

2 ಷಡಧ್ವ-ಶೋಧನದ ಕಾರ್ಯವು ಹೌತ್ರೀ ದೀಕ್ಷೆಯ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಷಡಧ್ವದ ಶೋಧನಮಾಡಿ ಹೋಮದಿಂದ ದೀಕ್ಷೆಯು ಸಂಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ತಾರ ಭಯದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ.

ಕ್ರಿಯಾ, ತಪ, ಜಪ ಇವುಗಳಿಂದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗೀ, ತಪೋಯೋಗೀ, ಜಪಯೋಗೀ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವರು. ಧನವೇ ಮೊದಲಾದ ವೈಭವಗಳಿಂದ ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಕೈಯೇ ಮೊದಲಾದ ಅವಯವಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರಾದಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇಷ್ಟದೇವರ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ‘ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಿ’ಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಲಗ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಮಿತ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಬಾಹ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ನಿಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಪರದ್ರೋಹವೇ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುವವನನ್ನು ‘ತಪೋಯೋಗೀ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೆಲ್ಲ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಸದಾಕಾಲ ಶುದ್ಧಭಾವದಿಂದ ಇರುತ್ತಾ, ಕಾಮಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೋಷಗಳಿಂದ ರಹಿತನಾಗಿ, ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ನಿರಂತರ ಜಪಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುವವನನ್ನು ಮಹಾಪುರುಷರು ‘ಜಪಯೋಗೀ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹದಿನಾರು ವಿಧದ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಶಿವಯೋಗೀ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನು ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಸಾಲೋಕ್ಯ ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮದಿಂದ ಉತ್ತರೋತ್ತರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.

ದ್ವಿಜರಿರಾ! ಈಗ ನಾನು ಜಪಯೋಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿರಿ. ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಜಪದ ಉಪದೇಶ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನು ಜಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ-ಮಾಡುತ್ತಾ ತನ್ನನ್ನು ಸರ್ವಥಾ ಶುದ್ಧ (ನಿಷ್ಪಾಪ)ನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಮೊದಲಿಗೆ ‘ನಮಃ’ ಪದವಿದ್ದು, ಅನಂತರ ಚತುರ್ಥಿ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಶಿವ’ ಶಬ್ದವಿದ್ದರೆ ಪಂಚತತ್ತ್ವಾತ್ಮಕ ‘ನಮಃ ಶಿವಾಯ’ ಮಂತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಶಿವಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸ್ಥೂಲ ಪ್ರಣವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಜಪದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರವನ್ನು ಹಚ್ಚಿಯೇ ಸದಾ ಅದನ್ನು ಜಪಮಾಡಬೇಕು. ವಿಪ್ರರೇ! ಗುರುಮುಖದಿಂದ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶಪಡೆದು, ಸುಖಪೂರ್ವಕ ನಿವಾಸ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಪದೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶೀವರೆಗೆ ನಿರಂತರ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಮಾಘ ಮತ್ತು ಭಾದ್ರಪದ ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಹತ್ವವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಸಮಯಗಳಿಂದಲೂ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಸಾಧಕನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಒಮ್ಮೆ ಪರಿಮಿತ ಭೋಜನಮಾಡಬೇಕು. ಮೌನವಾಗಿದ್ದು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಮಾಡಬೇಕು. ಇಂತಹ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುಕೊಂಡು ಜಪ ಮಾಡುವವನು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಜಪದಿಂದಲೇ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಹೋಗುವನು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಋಣಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಐದು ಲಕ್ಷ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಜಪ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಮಾಡಬೇಕು - ಕಲ್ಯಾಣದಾತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕಮಲದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಶಿರವು ಗಂಗೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ. ಅವನ ಎಡದ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಆದಿಶಕ್ತಿ ಉಮೆಯು ಕುಳಿತಿರುವಳು. ಅಲ್ಲಿ ಕೈಮುಗಿದುಕೊಂಡು ನಿಂತಿರುವ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಗಣಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಮಹಾದೇವನು ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಮೃಗಮುದ್ರೆ, ಟಂಕ, ವರ ಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಅಭಯ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸದಾಕಾಲ ಎಲ್ಲರಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತೋರುವ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಮೊದಲಿಗೆ ಹೃದಯ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಾನಸಿಕ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ವಿದ್ಯೆಯ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನು ಸದಾಕಾಲ ಶುದ್ಧಕರ್ಮಗಳನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು. (ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದೂರವುಳಿಯಬೇಕು.) ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಜಪ ಸಮಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧ-ಸುಂದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶೌಚ-ಸಂತೋಷಾದಿ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಹೃದಯದಿಂದ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಐದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿವ ಭಕ್ತನನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಇವರಲ್ಲದ ಓರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಚಾರ್ಯನನ್ನು ವರಣಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸಾಂಬಸದಾಶಿವನ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈಶಾನ, ತತ್ಪುರುಷ, ಅಘೋರ, ವಾಮದೇವ, ಸದ್ಯೋಜಾತ ಇವರ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಐದು ಉತ್ತಮ ಶಿವಭಕ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು. ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಹೋಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು.

ತಮ್ಮ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ, ಪರಿಸಮೂಹನ, ಉಪಲೇಪನ, ಉಲ್ಲೇಖನ, ಮೃದ್ ಉದ್ಧರಣ, ಅಭ್ಯುಕ್ಷಣ ಈ ಪಂಚ ಭೂ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಬಳಿಕ ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾವಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಜ್ಯ ಭಾಗದವರೆಗೆ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೋಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು. ಕಪಿಲಾ ಹಸುವಿನ ತುಪ್ಪದಿಂದ ಹನ್ನೊಂದು, ಒಂದುನೂರ ಒಂದು, ಅಥವಾ ಒಂದು ಸಾವಿರದ ಒಂದು ಆಹುತಿಗಳಿಂದ ಸ್ವತಃ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಥವಾ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಶಿವಭಕ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಒಂದು ನೂರ ಎಂಟು ಆಹುತಿಗಳಿಂದ ಹೋಮ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಹೋಮವು ಸಮಾಪ್ತವಾದ ಮೇಲೆ ಆಚಾರ್ಯನಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಹಸು ಮತ್ತು ಎತ್ತನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಈಶಾನ ಆದಿ ವರಣಮಾಡಿಕೊಂಡ ಐದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಈಶಾನ ಆದಿಸ್ವರೂಪರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಆಚಾರ್ಯನನ್ನು ಸಾಂಬಸದಾಶಿವನ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಇದೇ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಆ ಚರಣೋದಕವನ್ನು ತನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಮುಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆ ಸಾಧಕನು ಅಗಣಿತ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಫಲವನ್ನು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುವನು. ಹೋಮದ ದಶಾಂಶ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಗುರುಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪರಾಶಕ್ತಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಆಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈಶಾನಾದಿ ಕ್ರಮದಿಂದ ಆ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ತನ್ನ ವೈಭವ-ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷ, ವಸ್ತ್ರ, ಅಪೂಪ ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ದಿಕ್ಪಾಲಕರಿಗೆ ಬಲಿಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಯಥೇಚ್ಟವಾಗಿ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ತನ್ನ ಜಪವನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪುರಶ್ವರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯನು ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಮತ್ತೆ ಐದು ಲಕ್ಷ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುವವು. ಅನಂತರ ಪುನಃ ಐದು ಲಕ್ಷ ಜಪಮಾಡಿದರೆ ಅತಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸತ್ಯಲೋಕದವರೆಗೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭುವನಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.

ಅನುಷ್ಠಾನವು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ ಸಾಧಕನ ಮೃತ್ಯುವಾದರೆ, ಅವನು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಪುನಃ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರದ ಜಪಾನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವನು. ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಬಳಿಕ ಸಿದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಅವನು ಪುನಃ ಐದು ಲಕ್ಷ ಜಪಮಾಡಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವನು. ಪುನಃ ಐದು ಲಕ್ಷ ಜಪಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಾರೂಪ್ಯವೆಂಬ ಐಶ್ವರ್ಯವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ನೂರು ಲಕ್ಷ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೇ ಆಗುವನು. ಹೀಗೆ ಕಾರ್ಯಬ್ರಹ್ಮ (ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ)ನ ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅವನು ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಳಯವಾಗುವತನಕ ಅದೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವನು. ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಪದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪುತ್ರನಾಗುವನು. ಆಗಲೂ ಪುನಃ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ದಿವ್ಯ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು. ಪೃಥಿವಿಯೇ ಆದಿ ಕಾರ್ಯಸ್ವರೂಪ ಭೂತಗಳ ಮೂಲಕ ಪಾತಾಳದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸತ್ಯಲೋಕದವರೆಗಿನ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಹದಿನಾಲ್ಕು, ಭುವನಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ. ಸತ್ಯಲೋಕದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷಮಾಲೋಕದವರೆಗೆ ಇರುವ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭುವನಗಳು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನದಾಗಿವೆ. ಕ್ಷಮಾಲೋಕದಿಂದ ಮೇಲೆ ಶುಚಿಲೋಕದವರೆಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಭುವನಗಳು ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಶುಚಿಲೋಕದ ಅಂತರ್ಗತ ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ರುದ್ರದೇವರು ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಶುಚಿಲೋಕದ ಮೇಲೆ ಅಹಿಂಸಾಲೋಕದವರೆಗೆ ಐವತ್ತಾರು ಭುವನಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಿದೆ. ಅಹಿಂಸಾಲೋಕದ ಆಶ್ರಯಪಡೆದು ಜ್ಞಾನಕೈಲಾಸವೆಂಬ ನಗರವು ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಭೂತ ಮಹೇಶ್ವರನು ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಅದೃಶ್ಯನಾಗಿ ಇರುವನು. ಅಹಿಂಸಾಲೋಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲಚಕ್ರದ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನ ವಿರಾಟ್ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಲೋಕಗಳ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಕರ್ಮಗಳ ಭೋಗವಿದೆ, ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನದ ಭೋಗವಿದೆ, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಕರ್ಮಮಾಯೆಯಿದೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನಮಾಯೆಯಿದೆ.

(ಈಗ ನಾನು ಕರ್ಮಮಾಯಾ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಮಾಯಾ ಇವುಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.) ‘ಮಾ’ ಇದರ ಅರ್ಥ ಲಕ್ಷ್ಮೀ. ಅವಳಿಂದ ಕರ್ಮಭೋಗ ‘ಯಾತ’ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಮಾಯಾ ಅಥವಾ ಕರ್ಮಮಾಯಾವೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಇದೇ ರೀತಿ ಮಾ ಅರ್ಥಾತ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀಯಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಭೋಗ ಯಾತ ಅರ್ಥಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಮಾಯಾ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನಮಾಯಾ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಸೀಮೆಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ನಶ್ವರ ಭೋಗಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ನಿತ್ಯ ಭೋಗಗಳಿವೆ. ಅದರ ಕೆಳಗೆಯೇ ತಿಲೋಧಾನ ಅಥವಾ ಲಯವಿದೆ, ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೆಳಗೆಯೇ ಕರ್ಮಮಯ ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧನವಿದೆ. ಮೇಲೆ ಬಂಧನದ ಸರ್ವಥಾ ಅಭಾವವಿದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆಯೇ ಜೀವಿಯು ಸಕಾಮ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಮೇಲಿನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮದ ಭೋಗವನ್ನೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬಿಂದು ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾದ ಉಪಾಸಕರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲೇ ಅಡ್ಡಾಡುವರು. ಅದರ ಮೇಲಿನ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ನಿಷ್ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಉಪಾಸಕರೇ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಏಕಮಾತ್ರ ಶಿವನದ್ದೇ ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾದವರು ಅದರಿಂದ ಮೇಲಿನ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಜೀವಕೋಟಿ ಇದೆ. ಮೇಲೆ ಈಶ್ವರಕೋಟಿಯಿದೆ. ಕೆಳಗೆ ಸಂಸಾರೀ ಜೀವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮೇಲೆ ಮುಕ್ತರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಳಗೆ ಕರ್ಮಲೋಕವಿದೆ, ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನಲೋಕವಿದೆ. ಮೇಲೆ ಮದ-ಅಹಂಕಾರದ ನಾಶಮಾಡುವಂತಹ ನಮ್ರತೆಯಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಜನಿತ ತಿರೋಧಾನವು ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸದೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಾರ ಪ್ರವೇಶವು ಸಂಭವವಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ತಿರೋಧಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಿಭೌತಿಕ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಅದರಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲೇ ಅಲೆಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವವರೇ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ಯ-ಅಹಿಂಸೆ ಮೊದಲಾದ ಧರ್ಮಗಳಿಂದ, ಯುಕ್ತರಾದವರು, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾದವರು ಕಾಲಚಕ್ರವನ್ನು ದಾಟಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲಚಕ್ರೇಶ್ವರನ ಸೀಮೆಯವರೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದ ವಿರಾಟ್ ಮಹೇಶ್ವರ ಲೋಕದಿಂದ ಮೇಲೆ ವೃಷಭದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಿತಿಯಿದೆ. ಅದು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸತ್ಯ, ಶೌಚ, ಅಹಿಂಸಾ ಮತ್ತು ದಯೆ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿವೆ. ಅದು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವಲೋಕದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಕ್ಷಮೆ ಅದರ ಕೊಂಬುಗಳಾಗಿದೆ. ಶಮ ಕಿವಿಗಳಾಗಿದೆ. ಅದು ವೇದಧ್ವನಿರೂಪೀ ಶಬ್ದದಿಂದ ಭೂಷಿತವಾಗಿದೆ. ಆಸ್ತಿಕತೆಯೇ ಅದರ ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಶ್ವಾಸವೇ ಅದರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸು ಆಗಿದೆ. ಕ್ರಿಯಾದಿ ಧರ್ಮರೂಪೀ ವೃಷಭವು ಕಾರಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಂತಹ ಕ್ರಿಯಾರೂಪೀ ವೃಷಭಾಕಾರ ಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕಾಲಾತೀತ ಶಿವನು ಆರೂಢನಾಗುವನು. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ದಿನವೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಧರ್ಮರೂಪೀ ವೃಷಭ ಸ್ಥಿತಿ ಇರುವಲ್ಲಿಂದ ಮೇಲೆ ದಿನವಾಗಲೀ, ರಾತ್ರಿಯಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ-ಮರಣಾದಿಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಕಾರಣಸ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಾರಣ ಸತ್ಯಲೋಕದವರೆಗೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳು ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಅದು ಪಂಚಭೌತಿಕ ಗಂಧಾದಿಗಳಿಂದ ಅತೀತವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಸನಾತನ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಂಧವೇ ಅದರ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣರೂಪೀ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಿವೆ. ಅದರಿಂದಲೂ ಮೇಲೆ ಪುನಃ ಕಾರಣಸ್ವರೂಪೀ ರುದ್ರನ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಲೋಕಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಪುನಃ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕಾರಣೇಶ ಶಿವನ ಐವತ್ತಾರು ಲೋಕಗಳು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿವೆ. ಅನಂತರ ಶಿವಸಮ್ಮತ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಲೋಕವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಐದು ಆವರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜ್ಞಾನಮಯ ಕೈಲಾಸವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಐದು ಮಂಡಲಗಳು, ಐದು ಬ್ರಹ್ಮಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಆದಿಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತ ಆದಿಲಿಂಗವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನ ಶಿವಾಲಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪರಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ನಿವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿ, ಪಾಲನ, ಸಂಹಾರ, ತಿರೋಭಾವ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹ ಈ ಪಂಚ ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣನಾಗಿರುವನು. ಅವನ ಶ್ರೀವಿಗ್ರಹವು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಸದಾ ಧ್ಯಾನರೂಪೀ ಧರ್ಮದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಸದಾಕಾಲ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮನಾಗಿದ್ದು, ಸಮಾಧಿರೂಪೀ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ ನಿತ್ಯ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕರ್ಮ ಹಾಗೂ ಧ್ಯಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಧನಾ ಪಥದಲ್ಲಿ ಮುಂದರಿದು ಅವನ ದರ್ಶನ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕಾದಿ ಕರ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳ ಯಜನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸಮಾರಾಧನ-ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಶಿವಸಂಬಂಧೀ ಇರುವ ಕ್ರಿಯಾದಿ ಕರ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ ಶಿವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾರು ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವರೋ ಅಥವಾ ಯಾರ ಮೇಲೆ ಶಿವನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯು ಬಿದ್ದಿರುವುದೋ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಮುಕ್ತರಾಗಿರುವರು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ರಮಣ ಅಥವಾ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದೇ ಮುಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಯಾ, ತಪಸ್ಸು, ಜಪ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನರೂಪೀ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವವನೇ ಶಿವನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದು ಸ್ವಾತ್ವಾರಾಮತ್ವರೂಪೀ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಅಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿಬಿಡುವಂತೆ, ಕೃಪೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕುಶಲನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುವನು. ಅಜ್ಞಾನವು ಇಲ್ಲವಾದಾಗ ಶಿವ ಜ್ಞಾನವು ತಾನಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದು. ಶಿವಜ್ಞಾನದಿಂದ ತನ್ನ ವಿಶುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮತ್ವವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು. ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮತ್ವದ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಿದ್ಧಿಯುಂಟಾದ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದೆಲ್ಲವೂ ಮೊದಲು ನನಗೆ ಗುರುಪರಂಪರೆಯಿಂದ ದೊರೆತಿದೆ. ಅನಂತರ ನಾನು ಪುನಃ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಮುಖದಿಂದ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ನಂದಿಸ್ಥಾನದಿಂದ ಅತೀತವಾದ ಸ್ವಸಂವೇದ್ಯ ಶಿವ ವೈಭವದ ಅನುಭವವು ಕೇವಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೇ ಇದೆ. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವಲೋಕದ ಆ ವೈಭವದ ಜ್ಞಾನವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಆಗಬಲ್ಲದು. ಅನ್ಯಥಾ ಇಲ್ಲ, ಹೀಗೆ ಆಸ್ತಿಕ ಪುರುಷರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಧಕನು ಐದು ಲಕ್ಷ ಜಪ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಶಿವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಮಹಾಭಿಷೇಕ ಹಾಗೂ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿ, ಶಿವಭಕ್ತರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಭಕ್ತನ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಅವನ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಭೇದವೇ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವಸ್ವರೂಪನೇ ಆಗಿರುವನು. ಶಿವಸ್ವರೂಪ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನು ಶಿವನೇ ಆಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಶಿವಭಕ್ತನ ಶರೀರ ಶಿವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ ಇರಬೇಕು. ಶಿವಭಕ್ತನಾದವನು ಲೋಕ(ಶಾಸ್ತ್ರ) ಮತ್ತು ವೇದಗಳ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಿವಮಂತ್ರದ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಿದಷ್ಟು ಅವನ ಶರೀರವು ಅಷ್ಟೇ ಶಿವನ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಬೇಡ. ಶಿವಭಕ್ತೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪವು ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ಆಕೆಯು ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದಷ್ಟು ಆಕೆಗೆ ದೇವಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧಕನು ಸ್ವಯಂ ಶಿವಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಪರಾಶಕ್ತಿಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಶಕ್ತಿ, ಮೂರ್ತಿ ಹಾಗೂ ಲಿಂಗದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಮೃತ್ತಿಕಾದಿಗಳಿಂದ ಇವುಗಳ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪೂರ್ವಕ ನಿಷ್ಕಪಟಭಾವದಿಂದ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಶಿವನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ತನ್ನನ್ನು ಶಕ್ತಿರೂಪನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಶಕ್ತಿಲಿಂಗವನ್ನು ದೇವಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ತನ್ನನ್ನು ಶಿವರೂಪನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಾದರೂಪ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಂದುರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿಹೋದ ಶಕ್ತಿಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಶಿವಲಿಂಗದ ಕುರಿತು ಉಪಪ್ರಧಾನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಾನದ ಭಾವನೆಯನ್ನಿರಿಸಿ, ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಯರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಮೂಲರೂಪದ ಭಾವನೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಶಿವರೂಪನೇ ಆಗಿರುವನು. ಶಿವಭಕ್ತನು ಶಿವ-ಮಂತ್ರರೂಪವಾದ್ದರಿಂದ ಶಿವನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿರುವನು. ಅವನನ್ನು ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುವವನಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವಲಿಂಗೋಪಾಸಕನಾದ ಶಿವಭಕ್ತನನ್ನು ಸೇವಾದಿಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವ ವಿದ್ವಾಂಸನ ಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುವನು. ಐದು, ಹತ್ತು ಅಥವಾ ನೂರು ಶಿವಭಕ್ತ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಭೋಜನಾದಿಗಳಿಂದ ಸಪತ್ನೀಕನಾಗಿ ಸದಾಕಾಲ ಆದರಿಸಬೇಕು. ಧನದಲ್ಲಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿ, ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಭಾವನೆಯನ್ನಿರಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿದು ನಿಷ್ಕಪಟ ಭಾವದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವವನು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹೋಗುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ - 17)

ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ವಿವೇಚನೆ, ಶಿವಪೂಜೆಯ ಉಪದೇಶ, ಲಿಂಗರೂಪೀ ಶಿವಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನ, ಭಸ್ಮದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ, ಶಿವ ಹಾಗೂ ಗುರು ಶಬ್ದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ, ಶಿವನ ಭಸ್ಮಧಾರಣೆಯ ರಹಸ್ಯ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸರ್ವಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಇವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇನು? ಇದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳಿರಾ! ಬಂಧನ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷ ಇವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸುವೆನು. ಜೊತೆಗೆ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ನೀವು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎಂಟು ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ಜೀವಿಯು ಬದ್ಧನಾಗಿರುವನು; ಹಾಗೂ ಆ ಎಂಟು ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟವನು ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಪ್ರಕೃತಿ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮೋಕ್ಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬಂಧನವು ಆಗಂತುಕವಾಗಿದೆ, ಮೋಕ್ಷವು ಸ್ವತಃ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಬದ್ಧ ಜೀವಿಯು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದಾಗ ಅವನನ್ನು ಮುಕ್ತಜೀವಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಕೃತಿ, ಬುದ್ಧಿ (ಮಹತ್ತತ್ವ), ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಪಂಚತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು - ಇವುಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದ್ಯಷ್ಟಕವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಆದಿ ಎಂಟು ತತ್ತ್ವಸಮೂಹದಿಂದ ದೇಹದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹದಿಂದ ಕರ್ಮವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತೆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಹೊಸದೇಹದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ. ಶರೀರವನ್ನು ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಕಾರಣ-ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸ್ಧೂಲ ಶರೀರವು (ಜಾಗ್ರತ್ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ) ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುವುದು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರವು (ಜಾಗ್ರತ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ) ಇಂದ್ರಿಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಕಾರಣ ಶರೀರವು (ಸುಷುಪ್ತಿ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ) ಆತ್ಮಾನಂದದ ಅನುಭೂತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಜೀವಿಗೆ ಅವನ ಪ್ರಾರಬ್ಧ - ಕರ್ಮಕ್ಕನುಸಾರ ಸುಖ - ದುಃಖಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಫಲಸ್ವರೂಪ ಸುಖವನ್ನು ಹಾಗೂ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳ ಫಲಸ್ವರೂಪ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ಜೀವಿಯು ತನ್ನ ತ್ರಿವಿಧ ಶರೀರಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸದಾಕಾಲ ಚಕ್ರದಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಚಕ್ರದಂತಹ ಭ್ರಮಣದ ನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ಚಕ್ರಕರ್ತನ ಸ್ತೋತ್ರ ಹಾಗೂ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎಂಟು ಪಾಶಗಳ ಸಮುದಾಯವೇ ಮಹಾಚಕ್ರವಾಗಿದೆ, ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಅತೀತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದಿ ಮಹಾಚಕ್ರದ ಕರ್ತೃ ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಅತೀತನಾಗಿರುವನು. ಶಿವನು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ನಿಯಮನಮಾಡುವನು. ಅವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವನು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಶಿವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನೇ ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ಪರಿಪೂರ್ಣನೂ, ನಿಸ್ಪೃಹನೂ ಆಗಿರುವನು. ಸರ್ವಜ್ಞತೆ, ತೃಪ್ತಿ, ಅನಾದಿಬೋಧ, ಸ್ವತಂತ್ರತೆ, ನಿತ್ಯ ಅಲುಪ್ತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು, ತನ್ನೊಳಗೆ ಅನಂತ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಮಹೇಶ್ವರನ ಮಾನಸಿಕ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಾದ ಈ ಆರು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ವೇದಗಳೇ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎಂಟು ತತ್ತ್ವಗಳೂ ವಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪಾ-ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವನನ್ನೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಶಿವನಾದರೋ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗಿರುವನು. ನಿಸ್ಪೃಹನಾಗಿರುವನು. ಅವನ ಪೂಜೆ ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ಅದರ ಉತ್ತರ ಹೀಗಿದೆ ಶಿವನ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಅವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸತ್ಕರ್ಮವು ಶಿವನ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಶಿವ-ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ, ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶಿವಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಭಾವಿಸಿ, ಅವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಶರೀರದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಧನದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಪರನಾದ ಮಹೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಪೂಜಕನ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಕೃಪೆಗೈಯ್ಯುವನು; ಅವನ ಆ ಕೃಪಾ-ಪ್ರಸಾದವು ಸತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಕರ್ಮವೇ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳು ನಮ್ಮ ವಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಕರ್ಮದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರಕೃತಿಯವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲವೂ ವಶವಾದಾಗ ಆ ಜೀವಿಯನ್ನು ಮುಕ್ತನೆಂದು ಹೇಳುವರು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮರೂಪದಿಂದ ವಿರಾಜಿಸುವನು. ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಕರ್ಮಜನಿತ ಶರೀರವು ತನ್ನ ವಶವಾದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸೌಭಾಗ್ಯವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ಸಾಲೋಕ್ಯ ಮುಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು ವಶವಾದಾಗ ಜೀವನು ಜಗದಂಬಾ ಸಹಿತ ಶಿವನ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು, ಇದು ಸಾಮೀಪ್ಯ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವನ ಆಯುಧಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಂತೆಯೇ ಆಗುವುವು. ಭಗವಂತನ ಮಹಾಪ್ರಸಾದವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಬುದ್ಧಿಯೂ ವಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿಯು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ, ಅದು ವಶವಾಗುವುದನ್ನು ಸಾರ್ಷ್ಟಿಮುಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪುನಃ ಭಗವಂತನ ಮಹತ್ತರ ಅನುಗ್ರಹವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಯು ವಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾನಸಿಕ ಐಶ್ವರ್ಯವು ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದೀತು. ಸರ್ವಜ್ಞತೆ, ತೃಪ್ತಿಯೇ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಶಿವನ ಐಶ್ವರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅವನ್ನು ಪಡೆದ ಮುಕ್ತ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಆತ್ಮನಲ್ಲೇ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವೇದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವುಳ್ಳ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದನ್ನೇ ಸಾಯುಜ್ಯ ಮುಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಲಿಂಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿಯು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವನ ಕೃಪಾ-ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು, ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಿಯಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಶಿವಕ್ರಿಯೆ, ಶಿವತಪ, ಶಿವಮಂತ್ರ-ಜಪ, ಶಿವಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಿವಧ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾಕಾಲ ಉತ್ತರೋತ್ತರ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಬೆಳಿಗ್ಗಿನಿಂದ ರಾತ್ರೆ ಮಲಗುವತನಕ ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಾಯುವತನಕ ಎಲ್ಲ ಸಮಯವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲೇ ಕಳೆಯಬೇಕು. ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ಶಿವನನ್ನೇ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಉತ್ತಮ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಲಿಂಗವೇ ಮೊದಲಾದುವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನವೇನು? ಇದನ್ನು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದ್ವಿಜರಿರಾ! ನಾನು ಲಿಂಗದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ನೀವೆಲ್ಲರೂ ದತ್ತಚಿತ್ತರಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ಪ್ರಣವವೇ ಸರ್ವಾಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಪ್ರಥಮ ಲಿಂಗವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರಣವವೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಸೂಕ್ಷ್ಮಲಿಂಗವು ನಿಷ್ಕಲ(ನಿರಾಕಾರ) ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲ ಲಿಂಗವು ಸಕಲ (ಸಾಕಾರ)ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನೇ ಸ್ಥೂಲಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಇವೆರಡೂ ರೀತಿಯ ಲಿಂಗಗಳ ಪೂಜೆಯು ತಪಸ್ಸೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಇವೆರಡೂ ಲಿಂಗಗಳು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು. ಪೌರುಷಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಲಿಂಗ ಹೀಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಲಿಂಗಗಳಿವೆ. ಅದನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲನು; ಬೇರೆಯಾರೂ ಅರಿಯರು. ಪೃಥಿವಿಯ ವಿಕಾರಭೂತ ಯಾವ-ಯಾವ ಲಿಂಗಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆಯೋ, ಅವೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳುವೆನು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭೂಲಿಂಗವು ಮೊದಲನೆಯದು, ಎರಡನೆಯದು ಬಿಂದುಲಿಂಗವು, ಮೂರನೆಯದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಲಿಂಗ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಚರಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ಗುರುಲಿಂಗವಾಗಿದೆ. ದೇವರ್ಷಿಗಳ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ, ಅವರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಲು, ಪೃಥಿವಿಯ ಒಳಗೆ ಬೀಜರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ವೃಕ್ಷಗಳ ಚಿಗುರುಗಳಂತೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ನಾದಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತನಾಗುವನು. ಸ್ವತಃ ವ್ಯಕ್ತನಾದ ಶಿವನೇ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಟನಾದ ಕಾರಣ ಸ್ವಯಂಭೂ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಸ್ವಯಂಭೂಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸ್ವಯಂಭೂಲಿಂಗದ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಉಪಾಸಕನ ಜ್ಞಾನವು ತಾನಾಗಿ ಹೆಚ್ಚತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಚಿನ್ನ-ಬೆಳ್ಳಿ ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ, ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಬರೆದ ಶುದ್ಧ ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರರೂಪ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರಲಿಂಗವನ್ನು ಆಲೇಖನ ಮಾಡಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಆವಾಹನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಇಂತಹ ಬಿಂದುನಾದಮಯ ಲಿಂಗವು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ ಎರಡೂ ವಿಧದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿವನ ದರ್ಶನವು ಭಾವನಾಮಯವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ನಿಃಸಂದೇಹವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಯಾರಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪ್ರಕಟನಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆಯೋ, ಅವನಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಶಿವನು ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಬರೆದ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಕೃತ್ರಿಮವಾದ ಸ್ಥಾವರಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿ ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಾಧಕನು ಸ್ವಯಂ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು ಹಾಗೂ ಈ ಸಾಧನೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಜ್ಞಾನವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಆತ್ಮಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಪೂರ್ವಕ ಶುದ್ಧ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ಪೌರುಷಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಹಾಗೂ ಅದನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗವೆಂದೂ ಹೇಳುವರು. ಆ ಲಿಂಗದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸದಾ ಪೌರುಷ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ರಾಜನು ಯಾರೋ ಶಿಲ್ಪಿಯಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು, ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನೂ ಕೂಡ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದು ಪ್ರಾಕೃತಲಿಂಗವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಕೃತ ಐಶ್ವರ್ಯ-ಭೋಗಗಳನ್ನೇ ಕೊಡುವುದು. ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯೂ, ನಿತ್ಯವೂ ಆದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೌರುಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದುರ್ಬಲವೂ, ಅನಿತ್ಯವೂ ಆದುದು ಪ್ರಾಕೃತವೆಂದು ಹೇಳುವರು.

ಲಿಂಗ, ನಾಭಿ, ಜಿಹ್ವೆ, ನಾಸಾಗ್ರ ಮತ್ತು ಶಿಖೆಯ ಕ್ರಮದಿಂದ ಕಟಿ, ಹೃದಯ ಹಾಗೂ ಮಸ್ತಕ ಮೂರೂ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲಿಂಗವನ್ನು ಚರಲಿಂಗವೆಂದೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪರ್ವತವನ್ನು ಪೌರುಷಲಿಂಗವೆಂದೂ, ಭೂತಲವನ್ನು ಪ್ರಾಕೃತಲಿಂಗವೆಂದೂ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಭಾವಿಸರು. ವೃಕ್ಷಾದಿಗಳನ್ನು ಪೌರುಷಲಿಂಗವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಗಿಡ - ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಕೃತಲಿಂಗವೆಂದು ಅರಿಯಬೇಕು. ಸಾಠಿ ಎಂಬ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾಕೃತಲಿಂಗವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ-ಗೋಧಿಗಳನ್ನು ಪೌರುಷಲಿಂಗವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಣಿಮಾದಿ ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪುರುಷ-ಐಶ್ವರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸುಂದರ ಪತ್ನೀ ಹಾಗೂ ಧನ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಸ್ತಿಕರು ಪ್ರಾಕೃತ ಐಶ್ವರ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಚರಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ರಸಲಿಂಗದ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಸಲಿಂಗವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಎಲ್ಲ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಶುಭಕರವಾದ ಬಾಣಲಿಂಗವು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಮಹಾನ್ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿ ಕೊಡುವುದು. ಸುವರ್ಣಲಿಂಗವು ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಮಹಾಧನಪತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು. ಸುಂದರ ಶಿವಲಿಂಗವು ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಮಹಾಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಸ್ಫಟಿಕಮಯಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ಬಾಣಲಿಂಗವು ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೆ ಅವರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು. ತನ್ನದಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಬೇರೆಯವರ ಸ್ಫಟಿಕ ಅಥವಾ ಬಾಣಲಿಂಗವು ಪೂಜೆಗೆ ನಿಷಿದ್ಧವಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುತ್ತೈದೆಯರಿಗೆ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಪ್ರವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ವಿಧವೆಯರಿಗೆ ಸ್ಫಟಿಕಲಿಂಗದ ಪೂಜೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಿರಕ್ತ ವಿಧವೆಯರಿಗೆ ರಸಲಿಂಗದ ಪೂಜೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಯೌವನದಲ್ಲಿ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕಮಯ ಶಿವಲಿಂಗದ ಪೂಜೆಯು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು. ಗೃಹಾಸಕ್ತ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಪೀಠಪೂಜೆಯು ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು.

ಪ್ರವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪುರುಷನು ಸತ್ಪಾತ್ರ ಗುರುವಿನ ಸಹಯೋಗದಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಪೂಜಾ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಇಷ್ಟದೇವರ ಅಭಿಷೇಕದ ಬಳಿಕ ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪಾಯಸಾದಿ ಪಕ್ವಾನ್ನಗಳ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪೂಜೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸಂಪುಷ್ಟ (ಕರಡಿಗೆ)ದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ಮನೆಯ ಒಳಗೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಇಡಬೇಕು. ನಿವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗದ ಪುರುಷನಿಗಾಗಿ ಕರದ ಮೇಲೆಯೇ ಶಿವಲಿಂಗದ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಅವರು ಭಿಕ್ಷಾದಿಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಭೋಜನವನ್ನೇ ನೈವೇದ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿವೇದನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನಿವೃತ್ತ ಪುರುಷರಿಗಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಲಿಂಗವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ವಿಭೂತಿಯಿಂದಲೇ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ವಿಭೂತಿಯನ್ನೇ ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ನಿವೇದನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸದಾಕಾಲ ತನ್ನ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು.

ವಿಭೂತಿಯನ್ನು ಲೋಕಾಗ್ನಿಜನಿತ, ವೇದಾಗ್ನಿಜನಿತ ಮತ್ತು ಶಿವಾಗ್ನಿಜನಿತ ಎಂದು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಲೋಕಾಗ್ನಿಜನಿತ ಅಥವಾ ಲೌಕಿಕ ಭಸ್ಮವನ್ನು ದ್ರವ್ಯಗಳ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ತಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮಣ್ಣಿನ, ಮರದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಧಾನ್ಯಗಳ, ತಿಲವೇ ಮುಂತಾದ ದ್ರವ್ಯಗಳ, ವಸ್ತ್ರಾದಿಗಳ, ಪರ್ಯುಷಿತ ವಸ್ತುಗಳ ಶುದ್ಧಿಯು ಭಸ್ಮದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ನಾಯಿಯೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ದೂಷಿತವಾದ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಭಸ್ಮದಿಂದಲೇ ಶುದ್ಧವಾಗುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ವಸ್ತು-ವಿಶೇಷದ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಸಜಲ ಅಥವಾ ನಿರ್ಜಲ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ವೇದಾಗ್ನಿಜನಿತ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಆಯಾಯಾ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬೇಕು. ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಜನಿತ ಹೋಮಕರ್ಮವು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು. ಆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಆ ಕರ್ಮವು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಘೋರ-ಮೂರ್ತಿಧಾರೀ ಶಿವನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಿ ಬಿಲ್ವದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಸುಡಬೇಕು. ಆ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿತವಾದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಿವಾಗ್ನಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಸುಟ್ಟ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಭಸ್ಮವು ಶಿವಾಗ್ನಿ ಜನಿತವಾಗಿದೆ. ಕಪಿಲಾ ಹಸುವಿನ ಸೆಗಣಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಹಸುವಿನ ಸೆಗಣಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಶಮೀ, ಅಶ್ವತ್ಥ, ಪಾಲಾಶ, ವಟ, ನೆಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೊರೆ - ಇವುಗಳ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಶಿವಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡಬೇಕು. ಆ ಶುದ್ಧ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಶಿವಾಗ್ನಿಜನಿತ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ದರ್ಭೆಗಳ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಸುಡಬೇಕು ಮತ್ತೆ ಆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗಾಳಿಸಿ ಹೊಸ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಡಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಆಗಾಗ ತನ್ನ ಕಾಂತಿ ಅಥವಾ ಶೋಭೆಯ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಧರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವವನು ಸಮ್ಮಾನಿತ ಹಾಗೂ ಪೂಜಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಭಸ್ಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದನು. ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾರಭೂತ ಕರ (ತೆರಿಗೆ)ವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವನೋ, ಮನುಷ್ಯನು ಸಸ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಅದರ ಸಾರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವನೋ, ಜಠರಾಗ್ನಿಯು ನಾನಾ ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿ ಸಾರವಸ್ತುವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ, ಆ ಸಾರವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಸ್ವದೇಹವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಂತಯೇ ಪ್ರಪಂಚಕರ್ತಾ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಆಧೇಯರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮರೂಪದಿಂದ ಅದರ ಸಾರತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ದಹಿಸಿ ಶಿವನು ಅದರ ಭಸ್ಮವನ್ನು ತನ್ನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡನು. ಭಸ್ಮವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನೆಪದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾರವನ್ನೇ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದನು. ತನ್ನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ತನಗಾಗಿ ರತ್ನಸ್ವರೂಪ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವನು- ಆಕಾಶದ ಸಾರತತ್ತ್ವದಿಂದ ಕೇಶಗಳು, ವಾಯುವಿನ ಸಾರತತ್ತ್ವದಿಂದ ಮುಖ, ಅಗ್ನಿಯ ಸಾರತತ್ತ್ವದಿಂದ ಹೃದಯ, ಜಲದ ಸಾರತತ್ತ್ವದಿಂದ ಕಟಿಭಾಗ, ಪೃಥಿವಿಯ ಸಾರತತ್ತ್ವದಿಂದ ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ಇದೇ ರೀತಿ ಅವನ ಇಡೀ ಅಂಗವು ವಿಭಿನ್ನ ವಸ್ತುಗಳ ಸಾರರೂಪವಾಗಿದೆ. ಮಹೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ತಿಲಕರೂಪದಿಂದ ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವು ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ - ಇವರ ಸಾರತತ್ತ್ವವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಇವೆಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದುದು ಜಗತ್ತಿನ ಅಭ್ಯುದಯದಕ್ಕಾಗಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಾರ-ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ತನ್ನ, ವಶದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವನು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಸಮಸ್ತ ಮೃಗಗಳ ಹಿಂಸಕವಾದ ಮೃಗವನ್ನು ಸಿಂಹವೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವ ಬೇರೆ ಯಾವ ಮೃಗವೂ ಇಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಿಂಹ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

‘ಶ’ ಕಾರದ ಅರ್ಥವು ನಿತ್ಯಸುಖ ಹಾಗೂ ಆನಂದವಾಗಿದೆ. ‘ಇ’ಕಾರದ ಅರ್ಥ-ಪುರುಷ ಎಂದಾಗಿದೆ. ‘ವ’ಕಾರದ ಅರ್ಥ - ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಸಮ್ಮಿಲಿತ ರೂಪವೇ ‘ಶಿವ’ನೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ತನ್ನ ಆತ್ಮನೆಂದು ಅವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ತನ್ನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಪೂಜಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಜಲ ಭಸ್ಮದ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ರವ್ಯ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಜಲಭಸ್ಮವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಗುಣಾತೀತ ಪರಮ ಶಿವನು ರಾಜಸಾದಿ ಸವಿಕಾರ ಗುಣಗಳನ್ನು ದೂರ ಸರಿಸುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಗುರುರೂಪವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನು. ಗುರುಗಳು ವಿಶ್ವಾಸೀ ಶಿಷ್ಯರ ತ್ರಿಗುಣಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ದೂರಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಅವರಿಗೆ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಗುರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗುರುವಿನ ಪೂಜೆಯು ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನದೇ ಪೂಜೆಯಾಗಿದೆ. ಗುರುಗಳ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಗುರುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಎಲ್ಲವೂ - ಕಳ್ಳನು ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ತಂದ ವಸ್ತುವಿನ ಉಪಯೋಗದಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಗುರುವಿನಿಂದಲೂ ವಿಶೇಷಜ್ಞ ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳ ಪುರುಷನು ದೊರೆತರೆ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಗುರುವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಜ್ಞಾನರೂಪೀ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವುದೇ ಜೀವ ಮಾತ್ರರಿಗಾಗಿ ಸಾಧ್ಯ ಪುರುಷಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳವನೇ ಜೀವಿಯನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸಬಲ್ಲನು.

ಜನ್ಮ-ಮರಣರೂಪೀ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯೇ ಅರ್ಪಿಸಿರುವುದು. ಇವೆರಡನ್ನು ಶಿವನ ಮಾಯೆಗೇ ಅರ್ಪಿಸಿರುವವನು ಮತ್ತೆ ಶರೀರದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಶರೀರವಿರುವತನಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಧೀನನಾದ ಜೀವಿಯನ್ನೇ ಬದ್ಧನೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾರಣ -ಮೂರೂ ಶರೀರಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮಾಯಾಚಕ್ರದ ನಿರ್ಮಾತೃ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಪರಮ ಕಾರಣನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಪರಿಮಾರ್ಜನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಅವನಿಗೇ ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಬಿಡಬೇಕು. ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದವನು ಮೌನವಾಗಿರಬೇಕು. ಸತ್ಯವೇ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು. ಕ್ರಿಯಾ, ಜಪ, ತಪ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಐಶ್ವರ್ಯ, ದಿವ್ಯ ಶರೀರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಜ್ಞಾನದ ಉದಯ, ಅಜ್ಞಾನದ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸಾಮಿಪ್ಯದ ಲಾಭ-ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾದಿಗಳ ಫಲವಾಗಿದೆ. ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಿವಾರಣೆ ಆದ ಕಾರಣ ಶಿವಭಕ್ತ-ಪುರುಷನು ಅದರ ಯಥೋಕ್ತ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಶಿವಭಕ್ತನು ದೇಶ, ಕಾಲ, ಶರೀರ ಮತ್ತು ಧನ ಇವುಗಳಿಗನುಸಾರ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಕ್ರಿಯಾದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ನ್ಯಾಯೋಪಾರ್ಜಿತ ಉತ್ತಮ ಧನದಿಂದ ಜೀವನ ನಿರ್ವಾಹ ಮಾಡುತ್ತಾ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ಶಿವನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು. ಜೀವ ಹಿಂಸಾದಿಗಳಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲೇಶಶೂನ್ಯ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ, ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರದ ಜಪದಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿತ ಅನ್ನ-ನೀರು ಸೇವಿಸುವುದು ಸುಖಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ದರಿದ್ರ ಪುರುಷನಿಗಾಗಿ ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ದೊರೆತ ಅನ್ನವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಶಿವಭಕ್ತನಿಗೆ ದೊರೆತ ಭಿಕ್ಷಾನ್ನವು ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವಯೋಗೀ ಪುರುಷರು ಭಿಕ್ಷಾನ್ನವನ್ನು ಶಂಭುಸತ್ರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಉಪಾಯದಿಂದ ಎಲ್ಲೇ ಆಗಲೀ ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಅನ್ನದ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಸದಾಕಾಲ ಮೌನಭಾವದಿಂದ ಇರಬೇಕು. ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಯಾರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟಿಸಬಾರದು. ಶಿವಭಕ್ತರ ಮುಂದೆಯೇ ಶಿವನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಶಿವಮಂತ್ರದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಬೇರೆಯಾರೂ ಅರಿಯರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ - 18)

ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗದ ನಿರ್ಮಾಣದ ರೀತಿ ಹಾಗೂ ವೇದ-ಮಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ಪೂಜೆಯ ವಿಸ್ತೃತ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿಧಿಯ ವರ್ಣನೆ

ಅನಂತರ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಹಾಗೂ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಈಗ ನಾನು ವೈದಿಕ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧಾ-ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಜನರಿಗಾಗಿ ವೇದೋಕ್ತ ಮಾರ್ಗದ ಪಾರ್ಥಿವ ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಈ ಪೂಜೆಯು ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷ ಎರಡನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಆಹ್ನಿಕ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ ವಿಧಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ನಾನ-ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮಾಡಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಋಷಿಗಳಿಗೆ, ಸನಕಾದಿಗಳಿಗೆ, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ತನ್ನ ಅಭಿರುಚಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿತ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಶಿವಸ್ಮರಣಪೂರ್ವಕ ಭಸ್ಮ ಮತ್ತು ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಭಕ್ತಿಭಾವನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗವನ್ನು ವೇದೋಕ್ತವಿಧಿಯಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನದೀತೀರ ಅಥವಾ ಕೆರೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ, ವನದಲ್ಲಿ, ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಿವ ಪೂಜೆಮಾಡುವ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಶುದ್ಧ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ತೆಗೆದಿರುವ ಮಣ್ಣನ್ನು ತಂದು, ಜಾಗರೂಕವಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಾಗಿ ಶ್ವೇತ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗಾಗಿ ಕೆಂಪು, ವೈಶ್ಯರಿಗಾಗಿ ಹಳದಿ, ಶೂದ್ರರಿಗಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಇಲ್ಲವೇ ಎಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಣ್ಣು ದೊರಕುವುದೋ ಅದರಿಂದಲೇ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಆ ಶುಭ ಮೃತ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ನೀರಿನಿಂದ ನಾದಿ ಪಿಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ವೇದೋಕ್ತ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುಂದರ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಫಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆ ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗದ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಾನು ವಿಧಾನ ಸಹಿತ ಹೇಳುವೆನು; ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರಿ. ‘ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ’ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ಪೂಜಾ-ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ‘ಭೂರಸಿ’ ಮುಂತಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ‘ಆಪೋಽಸ್ಮಾನ್’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಜಲದ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ‘ನಮಸ್ತೇ ರುದ್ರ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸ್ಫಾಟಿಕಾಬಂಧ (ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ವೃತ್ತ) ಮಾಡುವ ಮಾತು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ‘ನಮಃ ಶಂಭವಾಯ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಮೃತವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಶಿವಭಕ್ತನಾದವನು ‘ನಮೋಽಸ್ತು ನೀಲಗ್ರೀವಾಯ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು. ವೈದಿಕ ರೀತಿಯಿಂದ ಪೂಜಾ-ಕರ್ಮ ಮಾಡುವ ಉಪಾಸಕನು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ‘ಏತತ್ತೆರುದ್ರಾವಸಂ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ರಮಣೀಯ ಆಸನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ‘ಮಾನೋಮಹಾಂತ’ ಇದರಿಂದ ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ‘ಯಾ ತೇ ರುದ್ರ’ ಇದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಬೇಕು. ‘ಯಾಮಿಷುಂ’ ಇದರಿಂದ ಶಿವನ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ‘ಅಧ್ಯವೋಚ-ದಧಿ’ ಇದರಿಂದ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಅಧಿವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ‘ಅಸೌಯಸ್ತಾಮ್ರೋ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟದೇವತೆ ಶಿವನನ್ನು ನ್ಯಾಸಮಾಡಬೇಕು. ‘ಅಸೌಯೋಽವಸರ್ಪತಿ’ ಇದರಿಂದ ಉಪಸರ್ಪಣ (ದೇವತೆಯ ಸಮೀಪ ಗಮನ) ಮಾಡಬೇಕು. ‘ನಮೋಽಸ್ತು ನೀಲಗ್ರೀವಾಯ’ ಇದರಿಂದ ಇಷ್ಟದೇವತೆಗೆ ಪಾದ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದು. ರುದ್ರಗಾಯತ್ರೀ-‘ತತ್ಪುರುಷಾಯ’ ಇದರಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ‘ತ್ರ್ಯಂಬಕಂ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಆಚಮನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ‘ಪಯಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಕ್ಷೀರಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು. ‘ದಧಿಕ್ರಾವ್ಣೋ’ ಇದರಿಂದ ದಧಿಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು. ‘ಘೃತಂ ಘೃತಪಾವಾ’ ಇದರಿಂದ ಘೃತಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು. ‘ಮಧುವಾತಾ’ ‘ಮಧುನಕ್ತಂ’ ‘ಮಧುಮಾನ್ನೋ’ ಈ ಮೂರು ಋಚೆಗಳಿಂದ ಮಧುಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ‘ಸ್ವಾದುಃಪವಸ್ವದಿವ್ಯಾಯ’ ಇದರಿಂದ ಶರ್ಕರಾಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು. ಈ ಹಾಲು ಮೊದಲಾದ ಐದು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಂಚಾಮೃತವೆಂದು ಹೇಳುವರು.

ಅಥವಾ ಪಾದ್ಯ-ಸಮರ್ಪಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಿರುವ ‘ನಮೋಽಸ್ತು ನೀಲಗ್ರೀವಾಯ’ ಮುಂತಾದ ಮಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪಂಚಾಮೃತದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ‘ಮಾನಸ್ತೋಕೆ’ ಇದರಿಂದ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಕಟಿಬಂಧ (ಕಟಿಸೂತ್ರ) ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ‘ನಮೋಧೃಷ್ಣವೇ’ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಉತ್ತರೀಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ‘ಯಾ ತೇ ಹೇತಿಃ’ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಲ್ಕು ಋಚೆಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿ ವೇದಜ್ಞನಾದ ಭಕ್ತನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ವಸ್ತ್ರ-ಯಜ್ಞೋಪವೀತಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದು. ಮತ್ತೆ ‘ನಮಃಶ್ವಭ್ಯಃ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಭಕ್ತನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಗಂಧವನ್ನು ಏರಿಸಬೇಕು. ‘ನಮಸ್ತಕ್ಷಭ್ಯೋ’ ಇದರಿಂದ ಅಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ‘ನಮಃ ಪಾರ್ಯಾಯ’ ಇದರಿಂದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಏರಿಸಬೇಕು. ‘ನಮಃ ಪರ್ಣಾಯ’ ಇದರಿಂದ ಬಿಲ್ವಪತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ‘ನಮಃ ಕಪರ್ದಿನೇ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಧೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು. ‘ನಮಃ ಆಶವೇ’ ಈ ಋಚೆಯಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಿಂದ ದೀಪವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ಬಳಿಕ (ಕೈತೊಳೆದುಕೊಂಡು) ‘ನಮೋಜೇಷ್ಠಾಯ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಉತ್ತಮ ನೈವೇದ್ಯ ಸಮರ್ಪಿಸುವುದು. ಪುನಃ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ತ್ರ್ಯಂಬಕ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಆಚಮನೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ‘ಇಮಾರುದ್ರಾಯ’ ಇದರಿಂದ ಫಲವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದು. ಮತ್ತೆ ‘ನಮೋ ವೃಜ್ಯಾಯ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ತನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದು. ‘ಮನೋಮಹಾಂತ’ ಹಾಗೂ ‘ಮಾ ನಸ್ತೋಕೆ’ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಈ ಎರಡು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷತೆಗಳಿಂದ ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ‘ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ‘ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಆರಾಧ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ದೀಪಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಿದ ‘ನಮ ಆಶವೇ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಮಂಗಳ ನೀರಾಜನವನ್ನು ಬೆಳಗಬೇಕು. ಬಳಿಕ ‘ಇಮಾ ರುದ್ರಾಯ’ ಮೊದಲಾದ ಮೂರು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ರುದ್ರದೇವನಿಗೆ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ‘ಮಾನೋ ಮಹಾಂತ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ದೇವರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವುದು. ಮತ್ತೆ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಉಪಾಸಕನು ‘ಮಾ ನಸ್ತೋಕೆ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದು. ‘ಏಷ ತೇ’ ಇದರಿಂದ ಶಿವಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು. ‘ಯತೋಯತ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಭಯವೆಂಬ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು, ‘ತ್ರ್ಯಂಬಕಂ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ‘ನಮಃ ಸೇನಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಮಹಾಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ‘ನಮೋ ಗೋಭ್ಯಃ’ ಈ ಋಚೆಯಿಂದ ಧೇನುಮುದ್ರೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು. ಹೀಗೆ ಪಂಚಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ, ಶಿವಸಂಬಂಧೀ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ವೇದಜ್ಞ ಪುರುಷನು ರುದ್ರಾಧ್ಯಾಯದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ವೇದಜ್ಞನಾದವನು ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. ಕೊನೆಗೆ ‘ದೇವಾಗಾತು’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶಿವಪೂಜೆಯ ವೈದಿಕ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.

ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಈಗ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಪಾರ್ಥಿವಪೂಜೆಯ ವೈದಿಕವಿಧಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ‘ಸದ್ಯೋಜಾತಂ’ ಈ ಋಚೆಯಿಂದ ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮಣ್ಣನ್ನು ತರುವುದು. ‘ವಾಮದೇವಾಯ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಹಾಕುವುದು. (ಅದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆನೆದಾಗ) ‘ಅಘೋರೆಭ್ಯೋ’ ಇದರಿಂದ ಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು. ಮತ್ತೆ ‘ತತ್ಪುರುಷಾಯ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಆವಾಹಿಸುವುದು. ‘ಈಶಾನಃ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು. ಇದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಉಪಾಸಕನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಮುಗಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಥವಾ ಗುರುಗಳು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಶಿವಸಂಬಂಧೀ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಿ, ಅಥವಾ

ಭವಾಯ ಭವನಾಶಾಯ ಮಹಾದೇವಾಯ ಧೀಮಹಿ ।

ಉಗ್ರಾಯ ಉಗ್ರನಾಶಾಯ ಶರ್ವಾಯ ಶಶಿಮೌಲಿನೇ ॥

(20/43)0

ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಉಪಾಸಕನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಿ. ಅವನು ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಉತ್ತಮ ಭಾವ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಿ; ಏಕೆಂದರೆ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಭಕ್ತಿಗೇ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ವೈದಿಕ ವಿಧಿಯ ಪೂಜಾಕ್ರಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣರೂಪದಿಂದ ಆದರಿಸುತ್ತಾ ಪೂಜೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವವನಿದ್ದೇನೆ. ಅದು ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದು ಜೊತೆಗೆ ಸರ್ವ-ಸಾಧಾರಣರಿಗಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಯಾಗಿದೆ. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಪಾರ್ಥಿವ-ಲಿಂಗದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನಾಮಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪೂಜೆಯು ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಅದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು, ಕೇಳಿರಿ. ಹರ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಶಂಭೂ, ಶೂಲಪಾಣಿ, ಪಿನಾಕಧೃಕ್, ಶಿವ, ಪಶುಪತಿ ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವ ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಿವನ ಎಂಟು ನಾಮಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ‘ಓಂ ಹರಾಯ ನಮಃ’ ಈ ನಾಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮಣ್ಣನ್ನು ತರುವುದು. ಎರಡನೆಯ ನಾಮವಾದ ‘ಓಂ ಮಹೇಶ್ವರಾಯ ನಮಃ’ ಇದನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ‘ಓಂ ಶಂಭವೇ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಆ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು. ‘ಓಂ ಶೂಲಪಾಣಯೇ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಆವಾಹಿಸಬೇಕು. ‘ಓಂ ಪಿನಾಕಧೃಷೇ ನಮಃ’ ಹೇಳಿ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವುದು. ‘ಓಂ ಶಿವಾಯ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು. ‘ಓಂ ಪಶುಪತಯೇ ನಮಃ’ ಹೇಳಿ ಕ್ಷಮಾ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದು. ಕೊನೆಗೆ ‘ಓಂ ಮಹಾದೇವಾಯ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವರನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸುವುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಾಮದ ಮೊದಲಿಗೆ ಓಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಚತುರ್ಥಿ ವಿಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ‘ನಮಃ’ ಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಬಹಳ ಆನಂದದಿಂದ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪೂಜನ ಸಂಬಂಧಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.*

* ಹರೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ ಶಂಭುಃ ಶೂಲಪಾಣಿಃ ಪಿನಾಕಧೃಕ್ । ಶಿವಃ ಪಶುಪತಿಶ್ಚೈವ ಮಹಾದೇವ ಇತಿ ಕ್ರಮಾತ್ ॥

ಮೃದಾಹರಣಸಂಘಟ್ಟ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಹ್ವಾನಮೇವ ಚ । ಸ್ನಪನಂ ಪೂಜನಂ ಚೈವ ಕ್ಷಮಸ್ವೇತಿ ವಿಸರ್ಜನಮ್ ॥

ಓಂಕಾರಾದಿ ಚತುರ್ಥ್ಯಂ ತೈರ್ನಮೋಽಂತೈರ್ನಾಮಭಿಃ ಕ್ರಮಾತ್ । ಕರ್ತವ್ಯಾಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪರಮಯಾಮುದಾ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಿ - 20/47-49)

ಷಡಕ್ಷರ - ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಂಗನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕರನ್ಯಾಸದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಕೆಳಗೆ ಬರೆದಂತೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಗವತಿ ಉಮೆಯು ಅವನಿಗೆ ತಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವಳು. ಸನಕ-ಸನಂದನಾದಿ ಭಕ್ತಜನರು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವನು ಭಕ್ತರ ದುಃಖರೂಪೀ ದಾವಾನಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಅಪ್ರಮೇಯ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯು. ಅಂತಹ ವಿಶ್ವವಿಭೂಷಣ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವು ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಮಾಡಬೇಕು - ಅವನ ಅಂಗ ಕಾಂತಿಯು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿದೆ. ಅವನ ಶಿರದಲ್ಲಿ ಮನೋಹರ ಚಂದ್ರಚೂಡವಿದೆ. ನವರತ್ನಗಳ ಆಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಶ್ರೀ ಅಂಗವು ಇನ್ನೂ ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿದೆ. ಅವನ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪರಶು, ಮೃಗಮುದ್ರೆ, ವರದಾನ ಹಾಗೂ ಅಭಯಮುದ್ರೆ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿವೆ. ಅವನು ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವನು. ಕಮಲಾಸನದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ್ದು, ದೇವತೆಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ನಿಂತು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರುವರು. ಅವನು ವಸ್ತ್ರದ ಬದಲಿಗೆ ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ಅವನೇ ಈ ವಿಶ್ವದ ಆದಿಬೀಜ (ಕಾರಣ) ರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲರ ಸಮಸ್ತ ಭಯವನ್ನು ಹರಿಸುವವನೂ, ಪಂಚಮುಖನಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೊಂದು ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳಿವೆ.*

* ಅಂಗನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕರನ್ಯಾಸ ಇವುಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಇಂತಿದೆ - ಓಂ ಓಂ ಅಂಗುಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ ॥1॥

ಓಂ ನಂ ತರ್ಜನೀಭ್ಯಾಂ ನಮಃ ॥2॥ ಓಂ ಮಂ ಮಧ್ಯಮಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ ॥3॥ ಓಂ ಶಿಂ ಅನಾಮಿಕಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ ॥4॥

ಓಂ ವಾಂ ಕನಿಷ್ಠಿತಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ ॥5॥ ಓಂ ಯಂ ಕರತಲಕರಪೃಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ ॥6॥ ಇತಿ ಕರನ್ಯಾಸಃ ಓಂ ಓಂ ಹೃದಯಾಯ ನಮಃ ॥

ಓಂ ನಂ ಶಿರಸೇ ಸ್ವಾಹಾ ॥ ಓಂ ಮಂ ಶಿಖಾಯೈ ವಷಟ್ ॥ ಓಂ ಶಿಂ ಕವಚಾಯ ಹುಮ್ ॥

ಓಂ ವಾಂ ನೇತ್ರತ್ರಯಾಯ ವೌಷಟ್ ॥ ಓಂ ಯಂ ಅಸ್ತ್ರಾಯ ಫಟ್ ॥ ಇತಿ ಹೃದಯಾದಿ ಷಡಂಗನ್ಯಾಸಃ ॥

ಧ್ಯಾನಸಂಬಂಧೀ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಂತಿವೆ -

ಕೈಲಾಸಪೀಠಾಸನಮಧ್ಯಸಂಸ್ಥಂ ಭಕ್ತೈಃ ಸನಂದಾದಿ ಭಿರರ್ಚ್ಯಮಾನಮ್ ।

ಭಕ್ತಾರ್ತಿದಾವಾನಲಹಾಪ್ರಮೇಯಂ ಧ್ಯಾಯೇದುಮಾಲಿಂಗಿತ ವಿಶ್ವಭೂಷಣಮ್ ॥

ಧ್ಯಾಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಮಹೇಶಂ ರಜತಗಿರಿನಿಭಂ ಚಾರುಚಂದ್ರಾವತಂಸಂ

ರತ್ನಾಕಲ್ವೋಜ್ವಲಾಂಗಂ ಪರಶುಮೃಗವರಾಭೀತಿ ಹಸ್ತಂ ಪ್ರಸನ್ನಮ್ ।

ಪದ್ಮಾಸೀನಂ ಸಮಂತಾತ್ ಸ್ತುತಮಮರಗಣೈರ್ವ್ಯಾಘ್ರಕೃತ್ತಿಂ ವಸಾನಂ

ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂ ವಿಶ್ವಬೀಜಂ ನಿಖಿಲಭಯಹರಂ ಪಂಚವಕ್ತ್ರಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಮ್ ॥

(ಶಿ-ಪು-ವಿದ್ಯೇ-20/51-52)

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗದ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಗುರುಗಳು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ವಿಪ್ರರಿರಾ! ವಿದ್ವಾನ್ ಪುರುಷನು ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಾನಾ ವಿಧದ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರಮಾಡಿ ಯಜುರ್ವೇದದ ರುದ್ರಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಅಂಜಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಾಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಕೆಳಗಿನ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು.

‘ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನೀಯುವ ಕೃಪಾನಿಧಾನ ಭೂತನಾಥ ಶಿವನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನವನಾಗಿರುವೆನು. ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳಲ್ಲೇ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ. ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳೇ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳು, ನನ್ನ ಜೀವನ ಸರ್ವಸ್ವವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು; ಕೃಪೆ ಮಾಡು. ಶಂಕರನೇ! ನಾನು ತಿಳಿದೋ, ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಎಂದಾದರು ನಿನ್ನ ಪೂಜನಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅದು ಸಫಲವಾಗಲೀ, ಗೌರೀನಾಥನೇ! ನಾನು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಮಹಾಪಾಪಿಯಾಗಿರುವೆನು, ಪತಿತನಾಗಿರುವೆನು. ನೀನು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಪತಿತಪಾವನನಾಗಿರುವೆ. ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಹೇಗೆ ಬೇಕೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡು. ಮಹಾದೇವನೇ! ಸದಾಶಿವನೇ! ವೇದಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು, ನಾನಾ ವಿಧದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಕೂಡ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಅಲ್ಪನಾದ ನಾನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲೆನು? ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನಾನು ಹೇಗಿರುವೆನೋ, ಹಾಗೆಯೇ, ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಭಾವದಿಂದ ನಿನ್ನವನಾಗಿರುವೆನು. ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಿತನಾಗಿರುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿರುವೆನು. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು.*

* ತಾವಕಸ್ತ್ವದ್ ಗುಣಪ್ರಾಣಸ್ತ್ವಚ್ಚಿತ್ತೋಽಹಂ ಸದಾ ಮೃಡ । ಕೃಪಾನಿಧೇ ಇತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಭೂತನಾಥ ಪ್ರಸೀದ ಮೇ ॥

ಅಜ್ಞಾನಾದ್ಯದಿ ವಾ ಜ್ಞಾನಾಜ್ಜಪಪೂಜಾದಿಕಂ ಮಯಾ । ಕೃತಂ ತದಸ್ತು ಸಫಲಂ ಕೃಪಯಾ ತವ ಶಂಕರ ॥

ಅಹಂ ಪಾಪೀ ಮಹಾನದ್ಯ ಪಾನನಶ್ಚ ಭವಾನ್ಮಹಾನ್ । ಇತಿ ವಿಜ್ಞಾಯ ಗೌರೀಶ ಯದಿಚ್ಛಸಿ ತಥಾ ಕುರು ॥

ವೇದೈಃ ಪುರಾಣೈಃ ಸಿದ್ಧಾಂತೈರ್ಋಷಿಭಿರ್ವಿವಿಧೈರಪಿ । ನ ಜ್ಞಾತೋಽಸಿ ಮಹಾದೇವ ಕುತೋಽಹಂ ತ್ವಾಂ ಸದಾಶಿವ ॥

ಯಥಾ ತಥಾ ತ್ವದೀಯೋಽಸ್ಮಿ ಸರ್ವಭಾವೈರ್ಮಹೇಶ್ವರ । ರಕ್ಷಣೀಯಸ್ತ್ವಯಾಹಂ ವೈ ಪ್ರಸೀದ ಪರಮೇಶ್ವರ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಿದ್ಯೇ - 20/56-60)

ಸೂಚನೆ : ಈ ಅಧ್ಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ವೈದಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಿತುಕೊಂಡು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಮುನಿಗಳೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಮಾಡಿ ಕೈಯೆಲ್ಲಿತ್ತಿಕೊಂಡ ಪುಷ್ಪಾಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಏರಿಸಿ, ಶಂಭುವಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಉಪಾಸಕನು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಿಂದ ಇಷ್ಟದೇವರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಶ್ರದ್ಧೆಪೂರ್ವಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಗಲ್ಲ ತಟ್ಟಿಕೊಂಡು ವಿನೀತನಾದ ಸಾಧಕನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಕೊನೆಗೆ ಆದರದಿಂದ ಕ್ಷಮಾ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೈದು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಹೀಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿವ ಪೂಜೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಅದು ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಭಕ್ತಿಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.

(ಅಧ್ಯಾಯ - 19-20)

ಪಾರ್ಥಿವಪೂಜೆಯ ಮಹಿಮೆ, ಶಿವನೈವೇದ್ಯಭಕ್ಷಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯ ಹಾಗೂ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ

(ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದಾಗ ಯಾವ ಕಾಮನೆ ಪೂರ್ತಿಗಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗಗಳ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು? ಇದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ)

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗಗಳ ಪೂಜೆಯು ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನೀಡುವುದು. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗಾಗಿ ಶಿವಪೂಜೆಯಂತಹ ಇನ್ನೊಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧನೆಯೇ ಇಲ್ಲ; ಇದು ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಿಶ್ಚಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. ಶಿವಲಿಂಗವು ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಅಧಮವೆಂದು ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ನೋಡಲು ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದು, ವೇದಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಉತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಿರುವರು. ಅದರ ಅರ್ಧವನ್ನು ಮಧ್ಯಮವೆಂದೂ, ಅದಕ್ಕೂ ಅರ್ಧವನ್ನು ಅಧಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧವಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರೋತ್ತರ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು ಇಲ್ಲವೇ ವಿಲೋಮ ಸಂಕರರು, ಹೀಗೆ ಯಾರೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ವೈದಿಕ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ಆದರಪೂರ್ವಕ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೂ, ಇತರ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ* ದ್ವಿಜರಿಗಾಗಿ ವೈದಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದಲೇ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇತರ ಜನರಿಗಾಗಿ ವೈದಿಕಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲ. ವೇದಜ್ಞ ದ್ವಿಜರು ವೈದಿಕಪದ್ಧತಿಯಿಂದಲೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಬೇರೆ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲ; ಎಂದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿರುವನು. ದಧೀಚಿ ಮತ್ತು ಗೌತಮಾದಿಗಳ ಶಾಪದಿಂದ ಚಿತ್ತವು ದಗ್ಧವಾಗಿ ಹೋಗಿರುವ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡಿ, ಬೇರೆಯೇ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದರೆ ಅವನ ಮನೋರಥವು ಎಂದಿಗೂ ಸಫಲವಾಗಲಾರದು.**

* ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವೈಶ್ಯಃ ಶೂದ್ರೋ ವಾ ಪ್ರತಿಲೋಮಜಃ । ಪೂಜಯೇತ್ ಸತತಂ ಲಿಂಗಂ ತತ್ತನ್ಮಂತ್ರೇಣ ಸಾದರಮ್ ।

ಕಿಂ ಬಹೂಕ್ತೇನ ಮುನಯಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಪಿ ತಥಾನ್ಯತಃ । ಅಧಿಕಾರೋಽಸ್ತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಶಿವಲಿಂಗಾರ್ಚನೇ ದ್ವಿಜಾಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಿ - 21/39-40)

** ಯೋ ವೈದಿಕ ಮನಾದೃತ್ಯ ಕರ್ಮ ಸ್ಮಾರ್ತಮಥಾಪಿ ವಾ । ಅನ್ಯತ್ ಸಮಾಚರೇನ್ಮರ್ತ್ಯೋ ನ ಸಂಕಲ್ಪ ಫಲಂ ಲಭೇತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಿ - 21/44)

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ನೈವೇದ್ಯಾಂತ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಅವನ ತ್ರಿಭುವನಮಯ ಅಷ್ಟ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೃಥಿವಿ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಯಜಮಾನ ಇವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಎಂಟು ಮೂರ್ತಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿವೆ. ಈ ಮೂರ್ತಿಗಳೊಡನೆ ಶರ್ವ, ಭವ, ರುದ್ರ, ಉಗ್ರ, ಭೀಮ, ಈಶ್ವರ, ಮಹಾದೇವ, ಪಶುಪತಿ ಈ ನಾಮಗಳನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಚಂದನ, ಅಕ್ಷತೆ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಈಶಾನಾದಿ ಕ್ರಮದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪರಿವಾರವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈಶಾನ, ನಂದೀ, ಚಂಡ, ಮಹಾಕಾಲ, ಭೃಂಗೀ, ವೃಷ, ಸ್ಕಂದ, ಕಪರ್ದೀಶ್ವರ, ಸೋಮ ಹಾಗೂ ಶುಕ್ರ ಇವರು ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಶಿವನ ಪರಿವಾರವಾಗಿದೆ. ಇವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈಶಾನಾದಿ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜನೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸಮಕ್ಷಮದಲ್ಲಿ ವೀರಭದ್ರನನ್ನು ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಕೀರ್ತಿಮುಖವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿಯ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಿ, ರುದ್ರಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು, ನಾನಾ ವಿಧದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಶಿವಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಪಾರಾಯಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬಂದು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಶಿವಪೂಜೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಧಿಯನ್ನು ಆದರದಿಂದ ನಾನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತಾಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿಯೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆಯೇ ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ಪವಿತ್ರಭಾವದಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿಯೇ ಮಾಡುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಶಿವಲಿಂಗದ ಪೂರ್ವದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕುಳಿತಿರುವುದು ಅಥವಾ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡದು; ಏಕೆಂದರೆ ಆ ದಿಕ್ಕು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಮುಂದುಗಡೆ ಇರುತ್ತದೆ. (ಇಷ್ಟದೇವರ ಎದುರು ತಡೆಯುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ) ಶಿವಲಿಂಗದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿಯೂ ಕುಳಿತಿರಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಭಾಗ ಶಂಕರನ ವಾಮಾಂಗವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಸ್ವರೂಪಿಣೀ ಉಮಾದೇವಿಯು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವಳು. ಪೂಜಕನು ಶಿವಲಿಂಗದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಕುಳಿತಿರಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅದು ಆರಾಧ್ಯದೇವರ ಬೆನ್ನು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. (ಬೆನ್ನ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಉಚಿತವಲ್ಲ.) ಆದ್ದರಿಂದ ಉಳಿದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕೇ ಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು. ತಾತ್ಪರ್ಯ - ಶಿವಲಿಂಗದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಭಿ ಮುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ಭಸ್ಮದ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಯ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಾಗ ಭಸ್ಮವು ದೊರಕದಿದ್ದರೆ ಮೃತ್ತಿಕೆಯಿಂದಲಾದರೂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಾರದು ಎಂದು ನಾವು ಮೊದಲು ಕೇಳಿರುವೆವು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿರ್ಣಯವೇನು? ಜೊತೆಗೆ ಬಿಲ್ವದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನೂ ನಿರೂಪಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಗಳೇ! ನೀವು ಶಿವನ ಸಂಬಂಧೀ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಶತ-ಶತ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಸಂತೋಷವಾಗಿ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುವೆನು, ಸಾವಧಾನವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳನೂ, ಅಂತರ್ಬಾಹ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರನೂ, ಶುದ್ಧನೂ, ಉತ್ತಮ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನೂ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯವುಳ್ಳವನೂ, ಆದ ಭಕ್ತನು ಶಿವನ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನೈವೇದ್ಯವು ಅಗ್ರಾಹ್ಯವಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿಬಿಡಿ. ಶಿವನ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ದೂರ ಓಡಿಹೋಗುವವು. ಅದನ್ನು ಭಕ್ಷಣ ಮಾಡಿದನಾದರೆ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಪುಣ್ಯಗಳು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಸೇರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ದೊರಕಿರುವ ಶಿವನ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ತಲೆಬಾಗಿ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಪ್ರಯತ್ನ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಶಿವಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ದೊರಕಿರುವ ಶಿವನ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ನಾನು ಮತ್ತೆ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ತಿನ್ನುವೆನು ಎಂದು ವಿಳಂಬ ಮಾಡುವವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶಿವದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ಶಿವಭಕ್ತನಿಗಾಗಿ ಈ ಶಿವನೈವೇದ್ಯವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಭಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿದೆ. ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವದೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿವನ ಭಕ್ತನಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ನೈವೇದ್ಯವು ಶುಭ ಮತ್ತು ‘ಮಹಾಪ್ರಸಾದ’ವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅದನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಭಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ದೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿದ್ದು, ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿರುವವನಿಗೆ ಶಿವನ ನೈವೇದ್ಯ ಭಕ್ಷಣೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಆಲಿಸಿರಿ. ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ! ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಶಿಲೆಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವಲ್ಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ, ರಸ-ಲಿಂಗ (ಪಾದರಸ) ದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ, ಚಿನ್ನ-ಬೆಳ್ಳಿಯ ನಿರ್ಮಿತ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧರಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾದ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಕೇಸರ ನಿರ್ಮಿತ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ, ಸ್ಫಟಿಕ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ, ರತ್ನನಿರ್ಮಿತ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನೈವೇದ್ಯದ ಭಕ್ಷಣೆಯು ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತದಂತೆ ಪುಣ್ಯಕರವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದವನು ಕೂಡ ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಶಿವನ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಶಿರದಲ್ಲಿ ಮುಡಿದುಕೊಂಡರೆ ಅವನ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಚಂಡೀಕೇಶ್ವರನ ಅಧಿಕಾರವಿರುವಲ್ಲಿಯ ಶಿವನ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯರು ಭಕ್ಷಿಸಬಾರದು. ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರನ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದಿರುವಲ್ಲಿಯ ಶಿವನಿರ್ಮಾಲ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಬಾಣಲಿಂಗ (ನರ್ಮದೇಶ್ವರ), ಲೋಹನಿರ್ಮಿತ (ಸ್ವರ್ಣಾದಿ ಧಾತುಮಯ) ಲಿಂಗ, ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ (ಅದರಿಂದ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಲಿಂಗ), ಸ್ವಯಂಭೂಲಿಂಗ - ಇವೆಲ್ಲ ಶಿವಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರನ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ. ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಮಾಡಿ, ಆ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಕುಡಿದವನ ಕಾಯಿಕ, ವಾಚಿಕ, ಮಾನಸಿಕ ಮೂರು ವಿಧದ ಪಾಪಗಳು ಇಲ್ಲೇ ಬೇಗನೇ ನಾಶವಾಗಿಹೋಗುವವು. ಅಗ್ರಾಹ್ಯವಾದ ಶಿವನ ನೈವೇದ್ಯ, ಪತ್ರ, ಪುಷ್ಪ, ಫಲ, ಜಲ ಇವೆಲ್ಲವು ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಶಿಲೆಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿದ ದ್ರವ್ಯವು ಅಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶಿವಲಿಂಗದ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ರಹಿತವಾದ, ಅರ್ಥಾತ್ - ಬೇರೆಯಾಗಿಟ್ಟು ಶಿವನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿದ, ಲಿಂಗದ ಮೇಲೇ ಏರಿಸದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಹೀಗೆ ಶಿವ ನೈವೇದ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈಗ ತಾವೆಲ್ಲರೂ ಸಾವಧಾನರಾಗಿ, ಆದರದಿಂದ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಈ ಬಿಲ್ವ ವೃಕ್ಷವು ಮಹಾದೇವನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳೂ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿರುವರು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಇದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲದು? ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಎಲ್ಲ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಗಳು ಬಿಲ್ವವೃಕ್ಷದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವವು. ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನಾದವನು ಬಿಲ್ವದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪೀ ಅವಿನಾಶೀ ಮಹಾದೇವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಶಿವಪದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಬಿಲ್ವವೃಕ್ಷದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ ತಲೆಯನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡವನು ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಅವನೇ ಈ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಾವನನೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಬಿಲ್ವದ ಬೇರುಗಳಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೀರನ್ನುಣಿಸಿದರೆ ಮಹಾದೇವನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುವನು. ಗಂಧ-ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ಬಿಲ್ವ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು ಹಾಗೂ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನ ಸುಖ-ಸಂಪತ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚುವವು. ಬಿಲ್ವ ವೃಕ್ಷದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಆದರದಿಂದ ದೀಪಗಳನ್ನು ಉರಿಸುವವನು ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಹೊಂದುವನು. ಬಿಲ್ವದ ಟೊಂಗೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅದರಿಂದ ಎಳೆಯದಾದ ಬಿಲ್ವ ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು, ಅದರಿಂದ ಆ ವೃಕ್ಷದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹೋಗುವನು. ಬಿಲ್ವ ವೃಕ್ಷದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅನುರಾಗೀ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವವನಿಗೆ ಕೋಟಿ-ಪಟ್ಟು ಪುಣ್ಯವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಬಿಲ್ವ ವೃಕ್ಷದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಶಿವಭಕ್ತನಿಗೆ ಪಾಯಸ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದನ್ನವನ್ನು ಬಡಿಸುವವನು ಎಂದಿಗೂ ದರಿದ್ರನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಹೀಗೆ ಸಾಂಗೋಪಾಂಗವಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗಿಗಳ ಹಾಗೂ ನಿವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗಿಗಳ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ. ಪ್ರವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗಿ ಜನರಿಗಾಗಿ ಪೀಠಪೂಜೆಯೇ ಈ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಪ್ರವೃತ್ತಮಾರ್ಗಿ ಪುರುಷನು ಯೋಗ್ಯರಾದ ಗುರು-ಆಚಾರ್ಯರಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಭಿಷೇಕದ ಬಳಿಕ ಹವಿಷ್ಯಾನ್ನವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಪೂಜಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಶುದ್ಧ ಸಂಪುಷ್ಟದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪವಿತ್ರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು. ನಿವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗಿಯಾದ ಸಾಧಕನಿಗಾಗಿ ಕೈಯ ಮೇಲೆಯೇ ಶಿವಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಅವರು ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ದೊರೆತ ತನ್ನ ಊಟವನ್ನೇ ನೈವೇದ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಿವೃತ್ತ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಲಿಂಗವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ವಿಭೂತಿಯಿಂದಲೇ ಪೂಜಿಸಿ, ವಿಭೂತಿಯನ್ನೇ ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ನಿವೇದಿಸಬೇಕು. ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸದಾಕಾಲ ತನ್ನ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲೇ ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 21-22)

ಶಿವನಾಮ-ಜಪ ಹಾಗೂ ಭಸ್ಮಧಾರಣೆಯ ಮಹಿಮೆ, ತ್ರಿಪುಂಡ್ರದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾನುಭಾವರೂ, ವ್ಯಾಸ ಶಿಷ್ಯರೂ ಆದ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಈಗ ತಾವು ಪರಮೋತ್ತಮ ಭಸ್ಮದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಭಸ್ಮ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ, ರುದ್ರಾಕ್ಷ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ನಾಮ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರಿ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಹೃದಯಗಳಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನೀವು ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನೇ ಕೇಳಿರುವಿರಿ. ಇದು ಸಮಸ್ತ ಜನರಿಗಾಗಿ ಹಿತಕಾರಕವಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವವರು ಧನ್ಯರೂ, ಕೃತಾರ್ಥರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ದೇಹ ಧರಿಸಿದುದು ಸಫಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮಸ್ತ ಕುಲದ ಉದ್ಧಾರವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಯಾರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಶಿವನನಾಮವಿದೆಯೋ, ಯಾರು ಸದಾಶಿವ, ಶಿವ, ಶಂಕರ ಮುಂತಾದ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವನೋ ಮುತ್ತುಗದ ಕೆಂಡವನ್ನು ಯಾರೂ ಮುಟ್ಟಲಾರರು - ಹಾಗೇಯೇ ಪಾಪಗಳು ಅವನಿಗೆ ಮುಟ್ಟಲಾರವು. ಓ ಶಿವನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು (ಶ್ರೀಶಿವಾಯ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಮ್) ಹೀಗೆ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಟಾಗ, ಆ ಮುಖವು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸುವ ಪಾವನ ತೀರ್ಥವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಮುಖವನ್ನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುವವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ತೀರ್ಥಸೇವನ ಜನಿತ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಶಿವನ ನಾಮ, ವಿಭೂತಿ (ಭಸ್ಮ), ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಇವು ಮೂರು ತ್ರಿವೇಣಿಯಂತೆ ಪರಮ ಪುಣ್ಯಮಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಶುಭಪ್ರದವಾದ ಇವು ಮೂರು ವಸ್ತುಗಳು ಸದಾಕಾಲ ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವರ ದರ್ಶನದಿಂದ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸ್ನಾನದ ಫಲವನ್ನು ಹೊಂದುವನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನಾಮವು ‘ಗಂಗೆ’ಯಾಗಿದೆ, ವಿಭೂತಿ ‘ಯಮುನೆ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ, ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನು ‘ಸರಸ್ವತಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಮೂರರ ತ್ರಿವೇಣೀ ಸಂಗಮವು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವಂತಹುದು. ವಿಪ್ರ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಈ ಮೂರರ ಮಹಿಮೆಯ ಸದಸದ್ವಿಲಕ್ಷಣವು ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು? ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೊಳಗೆ ಇರುವುದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇವಲ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ತಿಳಿಯುವನು.

ವಿಪ್ರರೇ! ನಿಮ್ಮ ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಭಗವನ್ನಾಮಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ಈ ನಾಮ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ‘ಶಿವ’ ಈ ನಾಮರೂಪೀ ದಾವಾನಲದಿಂದ ಮಹಾನ್ ಪಾಪರೂಪೀ ಪರ್ವತವು ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಹೋಗುವುದು. ಇದು ತ್ರಿವಾರ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಶೌನಕರೇ! ಪಾಪಮೂಲಕವಾದ ದುಃಖಗಳು ಏಕಮಾತ್ರ ಶಿವನಾಮ(ಭಗವನ್ನಾಮ)ದಿಂದಲೇ ನಾಶವಾಗುವವು. ಇತರ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನಾಮಜಪದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವವನು, ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನೂ, ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೂ, ಧನ್ಯವಾದಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನೂ, ಆಗಿರುವನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸನೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುನಿಗಳೇ! ಶಿವನಾಮದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿರುವವನು ಆಚರಿಸಿದ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಧರ್ಮಗಳು ತತ್ಕಾಲವೇ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನಾಮದಿಂದ ನಾಶವಾಗುವಷ್ಟು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.* ಶಿವನಾಮರೂಪೀ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸಂಸಾರರೂಪೀ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟುವವನ ಜನ್ಮ-ಮರಣರೂಪವಾದ ಸಂಸಾರದ ಮೂಲಭೂತ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಮಹಾಮುನಿಗಳೇ! ಸಂಸಾರದ ಮೂಲಭೂತ ಪಾತಕರೂಪೀ ವೃಕ್ಷಗಳು ಶಿವನಾಮರೂಪೀ ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಪಾಪರೂಪೀ ದಾವಾನಲದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದವನು ಶಿವ-ನಾಮರೂಪೀ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಬೇಕು. ಪಾಪಗಳ ದಾವಾನಲದಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ಜನರಿಗೆ ಶಿವ-ನಾಮಾಮೃತವಲ್ಲದೆ ಶಾಂತಿ ಸಿಗಲಾರದು. ಯಾರು ಶಿವನಾಮರೂಪೀ ಸುಧೆಯ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಈಜುವರೋ, ಅವರು ಸಂಸಾರರೂಪೀ ದಾವಾನಲದ ನಡುವೆ ನಿಂತಿದ್ದರೂ ಎಂದಿಗೂ ಶೋಕಭಾಗಿಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಮಹಾತ್ಮರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಿವನಾಮದ ಕುರಿತು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿದೆಯೋ, ಇಂತಹವರು ಸರ್ವಥಾ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.** ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದವರಿಗೇ ಶಿವನಾಮದ ಕುರಿತು ಭಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ.

* ಭವಂತಿ ವಿವಿಧಾ ಧರ್ಮಾಸ್ತೇಷಾಂಸದ್ಯಃ ಫಲೋನ್ಮುಖಾಃ । ಯೇಷಾಂ ಭವತಿ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಶಿವನಾಮಜಪೇ ಮುನೇ ॥

ಪಾತಕಾನಿ ವಿನಶ್ಯಂತಿ ಯಾವಂತಿ ಶಿವನಾಮತಃ । ಭುವಿ ತಾವಂತಿ ಪಾಪಾನಿ ಕ್ರಿಯಂತೇ ನ ನರೈರ್ಮುನೇ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಿ - 23/26-27)

** ಶಿವನಾಮತರೀಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಂಸಾರಾಬ್ಧಿಂ ತರಂತಿ ತೇ । ಸಂಸಾರಮೂಲಪಾಪಾನಿ ತಾನಿ ನಶ್ಯಂತ್ಯಸಂಶಯಮ್ ॥ ಸಂಸಾರಮೂಲಭೂತಾನಾಂ ಪಾತಕಾನಾಂ ಮಹಾಮುನೇ । ಶಿವನಾಮಕುಠಾರೇಣ ವಿನಾಶೋ ಜಾಯತೇ ಧ್ರುವಮ್ ॥ ಶಿವನಾಮಾಮೃತಂ ಪೇಯಂ ಪಾಪದಾವಾನಲಾರ್ದಿತೈಃ । ಪಾಪದಾವಾಗ್ನಿತಪ್ತಾನಾಂ ಶಾಂತಿಸ್ತೇನ ವಿನಾ ನ ಹಿ ॥

ಶಿವೇತಿ ನಾಮಪೀಯೂಷವರ್ಷಾಧಾರಾಪರಿಪ್ಲುತಾಃ । ಸಂಸಾರದವಮಧ್ಯೇಽಪಿ ನ ಶೋಚಂತಿ ಕದಾಚನ ॥

ಶಿವನಾಮ್ನಿ ಮಹದ್ಭಕ್ತಿರ್ಜಾತಾ ಯೇಷಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ । ತದ್ವಿಧಾನಾಂ ತು ಸಹತಾ ಮುಕ್ತಿರ್ಭವತಿ ಸರ್ವಥಾ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಿ - 23/29-33)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಾಮದ ಕುರಿತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಖಂಡಿತವಾಗದಿರುವ ಅಸಾಧಾರಣ ಭಕ್ತಿಯು ಪ್ರಕಟವಾದವನಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ ಇದು ನನ್ನ ಮತವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಯೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನಾಮ ಜಪದಲ್ಲಿ ಆದರದಿಂದ ತೊಡಗಿರುವವನು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿಯೇ ಆಗುವನು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಿಂದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವಂತೆಯೇ, ಶಿವನಾಮರೂಪೀ ದಾವಾಲನದಿಂದ ಅಂದಿನವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಹೋಗುವವು. ಶೌನಕಾದಿಗಳೇ! ಯಾರ ಶರೀರವು ನಿತ್ಯವು ಭಸ್ಮವನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೂ ಶಿವನಾಮ ಜಪವನ್ನು ಆದರಿಸ ತೊಡಗಿರುವನೋ, ಅವನು ಘೋರ ಸಂಸಾರ-ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನಾಮಜಪವು ಸಂಸಾರ-ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಲು ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಉಪಾಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ ಹಿಂದಿನ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿರುವರು. ಮುನಿವರರೇ! ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಸರ್ವಪಾಪಾಪಹಾರಿ ಶಿವನಾಮದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಒಂದೇ ನಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಪಹರಣದ ಎಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿದೆಯೋ, ಅಷ್ಟು ಪಾಪವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಎಂದೂ ಮಾಡಲಾರನು.*

* ಪಾಪಾನಾಂ ಹರಣೇ ಶಂಭೋರ್ನಾಮ್ನಿಃ ಶಕ್ತಿರ್ಹಿ ಯಾವತೀ । ಶಕ್ನೋತಿ ಪಾತಕಂ ತಾವತ್ ಕರ್ತುಂ ನಾಪಿ ನರಃ ಕ್ವಚಿತ್ ॥

(ಶಿ-ಪು-ವಿ-23/42)

ಮುನಿಗಳೇ! ಹಿಂದಿನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಾಪೀ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರಾಜನು ಶಿವನಾಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಉತ್ತಮ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಹೀಗೆಯೇ ಬಹಳ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದ ಓರ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಯುವತಿಯೂ ಶಿವನಾಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಭಗವನ್ನಾಮದ ಉತ್ತಮ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಇನ್ನು ನೀವು ಭಸ್ಮದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಅದು ಸಮಸ್ತ ಪಾವನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಪಾವನಗೊಳಿಸುವಂತಹುದು.

ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಭಸ್ಮವು ಸಮಸ್ತ ಮಂಗಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಎರಡು ಭೇದಗಳನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಸಾವಧಾನರಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ಒಂದನ್ನು ‘ಮಹಾಭಸ್ಮ’ವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ‘ಸ್ವಲ್ಪಭಸ್ಮ’ ವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮಹಾಭಸ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅನೇಕ ಭೇದಗಳಿವೆ, ಅದನ್ನು ಶ್ರೌತ, ಸ್ಮಾರ್ತ, ಲೌಕಿಕವೆಂದು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಭಸ್ಮದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಬಹಳಷ್ಟು ಭೇದಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೌತ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ತ ಭಸ್ಮವು ಕೇವಲ ದ್ವಿಜರಿಗೇ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮೂರನೆಯದಾದ ಲೌಕಿಕ ಭಸ್ಮವು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಉಪಯೋಗವಾಗಬಲ್ಲದು. ದ್ವಿಜರು ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕೆಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಿಳಿಸಿರುವರು. ಇತರ ಜನರಿಗೆ ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಧರಿಸುವ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಸುಟ್ಟ ಸೆಗಣೀ (ಬೆರಣಿ)ಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಆಗ್ನೇಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾ ಮುನಿಗಳೇ! ಅದೂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರದ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿದೆ, ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಜ್ಞಾನೀ ಪುರುಷರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಇತರ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಸಿಗುವ ಭಸ್ಮವೂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಜಾಬಾಲೋಪನಿಷತ್ನಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ‘ಅಗ್ನಿರಿತಿ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಏಳು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ, ಜಲಮಿಶ್ರಿತ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬೇಕು. ಜಾಬಾಲ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸರ್ವವರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಥವಾ ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಆದರದಿಂದ ಭಸ್ಮದ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರ ಹಚ್ಚುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳಿರುವರು. ಸಮಸ್ತ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಜಲ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು. ಇದನ್ನು ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಿ ಪುರುಷನು ಪ್ರಮಾದದಿಂದಲೂ ಬಿಡಬಾರದು ಎಂದು ಶ್ರುತಿಯ ಆದೇಶವಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವೂ ಕೂಡ ತಿರ್ಯಕ್ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರ ಧಾರಣ ಮಾಡಿರುವರು. ಇತರ ದೇವಿಯರ ಸಹಿತ ಭಗವತಿ ಉಮೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೂ ವಾಣಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರೂ, ವರ್ಣಸಂಕರರು, ಜಾತಿಭ್ರಷ್ಟ ಪುರುಷರೂ ಕೂಡ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವರು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಭಸ್ಮ-ಧಾರಣೆ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿರುವೆನು. ಇದು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಗೋಪನೀಯ ರಹಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವೂ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿಯೇ ಇಡಬೇಕು. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಹಣೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಭಸ್ಮದ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದನ್ನೇ ವಿದ್ವಾಂಸರು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವೆಂದು ಹೇಳಿರುವರು. ಭ್ರೂಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಹುಬ್ಬುಗಳ ತುದಿಗಳವರೆಗೆ ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಮಧ್ಯಮಾ ಮತ್ತು ಅನಾಮಿಕಾ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಎರಡು ಗೆರೆಗಳನ್ನೆಳೆದು ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಪ್ರತಿಲೋಮಭಾವದಿಂದ ಎಳೆದ ಗೆರೆಯನ್ನು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಥವಾ ನಡುವಿನ ಮೂರು ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವೂ, ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಪುಂಡ್ರದ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೂ, ಒಂಭತ್ತು-ಒಂಭತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿವೆ, ಅವು ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ನಿಮಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ದತ್ತ ಚಿತ್ತರಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಪ್ರಣವದ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರ ಅಕಾರ, ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಅಗ್ನಿ, ಪೃಥಿವೀ, ಧರ್ಮ, ರಜೋಗುಣ, ಋಗ್ವೇದ, ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ, ಪ್ರಾತಃಸವನ ಹಾಗೂ ಮಹಾದೇವ ಇವು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರದ ಪ್ರಥಮ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂಭತ್ತು ದೇವತೆಗಳು. ಇದನ್ನು ಶಿವದೀಕ್ಷಾಪರಾಯಣ ಪುರುಷರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರಣವದ ಎರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರ ಉಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿ, ಆಕಾಶ, ಸತ್ತ್ವಗುಣ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಮಧ್ಯಂದಿನ ಸವನ, ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ, ಅಂತರಾತ್ಮಾ, ಮಹೇಶ್ವರ ಇವು ಎರಡನೆಯ ರೇಖೆಯ ಒಂಭತ್ತು ದೇವತೆಗಳು, ಪ್ರಣವದ ಮೂರನೆಯ ಅಕ್ಷರ ಮಕಾರ, ಆಹವನೀಯ ಅಗ್ನಿ, ಪರಮಾತ್ಮಾ, ತಮೋಗುಣ, ದ್ಯುಲೋಕ, ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ, ಸಾಮವೇದ, ತೃತೀಯಸವನ, ಶಿವ ಇವು ಮೂರನೆಯ ರೇಖೆಯ ಒಂಭತ್ತು ದೇವತೆಗಳು. ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನಿತ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧರಾದ ಪುರುಷರು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡರೆ, ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಮುನಿಶ್ವರರೇ! ಇವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ- ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅದರ ಸಂಬಂಧೀ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೇಳುವೆನು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಮೂವತ್ತೆರಡು, ಹದಿನಾರು, ಎಂಟು, ಅಥವಾ ಐದು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು. ಮಸ್ತಕ, ಲಲಾಟ, ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳು, ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಎರಡೂ ಮೂಗು, ಮುಖ, ಕಂಠ, ಎರಡೂ ಭುಜಗಳು, ಎರಡೂ ಮೊಣಕೈಗಳು, ಎರಡೂ ಮಣಿಗಂಟುಗಳು, ಹೃದಯ, ಎರಡೂ ಪಕ್ಕೆಗಳು, ನಾಭಿ, ಎರಡೂ ಅಂಡಕೋಶಗಳು, ಎರಡೂ ತೊಡೆ, ಎರಡೂ ಮೊಣಕಾಲು, ಎರಡೂ ಕಣಕಾಲು, ಎರಡೂ ಮೀನಖಂಡ, ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳು ಇವು ಮೂವತ್ತೆರಡು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಗ್ನಿ, ಜಲ, ಪೃಥಿವೀ, ವಾಯು, ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಹತ್ತು ದಿಕ್ಪಾಲಕರು, ಎಂಟು ವಸುಗಳು ಇವರುಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧರ, ಧ್ರುವ, ಸೋಮ, ಆಪ, ಅನಿಲ, ಅನಲ, ಪ್ರತ್ಯೂಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸ ಇವು ಅಷ್ಟವಸುಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವರೆಲ್ಲರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಇವುಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.

ಅಥವಾ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಹದಿನಾರು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೇ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಲಿ. ಮಸ್ತಕ, ಲಲಾಟ, ಕಂಠ, ಎರಡೂ ಹೆಗಲುಗಳು, ಎರಡು ಭುಜಗಳು, ಎರಡು ಮೊಣಕೈಗಳು, ಎರಡು ಮಣಿಗಂಟುಗಳು, ಹೃದಯ, ನಾಭಿ, ಎರಡು ಪಕ್ಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪೃಷ್ಠಭಾಗ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಅಲ್ಲಿ-ಎರಡೂ ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು, ಶಿವ, ಶಕ್ತಿ, ರುದ್ರ, ಈಶ, ನಾರದ ಮತ್ತು ವಾಮಾ ಮೊದಲಾದ ಒಂಭತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹದಿನಾರು ದೇವತೆಗಳೂ, ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು ಇಬ್ಬರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಸ್ತಕ, ಕೇಶ, ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳು, ಮುಖ, ಎರಡು ಭುಜಗಳು, ಹೃದಯ, ನಾಭಿ, ಎರಡೂ ತೊಡೆಗಳು, ಎರಡೂ ಮೊಣಕಾಲು, ಎರಡೂ ಕಾಲು, ಮತ್ತು ಬೆನ್ನು ಈ ಹದಿನಾರು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಶಿವ, ಕೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ, ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಮುಖದಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನರಾಜ ಗಣಪತಿ, ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಂಭು, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಎರಡೂ ತೊಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗ ಮತ್ತು ನಾಗಕನ್ಯೆಯರು, ಎರಡೂ ಕಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಋಷಿಪತ್ನಿಯರು, ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಹಾಗೂ ವಿಶಾಲ ಪೃಷ್ಠಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಗಳ ದೇವತೆಗಳು ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹದಿನಾರು ಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಚಯ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಎಂಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಗುಹ್ಯಸ್ಥಾನ, ಲಲಾಟ, ಪರಮೋತ್ತಮ ಕರ್ಣದ್ವಯ, ಎರಡೂ ಭುಜಗಳು, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ನಾಭಿ ಇವು ಎಂಟು ಸ್ಥಾನಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಾಗೂ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಎಂಟು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಭಸ್ಮದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೀಗೆ ಎಂಟು ಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವರು. ಅಥವಾ ಮಸ್ತಕ, ಎರಡೂ ಭುಜಗಳು, ಹೃದಯ, ನಾಭಿ ಈ ಐದು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮವೇತ್ತಾ ಪುರುಷರು ಭಸ್ಮಧಾರಣೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿರುವರು. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ದೇಶ, ಕಾಲ, ಮುಂತಾದುವನ್ನು ನೋಡಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸುವುದು, ನೀರನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದರೂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಾದಿಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರೀ, ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಆಧಾರ ಹಾಗೂ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳ ಜನಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ‘ನಮಃ ಶಿವಾಯ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು. ‘ಈಶಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಎರಡೂ ಪಕ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ‘ಬೀಜಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಎರಡೂ ಮಣಿಗಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು. ‘ಪಿತೃಭ್ಯಾಂ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ, ‘ಉಮೇಶಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮೇಲಿನ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ‘ಭೀಮಾಯ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ, ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 23-24)

ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಧಾರಣದ ಮಹಿಮೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ವಿವಿಧ ಭೇದಗಳ ವರ್ಣನೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞರೇ! ಮಹಾಮತಿಗಳಾದ ಶಿವರೂಪೀ ಶೌನಕರೇ! ಈಗ ನಾನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು, ಕೇಳಿರಿ. ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಶಿವನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾದುದು. ಇದನ್ನು ಪರಮ ಪಾವನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ದರ್ಶನದಿಂದ, ಸ್ವರ್ಶದಿಂದ ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮುನಿಗಳೇ! ಹಿಂದೆ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದನು.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮಹೇಶ್ವರೀ ಶಿವೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ವಶನಾಗಿ ಭಕ್ತರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ಕೇಳು. ಮಹೇಶಾನೀ! ಹಿಂದೆ ನಾನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿ ಸಾವಿರಾರು ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಘೋರವಾದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. ಒಂದು ದಿನ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕ್ಷುಬ್ಧವಾಯಿತು. ಪರಮೇಶ್ವರೀ! ನಾನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಗ ನಾನು ಲೀಲಾವಶ ನನ್ನ ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆದೆ. ತೆರೆಯುತ್ತಲೇ ನನ್ನ ಮನೋಹರ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಜಲದ ಬಿಂದುಗಳು ಉದುರಿದವು. ಕಣ್ಣೀರಿನ ಆ ಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಎಂಬ ಮರವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತೋರಲು ಆ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳು ಸ್ಥಾವರ ಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದವು. ಆ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತರಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣದ ಜನರಿಗೂ ಹಂಚಿಬಿಟ್ಟೆ. ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ನಾನು ಗೌಡ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿದೆ. ಮಥುರಾ, ಅಯೋಧ್ಯಾ, ಲಂಕಾ, ಮಲಯಾಚಲ, ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ, ಕಾಶೀ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಅಂಕುರಿಸಿತು. ಆ ಉತ್ತಮ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳು ಅಸಹ್ಯ ಪಾಪಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸುವುದಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಶ್ರುತಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರೇರಕವಾಗಿವೆ. ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಅವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರೆಂಬ ಜಾತಿಭೇದದಿಂದ ಈ ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಜಾತಿಯವೇ ಶುಭಾಕ್ಷಗಳೂ ಇವೆ. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿ ಜಾತಿಯ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳ ವರ್ಣ-ಶ್ವೇತ, ರಕ್ತ, ಪೀತ, ಕೃಷ್ಣ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮನುಷ್ಯರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಣಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ತನ್ನ ಜಾತಿಯ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನೇ ಧರಿಸಬೇಕು. ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬಯಸುವ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಜನರು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿವಭಕ್ತರು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಫಲಗಳನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಧರಿಸಬೇಕು. ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಗಾತ್ರದ ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬೋರೆಹಣ್ಣಿನ ಗಾತ್ರದಷ್ಟುನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಶ್ರೇಣಿಯದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಡ್ಲೆ ಗಾತ್ರದ ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನು ನಿಮ್ನಕೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಇದರ ಉತ್ತಮತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವು ಭಕ್ತರ ಹಿತಕಾಮನೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಪಾರ್ವತೀ! ನೀನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳು,

ಮಹೇಶ್ವರೀ ! ಬೋರೆ ಹಣ್ಣಿನ ಗಾತ್ರದ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಇಷ್ಟು ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದರೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು ಹಾಗೂ ಸುಖ-ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಗಾತ್ರದ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಸಮಸ್ತ ಅರಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗುಲುಗುಂಜಿ ಗಾತ್ರದ ಸಣ್ಣ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಸಮಸ್ತ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು, ಫಲಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಸಣ್ಣದಾದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ದೊಡ್ಡ ರುದ್ರಾಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಸಣ್ಣ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳಿರುವರು. ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಆವಶ್ಯಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟ ಮನೋರಥಗಳ ಸಾಧಕವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಶ್ಯವಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಪರಮೇಶ್ವರೀ! ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಂಗಲಮಯ ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಮಾಲೆ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಫಲದಾಯಿನಿ ಮಾಲೆಯು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವೀ! ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಆಕಾರ-ಪ್ರಕಾರವುಳ್ಳ, ಸ್ನಿಗ್ಧ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ಸ್ಥೂಲವಾದ, ಕಂಟಕಯುಕ್ತ, ಸುಂದರ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳು ಬಯಸಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಸದಾಕಾಲ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿವೆ. ಕ್ರಿಮಿಗಳಿಂದ ದೂಷಿತವಾದ, ಒಡೆದುಹೋದ, ಮುಳ್ಳುಗಳಿಲ್ಲದ, ಗಾಯಗಳುಳ್ಳ ಹಾಗೂ ಗೋಲಾಕಾರವಲ್ಲದ ಈ ಐದು ಪ್ರಕಾರದ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಯಾವ ರುದ್ರಾಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನೂಲನ್ನು ಪೋಣಿಸಲು ತಾನಾಗಿಯೇ ಛಿದ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಉತ್ತಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ತೂತು ಮಾಡಿರುವನೋ, ಅದನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಶ್ರೇಣಿಯದಾಗಿದೆ. ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಧಾರಣವು ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹುದು. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ನೂರು ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸಿಗುವ ಫಲವನ್ನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯನು ಐದುನೂರ ಐವತ್ತು ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳ ಸುಂದರ ಮುಕುಟವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮುನ್ನೂರ ಅರವತ್ತು ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ದಾರದಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸಿ ಒಂದು ಮಾಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಂತಹ ಮೂರು ಹಾರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಭಕ್ತಿಪರಾಯಣ ಪುರುಷನು ಅದನ್ನು ಯಜ್ಞೋಪವೀತದಂತೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಯಾವ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ ಮಂತ್ರದಿಂದ, ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹಾಗೂ ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಘೋರಮಂತ್ರದಿಂದ ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಅಘೋರ ಬೀಜಮಂತ್ರದಿಂದ ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಉದರದಲ್ಲಿ ವಾಮದೇವ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹದಿನೈದು ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ಅಂಗಗಳ ಸಹಿತ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಐದು ಬಾರಿ ಜಪಮಾಡಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳ ಮೂರು, ಐದು ಅಥವಾ ಏಳು ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ಮೂಲಮಂತ್ರ(ನಮಃ ಶಿವಾಯ)ದಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ರುದ್ರಾಕ್ಷಧಾರೀ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಊಟ-ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಸ, ಮದಿರೆ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಈರುಳ್ಳಿ, ಮೂಲಂಗಿ ಮುಂತಾದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನೀ ಉಮೆ! ಶ್ವೇತ ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನು ಕೇವಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಧರಿಸಬೇಕು, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗಾಗಿ ಹಿತಕರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವೈಶ್ಯರು ಪ್ರತಿದಿನ ಹಳದಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು, ಶೂದ್ರರು ಕಪ್ಪು ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಇದು ವೇದೋಕ್ತ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥ, ಗೃಹಸ್ಥ, ಸಂನ್ಯಾಸಿ - ಎಲ್ಲರೂ ನಿಯಮಪೂರ್ವಕ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಧರಿಸುವ ಸೌಭಾಗ್ಯವು ಬಹಳ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಉಮೆ! ಮೊದಲಿಗೆ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಗಾತ್ರದ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ಅದರಿಂದ ಸಣ್ಣ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ರೋಗ ತಗುಲಿದ, ಮುಖಗಳಿಲ್ಲದ, ಕ್ರಿಮಿಗಳು ತಿಂದಿರುವ, ಪೋಣಿಸಲು ತೂತು ಇಲ್ಲದ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಮಂಗಲಕಾರೀ ಪುರುಷರು ಧರಿಸಬಾರದು. ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ನನ್ನ ಮಂಗಲಮಯ ಲಿಂಗ-ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಅದು ಕನಿಷ್ಟ ಕಡ್ಲೆಕಾಳಿನಷ್ಟು ಸಣ್ಣದಿರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನೇ ಸದಾ ಪ್ರಶಸ್ತವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಮದವರು, ಸಮಸ್ತ ವರ್ಣದವರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಶೂದ್ರರೂ ಕೂಡ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸದಾಕಾಲ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.* ಯತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಣವದ ಉಚ್ಚಾರದೊಂದಿಗೆ ರುದ್ರಾಕ್ಷಧಾರಣದ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಯಾರ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವು ಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆಯೋ, ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳು ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತವಾಗಿದೆಯೋ, ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಿರುವನೋ, ಅವನ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ರುದ್ರನ ದರ್ಶನದ ಫಲ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

* ಸರ್ವಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ವರ್ಣಾನಾಂ ಸ್ತ್ರೀಶೂದ್ರಾಣಾಂ ಶಿವಾಜ್ಞಯಾ । ಧಾರ್ಯಾಃ ಸದೈವ ರುದ್ರಾಕ್ಷಾ ॥

(ಶಿ-ಪು-ವಿ - 25/47)

ಪಾರ್ವತಿ! ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾನು ಅವುಗಳ ಭೇದಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಆ ಭೇದಗಳು ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ನೀನು ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಅವುಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೇಳು. ಒಂದು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವಲ್ಲಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ದೂರ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಸ್ಥಾನದ ಎಲ್ಲ ಉಪದ್ರವಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜನರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಮನೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ದೇವದೇವೇಶ್ವರನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಮೂರು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಯು ಸದಾ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಾಧನದ ಫಲ ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ; ಅದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ನಾಲ್ಕು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದರ ದರ್ಶನದಿಂದ, ಸ್ವರ್ಶದಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿಯೇ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ಈ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು ದೊರೆಯುವವು. ಐದು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಕಾಲಾಗ್ನಿ ರುದ್ರರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಪಂಚಮುಖೀ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆರು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಬಲತೋಳಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಧರಿಸಿದರೆ, ಧಾರಣಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾದಿ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮಹೇಶ್ವರೀ! ಏಳು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಅನಂಗಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅನಂಗ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ದೇವೇಶಿ! ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ದರಿದ್ರನೂ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಎಂಟುಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ಭೈರವ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು ಪೂರ್ಣಾಯುವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಸತ್ತಮೇಲೆ ಶೂಲಧಾರೀ ಶಂಕರನೇ ಆಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂಭತ್ತು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನು ಭೈರವ ಹಾಗೂ ಕಪಿಲಮುನಿಯ ಪ್ರತೀಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅಥವಾ ಒಂಭತ್ತು ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಮಹೇಶ್ವರೀ ದುರ್ಗೆಯು ಅದರ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರಿ ದೇವಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿಪರಾಯಣನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ನವಮುಖೀ ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನು ಧರಿಸುವನೋ, ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನನ್ನಂತೆಯೇ ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮಹೇಶ್ವರೀ! ಹತ್ತು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ದೇವೇಶಿ! ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಪರಮೇಶ್ವರೀ! ಹನ್ನೊಂದು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ರುದ್ರರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು ಸರ್ವತ್ರ ವಿಜಯಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹನ್ನೆರಡು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವನ್ನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಮಸ್ತಕದ ಮೇಲೆ ಹನ್ನೆರಡು ಆದಿತ್ಯರನ್ನು ಧರಿಸಿದಂತೆಯೇ. ಹದಿಮೂರು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ವಿಶ್ವೇದೇವರ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವನು ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಂಗಲಗಳ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷವು ಪರಮಶಿವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಗಿರಿರಾಜ ಕುಮಾರಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಮುಖಗಳ ಭೇದದಿಂದ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ನೀನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳು.

1. ಓಂ ಹ್ರೀಂ ನಮಃ । 2. ಓಂ ನಮಃ । 3. ಓಂ ಕ್ಲಿಂ ನಮಃ । 4. ಓಂ ಹ್ರೀಂ ನಮಃ । 5. ಓಂ ಹ್ರೀಂ ನಮಃ । 6. ಓಂ ಹ್ರೀಂ ಹುಂ ನಮಃ । 7. ಓಂ ಹುಂ ನಮಃ । 8. ಓಂ ಹುಂ ನಮಃ । 9. ಓಂ ಹ್ರೀಂ ಹುಂ ನಮಃ । 10. ಓಂ ಹ್ರೀಂ ನಮಃ । 11. ಓಂ ಹ್ರೀಂ ಹುಂ ನಮಃ । 12. ಕ್ರೌಂ ಕ್ಷೌಂ ರ್ರೌಂ ನಮಃ । 13. ಓಂ ಹ್ರೀಂ ನಮಃ । 14. ಓಂ ನಮಃ ।

ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಂದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮುಖವುಳ್ಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಸಾಧಕನು ನಿದ್ದೆ, ಆಲಸ್ಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶ್ರದ್ಧಾ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿ ಸಮಸ್ತ ಮನೋರಥಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಆಯಾಯಾ ರುದ್ರಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನನ್ನು ನೋಡಿ ಭೂತ, ಪ್ರೇತ, ಪಿಶಾಚಿ, ಶಾಕಿನೀ, ಡಾಕಿನೀ ಹಾಗೂ ಇತರ ದ್ರೋಹಕಾರೀ ರಾಕ್ಷಸಾದಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ದೂರ ಓಡಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೃತ್ರಿಮ ಅಭಿಚಾರಾದಿ ಎಲ್ಲವೂ ರುದ್ರಾಕ್ಷಧಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದು. ಪಾರ್ವತೀ! ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಮಾಲಾಧಾರೀ ಪುರುಷನನ್ನು ನೋಡಿ, ರುದ್ರನಾದ ನಾನು, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು, ದೇವೀದುರ್ಗಾ, ಗಣೇಶ, ಸೂರ್ಯ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳೂ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತೇವೆ. ಮಹೇಶ್ವರೀ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಧರ್ಮದ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅದನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.

ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದೇವಿ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಹೇಳಿದುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಾನು ತಿಳಿಸಿರುವೆನು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಈ ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಈ ಸಂಹಿತೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಿತ್ಯ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದಾಗಿದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 25)

॥ ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಸಂಹಿತೆಯು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು ॥

ರುದ್ರಸಂಹಿತೆ, ಪ್ರಥಮ (ಸೃಷ್ಟಿ) ಖಂಡ

ನಾರದ-ಬ್ರಹ್ಮಸಂವಾದವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ನಾರದರ ಮೋಹ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಕಾಮವಿಜಯದ ಗರ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ನಾರದರು ಶಿವ, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಇವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು

ವಿಶ್ವೋದ್ಭವಸ್ಥಿತಿಲಯಾದಿಷು ಹೇತುಮೇಕಂ
ಗೌರೀಪತಿಂ ವಿದಿತ ತತ್ತ್ವಮನಂತ ಕೀರ್ತಿಮ್ ।

ಮಾಯಾಶ್ರಯಂ ವಿಗತಮಾಯಮಚಿಂತ್ಯರೂಪಂ
ಬೋಧಸ್ವರೂಪಮಮಲಂ ಹಿ ಶಿವಂ ನಮಾಮಿ ॥

ವಿಮಲಬೋಧಸ್ವರೂಪ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ವಿಶ್ವದ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಏಕಮಾತ್ರ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದು. ಗಿರಿರಾಜಕುಮಾರೀ ಗೌರಿಯ ಪತಿಯೂ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞನೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಅಂತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮಾಯೆಗೆ ಆಶ್ರಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೂರನಾಗಿರುವನು. ಅಚಿಂತ್ಯ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ.

ವಂದೇ ಶಿವಂ ತಂ ಪ್ರಕೃತೇರನಾದಿಂ

ಪ್ರಶಾಂತಮೇಕಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮಂ ಹಿ ।

ಸ್ವಮಾಯಯಾ ಕೃತ್ಸ್ನಮಿದಂ ಹಿ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ

ನಭೋವದಂತರ್ಬಹಿರಾಸ್ಥಿತೋ ಯಃ ॥

ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಅನಾದಿಯೂ, ಶಾಂತ ಸ್ವರೂಪನೂ, ಏಕಮಾತ್ರ ಪುರುಷೋತ್ತಮನೂ ಆದ ಶಿವನನ್ನು ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಿ ಆಕಾಶದಂತೆ ಇದರ ಒಳಗೂ-ಹೊರಗೂ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನು.

ವಂದೇಽಂತರಸ್ಥಂ ನಿಜಗೂಢರೂಪಂ

ಶಿವಂ ಸ್ವತಸ್ಸ್ರಷ್ಟುಮಿದಂ ವಿಚಷ್ಟೇ ।

ಜಗಂತಿ ನಿತ್ಯಂ ಪರಿತೋ ಭ್ರಮಂತಿ

ಯತ್ಸನ್ನಿಧೌ ಚುಂಬಕಲೋಹವತ್ತಮ್ ॥

ಕಬ್ಬಿಣವು ಚುಂಬಕದಿಂದ ಆಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಅದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರುವಂತೆಯೇ, ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಸದಾಕಾಲ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಶಿವನ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವುದು. ಅವನೇ ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ರಚನೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಒಳಗೆ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ರೂಪದಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅತ್ಯಂತ ಗೂಢ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ನಾನು ಆದರದಿಂದ ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಶ್ರೀವ್ಯಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಜಗತ್ಪಿತಾ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೂ ಜಗನ್ಮಾತೆಯಾದ ಕಲ್ಯಾಣಮಯೀ ಪಾರ್ವತಿಗೂ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪುತ್ರ ಗಣಪತಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ನಾನು ಈ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಒಮ್ಮೆ ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಶೌನಕಾದಿ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರು.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಸಂಹಿತೆಯ ಸಾಧ್ಯ-ಸಾಧನ ಖಂಡವೆಂಬ ಶುಭವಾದ ಉತ್ತಮ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿಕೊಂಡೆವು. ಅದರ ಮೊದಲ ಭಾಗವು ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯವಾಗಿದ್ದು, ಶಿವ-ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ವಾತ್ಸಲ್ಯ-ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುವಂತಹುದು. ವಿದ್ವಾಂಸರೇ! ಈಗ ತಾವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪರಮೋತ್ತಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಜೊತೆಗೆ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣರೂಪದಿಂದ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿಸಿರಿ. ನಿರ್ಗುಣನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಗುಣರೂಪವನ್ನು ಹೇಗೆ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ? ನಾವೆಲ್ಲರೂ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದರೂ ಶಿವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರೆವು. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಯಾವ ವಿಧದಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನು? ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಬಳಿಕ ಆ ಭಗವಂತನು ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾ ಸಮ್ಯಕ್ ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುವನು? ಸೃಷ್ಟಿಕಲ್ಪದ ಅಂತ್ಯವಾದಾಗ ಆ ಮಹೇಶ್ವರ ದೇವನು ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ? ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಶಂಕರನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುವನು? ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರರಿಗೆ ಯಾವ ಉತ್ತಮ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವನು? ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳಿರಿ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬೇಗನೇ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುವನು ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿರುವೆವು. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ದಯಾಳುವಾದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅವನಿಂದ ನೋಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳೂ ಶಿವನ ಅಂಗದಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನರಾದವರು. ಅವರ ಪ್ರಾಕಟ್ಯದ ಕಥೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ವಿಶೇಷ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಸ್ವಾಮಿ! ತಾವು ಉಮಾದೇವಿಯ ಆವಿರ್ಭಾವ ಮತ್ತು ವಿವಾಹದ ಕಥೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಲೀಲೆಗಳನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರಾದ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ತಾವು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸೋಣವಾಗಲಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರುವಿರಿ. ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಆಂತರಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯು ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಧನ್ಯವಾದಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುವಿರಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಗುಣಾನುವಾದವು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ, ರಾಜಸ, ತಾಮಸ ಹೀಗೆ ಮೂರೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸದಾ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಪಶುಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವ ನಿಷ್ಠುರ ಕೊಲೆಗಡುಕರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾವ ಪುರುಷನು ಈ ಗುಣಾನುವಾದದಿಂದ ಬೇಸರ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವನು? ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೃಷ್ಣೆಯಿಲ್ಲದ ಮಹಾತ್ಮರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಆ ಗುಣಗಾನವು ಸಂಸಾರರೂಪೀ ರೋಗದ ಪರಮೌಷಧವಾಗಿದೆ. ಮನಸ್ಸು-ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಅದು ಸಮಸ್ತ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವುದು.*

* ಶಂಭೋರ್ಗುಣಾನುವಾದಾತ್ ಕೋ ವಿರಜ್ಯೇತ ಪುಮಾನ್ ದ್ವಿಜಾಃ । ವಿನಾ ಪಶುಘ್ನಂ ತ್ರಿವಿಧ ಜನಾನಂದಕರಾತ್ ಸದಾ ॥

ಗೀಯಮಾನೋ ವಿತೃಷ್ಣೈಶ್ಚ ಭವರೋಗೌಷಧೋಪಿ ಹಿ । ಮನಃ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿರಾಮಶ್ಚಯತಃ ಸರ್ವಾರ್ಥದಃ ಸ ವೈ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರುದ್ರ - ಸೃ - 1/23-24)

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ನಿಮ್ಮಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಾನು ಯಥಾಬುದ್ಧಿ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಶಿವಲೀಲೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ತಾವು ಆದರದಿಂದ ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ನೀವುಗಳು ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ ದೇವರ್ಷಿನಾರದರು ಶಿವರೂಪೀ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಮಗನಾದ ನಾರದರ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವಭಕ್ತ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಚಿತ್ತವು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿತು. ಅವರು ಆ ಮುನಿಶಿರೋಮಣಿಗೆ ಹರ್ಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಾನಮಾಡತೊಡಗಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮಮಾನಸಪುತ್ರರಾದ ಮುನಿಶಿರೋಮಣಿ ವಿಪ್ರವರ ನಾರದರು ಒಮ್ಮೆ ವಿನೀತಚಿತ್ತರಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿದರು. ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಾಸಂಪನ್ನವಾದ ಒಂದು ಗುಹೆಯಿತ್ತು. ಅದರ ಸನಿಹದಲ್ಲೇ ದೇವನದೀ ಗಂಗೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೇಗದಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಶೋಭೆಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾದ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಆಶ್ರಮವಿತ್ತು. ದಿವ್ಯದರ್ಶಿ ನಾರದರು ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಅದೇ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಆ ಗುಹೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದರಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಅವರು ಸುದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಅಲ್ಲೇ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಅವರ ಅಂತಃಕರಣವು ಶುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಅವರು ದೃಢವಾದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಮೌನವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗಿಸುವ ‘ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ’ (ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ) ಈ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನೆಲೆಸಿದರು. ಮುನಿವರ್ಯ ನಾರದರು ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಇಂದ್ರನು ನಡುಗಿಹೋದನು. ಅವನು ಮಾನಸಿಕ ಸಂತಾಪದಿಂದ ವಿಹ್ವಲನಾದನು. ‘ಈ ನಾರದ ಮುನಿಯು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವರು’ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಯೋಚಿಸಿ, ದೇವೇಂದ್ರನು ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನವನ್ನೊಡ್ಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆಗ ದೇವರಾಜನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗಲೇ ಕಾಮದೇವನು ಬಂದು ನಿಂತನು. ಮಹೇಂದ್ರನು ಅವನಿಗೆ ನಾರದರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನವನ್ನೊಡ್ಡಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾಮದೇವನು ವಸಂತನನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿ, ಗರ್ವದಿಂದ ನಾರದರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಉಪಾಯ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಬಹು ಬೇಗನೆ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಕಲ ಕಲೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ವಸಂತನೂ ಮದಮತ್ತನಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಕಾಮದೇವ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಇವರು ಅವಿರತ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರೂ ನಾರದ ಮುನಿಯ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ವಿಕಾರವು ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾದೇವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರ ಗರ್ವವು ನುಚ್ಚುನೂರಾಯಿತು.

ಶೌನಕಾದಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಹೀಗೆ ಆಗುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾರಣವಿತ್ತು; ಅದನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಮಹಾದೇವನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ನಾರದ ಮುನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಮದೇವನ ಯಾವ ಪ್ರಭಾವವು ಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಅದೇ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಮಶತ್ರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಉತ್ತಮವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು. ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲೇ ಶಿವನು ಮುನಿಗಳ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕೆಡಿಸುವಂತಹ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮಮಾಡಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಆಗ ರತಿಯು ಕಾಮನನ್ನು ಪುನಃ ಜೀವಂತವಾಗಿಸಲು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಸಮಸ್ತಲೋಕಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುವ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು - ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಕಾಮದೇವನು ಜೀವಿತನಾಗುವನು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವನ ಯಾವುದೇ ಉಪಾಯ ನಡೆಯಲಾರದು. ಅಮರರೇ! ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ನಾಲ್ಕೂ ಕಡೆಗೆ ಕಣ್ಣುಹಾಯಿಸುವಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ಕಾಮದೇವನ ಪುಷ್ಪಬಾಣಗಳ ಪ್ರಭಾವ ನಡೆಯಲಾರದು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಈ ಮಾತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ನಾರದರ ಕುರಿತು ಕಾಮದೇವನ ಪ್ರಭಾವವು ಮಿಥ್ಯೆಯಾಯಿತು. ಅವನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿಯೇ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಂದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಕಾಮದೇವನು ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನೂ, ಮುನಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಇಂದ್ರನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಅವನು ವಸಂತನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಹೋದನು. ಆಗ ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಭಾರೀ ಅಚ್ಚರಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವನು ನಾರದರನ್ನು ತುಂಬಾ ಕೊಂಡಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಆ ಹಿಂದಿನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸದೇ ಹೋದನು. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಶಂಭುವಿನ ಮಾಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಭಕ್ತನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಉಳಿದಿರುವ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಅವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.*

* ದುರ್ಜ್ಞೇಯಾ ಶಾಂಭವೀ ಮಾಯಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಮಿಹ । ಭಕ್ತಂ ವಿನಾರ್ಪಿತಾತ್ಮಾನಂ ತಯಾ ಸಮ್ಮೋಹ್ಯತೇ ಜಗತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸೃ - 2/25)

ನಾರದರೂ ಕೂಡ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸು ಪೂರ್ಣವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದಾಗ ಆ ಮುನಿಯು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿರತರಾದರು. ‘ಕಾಮದೇವನ ಮೇಲೆ ನಾನು ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದೆ’ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಮುನೀಶ್ವರನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಗರ್ವವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಯಥಾರ್ಥವೇನೆಂಬುದರ ಜ್ಞಾನ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. (ಕಾಮದೇವನು ಪರಾಜಿತನಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪ್ರಭಾವವೇ ಕಾರಣವೆಂಬುದನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿಯದೇ ಹೋದರು). ಆ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮೋಹಿತರಾದ ಮುನಿಶಿರೋಮಣಿ ನಾರದರು ತಮ್ಮ ಕಾಮವಿಜಯದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಲಗುಬಗೆಯಿಂದ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಆಗ ಅವರು ವಿಜಯದ ಮದದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ರುದ್ರದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಗರ್ವದಿಂದ ಬೀಗಿದ ಮುನಿಯು ತನ್ನನ್ನು ಮಹಾತ್ಮನೆಂದು ತಿಳಿದು, ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಜಯಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟರು.

ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು - ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ಮೋಹಿತನಾದ್ದರಿಂದ ಕಾಮ ವಿಜಯದ ಯಥಾರ್ಥ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ತಮ್ಮ ವಿವೇಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ನಾರದರ ಬಳಿ ಹೇಳಿದನು-

ರುದ್ರದೇವನು ಹೇಳಿದನು — ಅಯ್ಯಾ ನಾರದನೇ! ನೀನು ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿದ್ದು, ಧನ್ಯವಾದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗಿರುವೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳು. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಎಂದಿಗೂ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಬೇಡ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಚರ್ಚಿಸಬೇಡ. ನೀನು ನನ್ನ ಬಳಿ ಹೇಳಿದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಕೇಳಿದರೂ ಅವರ ಮುಂದೆ ಹೇಳಬೇಡ. ಈ ಸಿದ್ಧಿ ಸಂಬಂಧವಾದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಸರ್ವಥಾ ಗುಪ್ತವಾಗಿಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಎಂದಿಗೂ ಯಾರ ಮುಂದೆಯೂ ಪ್ರಕಟಿಸಬಾರದು. ನೀನು ನನಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟು ನಾನು ಇದನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಹೇಳದಿರಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಗಾಮಿಯಾಗಿರುವೆ.

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳಿ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ನಾರದರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ತನ್ನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿಡಲು ಅವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದನು. ಆದರೆ ನಾರದರಾದರೋ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅದರಿಂದ ಅವರು ಶಿವನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ತನಗೆ ಹಿತಕರವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅನಂತರ ಮುನಿಶಿರೋಮಣಿ ನಾರದರು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತಿಳಿಸಿದರು - ‘ತಂದೆಯೇ! ನಾನು ನನ್ನ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಜಯಿಸಿಬಿಟ್ಟೆ’ ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳಲು ತಡೆದರು. ಆದರೆ ನಾರದರು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮದದಿಂದ ಅಹಂಕಾರ ತುಂಬಿಹೋಗಿತ್ತು. ಅವರ ಬುದ್ಧಿಯು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾರದರು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮುಂದೆ ಹೇಳಲು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ನಾರದಮುನಿಗಳು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಅತ್ಯಾದರದಿಂದ ಎದ್ದು, ಬೇಗನೇ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಮುನಿಯನ್ನು ಬಿಗಿದಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಮುನಿಯ ಆಗಮನದ ಕಾರಣವು ಅವನಿಗೆ ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ನಾರದರನ್ನು ತನ್ನ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿರಿಸಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ನೆನೆದು ಶ್ರೀಹರಿಯು ನಾರದರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದನು-

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ಅಯ್ಯಾ ನಾರದ! ಯಾವ ಕಡೆಯಿಂದ ಬರೋಣವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದಿರಿ? ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರುವೆ, ನಿನ್ನ ಶುಭಾಗಮನದಿಂದ ನಾನು ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಹೋದೆ.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗರ್ವತುಂಬಿರುವ ನಾರದಮುನಿಗಳು ಮದದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಸಕಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತುಂಬು ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಹೇಳಿದರು. ನಾರದಮುನಿಯ ಈ ಅಹಂಕಾರಯುಕ್ತ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವಿಷ್ಣವು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅವನ ಕಾಮವಿಜಯದ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಂಡನು.

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನೀವು ಧನ್ಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ನೀವಾದರೋ ತಪಸ್ಸಿನ ಭಂಡಾರವೇ ಆಗಿರುವಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯ ತುಂಬಾ ಉದಾರವಾಗಿದೆ. ಮುನಿಗಳೇ! ಯಾರೊಳಗೆ ಭಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಕಾಮ, ಮೋಹ ಮುಂತಾದ ವಿಕಾರಗಳು ಬೇಗನೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ನೀವಾದರೋ ನೈಷ್ಠಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳಾಗಿರುವಿರಿ. ಸದಾಕಾಲ ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತೀರಿ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಾಮವಿಕಾರವು ಹೇಗೆ ಬರಬಲ್ಲದು? ನೀವಾದರೋ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ನಿರ್ವಿಕಾರ ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯವರಾಗಿರುವಿರಿ.

ಶ್ರೀಹರಿಯು ಹೇಳಿದ ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿಶಿರೋಮಣಿ ನಾರದರು ಜೋರಾಗಿ ನಗತೊಡಗಿದರು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭಗವಂತನನ್ನು ವಂದಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳತೊಡಗಿದರು.

ನಾರದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಸ್ವಾಮಿ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಕೃಪೆ ಇರುವಾಗ ಆ ಕಾಮದೇವನು ತನ್ನ ಯಾವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರಬಲ್ಲನು? ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಂತನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಸ್ತಕವನ್ನು ಚಾಚಿ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ನಾರದರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 1-2)

ಶೀಲನಿಧಿಯ ಕನ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಹಿತರಾದ ನಾರದರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ಬೇಡುವುದು, ಭಗವಂತನು ಅವರಿಗೆ ಕೋತಿಯ ಮುಖವನ್ನು ಕೊಡುವುದು, ವಂಚಿತರಾದ ನಾರದರು ಶಿವಗಣಗಳಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುವುದು

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನಾರದ ಮುನಿಯು ಇಚ್ಛಾನುಸಾರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಹೋದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮಾಯಾವಿಶಾರದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ತತ್ಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಅವನು ಮುನಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ನಗರಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಅದು ನೂರು ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಅದ್ಭುತ ನಗರವು ಬಹಳ ಮನೋಹರವಾಗಿದ್ದು, ಭಗವಂತನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ವೈಕುಂಠಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರಮಣೀಯವಾಗಿಸಿದ್ದನು. ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ವಸ್ತುಗಳು ಆ ನಗರಿಯ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದವು. ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರಿಗಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಹಾರ ಸ್ಥಳಗಳಿದ್ದವು. ಆ ನಗರವು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣದವರಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಶೀಲನಿಧಿ ಎಂಬ ರಾಜನು ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ಸ್ವಯಂವರವನ್ನು ಮಾಡಲು ಯೋಚಿಸಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ವರಿಸಲು ಉತ್ಸುಕರಾದ ಅನೇಕ ರಾಜಕುಮಾರರು ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ರಾಜಕುಮಾರರಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋದ ಸುಂದರ ನಗರವನ್ನು ನೋಡಿದ ನಾರದರು ಮೋಹಿತರಾದರು. ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಶೀಲನಿಧಿ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ನಾರದರು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಮಹಾರಾಜನು ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಸುಂದರ ಮಗಳಾದ ಶ್ರೀಮತಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ಅವಳು ನಾರದರ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಾರದರು ಚಕಿತರಾದರು. ರಾಜನ ಬಳಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ- ಮಹಾರಾಜನೇ! ಈ ದೇವಕನ್ಯೆಯಂತಿರುವ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಸುಂದರ ಕನ್ಯೆಯು ಯಾರು? ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶೀಲನಿಧಿಯು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು - ಮುನಿಗಳೇ! ಇವಳು ನನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಶ್ರೀಮತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಈಗ ಈಕೆಯ ವಿವಾಹದ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ. ಇವಳು ತನಗಾಗಿ ಸುಂದರವರನನ್ನು ವರಿಸಲು ಸ್ವಯಂವರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವಳಿದ್ದಾಳೆ. ಈಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿವೆ. ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ತಾವು ಇವಳ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು.

ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಕಾಮವಿಹ್ವಲರಾದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದರು ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಿಸಿ, ರಾಜನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ನುಡಿದರು. ‘ಭೂಪಾಲನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಪುತ್ರಿಯು ಸಮಸ್ತ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನಳಾಗಿರುವಳು. ಪರಮ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ತನ್ನ ಮಹಾಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಈಕೆಯು ಧನ್ಯಳಾಗಿರುವಳು. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತೆ ಸಮಸ್ತ ಗುಣಗಳ ಆಗರವಾಗಿರುವಳು. ಇವಳ ಭಾವೀ ಪತಿಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಂತೆಯೇ ವೈಭವಶಾಲಿಯೂ, ಸರ್ವೇಶ್ವರನೂ, ಯಾರಿಂದಲೂ ಜಯಿಸಲ್ಪಡದವನೂ, ವೀರನೂ, ಕಾಮವಿಜಯಿಯೂ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆಗುವನು.’

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ರಾಜನಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು, ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ವಿಹರಿಸುವ ನಾರದಮುನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಅವರು ಕಾಮಕ್ಕೆ ವಶೀಭೂತರಾಗಿದ್ದರು, ಶಿವನ ಮಾಯೆಯು ಅವರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾದ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡವಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ನಾನು ಈ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡೇನು? ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದರು. ಸ್ವಯಂವರಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ರಾಜಕುಮಾರರೆಲ್ಲರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಈಕೆಯು ನನ್ನನ್ನೇ ವರಿಸುವಂತೆ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು? ಸಮಸ್ತ ನಾರಿಯರಿಗೆ ಸೌಂದರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ಅವಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನನಗೆ ಅಧೀನಳಾಗುವಳು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ಕಾಮದಿಂದ ವಿಹ್ವಲರಾದ ಮುನಿವರ ನಾರದರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ತತ್ಕ್ಷಣ ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವರು ಇಂತೆಂದರು- ಓ ಭಗವಂತನೇ! ನಾನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಆಗ ಸರಿ, ಎಂದು ಹೇಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ನಾರದರೊಂದಿಗೆ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತು ಹೇಳಿದನು - ಮುನಿಗಳೇ! ಈಗ ತಾವು ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಆಗ ನಾರದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಭಗವಂತನೇ! ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನಾದ ಶೀಲನಿಧಿರಾಜನು ಸದಾ ಧರ್ಮಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವನು. ಅವನಿಗೆ ವಿಶಾಲಲೋಚನೆಯಾದ ಬಹಳ ಸುಂದರಿಯಾದ ಓರ್ವ ಕನ್ಯೆಯಿರುವಳು. ಆಕೆಯ ಹೆಸರು ಶ್ರೀಮತಿ ಎಂದಿದೆ. ಅವಳು ವಿಶ್ವಮೋಹಿನಿಯ ರೂಪದಿಂದ ಖ್ಯಾತಳಾಗಿರುವಳು. ಪ್ರಭುವೇ! ಇಂದು ನಾನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಶೀಲನಿಧಿರಾಜನು ತನ್ನ ಮಗಳ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸ್ವಯಂವರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿರುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ರಾಜಕುಮಾರರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿರುವರು. ಸ್ವಾಮಿ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸೇವಕನಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಅದರಿಂದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಶ್ರೀಮತಿಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನೇ ವರಿಸುವಳು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನಾರದ ಮುನಿಯ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಮಧುಸೂದನನು ನಕ್ಕು, ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಆ ದಯಾಳು ಪ್ರಭುವು ನಾರದರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ನೀವು ನಿಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈದ್ಯನು ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತ ರೋಗಿಯ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಂತೆ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವೆನು. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀವು ನನಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಿಯರಾಗಿರುವಿರಿ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ನಾರದಮುನಿಯ ಮುಖವಾದರೋ ಕೋತಿಯಂತಾಗಿಸಿ, ಉಳಿದ ಶರೀರವನ್ನು ತನ್ನಂತೆಯೇ ಮಾಡಿ, ಅವನು ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಭಗವಂತನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ಮನೋಹರ ರೂಪವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತೆಂದು ಬಗೆದು ನಾರದರಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವುಂಟಾಯಿತು. ಅವರು ತನ್ನನ್ನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿ ತಿಳಿದರು. ಭಗವಂತನು ಯಾವ ಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವನೆಂದು ಅವರು ತಿಳಿಯದೇ ಹೋದರು. ಅನಂತರ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದರು ಬೇಗನೇ ಶೀಲನಿಧಿ ರಾಜನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ರಾಜಕುಮಾರರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ವಯಂವರ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ತಲುಪಿಸಿದರು. ವಿಪ್ರವರ್ಯರೇ! ರಾಜಕುಮಾರರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ದಿವ್ಯ ಸ್ವಯಂವರ ಸಭೆಯು ಇನ್ನೊಂದು ಇಂದ್ರನ ಸಭೆಯಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಾರದರು ಆ ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಪ್ರಸನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವೆನು; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನೇ ವರಿಸುವಳು. ಬೇರೆಯಾರನ್ನು ವರಿಸಲಾರಳು ಎಂದು ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದರು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದರಿಗೆ ತನ್ನ ಮುಖವು ಎಷ್ಟು ಕುರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಲೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವರೆಲ್ಲರೂ ಮುನಿಯ ಹಿಂದಿನ ರೂಪದಲ್ಲೇ ನೋಡಿದರು. ರಾಜಕುಮಾರರೇ ಆದಿಯಾಗಿ ಯಾರೂ ಅವರ ರೂಪಪರಿವರ್ತನೆಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ನಾರದರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನ ಇಬ್ಬರು ಪಾರ್ಷದರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಗೂಢಭಾವದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರು ನಾರದರ ರೂಪಪರಿವರ್ತನೆಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಮುನಿಯು ಕಾಮಾವೇಶದಿಂದ ಮೂಢರಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಪಾರ್ಷದರು ನಾರದರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನಾರದರನ್ನು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಮುನಿಯು ಕಾಮದಿಂದ ವಿಹ್ವಲನಾದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಯಥಾರ್ಥ ಮಾತಿನ ಕಡೆಗೆ ಗಮನವೇ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಶ್ರೀಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆಕೆಯ ಆಗಮನವನ್ನೇ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆ ಪರಮ ಸುಂದರಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದುಕೊಂಡು ಅಂತಃಪುರದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಳು. ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಒಂದು ಸ್ವರ್ಣಮಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಆ ಶುಭಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಸ್ವಯಂವರ ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತೆ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಅಪೂರ್ವವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಉತ್ತಮ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಆ ಭೂಪ ಕನ್ಯೆಯು ಮಾಲೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗನುರೂಪನಾದ ವರನನ್ನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇಡೀ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ನಾರದಮುನಿಯ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆ ಶರೀರ ಮತ್ತು ವಾನರದಂತೆ ಇರುವ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳು ಕುಪಿತಳಾಗಿ ಅವರನ್ನು ನೋಡದೆ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋದಳು. ಸ್ವಯಂವರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಆಕೆಯು ಭಯಗೊಂಡಳು. ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನೇ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟಳು. ಅವಳು ಯಾರ ಕೊರಳಿಗೂ ಜಯಮಾಲೆಯನ್ನು ತೊಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾಜರಂತೆ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅವನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಆ ರಾಜಕನ್ಯೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯು ಅವನ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಭಗವಂತನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಆ ಪರಮಸುಂದರಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಮುಖ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅರಳಿತು. ಆಕೆಯು ತತ್ಕ್ಷಣ ಅವನ ಕೊರಳಿಗೆ ಜಯಮಾಲೆಯನ್ನು ತೊಡಿಸಿದಳು. ರಾಜನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಆ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಅದೃಶ್ಯನಾಗಿ ತನ್ನ ಧಾಮವನ್ನು ಸೇರಿದನು. ಇತ್ತ ಎಲ್ಲ ರಾಜಕುಮಾರರು ಶ್ರೀಮತಿಯಿಂದ ನಿರಾಶರಾದರು. ನಾರದಮುನಿಗಳಾದರೋ ಕಾಮನ ವೇದನೆಯಿಂದ ಆತುರರಾಗಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ವಿಹ್ವಲರಾದರು. ಆಗ ಆ ಇಬ್ಬರು ವಿಪ್ರವೇಶಧಾರಿ ಜ್ಞಾನವಿಶಾರದ ರುದ್ರಗಣರು ಕಾಮವಿಹ್ವಲರಾದ ನಾರದರಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದರು.

ರುದ್ರಗಣರು ಹೇಳಿದರು — ಎಲೈ ನಾರದ ಮುನಿಯೇ! ನೀನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಮದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿರುವೆ. ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯಬಲದಿಂದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ. ವಾನರದಂತಿರುವ ನಿನ್ನ ಕೆಟ್ಟ ಮುಖವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿಕೋ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಆ ರುದ್ರಗಣರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾರದರಿಗೆ ಭಾರೀ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಕೋತಿಯಂತಿರುವ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದೆದ್ದರು. ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ್ದರಿಂದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಶಿವಗಣಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು-ಎಲವೋ! ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯಮಾಡಿದಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನರಾದ ರಾಕ್ಷಸರಾಗಿರಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸಂತಾನವಾದರೂ ನಿಮ್ಮ ಆಕಾರ ರಾಕ್ಷಸರಂತೆ ಇರುವುದು. ತಮಗೆ ಬಂದ ಇಂತಹ ಶಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಜ್ಞಾನಶಿರೋಮಣಿ ಶಿವಗಣಗಳು ಮುನಿಯನ್ನು ಮೋಹಿತರೆಂದು ತಿಳಿದು ಏನೂ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಅವರು ಸದಾಕಾಲ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆ ಎಂದೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಉದಾಸೀನ ಭಾವದಿಂದ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 3)

ನಾರದರು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿಯ ಉಪಾಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದು. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಶಿವನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಆದೇಶಿಸಿ, ಶಿವನ ಭಜನೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವುದು

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಮಾಯಾಮೋಹಿತರಾದ ನಾರದರು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಶಿವಗಣಗಳಿಗೆ ಯಥೋಚಿತ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಶರಾದ ಅವರು ಮೋಹನಿದ್ದೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಮಾಡಿದ ಕಪಟವನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಸ್ಸಹವಾಗಿ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಸಮಿಧೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವಂತೆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಾ ನುಡಿದರು. ಅವರ ಜ್ಞಾನ ನಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ದುರ್ವಚನದಿಂದ ಕೂಡಿ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದರು.

ನಾರದರು ಇಂತೆಂದರು — ಹರಿಯೇ! ನೀನು ಬಹಳ ದುಷ್ಟನಾಗಿರುವೆ. ಕಪಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುವೆ. ಇತರರ ಉತ್ಸಾಹ ಅಥವಾ ಉತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ನಿನ್ನಿಂದ ನೋಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ಮಾಯಾವಿಯಾಗಿದ್ದು, ನಿನ್ನ ಅಂತಃಕರಣವು ಮಲಿನವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ನೀನೇ ಮೋಹಿನೀ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ಕಪಟವನ್ನೆಸಗಿದೆ. ಅಸುರರಿಗೆ ವಾರುಣೀ ಮದಿರೆಯನ್ನು ಕುಡಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಛಲ-ಕಪಟದಲ್ಲೇ ಅನುರಾಗವುಳ್ಳ ಹರಿಯೇ! ಮಹೇಶ್ವರ ರುದ್ರನು ದಯೆಗೈದು ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿಯದಿದ್ದರೆ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮಾಯೆ ಅಂದೇ ಮುಗಿದುಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲೈ ವಿಷ್ಣುವೇ! ಕಪಟಪೂರ್ಣ ನಡತೆ ನಿನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ನಿನ್ನ ಈ ಸ್ವಭಾವವು ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿಸಿರುವನು. ನಿನ್ನ ಈ ನಡತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಈಗ ಅವನೂ ಕೂಡ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡಬಹುದು. ತನ್ನ ವಾಣೀರೂಪವಾದ ವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮಹಾದೇವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ತಿಳಿಸಿರುವನು. ಹರಿಯೇ! ಈ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿದು ಇಂದು ನಾನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಿನಗೆ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುವೆನು. ಅದರಿಂದ ನೀನು ಮತ್ತೆ ಎಂದೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಂತಹ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಲಾರೆ. ಇಂದಿನತನಕ ನಿನಗೆ ಯಾರೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಅಥವಾ ತೇಜಸ್ವೀ ಪುರುಷನು ಗಂಟು ಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ನಿರ್ಭಯನಾಗಿರುವೆ. ಆದರೆ ವಿಷ್ಣುವೇ! ಈಗ ನಿನಗೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯದ ಪೂರ್ಣಫಲವು ದೊರೆಯುವುದು.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಯಾಮೋಹಿತ ನಾರದಮುನಿಯು ತನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಖಿನ್ನರಾಗಿ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದರು- ‘ವಿಷ್ಣುವೇ! ಸ್ತ್ರೀಯಳಿಗಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ದುಃಖಿತನನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ನೀನು ಇದೇ ರೀತಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡವುತ್ತಿರುವೆ. ಇಂತಹ ಕಪಟಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ನೀನು ಯಾವ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಮಾಡಿರುವೆಯೋ ಅದೇ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ನೀನು ಮನುಷ್ಯನಾಗು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯಳ ವಿಯೋಗದ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು. ನೀನು ಯಾವ ವಾನರರಂತೆ ನನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೀಯೋ ಆ ವಾನರರೇ ಆಗ ನಿನಗೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಲಿ. ನೀನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀ-ವಿರಹದ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೂ ಪತ್ನೀವಿಯೋಗದ ದುಃಖಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಲಿ; ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ನಿನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಲಿ’.

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ನಾರದರು ಮೋಹವಶದಿಂದ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಶಂಭುವಿನ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಆ ಶಾಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಮಹಾಲೀಲೆಯನ್ನು ಗೈಯುವ ಶಂಭುವು ಜ್ಞಾನೀ ನಾರದ ಮುನಿಯೂ ಕೂಡ ಮೋಹಿತನಾದ ತನ್ನ ವಿಶ್ವಮೋಹಿನಿ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಸೆಳೆದುಕೊಂಡನು. ಆ ಮಾಯೆಯು ತಿರೋಹಿತವಾದಾಗ ನಾರದರು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಒಡಗೊಂಡರು. ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಅವರ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯೆಲ್ಲವೂ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತುಂಬಾ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಅವರು ಅತಿಯಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುತ್ತಾ ಪದೇ-ಪದೇ ತನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ಅವರು ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡುವಂತಹ ಶಂಭುವಿನ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. ಬಳಿಕ ಮಾಯೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ನಾನು ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದೆ. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಮಾಯಾಜನಿತ ಭ್ರಮೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದು, ವೈಷ್ಣವ ಶಿರೋಮಣಿ ನಾರದರು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಡವಿಬಿದ್ದರು. ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅವರನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದನು. ಆಗ ಅವರ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯು ನಾಶವಾದ ಕಾರಣ ಹೀಗೆ ನುಡಿದರು - ಓ ನಾಥನೇ! ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯು ಕೆಟ್ಟುಹೋಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ನಾನು ನಿನಗೆ ಬಹಳ ದುರ್ವಚನಗಳನ್ನು ಆಡಿದೆ. ನಿನಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟೆ. ಸ್ವಾಮಿ! ಆ ಶಾಪವನ್ನು ನೀನು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸಿಬಿಡು. ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ, ನಾನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನರಕದಲ್ಲೇ ಬೀಳುವೆನು. ಹರಿಯೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ದಾಸನಾಗಿರುವೆನು. ನನ್ನ ಪಾಪಗಳೆಲ್ಲ ನಾಶವಾಗಿ, ನರಕದಲ್ಲಿ ನಾನು ಬೀಳದಂತಹ ಯಾವ ಉಪಾಯ - ಯಾವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮಾಡಲಿ? ತಿಳಿಸು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮುನಿ ಶಿರೋಮಣಿ ನಾರದರು ಪುನಃ ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವು ಅವರನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಮಧುರವಾಗಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದನು — ಅಯ್ಯಾ! ದುಃಖಿಸ ಬೇಡ. ನೀನು ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ನಾನೊಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವೆನು, ಕೇಳು. ಅದರಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಪರಮ ಹಿತವಾಗುವುದು, ನಿನಗೆ ನರಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಲಾರದು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಿನ್ನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುವನು. ನೀನು ಮದದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾತನ್ನು ಮನ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡಿದೆ. ಅದೇ ಅಪರಾಧದ ಫಲವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಿನಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವನು; ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನೇ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಇದೆಲ್ಲವೂ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೋ. ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಕರನೇ ಗರ್ವವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವವನು. ಅವನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವನು. ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ರೂಪದಿಂದ ಅವನ ಬೋಧ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ನಿರ್ಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರನಾಗಿರುವನು. ಸತ್ತ್ವ, ರಜ, ತಮ ಈ ತ್ರಿಗುಣಗಳಿಂದ ಅತೀತನಾಗಿರುವನು, ಅವನೇ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ-ವಿಷ್ಣು-ಮಹೇಶ್ವರ ಈ ಮೂರೂ ರೂಪಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವನು. ಸಗುಣ-ನಿರ್ಗುಣನು ಅವನೇ ಆಗಿರುವನು. ನಿರ್ಗುಣ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೆಸರು ಶಿವ ಎಂದಿದೆ. ಅವನನ್ನೇ ಪರಮಾತ್ಮ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಅವಿನಾಶೀ, ಅನಂತ ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವ ಮೊದಲಾದ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯುವರು, ಅವನ ಸೇವೆಯಿಂದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮನು ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದನು, ನಾನು ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವೆನು, ಅವನು ಸ್ವತಃ ರುದ್ರರೂಪದಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ಎಲ್ಲರ ಸಂಹಾರಮಾಡುವನು. ಅವನು ಶಿವಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವನು, ಮಾಯೆಯಿಂದ ಭಿನ್ನನೂ, ನಿರ್ಗುಣನೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆಯುವನು. ಅವನ ವಿಹಾರ-ಆಚಾರ-ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದು, ಅವನು ಭಕ್ತರಮೇಲೆ ಸದಾ ದಯೆ ಮಾಡುವನು. ನಾನು ನಿನಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಅದು ಸುಖಮಯವೂ, ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳ ನಾಶಕವೂ, ಸದಾಕಾಲ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದೂ ಆಗಿದೆ; ಅದನ್ನು ನೀನು ಕೇಳು. ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮಂಗಳ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೀರ್ತನೆಮಾಡು. ಸದಾಕಾಲ ಅನನ್ಯ ಭಾವದಿಂದ ಶಿವನ ಶತನಾಮ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಾರಾಯಣಮಾಡು. ಮುನಿಯೇ! ನೀನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವನದೇ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು, ಭಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡು. ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೇ ಕೇಳು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಸು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅವನ ಪೂಜೆ-ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರು. ನಾರದನೇ! ಶರೀರ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಾಣಿಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವವನನ್ನು ಪಂಡಿತ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನೀ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನೆನಿಸುವನು. ‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ನಾಮರೂಪೀ ದಾವಾನಲದಿಂದ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಪಾಪಗಳ ಅಸಂಖ್ಯ ಪರ್ವತಗಳೇ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗುವುವು. ಇದು ತ್ರಿವಾರ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.* ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನಾಮರೂಪೀ ನೌಕೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರು ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಸಂಸಾರದ ಮೂಲಭೂತ ಪಾಪಗಳು ನಿಃಸಂದೇಹವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವುವು. ಸಂಸಾರದ ಮೂಲಭೂತ ಪಾತಕರೂಪೀ ವೃಕ್ಷವು ಶಿವನಾಮರೂಪೀ ಕುಠಾರದಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.**

* ಶಿವೇತಿನಾಮದಾವಾಗ್ನೇರ್ಮಹಾಪಾತಕಪರ್ವತಾಃ । ಭಸ್ಮೀಭವಂತ್ಯನಾಯಾಸಾತ್ ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯಂ ನ ಸಂಶಯಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು -ಸೃ 4/45)

** ಶಿವನಾಮತರೀಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಂಸಾರಾಬ್ಧಿಂ ತರಂತಿ ತೇ । ಸಂಸಾರ ಮೂಲಪಾಪಾನಿ ತೇಷಾಂ ನಶ್ಯಂತ್ಯ ಸಂಶಯಮ್ ॥

ಸಂಸಾರಮೂಲ ಭೂತಾನಾಂ ಪಾತಕಾನಾಂ ಮಹಾಮುನೇ । ಶಿವನಾಮಕುಠಾರೇಣ ವಿನಾಶೋ ಜಾಯತೇ ಧ್ರುವಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸೃ - 4/51-52)

ಪಾಪರೂಪವಾದ ದಾವಾನಲದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದವರು ಶಿವನಾಮರೂಪೀ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಬೇಕು. ಪಾಪದಾವಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಬೆಂದು ಹೋಗುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಶಿವನಾಮಾಮೃತದ ಹೊರತು ಶಾಂತಿಯು ಸಿಗಲಾರದು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯೇ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನವೆಂದೂ, ಜನ್ಮ-ಮರಣರೂಪೀ ಸಂಸಾರಬಂಧನ ನಾಶದ ಉಪಾಯವೆಂದೂ, ಹಿಂದಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಮಸ್ತ ವೇದಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕನ ಮಾಡಿ ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿರುವರು. ಇಂದಿನಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದು ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನಿತ್ಯ-ನಿರಂತರ ಜಗದಂಬೆಯ ಸಹಿತ ಮಹೇಶ್ವರ ಸದಾಶಿವನ ಭಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡು. ನಿತ್ಯವೂ ಶಿವನ ಕಥೆಯನ್ನೇ ಕೇಳು ಹಾಗೂ ಹೇಳುತ್ತಾ ಇರು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಪದೇ-ಪದೇ ಶಿವ ಭಕ್ತರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಇರು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಉಜ್ವಲ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮೊದಲಿಗೆ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸು. ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಂಕರನ ಅನುಪಮ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಕೊನೆಗೆ ಆನಂದವನ(ಕಾಶೀ)ಕ್ಕೆ ಹೋಗು. ಆ ಸ್ಥಾನವು ಶಿವನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವನಾಥನ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆ ಮಾಡು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವನ ಸ್ತುತಿ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ನೀನು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ(ಸಂಶಯರಹಿತ)ನಾಗು. ನಾರದನೇ! ಇದಾದ ಬಳಿಕ ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ತನ್ನ ಮನೋರಥದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೀನು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿ, ವಂದಿಸಿ, ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪದೇ-ಪದೇ ಶಿವನ ಮಹಿಮೆಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಶಿವಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿರುವರು. ಅವರು ನಿನಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಶತನಾಮ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುವರು. ಮುನಿಯೇ! ಇಂದಿನಿಂದ ನೀನು ಶಿವಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದ ಶಿವಭಕ್ತನಾಗು ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಿನ್ನ ಮಂಗಳವನ್ನು ಮಾಡುವನು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ನಾರದಮುನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಶ್ರೀಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ವಂದಿಸಿ, ಸ್ತುತಿಸಿ ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 4)

ನಾರದರು ಶಿವನ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದುದು, ಶಿವಗಣಗಳಿಗೆ ಶಾಪೋದ್ಧಾರದ ಮಾತು ತಿಳಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ಶಿವ ತತ್ತ್ವದ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದ ಮೇಲೆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ನಾರದರು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸತೊಡಗಿದರು. ವಿಪ್ರೋತ್ತಮರೇ! ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಅನೇಕ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರು. ದಿವ್ಯದರ್ಶಿ ನಾರದರು ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿನ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವರು ಹಾಗೂ ಈಗ ಅವರ ಚಿತ್ತವೂ ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಆ ಶಿವಗಣಗಳಿಬ್ಬರೂ ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಶಿವಗಣಗಳು ನಾರದರು ಕೊಟ್ಟ ಶಾಪದಿಂದ ಉದ್ಧಾರವಾಗುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಆದರದಿಂದ ಮುನಿಗಳ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೀಗೆ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಶಿವಗಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಶಿವನ ಗಣಗಳಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಮುನಿಗಳೇ! ನಾವು ನಿಮಗೆ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಶ್ರೀಮತಿಯ ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಚಿತ್ತವೂ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಪರಮೇಶ್ವನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ತಾವು ನಮಗಿಬ್ಬರಿಗೂ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವಿರಿ. ಆ ಸಮಯವು ಸರಿಯಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು, ನಾವು ಸುಮ್ಮನಿರುವುದೇ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಉಪಾಯವೆಂದು ತಿಳಿದೆವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾರ ದೋಷವೂ ಇಲ್ಲ. ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಕರ್ಮದ ಫಲವೇ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಯಿತು. ಸ್ವಾಮಿ! ಈಗ ತಾವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಿರಿ.

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು — ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಮಹಾದೇವನ ಗಣಗಳಾಗಿದ್ದೀರಿ ಹಾಗೂ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಪರಮ ಸಮ್ಮಾನನೀಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಹರಹಿತವಾದ ಮತ್ತು ಸುಖದಾಯಕ ಯಥಾರ್ಥವಾದ ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಮೊದಲು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಭ್ರಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು, ಕೆಟ್ಟುಹೋಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ನಾನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೋಹಕ್ಕೆ ವಶೀಭೂತನಾಗಿದ್ದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ನಾನು ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಶಿವಗಣಗಳೇ! ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಆಗುವುದು, ಆದರೂ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಶಾಪದಿಂದ ಉದ್ಧಾರದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆನು. ಮುನಿವರ್ಯ ವಿಶ್ರವಸುವಿನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ನೀವು ಸಮಸ್ತ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ (ರಾವಣ-ಕುಂಭಕರ್ಣ) ರಾಕ್ಷಸರಾಜರಾಗಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ. ಹಾಗೂ ಬಲಿಷ್ಠರೂ, ವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿದವರೂ ಪರಮ ಪ್ರತಾಪಿಗಳಾಗುವಿರಿ. ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ರಾಜರಾಗಿ ಶಿವಭಕ್ತರೂ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರೂ ಆಗುವಿರಿ. ಶಿವನದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ವರೂಪವಾದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಕೈಯಿಂದ ಹತರಾಗಿ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾಗುವಿರಿ.

ಸೂತರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಮಹಾತ್ಮಾ ನಾರದರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವಗಣರಿಬ್ಬರೂ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಆನಂದದಿಂದ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಶ್ರೀನಾರದರೂ ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದಿತರಾಗಿ ಅನನ್ಯಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಶಿವತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಪುನಃ ಪುನಃ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸತೊಡಗಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಅವರು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಮಾನ ಶಿವಪ್ರಿಯವಾದ ಕಾಶೀಪುರಿಗೆ ಹೋದರು. ಅದು ಶಿವಸ್ವರೂಪಿಯೂ, ಶಿವನಿಗೆ ಸುಖಕರವೂ ಆಗಿದೆ. ಕಾಶೀಪುರಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ನಾರದರು ಕೃತಾರ್ಥರಾದರು. ಅವರು ಕಾಶೀನಾಥನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು, ಪರಮ ಪ್ರೇಮ ಹಾಗೂ ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಕೂಡಿ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಕಾಶೀಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆನಂದದಿಂದ ಸೇವಿಸಿ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಕೃತಾರ್ಥತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರೇಮವಿಹ್ವಲರಾಗಿ ಅದರ ವಂದನೆ, ವರ್ಣನೆ, ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ನಿರಂತರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಬುದ್ಧಿಯು ಶುದ್ಧವಾಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ ವಿಶೇಷ ರೂಪರೂಪದಿಂದ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾರದರು ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅನೇಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಕುರಿತು ಅವರಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ನಾರದರ ಹೃದಯ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು.

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು — ಬ್ರಹ್ಮದೇವಾ! ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತಿರುವ ಪಿತಾಮಹನೇ! ಜಗತ್ಪ್ರಭುವೇ! ತಮ್ಮ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಹಿಮೆಯ ಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ಪಡೆದುಕೊಂಡೆ. ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗ, ಭಕ್ತಿ-ಜ್ಞಾನ, ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ತರವಾದ ತಪೋಮಾರ್ಗ, ದಾನಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಮಾರ್ಗದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಕೇಳಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನ ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪೂಜಾ-ವಿಧಿಯನ್ನೂ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಭುವೇ ! ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ವಿವಿಧ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು, ಅವನ ಸ್ವರೂಪ, ತತ್ತ್ವ, ಪ್ರಾಕಟ್ಯ, ವಿವಾಹ, ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮ ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ. ಪಾಪರಹಿತರಾದ ಪಿತಾಮಹರೇ! ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಹಾಗೂ ಆವಶ್ಯಕ ಮಾತುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಪ್ರಜಾನಾಥರೇ! ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಿವೆಯ ಆವಿರ್ಭಾವ ಹಾಗೂ ಅವರ ವಿವಾಹ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ. ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಜನ್ಮದ ಕಥೆಯನ್ನೂ ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ. ಪ್ರಭೋ! ಮೊದಲು ನಾನು ಅನೇಕ ಜನರಿಂದ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಿರುವೆನು. ಆದರೆ ತೃಪ್ತಿಯುಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವೆನು. ತಾವು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆದೋರಿರಿ.

ತನ್ನ ಪುತ್ರನಾದ ನಾರದರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಲೋಕ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನುಡಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 5)

ಆ ನಿರ್ಗುಣ ನಿರಾಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಈಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿಯ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ, ಸದಾಶಿವನಿಂದ ಅಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಟೀಕರಣ, ಉತ್ತಮ ಕಾಶೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ, ಶಿವನ ವಾಮಾಂಗದಿಂದ ಪರಮಪುರುಷ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆವಿರ್ಭಾವ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ದೇವಶಿರೋಮಣೀ ನಾರದನೇ! ನೀನು ಸದಾಕಾಲ ಜಗತ್ತಿನ ಉಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ತೊಡಗಿರುವೆ. ನೀನು ಜನರ ಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಈ ಬಹಳ ಉತ್ತಮವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷಯಿಸಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಅನಾಮಯ ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಸ್ವರೂಪವು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವೂ, ಅದ್ಭುತವೂ ಆಗಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ನಾಶವಾಗಿದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇವಲ ಅಂಧಕಾರವಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಗಲು-ರಾತ್ರೆ ಎಂಬುದೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪೃಥಿವೀ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಜಲಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಧಾನ ತತ್ತ್ವ (ಅವ್ಯಾಕೃತ ಪ್ರಕೃತಿ)ದಿಂದ ರಹಿತವಾದ ಬರಿದಾದ ಆಕಾಶಮಾತ್ರ ಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ತೇಜದ ಉಪಲಬ್ಧಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅದೃಷ್ಟ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶಗಳೂ ಅಗಲಿಹೋಗಿದ್ದವು, ಗಂಧ ಮತ್ತು ರೂಪದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ರಸವೂ ಅಭಾವವಾಗಿತ್ತು, ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಕಾಣುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿರಂತರ ಘೋರ ಅಂಧಕಾರ ಹರಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆಗ ‘ತತ್ಸದ್ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಈ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ‘ಸತ್’ ಎಂಬುದು ಏಕಮಾತ್ರ ಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವಾಗ ಇದು, ಅದು, ಹೀಗೆ, ಹಾಗೆ ಮುಂತಾದ ರೂಪದಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗುವ ಭಾವಾಭಾವಾತ್ಮಕ ಜಗತ್ತು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆಗ ಏಕಮಾತ್ರ ಆ ‘ಸತ್’ ಒಂದೇ ಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹೃದಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸತ್ತತ್ತ್ವವು ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ವಾಣಿಯೂ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಎಂದೂ ತಲುಪಲಾರದು. ಅದು ನಾಮ - ರೂಪ - ಬಣ್ಣದಿಂದಲೂ ಶೂನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದು ಸ್ಥೂಲವೂ ಅಲ್ಲ, ಕೃಶವೂ ಅಲ್ಲ, ಹ್ರಸ್ವವಾಗಲೀ, ದೀರ್ಘವಾಗಲೀ, ಲಘುವಾಗಲೀ, ಗುರುವಾಗಲೀ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹ್ರಾಸ, ವೃದ್ಧಿಗಳಿಲ್ಲ. ಶ್ರುತಿಯೂ ಕೂಡ ಅದರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚಕಿತಭಾವದಿಂದ ‘ಇದೆ’ ಇಷ್ಟೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅರ್ಥಾತ್ ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವಮಾತ್ರವನ್ನೇ ನಿರೂಪಿಸಬಲ್ಲದು. ಆದರೆ ವಿಶೇಷ ವಿವರಣೆ ಕೊಡಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಅದು ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪ, ಅನಂತ ಪರಮಾನಂದಮಯ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ ಸ್ವರೂಪ, ಅಪ್ರಮೇಯ, ಆಧಾರರಹಿತ, ನಿರ್ವಿಕಾರ, ನಿರಾಕಾರ, ನಿರ್ಗುಣ, ಯೋಗಿಗಮ್ಯ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಎಲ್ಲದರ ಏಕಮಾತ್ರ ಕಾರಣ, ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ, ನಿರಾರಂಭ, ಮಾಯಾ ಶೂನ್ಯ, ಉಪದ್ರವರಹಿತ, ಅದ್ವಿತೀಯ, ಅನಾದಿ, ಅನಂತ, ಸಂಕೋಚವಿಕಾಸದಿಂದ ಶೂನ್ಯ ಹಾಗೂ ಚಿನ್ಮಯವಾಗಿದೆ.

ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಉಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ವಿಕಲ್ಪಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಕೆಲ ಕಾಲದ ಬಳಿಕ (ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ) ದ್ವಿತೀಯದ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಅವನೊಳಗೆ ಒಂದರಿಂದ ಅನೇಕನಾಗುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಗ ಆ ನಿರಾಕಾರ ಪರಮಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಲೀಲಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತನಗಾಗಿ ಮೂರ್ತಿ (ಆಕಾರ)ಯ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಮೂರ್ತಿಯು ಸಮಸ್ತ ಐಶ್ವರ್ಯ-ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವೂ, ಸರ್ವಜ್ಞಾನಮಯವೂ, ಶುಭಸ್ವರೂಪವೂ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯೂ, ಸರ್ವರೂಪವೂ, ಸರ್ವದರ್ಶಿಯೂ, ಸರ್ವಕಾರಣವೂ, ಎಲ್ಲರ ಏಕಮಾತ್ರವಂದನೀಯವೂ, ಎಲ್ಲರ ಆದಿಯೂ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಆ ಶುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಈಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಮಾಡಿ, ಆ ಅದ್ವಿತೀಯ, ಅನಾದಿ, ಅನಂತ, ಸರ್ವಪ್ರಕಾಶಕ, ಚಿನ್ಮಯ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ, ಅವಿನಾಶಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮನು ಅಂತರ್ಹಿತನಾದನು. ಮೂರ್ತಿರಹಿತ ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ಮೂರ್ತಿಯೇ (ಚಿನ್ಮಯ ಆಕಾರ) ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅರ್ವಾಚೀನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅವನನ್ನೇ ಈಶ್ವರನೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿಗನಾಗಿದ್ದು ಸ್ವೇಚ್ಛಾನುಸಾರ ವಿಹಾರಮಾಡುವ ಆ ಸದಾಶಿವನು ತನ್ನ ವಿಗ್ರಹದ ಶ್ರೀಅಂಗದಿಂದ ಎಂದೂ ಅಗಲದೇ ಇರುವ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪಭೂತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆ ಪರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಗುಣವತಿ, ಮಾಯೆ, ಬುದ್ಧಿತತ್ತ್ವದ ಜನನೀ ಹಾಗೂ ವಿಕಾರರಹಿತಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಂಬಿಕಾ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅವಳನ್ನೇ ಪ್ರಕೃತಿ, ಸರ್ವೇಶ್ವರೀ, ತ್ರಿದೇವಜನನೀ, ನಿತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಮೂಲಕಾರಣಳು ಎಂದೂ ಹೇಳುವರು. ಸದಾಶಿವನಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಆ ಶಕ್ತಿಗೆ ಎಂಟು ಭುಜಗಳಿವೆ. ಆ ಶುಭಲಕ್ಷಣ ದೇವಿಯ ಮುಖದ ಶೋಭೆ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅವಳೊಬ್ಬಳೇ ತನ್ನ ಮುಖಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಚಂದ್ರಗಳ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಳು. ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಆಭೂಷಣಗಳು ಆಕೆಯ ಶ್ರೀಅಂಗಗಳ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಆ ದೇವಿಯು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಗತಿಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನಳಾಗಿರುವಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವಳು. ಆಕೆಯ ತೆರೆದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅರಳಿದ ಕಮಲದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆಕೆಯು ಅಚಿಂತ್ಯ ತೇಜದಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವಳು. ಅವಳು ಎಲ್ಲರ ಯೋನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸದಾಕಾಲ ಉದ್ಯಮಶೀಲಳಾಗಿರುವಳು. ಏಕಾಕಿನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಆ ಮಾಯೆ ಸಂಯೋಗವಶಾತ್ ಅನೇಕವಾಗುತ್ತಾಳೆ.

ಆ ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಪರಮಪುರುಷ, ಈಶ್ವರ, ಶಿವ, ಶಂಭು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು, ಅವನ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಅವನಿಗೆ ಐದು ಮುಖಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಖದಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು-ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿವೆ. ಅವನ ಚಿತ್ತವು ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದಶಭುಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅವನು ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ಶ್ರೀಅಂಗದ ಪ್ರಭೆಯು ಕರ್ಪೂರದಂತೆ ಶ್ವೇತ-ಗೌರವಾಗಿದೆ, ಸರ್ವಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವನು. ಆ ಕಾಲರೂಪೀ ಶಕ್ತಿಯನಾಥ ಬ್ರಹ್ಮನು ಒಮ್ಮೆಗೆ ‘ಶಿವಲೋಕ’ ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆ ಉತ್ತಮ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕಾಶೀ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಎಲ್ಲದರ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಪರಮನಿರ್ವಾಣ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷದ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಆ ಪರಮಾನಂದ ಸ್ವರೂಪನು ಪ್ರಿಯಾ-ಪ್ರಿಯತಮರೂಪ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿವ ಇವರು ಆ ಮನೋಹರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವರು. ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಿವೆಯರು ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅದನ್ನು ‘ಅವಿಮುಕ್ತಕ್ಷೇತ್ರ’ ಎಂದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಆನಂದದ ಹೇತುವಾಗಿದೆ, ಆದುದರಿಂದ ಪಿನಾಕಧಾರೀ ಶಿವನು ಮೊದಲೇ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ‘ಆನಂದವನ’ ಎಂದು ಇಟ್ಟಿರುವನು. ಬಳಿಕ ಅದು ಅವಿಮುಕ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

ದೇವಋಷಿಯೇ! ಒಮ್ಮೆ ಆ ಆನಂದವನದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಿವೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ - ಯಾರಾದರು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪುರುಷನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಂಚಾಲನೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಕೇವಲ ಕಾಶಿಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಇಚ್ಚಾನುಸಾರವಾಗಿ ವಿಚರಿಸುತ್ತಾ, ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು, ಧರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಪುರುಷನು ನಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಲೀ, ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸಲೀ, ಕೊನೆಗೆ ಸಂಹಾರವೂ ಮಾಡಲೀ. ಈ ಚಿತ್ತವು ಒಂದು ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆಯ ಉತ್ತಾಲ ತರಂಗಗಳು ಏಳುತ್ತಾ ಚಂಚಲವಾಗಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವಗುಣರೂಪೀ ರತ್ನಗಳು, ತಮೋಗುಣರೂಪೀ ಮೊಸಳೆಗಳು, ರಜೋಗುಣ ರೂಪೀ ಹವಳಗಳು ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಶಾಲ ಚಿತ್ತ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಆ ಪುರುಷನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಆನಂದ-ಕಾನನ(ಕಾಶೀ)ದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವಾ. ಈ ಆನಂದವನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡು ಇದರಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಆತುರವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಶಕ್ತಿಸಹಿತ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ತನ್ನ ವಾಮಭಾಗದ ಹತ್ತನೆಯ ಅಂಗವನ್ನು ಅಮೃತದಿಂದ ತಿಕ್ಕಿದನು. ಆಗ ಆ ಅಂಗದಿಂದ ಓರ್ವ ಪುರುಷನು ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರನಾಗಿದ್ದು, ಶಾಂತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವಗುಣವು ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಗಂಭೀರತೆಯ ಆಳವಾದ ಸಮುದ್ರವೇ ಇತ್ತು. ಮುನಿಯೇ! ಕ್ಷಮೆ ಎಂಬ ಗುಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ಪುರುಷನ ಕುರಿತು ಹುಡುಕಿದರೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ಉಪಮೆಯು ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಕಾಂತಿಯು ಇಂದ್ರನೀಲ ಮಣಿಯಂತೆ ಶ್ಯಾಮಲವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗದಿಂದಲೂ ದಿವ್ಯ ಶೋಭೆಯು ಒಸರುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ನೇತ್ರಗಳು ಅರಳಿದ ಕಮಲದಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನ ಶ್ರೀಅಂಗದಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣದಂತಹ ಕಾಂತಿಯುಕ್ತ ಎರಡು ಸುಂದರ ರೇಶ್ಮೆ ಪೀತಾಂಬರಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಯಾರಿಂದಲೂ ಪರಾಜಿತನಾಗದ ಆ ವೀರ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಪ್ರಚಂಡ ಭುಜದಂಡಗಳಿಂದ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಬಳಿಕ ಆ ಪುರುಷನು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಸ್ವಾಮಿ! ನನಗೆ ಹೆಸರನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸು, ನನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಿಳಿಸು ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನಗುತ್ತಾ ಮೇಘ ಗಂಭೀರವಾಣಿಯಿಂದ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ‘ವತ್ಸ! ವ್ಯಾಪಕನಾದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಲಿ. ಇದಲ್ಲದೆ ನಿನಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ನಾಮಗಳಿರುವವು. ಅವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದಾಗಲಿ. ನೀನು ಸುಸ್ಥಿರವಾದ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸು; ಏಕೆಂದರೆ ಅದೇ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ.’

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಶ್ವಾಸಮಾರ್ಗದಿಂದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ವೇದಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರದಾನಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಎಂದೂ ಚ್ಯುತನಾಗದೇ ಇರುವ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿದನು. ಶಕ್ತಿಸಹಿತ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ಪಾರ್ಷದರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಅದೃಶ್ಯನಾದನು. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ತಪಸ್ಸಿನ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಜಲಧಾರೆಗಳು ಹೊರಟವು. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಮಹಾ ಮುನಿಯೇ! ಆ ಜಲದಿಂದ ಬರಿದಾದ ಆಕಾಶವು ತುಂಬಿಹೋಯಿತು. ಆ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೀ ಜಲವು ತನ್ನ ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದೆಂದು ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಆಗ ಬಳಲಿದ ಪರಮಪುರುಷ ವಿಷ್ಣುವು ಅದೇ ಜಲದಲ್ಲಿ ಶಯನಮಾಡಿದನು. ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದುಬಿಟ್ಟನು. ‘ನಾರ’ ಅರ್ಥಾತ್ ಜಲದಲ್ಲಿ ಶಯನ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಶ್ರುತಿಸಮ್ಮತ ಹೆಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಪರಮಪುರುಷ ನಾರಾಯಣನಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೊಂದು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಕೃತ ವಸ್ತುವು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅನಂತರವೇ ಆ ಮಹಾತ್ಮಾ ನಾರಾಯಣನಿಂದ ಸಮಯಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಮಹಾಮತಿಯೇ! ನಾನು ಆ ತತ್ತ್ವಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು, ಕೇಳು. ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಮಹತತ್ತ್ವವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಮಹತತ್ತ್ವದಿಂದ ಮೂರು ಗುಣಗಳು, ಈ ಗುಣಗಳ ಭೇದದಿಂದಲೇ ತ್ರಿವಿಧ ಅಹಂಕಾರದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಪಂಚತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳಾದುವು. ಆ ಪಂಚತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಪಂಚ ಭೂತಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಆಗಲೇ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದವು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ತತ್ತ್ವಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿರುವೆನು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜಡವಾಗಿವೆ. ತತ್ತ್ವಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಆಗಿದೆ. ಆಗ ಏಕಾಕಾರವಾದ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಪರಮಪುರುಷ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನು ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೀ ಜಲದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಬಿಟ್ಟನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 6)

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿ ಕಮಲದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದು, ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅವನಿಗೆ ದರ್ಶನವೀಯುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಡುವೆ ಅಗ್ನಿ-ಸ್ತಂಭವು ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಅದರ ತುದಿ ಬುಡಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಅವರಿಬ್ಬರು ಅದನ್ನು ವಂದಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವ ಋಷಿಯೇ! ನಾರಾಯಣನು ಜಲದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಾಗ ಅವನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾದ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕಮಲವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಅಸಂಖ್ಯವಾದ ನಾಳಗಳಿದ್ದವು. ಅದರ ಕಾಂತಿಯು ಹಳದಿಯಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಉದ್ದ-ಎತ್ತರವೂ ಅನಂತ ಯೋಜನವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಮಲವು ಕೋಟಿಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿತ್ತು. ಸುಂದರವಾಗುವುದೊಂದಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವೂ, ಪರಮರಮಣೀಯವೂ, ದರ್ಶನೀಯವೂ, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಬಳಿಕ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಪರಮೇಶ್ವರ ಸಾಂಬಶಿವನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ತನ್ನ ಎಡದ ಅಂಗದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಕೂಡಲೇ ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತಗೊಳಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ನಾರಾಯಣನ ನಾಭಿಕಮಲದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ಲೀಲೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಆ ಕಮಲದಿಂದ ಪುತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನಾದ ನನ್ನ ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ನನಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಾದವು ಮತ್ತು ಶರೀರಕಾಂತಿಯು ಕೆಂಪಾಯಿತು. ನನ್ನ ಮಸ್ತಕಗಳು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರ ರೇಖೆಗಳಿಂದ ಅಂಕಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಅಯ್ಯಾ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯು ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ಆ ಕಮಲದ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ನನ್ನ ಶರೀರದ ಜನಕ ಅಥವಾ ಪಿತನು ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿಯದಾದೆ. ನಾನು ಯಾರು? ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿರುವೆನು? ನನ್ನ ಕೆಲಸ ಏನು? ನಾನು ಯಾರ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿರುವೆನು? ಯಾರು ನನ್ನನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು? ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಶಯದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ನಾನು ಏಕೆ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವೆನು? ನನ್ನನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿ ದವನನ್ನು ಅರಸುವುದು ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಈ ಕಮಲಪುಷ್ಪದ ಪತ್ರಯುಕ್ತನಾಳದ ಉದ್ಗಮಸ್ಥಾನವು ಈ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಡೆ ಇದೆ. ನನ್ನನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿದ ಪುರುಷನೂ ಅಲ್ಲೇ ಇರಬಹುದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೊಂಡು ನಾನು ಕಮಲದ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದೆನು. ಮುನಿಯೇ! ನಾನು ಆ ಕಮಲದ ಒಂದೊಂದು ನಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸಂಚರಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಕಮಲದ ಉದ್ಗಮದ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವು ನನಗೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ.ಆಗ ಪುನಃ ಸಂಶಯದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಆ ಕಮಲ ಪುಷ್ಪದ ಮೇಲೆ ಹೋಗಲು ಉತ್ಸಕನಾಗಿ ನಾಳಮಾರ್ಗದಿಂದ ಮೇಲೇರ ತೊಡಗಿದೆನು. ಹೀಗೆ ಬಹಳ ಮೇಲೆ ಹೋದರೂ ನಾನು ಆ ಕಮಲಕೋಶವನ್ನು ತಲುಪದೆ ಹೋದೆ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಇನ್ನೂ ಮೋಹಿತನಾದೆ. ಮುನಿಯೇ ! ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಮೋಹವನ್ನು ವಿಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಪರಮಮಂಗಲಮಯ ಉತ್ತಮ ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಆ ವಾಣಿಯು - ‘ತಪಸ್ಸು ಮಾಡು’ ಎಂದು ನುಡಿಯಿತು. ಆ ಆಕಾಶವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ನನ್ನ ಜನ್ಮದಾತ ತಂದೆಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಪುನಃ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದೆನು. ನನ್ನನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲು ಚತುರ್ಭುಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ, ಸುಂದರ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಅಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಆ ಪರಮ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ಅಂಗವು ನೀರು ತುಂಬಿದ ಮೋಡದಂತೆ ಶ್ಯಾಮಲ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಪರಮ ಪ್ರಭುವು ಸುಂದರ ಪೀತಾಂಬರವನ್ನು ಉಟ್ಟಿದ್ದನು. ತಲೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ಅವಯವಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರೀಟವೇ ಮುಂತಾದ ಬಹುಮೂಲ್ಯ ಆಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ಮುಖಾರವಿಂದವು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅರಳಿತ್ತು, ನಾನು ಆ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮೋಹಿತನಾಗಿದ್ದೆ. ಅವನು ಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥರಂತೆ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ನನಗೆ ಬಹಳ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಅವನು ಶ್ಯಾಮಲ ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಆ ಸದಸತ್ಸ್ವರೂಪ, ಸರ್ವಾತ್ಮಾ, ಚತುರ್ಭುಜಧಾರೀ, ಮಹಾಬಾಹು ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಆ ರೂಪದಿಂದ ನನ್ನ ಎದುರಿಗೆ ನೋಡಿ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು.

ಅನಂತರ ಆ ನಾರಾಯಣನೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಮಾತುಕತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ವಿವಾದವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಗಲೇ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಒಂದು ಮಹತ್ತರ ಅಗ್ನಿಸ್ತಂಭ (ಜೋತಿರ್ಮಯಲಿಂಗ)ವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ನಾನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಹೋಗಿ ಅದರ ಆದಿ-ಅಂತವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದೆವು. ಆದರೆ ನಮಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅದರ ತುದಿ ಬುಡ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಬಳಲಿ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಮರಳಿದೆ ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವೂ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲೆ ಬಂದು ನನಗೆ ಭೆಟ್ಟಿಯಾದನು. ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿದ್ದೆವು. ಶ್ರೀಹರಿಯು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೆ-ಮುಂದೆ, ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ‘ಇದು ಯಾವ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ’? ಎಂದು ಯೋಚಿಸ ತೊಡಗಿದನು. ಇದರ ಸ್ವರೂಪದ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮವಾಗಲೀ, ಹೆಸರಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಲಿಂಗರಹಿತ ತತ್ತ್ವವೇ ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಧ್ಯಾನಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಸ್ವರೂಪದ ಅರಿವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬಳಿಕ ನಾನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಹರಿ ಇಬ್ಬರೂ ನಮ್ಮ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿ ಆ ಅಗ್ನಿ-ಸ್ತಂಭವನ್ನು ವಂದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆವು.

ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಹೇಳಿದೆವು- ಮಹಾಪ್ರಭೋ! ನಾವು ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯೆವು. ನೀನು ಯಾರೇ ಆಗಿರು, ನಿನಗೆ ನಮ್ಮ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಮಹೇಶನೇ! ನೀನು ಬೇಗನೇ ನಮಗೆ ನಿನ್ನ ಯಥಾರ್ಥ ರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸು.

ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹೀಗೆ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಆವಿಷ್ಟರಾದ ನಾವಿಬ್ಬರು ಅಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸ ತೊಡಗಿದೆವು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದುಹೋದುವು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 7)

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಶಬ್ದಮಯ ಶರೀರದ ದರ್ಶನ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದನೇ ! ಹೀಗೆ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಗರ್ವರಹಿತರಾಗಿ ನಿರಂತರ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದೆವು. ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ - ಈ ಜೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನ ಕೊಡಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಲಾಷೆ ಇತ್ತು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ದೀನರ ಪ್ರತಿಪಾಲಕನೂ, ಅಹಂಕಾರಿಗಳ ಗರ್ವವನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸುವವನೂ, ಎಲ್ಲರ ಅವಿನಾಶಿ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವನು. ಅವನು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ದಯೆದೋರಿದನು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠನಿಂದ ‘ಓಮ್, ಓಮ್’ ಎಂಬ ಶಬ್ದರೂಪೀ ನಾದವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ನಾದವು ಪ್ಲುತಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಜೋರಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಆ ಶಬ್ದದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ‘ಇದು ಏನು’ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಆರಾಧ್ಯ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂತುಷ್ಟ ಚಿತ್ತದಿಂದ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಅವನು ಸರ್ವಥಾ ವೈರಭಾವದಿಂದ ರಹಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಲಿಂಗದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸನಾತನ ಆದಿವರ್ಣ ಅಕಾರವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದನು. ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಕಾರವನ್ನೂ, ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಕಾರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಓಂ ಈ ನಾದವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ತಾಗಿ ದರ್ಶಿಸಿ ಅನುಭವಿಸಿದನು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಆದಿವರ್ಣ ಅಕಾರವನ್ನು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಂತೆ ತೇಜೋಮಯವಾಗಿ ನೋಡಿ, ಉತ್ತರಭಾಗಕ್ಕೆ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಉಕಾರ ವರ್ಣವು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರದೀಪ್ತವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂತು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ! ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಕಾರವನ್ನು ಚಂದ್ರಮಂಡಲದಂತೆ ಉಜ್ವಲಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅನಂತರ ಮೇಲಕ್ಕೆ ದೃಷ್ಟಿಹರಿಸಿದಾಗ ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕ ಮಣಿಯಂತೆ ನಿರ್ಮಲ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ತುರೀಯಾತೀತ, ಅಮಲ, ನಿಷ್ಕಲ, ನಿರುಪದ್ರವ, ನಿರ್ದ್ವಂದ್ವ, ಅದ್ವಿತೀಯ, ಶೂನ್ಯಮಯ, ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರ ಭೇದರಹಿತ, ಬಾಹ್ಯಾಂತರ ಭೇದದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಜಗತ್ತಿನ ಒಳಗೆ ಹಾಗೂ ಹೊರಗೆ ಸ್ವಯಂ ಸ್ಥಿತನಾದ, ಆದಿಮಧ್ಯಾಂತರಹಿತ, ಆನಂದದ ಆದಿಕಾರಣ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಪರಮಾಶ್ರಯ, ಸತ್ಯ, ಆನಂದ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪೀ ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಯಿತು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ‘ಈ’ ಅಗ್ನಿಸ್ತಂಭವು ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು? ಎಂದು ಶ್ರೀಹರಿಯು ಯೋಚಿಸ ತೊಡಗಿದನು. ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಪುನಃ ಇದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸೋಣ. ನಾನು ಈ ಅನುಪಮ ಅನಲಸ್ತಂಭದ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುವೆನು ಎಂದು ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ವೇದ ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಇವೆರಡರ ಆವೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಋಷಿಸಮೂಹದ ಪರಮಸಾರ ರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯುವ ಓರ್ವ ಋಷಿಯು ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಆ ಋಷಿಯಿಂದಲೇ ಈ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಮಯ ಶರೀರವುಳ್ಳ ಪರಮಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ಮಹಾದೇವನೇ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿರುವನು ಎಂದು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು. ಇವನು ಅಚಿಂತ್ಯ ರುದ್ರನಾಗಿರುವನು. ಮನಸಹಿತ ವಾಣಿಯು ಯಾವುದನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಹಿಂದಿರುವುದೋ ಅಂತಹ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ವಾಚಕ ಏಕಾಕ್ಷರ (ಪ್ರಣವ)ವೇ ಇದರ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದು ಪರಮ ಕಾರಣ, ಋತ, ಸತ್ಯ, ಆನಂದ ಹಾಗೂ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ ಪರಾತ್ಪರ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಏಕಾಕ್ಷರದ ವಾಚ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಣವದ ಮೊದಲನೆಯ ಅಕ್ಷರವಾದ ಅಕಾರದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಬೀಜ ಭೂತ ಅಂಡಜನ್ಮಾ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಎರಡನೆ ಅಕ್ಷರವಾದ ಉಕಾರದಿಂದ ಪರಮ ಕಾರಣರೂಪ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಅಕ್ಷರ ಮಕಾರದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ನೀಲಲೋಹಿತ ಶಿವನ ಜ್ಞಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕಾರವು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತೃವಾಗಿದೆ, ಉಕಾರವು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡುವುದಾಗಿದೆ, ಮಕಾರವು ನಿತ್ಯ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಮಕಾರಬೋಧ್ಯ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಶಿವನು ಬೀಜೀ (ಬೀಜಮಾತ್ರದ ಸ್ವಾಮಿ)ಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಕಾರ ಸಂಜ್ಞಕ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಬೀಜ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಉಕಾರ ನಾಮಧಾರೀ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಯೋನಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಿಗೂ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಬೀಜಿ-ಬೀಜ ಮತ್ತು ಯೋನಿಯೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನನ್ನೇ ನಾದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಅದರೊಳಗೆ ಎಲ್ಲದರ ಸಮಾವೇಶವಿದೆ) ಬೀಜೀ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಬೀಜವನ್ನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಮಾಡಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನು. ಈ ಬೀಜೀ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನ ಲಿಂಗದಿಂದ ಅಕಾರರೂಪೀ ಬೀಜವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದು ಉಕಾರರೂಪೀ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ಎಲ್ಲಕಡೆ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಅದು ಸುವರ್ಣಮಯ ಅಂಡದ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಹೇಳಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಲಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ದಿವ್ಯ ಅಂಡವು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಆ ಅಂಡವು ಎರಡು ಹೋಳುಗಳಾಯಿತು. ನೀರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಅಂಡವು ಅಜನ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹೇಶ್ವರನ ಆಘಾತದಿಂದಲೇ ಒಡೆದು ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿತ್ತು. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಸುವರ್ಣಮಯ ಕಪಾಲವು ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದೇ ದ್ಯುಲೋಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ಕೆಳಗಿನ ಕಪಾಲವು ಈ ಐದು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪೃಥಿವಿಯಾಗಿದೆ. ಆ ಅಂಡದಿಂದ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು. ಅವನಿಗೆ ‘ಕ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆ ಇದೆ. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ‘ಅ’, ‘ಉ’, ‘ಮ’ ಹೀಗೆ ತ್ರಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತನಾಗಿರುವನು. ಇದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಆ ಜೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪೀ ಸದಾಶಿವನೇ ‘ಓಮ್’, ‘ಓಮ್’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತು ಎಂದು ಯಜುರ್ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಯಜುರ್ವೇದದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಂತ್ರಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಋಚೆಗಳು (ಋಗ್ವೇದ) ಮತ್ತು ಸಾಮಮಂತ್ರಗಳೂ ಕೂಡ ನಮಗೆ ಆದರಪೂರ್ವಕ - ಹೇ ಹರೇ! ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಈ ಮಾತು ಹೀಗೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಹೀಗೆ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಶ್ರೀಹರಿಯು ಶಕ್ತಿಸಂಭೂತ ಮಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಾ ಅಭ್ಯುದಯದಿಂದ ಶೋಭಿತನಾದ ಆ ಮಹೇಶ್ವರದೇವನನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡಿದನು. ಇದರ ನಡುವೆ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಪಾಲಕ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಇನ್ನೊಂದು ಅದ್ಭುತ ಹಾಗೂ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ರೂಪವು ಐದು ಮುಖಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಭುಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಕಾಂತಿಯು ಕರ್ಪೂರದಂತೆ ಗೌರವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿದ್ದು, ತರ-ತರದ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಪರಮೋದಾರ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಪುರುಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿದ್ದ , ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ನಾನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಹರಿಯು ಕೃತಾರ್ಥರಾದೆವು.

ಬಳಿಕ ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಶಬ್ದಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ನಗುತ್ತಾ ನಿಂತುಕೊಂಡನು. ಅಕಾರವು ಅವನ ಮಸ್ತಕ, ಆಕಾರವು ಲಲಾಟವು, ಇಕಾರವು ಬಲ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರವು ಎಡ ನೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಉಕಾರವನ್ನು ಅವನ ಬಲ ಹಾಗೂ ಊಕಾರವು ಎಡ ಕಿವಿಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಋಕಾರವು ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಬಲ ಕಪೋರವಾಗಿದ್ದು ಋಕಾರವು ಎಡ ಕಪೋರವಾಗಿದೆ. ಲೃ ಮತ್ತು ಲೃ ಇವು ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳು. ಏಕಾರವು ಆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಪ್ರಭುವ ಮೆಲ್ದುಟಿಯಾಗಿದೆ. ಐಕಾರವು ಕೆಳದುಟಿಯಾಗಿದೆ. ಓ ಕಾರ ಮತ್ತು ಔ ಕಾರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವನ ಮೇಲಿನ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗಿನ ದಂತಪಂಕ್ತಿಗಳು ಅಂ ಮತ್ತು ಆಃ ಇವು ಆ ದೇವಾಧಿದೇವ ಶೂಲಧಾರೀ ಶಿವನ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳು. ಕ ಮೊದಲಾದ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳು ಅವನ ಬಲದ ಐದು ಕೈಗಳಾಗಿವೆ. ಚ ಮೊದಲಾದ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳು ಎಡದ ಕೈಗಳು. ಟ ಮೊದಲಾದ ಮತ್ತು ತ ಮೊದಲಾದ ಐದು-ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳು ಅವನ ಕಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಪ ಕಾರವು ಹೊಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಫ ಕಾರವನ್ನು ಬಲದ ಪಾರ್ಶ್ವ ಮತ್ತು ಬ ಕಾರವನ್ನು ಎಡದ ಪಾರ್ಶ್ವ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಭ ಕಾರವು ಹೆಗಲು ಆಗಿದೆ. ಮ ಕಾರವು ಆ ಯೋಗೀ ಮಹಾದೇವ ಶಂಭುವಿನ ಹೃದಯವಾಗಿದೆ. ಯ ದಿಂದ ಸ ವರೆಗಿನ ಏಳು ಅಕ್ಷರಗಳು ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಶಿವನ ಶಬ್ದಮಯ ಶರೀರದ ಏಳು ಧಾತುಗಳು. ಹ ಕಾರವು ಅವನ ನಾಭಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷ ಕಾರವು ಮೇಢ್ರ(ಮೂತ್ರೇಂದ್ರಿಯ)ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ನಿರ್ಗುಣ ಹಾಗೂ ಗುಣಸ್ವರೂಪ ಪರಮಾತ್ಮನ ಶಬ್ದಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಭಗವತಿ ಉಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನೋಡಿ ನಾನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಹರಿಯು ಕೃತಾರ್ಥರಾದೆವು. ಹೀಗೆ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಮಯ ಶರೀರಧಾರೀ ಮಹೇಶ್ವರ ಶಿವನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತು ಪುನಃ ಮೇಲೆ ನೋಡಿದನು. ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಐದು ಕಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಓಂಕಾರ ಜನಿತ ಮಂತ್ರದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಮಹಾದೇವನ ‘ಓಂ ತತ್ತ್ವಮಸಿ’ ಈ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರವಾಯಿತು. ಅದು ಪರಮೋಚ್ಚ ಮಂತ್ರರೂಪವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಸಮಸ್ತ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದ ಸಾಧಕ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿಸ್ವರೂಪೀ ಗಾಯತ್ರೀ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಮಹಾಮಂತ್ರವು ಗೋಚರಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳಿದ್ದು ಚತುರ್ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥ ರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಅನಂತರ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರ, ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಸಂಜ್ಞಕ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅವನ್ನು ಜಪಿಸತೊಡಗಿದನು.

ಅನಂತರ ಋಕ್, ಯಜುಃ, ಸಾಮ ಇವು ಯಾರ ರೂಪವಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾರು ಈಶ್ವರರ ಮುಕುಟಮಣಿ ಈಶಾನನಾಗಿರುವನೋ ಯಾರ ಹೃದಯ ಅಘೋರ ಅರ್ಥಾತ್ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿದೆಯೋ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸರ್ವಗುಹ್ಯ ಸದಾಶಿವನೋ, ಅವನ ಚರಣ ಪರಮ ಸುಂದರವಾಗಿದೆಯೋ, ಮಹಾನ್ ದೇವತೆಯಾಗಿರುವನೋ, ಮಹಾನ್ ಸರ್ಪರಾಜನನ್ನು ಆಭೂಷಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿರುವನೋ, ಯಾರಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಲು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವವೋ, ಯಾರು ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನಗೂ ಅಧಿಪತಿಯೋ, ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ, ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವವನೋ, ಆ ವರದಾಯಕ ಸಾಂಬಶಿವನನ್ನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಪ್ರಿಯ ವಚನಗಳಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟ ಚಿತ್ತನಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 8)

ಉಮೆಯಸಹಿತ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ, ಅವನಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ವಿವೇಚನೆ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳ ಏಕತೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಎಲೈ ನಾರದನೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಮಾಡಿದ ತನ್ನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಕರುಣಾನಿಧಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಉಮಾದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಐದು ಮುಖಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಖದಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು-ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಣೆಯ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಚಂದ್ರಮುಕುಟ ಸುಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಶಿರದಲ್ಲಿ ಜಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದು, ಗೌರವರ್ಣ, ವಿಶಾಲನೇತ್ರನಾದ ಶಿವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಭೂತಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ದಶಭುಜಗಳಿದ್ದು, ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಚಿಹ್ನೆ ಇತ್ತು. ಶ್ರೀಅಂಗವು ಸಮಸ್ತ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರ ಶಿವನ ಮಸ್ತಕವು ಭಸ್ಮಮಯ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರದಿಂದ ಅಂಕಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನು ಭಗವತಿ ಉಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ನಾನು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಪುನಃ ಪ್ರಿಯವಚನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದೆವು. ಆಗ ಪಾಪಹಾರೀ ಕರುಣಾಕರ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಶ್ವಾಸರೂಪದಿಂದ ವೇದವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಶಿವನು ಪರಮಾತ್ಮ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಗುಹ್ಯಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಕೃಪೆಗೈದು ನನಗೂ ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ವೇದಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೃತಾರ್ಥನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಪುನಃ ಅವನಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸದುಪದೇಶವನ್ನು ಕೊಡಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶ್ರೀಹರಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಕೃಪಾನಿಧಾನ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇಂತೆಂದನು.

ಶ್ರೀಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿರುವೆನು. ನೀವು ಮಹಾದೇವನಾದ ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿರಿ. ಈಗ ನಿಮಗೆ ಕಂಡು ಬರುವ ಸ್ವರೂಪದಂತೆಯೇ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಪೂಜೆ-ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಮಹಾಬಲಿಯಾಗಿದ್ದೀರಿ, ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪಭೂತಾ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟರಾಗಿರುವಿರಿ. ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾದ ನನ್ನ ಎಡ-ಬಲ ಅಂಗದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಆವಿರ್ಭಾವವಾಗಿದೆ. ಈ ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ನನ್ನ ಬಲ ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗಿರುವನು. ವಿಷ್ಣುವಾದ ನೀನು ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ನನ್ನ ಎಡ ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವೆ. ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು ಹಾಗೂ ನಿಮಗೆ ವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಭಕ್ತಿಯು ಉಂಟಾಗಲಿ. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸು. ವತ್ಸ ವಿಷ್ಣುವೇ! ನೀನು ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸ್ತುತಾ ಇರು.

ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನಾದ ಶಂಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನಮಗೆ ಪೂಜೆಯ ಉತ್ತಮ ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಅದಕ್ಕನುಸಾರ ಪೂಜಿತನಾದ ಮೇಲೆ ಅವನು ಪೂಜಕನಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶಂಭುವಿನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ಪ್ರಭೋ! ನಮ್ಮ ಕುರಿತು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಉಂಟಾಗಿದ್ದರೆ, ನೀನು ನಮಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಆವಶ್ಯಕವೆಂದು ತಿಳಿದರೆ, ‘ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ಅನನ್ಯ ಹಾಗೂ ಅವಿಚಲ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯು ಇರುವಂತೆ ಮಾಡು’ ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶ್ರೀಹರಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಪುನಃ ನತಮಸ್ತಕನಾಗಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದ ನಾರಾಯಣನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು-

ಶ್ರೀಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರದ ಕರ್ತೃನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಸಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪ ನಿರ್ವಿಕಾರ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವೆ. ವಿಷ್ಣುವೇ! ಸೃಷ್ಟಿ, ರಕ್ಷಣೆ, ಪ್ರಳಯ ಸ್ವರೂಪೀ ಗುಣಗಳ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ಭೇದದಿಂದ ನಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ ಎಂಬ ನಾಮಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮೂರು ಸ್ವರೂಪಗಳಿಂದ ವಿಭಕ್ತನಾಗಿರುವೆನು. ಹರಿಯೇ! ನಿಜವಾಗಿ ನಾನು ಸದಾಕಾಲ ನಿಷ್ಕಲನೇ ಆಗಿರುವೆನು. ವಿಷ್ಣುವೇ! ನೀನು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನು ನನ್ನ ಅವತಾರದ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ನಾನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿಸುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾಗಿರುವೆನು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನನ್ನ ಇಂತಹುದೇ ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟ ರೂಪವು ನಿನ್ನ ಶರೀರದಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಅದನ್ನು ರುದ್ರನೆಂದು ಹೇಳುವರು. ನನ್ನ ಅಂಶದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದ ರುದ್ರನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ನನ್ನಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಾರದು. ನಾನೇ ಆ ರುದ್ರನಾಗಿರುವೆನು. ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂತರವೂ ಇಲ್ಲ. ಜ್ಯೋತಿಯು ನೀರೇ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಏರ್ಪಟ್ಟರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಶದೋಷ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ನಿರ್ಗುಣ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ನನಗೆ ಯಾವುದರ ಸಂಯೋಗದಿಂದಲೂ ಬಂಧನ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ನನ್ನ ಶಿವರೂಪವಾಗಿದೆ. ರುದ್ರನು ಪ್ರಕಟನಾದಾಗ ಅವನೂ ಶಿವನಂತೆಯೇ ಆಗುವನು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಭೇದವೆಣಿಸಬಾರದು. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಒಂದೇ ರೂಪವು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿರುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವ ಮತ್ತು ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭೇದಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲ ದೃಶ್ಯವು ನನ್ನ ವಿಚಾರದಿಂದ ಶಿವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ.

ನಾನು, ನೀನು, ಬ್ರಹ್ಮ ಹಾಗೂ ಈ ರುದ್ರನು ಪ್ರಕಟನಾದಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ಏಕರೂಪವೇ ಆಗಿದ್ದೇವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭೇದವೇ ಇಲ್ಲ. ಭೇದವೆಣಿಸಿದರೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಬಂಧನವಾಗುವುದು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ಶಿವರೂಪವೇ ಸನಾತನವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಸದಾಕಾಲ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳ ಮೂಲಭೂತ ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ, ಹಾಗೂ ಅನಂತ ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದೆ.* ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಯಾವಾಗಲೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನನ್ನ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಕೇಳು, ನಾನು ನಿನಗೆ ಒಂದು ಗೋಪನೀಯ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆನು. ನಾನು ಸ್ವತಃ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಭ್ರಕುಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ‘ಹರನು ತಾಮಸ ಪ್ರಕೃತಿಯವನಾಗಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂದು ಜನರು ಹೇಳುವರು. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರದ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.

* ಮೂಲೀಭೂತಂ ಸದೋಕ್ತಂ ಚ ಸತ್ಯಜ್ಞಾನಮನಂತಕಮ್ ।

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸೃ - 9/40)

ಆ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ತಾಮಸವೇ ಅಲ್ಲ, ವೈಕಾರಿಕ (ಸಾತ್ವಿಕ)ವೆಂದೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು; (ಏಕೆಂದರೆ, ಸಾತ್ತ್ವಿಕವಾದ ದೇವತೆಗಳು ವೈಕಾರಿಕ ಅಹಂಕಾರದ್ದೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ, ಈ ತಾಮಸ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ ಮೊದಲಾದ ಭೇದಗಳು ಕೇವಲ ಹೆಸರಿಗಷ್ಟೇ ಇದೆ, ವಸ್ತುತಃ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹರನನ್ನು ತಾಮಸನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀವು ಹೀಗೇ ಮಾಡಬೇಕು, ನೀನಾದರೋ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿರ್ಮಾತೃನಾಗು, ಶ್ರೀಹರಿಯು ಇದನ್ನು ಪಾಲನೆಮಾಡಲಿ, ನನ್ನ ಅಂಶದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವ ರುದ್ರನು ಇದರ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ಮಾಡುವನು. ‘ಉಮಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ಪ್ರಕೃತಿ ದೇವಿಯ ಶಕ್ತಿಭೂತಾ ವಾಗ್ದೇವಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೇವಿಸುವಳು. ಮತ್ತೆ ಈ ಪ್ರಕೃತಿದೇವಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶಕ್ತಿಯು ಲಕ್ಷ್ಮೀರೂಪದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವಳು. ಅನಂತರ ಪುನಃ ಕಾಳೀ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಮೂರನೆಯ ಶಕ್ತಿಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನನ್ನ ಅಂಶಭೂತ ರುದ್ರದೇವನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಳು. ಆಕೆಯು ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಳಾಗುವಳು. ಹೀಗೆ ನಾನು ದೇವಿಯ ಶುಭಸ್ವರೂಪೀ ಪರಾಶಕ್ತಿಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟೆ. ಅವರ ಕಾರ್ಯವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿ, ಪಾಲನೆ, ಸಂಹಾರ ನಡೆಯುವುದು. ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಾ ಪ್ರಕೃತಿ ದೇವಿಯ ಅಂಶಭೂತಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹರಿಯೇ! ನೀನು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸಹಾಯಪಡೆದು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನೀನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಶಭೂತಾ ವಾಗ್ದೇವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಂಚಾಲನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯ ಅಂಶಭೂತಾ ಪರಾತ್ಪರ ಕಾಳಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ರುದ್ರರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಳಯ ಸಂಬಂಧೀ ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವೆನು. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಸಮಸ್ತ ಆಶ್ರಮಗಳ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಇತರ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ನಾಲ್ಕೂ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಸುಖ ಪಡೆಯುವಿರಿ. ಹರಿಯೇ! ನೀನು ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿದ್ದು, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಹಿತೈಷಿಯಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗಾಗಿ ಮುಕ್ತಿದಾತೃನಾಗುವೆ. ನನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಫಲವೇ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಆಗುವುದು. ನನ್ನ ಈ ಮಾತು ತ್ರಿವಾರ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಎಡೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವು ಇದ್ದಾನೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಾನಿದ್ದೇನೆ. ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಅಂತರವನ್ನು ನೋಡದವನೇ ನನಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ.* ಶ್ರೀಹರಿಯು ನನ್ನ ಎಡಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವನು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಬಲ ಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವನು. ಮಹಾಪ್ರಳಯಕಾರೀ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ರುದ್ರನು ನನ್ನ ಹೃದಯದಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತನಾಗುವನು. ವಿಷ್ಣುವೇ! ನಾನೇ ಸೃಷ್ಟಿ, ಪಾಲನೆ, ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವ ರಜವೇ ಮೊದಲಾದ ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನು ಗುಣಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷನಿಂದಲೂ ಅತೀತನಾಗಿರುವನು. ಅದ್ವಿತೀಯ, ನಿತ್ಯ, ಅನಂತ, ಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ನಿರಂಜನ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವನು. ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳ ಪಾಲಿಸುವ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಒಳಗೆ ತಮೋಗುಣ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಸತ್ತ್ವಗುಣವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ಸಂಹಾರಮಾಡುವ ರುದ್ರನು ಒಳಗೆ ಸತ್ವಗುಣ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ತಮೋಗುಣವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮನು ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ರಜೋಗುಣಿಯೇ ಆಗಿರುವನು. ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ರುದ್ರ ಈ ಮೂರೂ ದೇವತೆಗಳ ಗುಣಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಶಿವನು ಗುಣಾತೀತನೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣುವೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತೃನಾದ ಪಿತಾಮಹನನ್ನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಪಾಲಿಸು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನೀನು ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪೂಜನೀಯನಾಗುವೆ.

* ಮಮೈವ ಹೃದಯೇ ವಿಷ್ಣುರ್ವಿಷ್ಣೋಶ್ಚ ಹೃದಯೇ ಹ್ಯಹಮ್ । ಉಭಯೋರಂತರಂ ಯೋ ವೈ ನ ಜಾನಾತಿ ಮತೋ ಮಮ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸೃ - 9/55-56)

(ಅಧ್ಯಾಯ 9)

ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷ ದಾನದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅಂತರ್ಧಾನನಾಗುವುದು

ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಉತ್ತಮ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಹರಿಯೇ! ವಿಷ್ಣುವೇ! ಈಗ ನನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದರಿಂದ ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯನೂ ಪೂಜನೀಯನೂ ಆಗುವೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ರಚಿಸಿದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ದುಃಖ ಅಥವಾ ಸಂಕಟ ಉಂಟಾದಾಗ ನೀನು ಆ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸದಾಕಾಲ ತತ್ಪರನಾಗಿರು. ನಿನ್ನ ಸಮಸ್ತ ದುಸ್ಸಹ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವೆನು. ಜಯಿಸಲಾರದ, ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕಟರಾದ ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾನು ಕೊಲ್ಲುವೆನು. ನೀನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರು. ನೀನು ರುದ್ರನ ಧ್ಯೇಯನಾಗಿರುವೆ ಹಾಗೂ ರುದ್ರನು ನಿನ್ನ ಧ್ಯೇಯನಾಗಿರುವನು. ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಂತರವಿಲ್ಲ.* ರುದ್ರನ ಭಕ್ತನಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನ ಎಲ್ಲ ಪುಣ್ಯವು ತತ್ಕಾಲ ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಹೋಗುವುದು. ಪುರುಷೋತ್ತಮ ವಿಷ್ಣೋ! ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾದೀತು. ಈ ಮಾತು ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.** ನೀನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಕೊಡುವವನಾಗು ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರ ಧ್ಯೇಯನಾಗಿ, ಪೂಜ್ಯನಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರು.

* ರುದ್ರಧ್ಯೇಯೋ ಭವಾಂಶ್ಚೈವ ಭವದ್ಧ್ಯೇಯೋ ಹರಸ್ತಥಾ । ಯುವಯೋರಂತರಂ ನೈವ ತವ ರುದ್ರಸ್ಯ ಕಿಂಚನ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸೃ - ಖಂ - 10/6)

** ರುದ್ರಭಕ್ತೋ ನರೋ ಯಸ್ತು ತವ ನಿಂದಾಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ । ತಸ್ಯ ಪುಣ್ಯಂ ಚ ನಿಖಿಲಂ ದ್ರುತಂ ಭಸ್ಮ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥
ನರಕೇ ಪತನಂ ತಸ್ಯ ತ್ವದ್ದ್ವೇಷಾತ್ ಪುರುಷೋತ್ತಮ । ಮದಾಜ್ಞಯಾ ಭವೇದ್ವಿಷ್ಣೋ ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯಂ ನ ಸಂಶಯಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸೃ -ಖಂ - 10/8-9)

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು ಸಂಕಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ಇವನಿಗೆ ನೀನು ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರು. ಎಲ್ಲರ ಅಧಕ್ಷನಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಕರುಣಿಸುವುದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳ ಸಾಧಕನಾಗಿದ್ದು, ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿರುವುದು. ನಿನಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನನಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವನು. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಅಂತರವನ್ನು ಎಣಿಸುವವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.I*

* ತ್ವಾಂ ಯಃ ಸಮಾಶ್ರಿತೋ ನೂನಂ ಮಾಮೇವ ಸ ಸಮಾಶ್ರಿತಃ । ಅಂತರಂ ಯಶ್ಚ ಜಾನಾತಿ ನಿರಯೇ ಪತತಿ ಧ್ರುವಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸೃ - ಖಂ - 10/14)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಎಲ್ಲರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಶ್ವನಾಥನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಮಂದಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ಕರುಣಾಸಿಂಧುವೇ! ಜಗನ್ನಾಥ ಶಂಕರನೇ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಗಧೀನನಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡುವೆನು. ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ನಿನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನಿಗೆ ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನರಕವಾಸವನ್ನು ಕೊಡು. ನಾಥನೇ! ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನಾದವನು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾಗುವನು. ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುವವನಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವು ದುರ್ಲಭವಿಲ್ಲ.**

** ಮಮ ಭಕ್ತಶ್ಚ ಯಃ ಸ್ವಾಮಿನ್ ಸ್ತವ ನಿಂದಾಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ । ತಸ್ಯ ವೈ ನಿರಯೇ ವಾಸಂ ಪ್ರಯಚ್ಛ ನಿಯತಂ ಧ್ರುವಮ್ ॥

ತ್ವದ್ಭಕ್ತೋ ಯೋ ಭವೇತ್ ಸ್ವಾಮಿನ್ ಮಮ ಪ್ರಿಯತರೋ ಹಿ ಸಃ । ಏವಂ ಮೈ ಯೋ ವಿಜಾನಾತಿ ತಸ್ಯ ಮುಕ್ತಿರ್ನದುರ್ಲಭಾ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸೃ -ಖಂ - 10/30-31)

ಶ್ರೀಹರಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದುಃಖಹಾರೀ ಹರನು ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿ, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಹಿತದ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಮಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ವರವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಕೃಪಾಪೂರ್ವಕ ನಮ್ಮ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ, ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ-ನೋಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನವಾದನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವಲಿಂಗದ ವೇದಿ ಅಥವಾ ಅರ್ಧಭಾಗವು ಮಹಾದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹೇಶ್ವರ, ಲಯದ ಅಧಿಷ್ಠಾನನಾದ್ದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಅದರಲ್ಲೇ ನಿಖಿಲ ಜಗತ್ತು ಲಯ ಹೊಂದುವುದು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಶಿವಲಿಂಗದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯು ನನ್ನ ಬಳಿ ಇಲ್ಲ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 10)

ಶಿವಪೂಜೆಯ ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಫಲ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯರಾದ ಮಹಾನುಭಾವ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಇಂದು ತಾವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಪರಮ ಪಾವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದಿರಿ. ದಯಾನಿಧಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮತ್ತು ನಾರದರ ಸಂವಾದದ ಅನುಸಾರ ನೀವು ನಮಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುವ ಶಿವಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರು ಎಲ್ಲರೂ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು? ತಾವು ವ್ಯಾಸರ ಬಾಯಿಂದ ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಪ್ರದ ಹಾಗೂ ಶ್ರುತಿಸಮ್ಮತವಾದ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಆ ಮುನಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ತಕ್ಕದಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೇಳತೊಡಗಿದರು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ತಾವು ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನೇ ಕೇಳಿರುವಿರಿ. ಆದರೆ ಇದು ರಹಸ್ಯದ ಮಾತಾಗಿದೆ. ನಾನು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ, ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಇಂದು ಕೆಲವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಇಂದು ನೀವು ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ ಹಿಂದೆ ವೇದವ್ಯಾಸರು ಸನತ್ಕುಮಾರರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದನು. ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಉಪಮನ್ಯುವೂ ಕೇಳಿದ್ದನು. ವೇದವ್ಯಾಸರು ಶಿವಪೂಜೆಯೇ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಲೋಕಹಿತದ ಬಯಕೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮಹಾತ್ಮಾ ಉಪಮನ್ಯುವಿನಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದನು. ಹಿಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ನಾರದರಿಗೆ ಹೇಳಿದ ವಿಷಯವನ್ನೇ ಈಗ ನಿಮಗೆ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ನಾರದನೇ! ನಾನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುವೆನು, ಕೇಳು. ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಸುಖಮಯ, ನಿರ್ಮಲ ಹಾಗೂ ಸನಾತನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಲಗಳು ದೊರೆಯುವುವು. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವತನಕ ದರಿದ್ರತೆ, ರೋಗ, ದುಃಖ, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಪೀಡೆ ಇವು ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ಪಾಪಗಳು (ಕಷ್ಟಗಳು) ಇರುವುವು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳು ವಿಲೀನವಾಗುವುವು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಸುಖಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅನಂತರ ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯು ದೊರೆಯುವುದು. ಮಾನವ ಶರೀರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂತಾನ ಸುಖದ ಕಾಮನೆಯುಳ್ಳವನು, ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಮನೋರಥಗಳ ಸಾಧಕನು ಮಹಾದೇವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳ ಹಾಗೂ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಧಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಗುರು ಹಾಗೂ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ನನ್ನ, ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳೇ ಮೊದಲಾದವರನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಿ, ಸ್ತೋತ್ರ ಪಾರಾಯಣ ಪೂರ್ವಕ ಶಂಕರನ ನಾಮವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಕೊಂಡಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಎದ್ದು, ವಾಸಸ್ಥಾನದ ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಲತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬೇಕು. ಮುನಿಯೇ! ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಮಲೋತ್ಸರ್ಗ ಮಾಡಬೇಕು, ಶೌಚದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗಲು ನಾನು ಕೇಳಿದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಇಂದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ದತ್ತಚಿತ್ತನಾಗಿ ಕೇಳು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಗುದಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಐದು ಬಾರಿ ಶುದ್ಧ ಮೃತ್ತಿಕೆಯಿಂದ ತೊಳೆಯಬೇಕು. ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ, ವೈಶ್ಯನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಹಾಗೂ ಶೂದ್ರನು ಎರಡು ಬಾರಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಗುದದ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮೃತ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಲಿಂಗಕ್ಕೂ ಒಮ್ಮೆ ಮೃತ್ತಿಕೆಯನ್ನು, ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಹಚ್ಚಬೇಕು. ಅನಂತರ ಎಡ ಕೈಯನ್ನು ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಹಾಗೂ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಏಳು ಬಾರಿ ಮೃತ್ತಿಕೆಯಿಂದ ತೊಳೆಯಬೇಕು. ಅಯ್ಯಾ! ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಮೂರು-ಮೂರು ಬಾರಿ ಮೃತ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಗೆ ಮೃತ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ತೊಳೆಯಬೇಕು. ಸ್ತ್ರೀಯರು ಶೂದ್ರರಂತೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೃತ್ತಿಕೆಯಿಂದ ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೈ-ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಶುದ್ಧ ಮೃತ್ತಿಕೆಯಿಂದ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ವರ್ಣಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಮರದ ಕಡ್ಡಿಯಿಂದ ದಂತಧಾವನ ಮಾಡಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲದ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಹನ್ನೊಂದು ಅಂಗುಲ, ವೈಶ್ಯನು ಹತ್ತು ಅಂಗುಲ, ಶೂದ್ರನು ಒಂಭತ್ತು ಅಂಗುಲದ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ದಂತಧಾವನ ಕಡ್ಡಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಮನುಸ್ಮೃತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಕಾಲದೋಷಗಳ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿಯೇ ದಂತಧಾವನ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಯ್ಯಾ! ಷಷ್ಠಿ, ಪ್ರತಿಪದಾ, ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ, ನವಮಿ, ವ್ರತದ ದಿನ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯ, ಭಾನುವಾರ ಹಾಗೂ ಶ್ರಾದ್ಧದ ದಿನ ದಂತಧಾವನವು ವರ್ಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಬಾರದು. ದಂತಧಾವನದ ಬಳಿಕ ತೀರ್ಥ (ಜಲಾಶಯ) ಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ವಿಶೇಷ ದೇಶ-ಕಾಲ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣ ಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ಮೊದಲಿಗೆ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ತೊಳೆದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಶುದ್ಧ ಏಕಾಂತಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡಿಯೇ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು.

ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಪೂಜಾಮಂದಿರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಂದರ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮೊದಲಿಗೆ ನ್ಯಾಸಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಹಾದೇವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಶಿವನ ಪೂಜೆಯ ಮೊದಲು ಗಣಪತಿಯ, ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಪಾಲಕರನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಬಳಿಕ ದೇವತೆಗಾಗಿ ಪೀಠಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅಥವಾ ಅಷ್ಟದಲ ಕಮಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪೂಜಾದ್ರವ್ಯಗಳ ಬಳಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಆ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಮೂರು ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಪುನಃ ಕೈಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಮೂರು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಅಂದರೆ ಕುಂಭಕವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಇಂತು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು ಅವನಿಗೆ ಐದು ಮುಖಗಳಿವೆ, ಹತ್ತು ಭುಜಗಳಿವೆ, ಶುದ್ಧಸ್ಫಟಿಕದಂತಹ ಉಜ್ವಲ ಕಾಂತಿಯಿದೆ. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಒಡವೆಗಳು ಅವನ ಶ್ರೀಅಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಭೂಷಿತವಾಗಿವೆ. ಅವನು ವ್ಯಾಘ್ರಾಂಬರ ವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ, ನನಗೂ ಇವನಂತೆಯೇ ರೂಪವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಲೀ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಭಾವಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬಿಡುವನು. ಹೀಗೆ ಭಾವನೆಯ ಮೂಲಕ ಶಿವನದೇ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಶರೀರ ಶುದ್ಧಿಗೈದು, ಮೂಲಮಂತ್ರವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು, ಅಥವಾ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರಣವದಿಂದಲೇ ಷಡಂಗ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ‘ಓಂ ಅದ್ಯೇತ್ಯಾದಿ’ ಸಂಕಲ್ಪ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು. ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಆಚಮನಕ್ಕಾಗಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದವರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಒಂಭತ್ತು ಕಲಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಅವನ್ನು ದರ್ಭೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು, ದರ್ಭೆಗಳಿಂದಲೇ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಆ ಎಲ್ಲ ಕಲಶಗಳಲ್ಲಿ ಶೀತಲ-ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದವರು ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ಬರೆದ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ಲಾವಂಚ, ಚಂದನಗಳನ್ನು, ಪಾದ್ಯಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹೂವು, ಕಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆ, ಕರ್ಪೂರ, ಆಲದ ಬೇರು ಹಾಗೂ ತಮಾಲ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಯಥಾರೂಪದಿಂದ ಕುಟ್ಟಿ ಚೂರ್ಣಮಾಡಿ, ಆಚಮನೀಯ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಚಂದನಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಕಬೇಕು. ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ನಂದೀಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಗಂಧ, ಧೂಪ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ದೀಪಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂತೋಷಚಿತ್ತನಾಗಿ ಮಂತ್ರ ಸಮೂಹಗಳ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಣವ’ವನ್ನು, ಕೊನೆಗೆ ‘ನಮ’ಃ ಪದಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಇಷ್ಟದೇವರಿಗಾಗಿ ಯಥೋಚಿತ ಆಸನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಣವದಿಂದ ಪದ್ಮಾಸನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಹೀಗೆ ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಈ ಕಮಲದ ಪೂರ್ವದಳವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಅಣಿಮಾ ಎಂಬ ಐಶ್ವರ್ಯರೂಪೀ ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ದಳವು ಲಘಿಮಾ ಆಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ದಳವು ಮಹಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ದಳವು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯದ ದಳವು ಪ್ರಾಕಾಮ್ಯವಾಗಿದೆ. ನೈರ್ಋತ್ಯದ ದಳವು ಈಶಿತ್ವವಾಗಿದೆ. ವಾಯವ್ಯದ ದಳವು ವಶಿತ್ವವಾಗಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯದ ದಳವು ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಆ ಕಮಲದ ಕರ್ಣಿಕೆಯನ್ನು ಸೋಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯ, ಸೂರ್ಯನ ಕೆಳಗೆ ಅಗ್ನಿ, ಅಗ್ನಿಯ ಕೆಳಗೆ ಧರ್ಮಾದಿಗಳ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಕಲ್ಪಿಸಿ, ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತ, ಮಹತ್ತತ್ವ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಸೋಮನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ವ, ರಜ, ತಮ ಈ ತ್ರಿಗುಣಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ‘ಓಂ ಸದ್ಯೋಜಾತಂ ಪ್ರಪದ್ಯಾಮಿ’ ಮುಂತಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ, ‘ಓಂ ವಾಮದೇವಾಯ ನಮಃ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಆಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ‘ಓಂ ತತ್ಪುರುಷಾಯ ವಿದ್ಮಹೇ’ ಈ ರುದ್ರ ಗಾಯತ್ರೀಯಿಂದ ಇಷ್ಟದೇವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ‘ಓಂ ಅಘೋರೇಭ್ಯೋ’ ಈ ಅಘೋರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಬೇಕು. ‘ಓಂ ಈಶಾನಃ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನಾಮ್’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಪಾದ್ಯ, ಆಚಮನೀಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಗಂಧ, ಚಂದನಾದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಜಲದಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ರುದ್ರನಿಗೆ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಪಂಚಗವ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ವಿಧಿಯಿಂದ ಐದು ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಪ್ರಣವನಿಂದಲೇ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ, ಆ ಮಿಶ್ರಿತ ಗವ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಹಾಕಬೇಕು. ಅನಂತರ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಕಬ್ಬಿನಹಾಲು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ಇವುಗಳಿಂದ ಸ್ನಾನಮಾಡಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ, ಹಿತಕಾರೀ ಪೂಜನೀಯ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಪ್ರಣವೋಚ್ಚಾರಪೂರ್ವಕ ಪವಿತ್ರ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪವಿತ್ರ ಜಲಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣಪೂರ್ವಕ ನೀರನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಸಾಧಕನು ಬಿಳಿಯ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಆ ನೀರನ್ನು ಸೋಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಷ್ಟದೇವನಿಗೆ ಚಂದನವನ್ನು ಏರಿಸುವವರೆಗೆ ಆ ಜಲವನ್ನು ದೂರಮಾಡಬಾರದು. ಆಗ ಸುಂದರ ಅಕ್ಷತೆಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಚಿತ್ತನಾಗಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅವನಿಗೆ ಕುಶ, ಅಪಾಮಾರ್ಗ, ಕರ್ಪೂರ, ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಸಂಪಿಗೆ, ಗುಲಾಬಿ, ಬಿಳಿಯ ಕಣಿಗಲೆ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರ, ಕಮಲಪುಷ್ಪ, ಉತ್ಪಲ ಮುಂತಾದ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಅಪೂರ್ವ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಚಂದನಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಜಲಧಾರೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಕಲಶಗಳಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಪೂರ್ವಕ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆಯು ಸಮಸ್ತ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದಾಗಿದೆ.

ಅಯ್ಯಾ! ಸಮಸ್ತ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಕಾಮನೆಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆ ಪೂಜೆಯ ಸಂಬಂಧೀ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುವೆನು, ಕೇಳು. ಪಾವಮಾನಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ‘ವಾಙ್ಮ’ ಮುಂತಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ರುದ್ರಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ನೀಲರುದ್ರ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ಸುಂದರ ಶುಭವಾದ ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತದಿಂದ, ಶ್ರೀಸೂಕ್ತದಿಂದ, ಅಥರ್ವಶೀರ್ಷ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ‘ಆ ನೋ ಭದ್ರಾ’ ಮುಂತಾದ ಶಾಂತಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ದಶಶಾಂತಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ಭಾರುಂಡಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಅರುಣಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ಅರ್ಥಾಭೀಷ್ಟಸಾಮ ಹಾಗೂ ದೇವವ್ರತ ಸಾಮದಿಂದ, ‘ಅಭಿತ್ವಾ’ ಮುಂತಾದ ರಥಂತರ ಸಾಮದಿಂದ, ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ಸಾವಿರ ಅಥವಾ ಒಂದು ನೂರ ಒಂದು ಜಲಧಾರೆಗಳು ಶಿವನಮೇಲೆ ಬೀಳುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಬೇಕು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ವೇದ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅಥವಾ ನಾಮಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಚಂದನ, ಪುಷ್ಪ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಣವದಿಂದಲೇ ಮುಖವಾಸ (ತಾಂಬೂಲ) ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಅವನು ಸ್ಫಟಿಕಮಣಿಯಂತೆ ನಿರ್ಮಲನೂ, ನಿಷ್ಕಲನೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ, ಸರ್ವಲೋಕಕಾರಣನೂ, ಸರ್ವಲೋಕ ಮಯನೂ, ಪರಮದೇವನೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ, ರುದ್ರ, ಇಂದ್ರ, ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅಗೋಚರನಾಗಿರುವನು. ವೇದವೇತ್ತರಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಮನ - ವಾಣಿಗೆ ಅಗೋಚರನೆಂದು ಹೇಳಿರುವರು. ಅವನು ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತಗಳಿಂದ ರಹಿತನೂ, ಸಮಸ್ತ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಔಷಧರೂಪನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಶಿವತತ್ತ್ವ ನಾಮದಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾಗಿರುವನು. ಹಾಗೂ ಶಿವಲಿಂಗದ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿರುವನು. ಅಂತಹ ಶಿವನ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರದಿಂದಲೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಧೂಪ, ದೀಪ, ನೈವೇದ್ಯ, ತಾಂಬೂಲ ಮತ್ತು ಸುರಮ್ಯ ಆರತಿಗಳಿಂದ ಯಥಾವಿಧಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಇತರ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನಿತ್ತು ಭಗವಂತನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ನಿಂತು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗಿನ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಂಕರವನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು -

ಅಜ್ಞಾನಾದ್ಯದಿ ವಾ ಜ್ಞಾನಾಜ್ಜಪ ಪೂಜಾದಿಕಂ ಮಾಯಾ ।

ಕೃತಂ ತದಸ್ತು ಸಫಲಂ ಕೃಪಯಾ ತವ ಶಂಕರ ॥

‘ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿಯಾದ ಶಿವನೇ! ನಾನು ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಅಥವಾ ತಿಳಿದೋ ಮಾಡಿದ ಜಪ-ಪೂಜಾದಿಗಳು ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಫಲವಾಗಲೀ’.

ಹೀಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನತಾಪೂರ್ವಕ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ1ವನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಆಶೀಃ2 ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಮಾರ್ಜನ3 ಮಾಡಬೇಕು. ಮಾರ್ಜನದ ಬಳಿಕ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಷಮಾ4 ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಪುನರಾಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ವಿಸರ್ಜನೆ5ಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಅದ್ಯಾ6ದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಪುನಃ ಸಂಪೂರ್ಣಭಾವದಿಂದ ಭಾವಿತನಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು.

1 ‘ಓಂ ಸ್ವಸ್ತಿನ ಇಂದ್ರೋ ವೃದ್ಧಶ್ರವಾಃ ಸ್ವಸ್ತಿ ನಃ ಪೂಷಾ ವಿಶ್ವವೇದಾಃ । ಸ್ವಸ್ತಿ ನಸ್ತಾರ್ಕ್ಷೋ ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿಃ ಸ್ವಸ್ತಿ ನೋ ಬೃಹಸ್ಪರ್ತಿದಧಾತು’ ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಸಂಬಂಧೀ ಮಂತ್ರಗಳು. 2 ‘ಕಾಲೇವರ್ಷತು ಪರ್ಜನ್ಯಃ ಪೃಥಿವೀ ಶಸ್ಯಶಾಲಿನೀ । ದೇಶೋಽಯಂ ಕ್ಷೋಭರಹಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸಂತುನಿರ್ಭಯಾಃ ॥ ಸರ್ವೇ ಚ ಸುಖಿನಃ ಸಂತು ಸರ್ವೇ ಸಂತು ನಿರಾಮಯಾಃ । ಸರ್ವೇ ಭದ್ರಾಣಿ ಪಶ್ಯಂತು ಮಾ ಕಶ್ಚಿದ್ ದುಃಖ ಭಾಗ್ಭವೇತ್ ॥’ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಶೀಃ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಾಗಿವೆ. 3 ‘ಓಂ ಆಪೋ ಹಿ ಷ್ಠಾ ಮಯೋಭುವಃ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮೂರು ಮಾರ್ಜನ ಮಂತ್ರಗಳು. ಇವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಇಷ್ಟದೇವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸುವುದನ್ನು ಮಾರ್ಜನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 4 ‘ಅಪರಾಧಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕ್ರಿಯೆಂತೇಽಹರ್ನಿಶಂ ಮಯಾ । ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಮೇ ದೇವ ಕ್ಷಮಸ್ವ ಪರಮೇಶ್ವರ ॥’ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷಮಾಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಶ್ಲೋಕಗಳು. 5 ‘ಯಾಂತು ದೇವಗಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಪೂಜಾಮಾದಾಯ ಮಾಮಕೀಮ್ । ಅಭೀಷ್ಟಫಲದಾನಾಯ ಪುನರಾಗಮವಾಯ ಚ ॥’ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಸರ್ಜನ ಶ್ಲೋಕಗಳು. 6. ‘ಓಂ ಅದ್ಯಾ ದೇವಾ ಉದಿತಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ನಿರಗ್ಂ’ ಹಸ ಪಿಪೃತಾ ನಿರವದ್ಯಾತ್ ತನ್ನೋ ಮಿತ್ರೋ ವರುಣೋ ಮಾಮಹಂತಾಮದಿತಿಃ ಸಿಂಧುಃ ಪೃಥಿವೀ ಉತ ದ್ಯೌಃ ।

(ಯಜು - 33/42)

ಶಿವೇ ಭಕ್ತಿಃ ಶಿವೇ ಭಕ್ತಿಃ ಶಿವೇ ಭಕ್ತಿರ್ಭವೇ ಭವೇ ।

ಅನ್ಯಥಾ ಶರಣಂ ನಾಸ್ತಿ ತ್ವಮೇವ ಶರಣಂ ಮಮ ॥

‘ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವನಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಭಕ್ತಿ ಇರಲಿ, ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಇರಲಿ, ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಇರಲೀ, ಶಿವನಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಶರಣ ಕೊಡುವವರು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಮಹಾದೇವನೇ! ನೀನೇ ನನಗೆ ಶರಣ ದಾತೃನಾಗಿರುವೆ.’

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿ ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧಿಗಳ ದಾತೃನಾದ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಪರಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಂಟಲಿನ ಸ್ವರದಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಸಪರಿವಾದ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಅನುಪಮ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಸಮಸ್ತ ಲೌಕಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಖವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು.

ಹೀಗೆ ಶಿವಭಕ್ತಿ ಪರಾಯಣನಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿಯೇ ಹೆಜ್ಜೆ-ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವನು ಉತ್ತಮ ವಕ್ತಾ ಆಗುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಅವನಿಗೆ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ರೋಗ, ದುಃಖ, ಇತರರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉದ್ವೇಗ, ಕುಟಿಲತೆ ಮತ್ತು ವಿಷ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಇದಿರಾಗುವ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಪರಮಶಿವನು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಉಪಾಸಕನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಸದ್ಗುಣಗಳ ವೃದ್ಧಿಯು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ಶಿವನ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಿರುವೆನು. ಇನ್ನು ನೀನು ಏನನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂದಿರುವೆ? ಯಾವ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳ ಬೇಕೆಂದಿರುವೇ?

(ಅಧ್ಯಾಯ 11)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಹಾಗೂ ಅವನ ಪೂಜೆಯ ಅನಿವಾರ್ಯ ಆವಶ್ಯಕತೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ಬ್ರಹ್ಮದೇವನೇ! ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ತಾವು ಧನ್ಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ ತಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದು. ವಿಧಿಯೇ! ನೀವು ಪುನಃ ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅಯ್ಯಾ! ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ನಾನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ, ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ತಟಕ್ಕೆ ಕರೆದು ಕೊಂಡುಹೋದೆನು. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಹಿತಸಾಧನೆ ಮಾಡುವ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವನು. ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ಶಿವಪೂಜೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ - ಒಂದು ಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕ್ಷಣವಾದರೂ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡದಿರುವುದೇ ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ. ಅದೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಛಿದ್ರವಾಗಿದೆ, ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದೇ ಮೂರ್ಖತೆಯಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದವನು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುವವನು, ಎಂದಿಗೂ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.* ಮನೋಹರ ಭವನ, ಸುಂದರ ಒಡವೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗುವಷ್ಟು ಧನ, ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರೇ ಆದಿ ಸಂತಾನ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸುಂದರ ಶರೀರ, ಅಲೌಕಿಕ-ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಸ್ವರ್ಗದ ಸುಖ, ಕೊನೆಗೆ ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಫಲ ಅಥವಾ ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಯಸುವ ಮಹಾ ಸೌಭಾಗ್ಯಶಾಲೀ ಪುರುಷನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನ ಪೂಜೆ-ಅರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುವನು. ನಿತ್ಯವೂ ಭಕ್ತಿಪರಾಯಣನಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನಿಗೆ ಸಫಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವನು ಪಾಪಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುವುದಿಲ್ಲ.

* ಭವಭಕ್ತಿಪರಾ ಯೇ ಚ ಭವಪ್ರಣತಚೇತಸಃ । ಭವ ಸಂಸ್ಮರಣಾ ಯೇ ಚ ನ ತೇ ದುಃಖಸ್ಯ ಭಾಜನಾಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸೃ - ಖಂ - 12/21)

ಭಗವಂತನು ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮನುಷ್ಯರ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳ ಪೂರ್ಣತೆಗಾಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ಕರೆಸಿ ಹೇಳಿದನು ‘ವಿಶ್ವಕರ್ಮನೇ! ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನೀನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸುಂದರ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕೊಡು’. ಆಗ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನನ್ನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಟ್ಟನು.

ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾರದನೇ! ಯಾವ ದೇವತೆಗೆ ಯಾವ ಶಿವಲಿಂಗವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತೆಂಬುದನ್ನು ಇಂದು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ಅದನ್ನು ಕೇಳು. ಇಂದ್ರನು ಪದ್ಮರಾಗ ಮಣಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಮತ್ತು ಕುಬೇರನು ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮನು ಪೀತಮಣಿಮಯ (ಪುಷ್ಯರಾಗ) ಲಿಂಗವನ್ನು ಹಾಗೂ ವರುಣನು ಶ್ಯಾಮವರ್ಣದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಇಂದ್ರನೀಲಮಣಿಯ ಹಾಗೂ ನಾನು ಹೇಮಮಯ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವೆವು. ಮುನಿಯೇ! ವಿಶ್ವೇದೇವತೆಗಳು ಬಿಳಿಯ ಲಿಂಗವನ್ನು, ವಸುಗಣರು ಹಿತ್ತಾಳೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗವನ್ನು, ಅಶ್ವಿನಿದೇವತೆಗಳಿಬ್ಬರೂ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವರು. ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯು ಸ್ಫಟಿಕಮಯ ಲಿಂಗವನ್ನು, ಆದಿತ್ಯಗಣರು ತಾಮ್ರದ ಲಿಂಗವನ್ನು, ಸೋಮರಾಜರು ಮುತ್ತಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗವನ್ನು, ಅಗ್ನಿದೇವನು ವಜ್ರದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೇಷ್ಠಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಾಗೂ ಅವರ ಪತ್ನಿಯರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು, ಮಯಾಸುರನು ಚಂದನ ನಿರ್ಮಿತ ಲಿಂಗವನ್ನು, ನಾಗರು ಹವಳದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯು ಬೆಣ್ಣೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗವನ್ನು, ಯೋಗಿಗಳು ಭಸ್ಮಮಯ ಲಿಂಗವನ್ನು, ಯಕ್ಷರು ಮೊಸರಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಲಿಂಗವನ್ನು ಛಾಯಾದೇವಿಯು ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗವನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮಪತ್ನಿಯು ರತ್ನಮಯ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಾಣಾಸುರನು ಪಾದರಸ ಅಥವಾ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವನು. ಇತರ ಜನರೂ ಹೀಗೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಿಂತಹ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಜನರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಋಷಿಗಳು ಆಯಾಯಾ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಈ ರೀತಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅವರ ಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನಗೂ ಪಿನಾಕಪಾಣಿ ಮಹಾದೇವನ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಪೂಜಾಸಂಬಂಧೀ ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವಶಿರೋಮಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ನನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟೆ. ಮುನಿಯೇ! ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಮಸ್ತದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಶಿವಪೂಜೆಯ ಉತ್ತಮ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆನು.

ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ದೇವತೆಗಳ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಋಷಿಗಳಿರಾ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಭಕ್ತಿಪರಾಯಣರಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ನಾನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಶಿವಪೂಜೆಯ ಉತ್ತಮ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ದೇವತೆಗಳಿರಾ ಮತ್ತು ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಪ್ರಾಯಶಃ ದುರ್ಲಭವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಇನ್ನೂ ದುರ್ಲಭವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿಯೂ ಆಚಾರವಂತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಳೆಯುವುದು ಉತ್ತಮ ಪುಣ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಇಂತಹ ಜನ್ಮವು ಸುಲಭವಾದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿತ ಉತ್ತಮ ಕರ್ಮದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಆಯಾ ಜಾತಿಗಾಗಿ ಹೇಳಿರುವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಬಾರದು. ಎಷ್ಟು ಸಂಪತ್ತು ಇದೆಯೋ ಅದಕ್ಕನುಸಾರ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಕರ್ಮಮಯ ಸಾವಿರಾರು ಯಜ್ಞಗಳಿಗಿಂತ ತಪೋಯಜ್ಞವು ಹಿರಿದಾದುದು, ಸಾವಿರಾರು ತಪೋಯಜ್ಞಗಳಿಗಿಂತ ಜಪಯಜ್ಞದ ಮಹತ್ವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿಲ್ಲ. ಧ್ಯಾನವು ಜ್ಞಾನದ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟ ದೇವ ಸಮರಸ ಶಿವನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆಯುವರು.* ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವ ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸದಾ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿರುವನು. ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾದ ಪುರುಷರ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾದಿಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

* ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞಾತ್ಪರಂ ನಾಸ್ತಿ ಧ್ಯಾನಂ ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಸಾಧನಮ್ । ಯತಃ ಸಮರಸಂ ಸ್ವೇಷ್ಟಂ ಯೋಗೀ ಧ್ಯಾನೇನ ಪಶ್ಯತಿ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸೃ - 12/46)

ಮನುಷ್ಯನು ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವವರೆಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಪರಮಾತ್ಮನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿಂದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತನಾಗಿರುವನು; ಒಬ್ಬನೇ ಭಗವಾನ್ ಸೂರ್ಯನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಜಲಾಶಯಾದಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವಾಗಿ ಇರುವಂತೆಯೇ ಕಂಡು ಬರುವನು. ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೇಳಿಬರುವ ಯಾವ-ಯಾವ ಸತ್ ಅಥವಾ ಅಸತ್ ವಸ್ತುವೆಲ್ಲವುಗಳು ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಶಿವರೂಪವೇ ಆಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುವವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪೂಜೆಯು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವವನ ಪತನವು ನಿಶ್ಚಿತವಾದುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಈ ಯಥಾರ್ಥವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ತನ್ನ ಜಾತಿಗಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಯಾವ-ಯಾವ ದೇವರಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ-ಹೇಗೆ ಭಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ ಆಯಾ ಆರಾಧ್ಯದೇವರ ಪೂಜನಾದಿಗಳನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದಾನಾದಿಗಳ ಹೊರತು ಪಾತಕಗಳು ದೂರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.** ಕೊಳೆಯಾದ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಬಣ್ಣವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹತ್ತುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ತೊಳೆದು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಬಣ್ಣಗಳೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹತ್ತುವುವು. ಹಾಗೆಯೇ ದೇವತೆಗಳ ಚೆನ್ನಾದ ಪೂಜೆಯಿಂದ ತ್ರಿವಿಧ ಶರೀರವು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮಲವಾದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಬಣ್ಣವು ಹತ್ತುವುದು ಮತ್ತು ಆಗಲೇ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವಾಗುವುದು. ವಿಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾದಾಗ ಭೇದಭಾವದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದು. ಭೇದವು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಲಗಿದಾಗ ದ್ವಂದ್ವ-ದುಃಖಗಳು ದೂರವಾಗುವವು. ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವ-ದುಃಖಗಳಿಂದ ರಹಿತನಾದವನು ಶಿವರೂಪನಾಗಿ ಹೋಗುವನು.

** ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಯಥಾಭಕ್ತಿಃ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಪೂಜನಾದಿಕಮ್ । ವಿನಾ ಪೂಜನದಾನಾದಿ ಪಾತಕಂ ನ ಚ ದೂರತಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸೃ - ಖಂ - 12/69)

ಮನುಷ್ಯನು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರುವತನಕ ಪಂಚ ದೇವತೆಗಳ ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶಂಕರನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ಎಲ್ಲರ ಏಕಮಾತ್ರ ಮೂಲ(ಬೇರು)ನಾದ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಮೂಲದಲ್ಲಿ ನೀರುಣಿಸಿದರೆ ಶಾಖಾಸ್ಥಾನೀಯ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ತಾನಾಗಿ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವವನು ತನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದು ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 12)

ಶಿವನ ಪೂಜೆಯ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ವಿಧಿಯ ವರ್ಣನೆ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಈಗ ನಾನು ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಸುಖಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸುವ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ದೇವತೆಗಳಿರಾ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿರಾ! ನೀವು ದತ್ತಚಿತ್ತರಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ಉಪಾಸಕನು ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲೇ ಎದ್ದು ಜಗದಂಬೆ ಪಾರ್ವತೀ ಸಹಿತ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಶಿವನನ್ನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು - ‘ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ಏಳು, ಎದ್ದೇಳು. ನನ್ನ ಹೃದಯ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಏಳಿರಿ, ಉಮಾಕಾಂತನೇ! ಏಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಮಂಗಲವನ್ನು ಮಾಡು, ನಾನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲೆನು, ಆದರೆ ನನಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಅಧರ್ಮವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ದೂರವಾಗಿಲ್ಲ. ಮಹಾದೇವನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದಂತೆ ನಾನು ಮಾಡುವೆನು’. ಹೀಗೆ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ಗುರುದೇವರ ಚರಣಪಾದುಕೆ ಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಊರಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಲ-ಮೂತ್ರ ತ್ಯಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಬೇಕು. ಶೌಚದ ಬಳಿಕ ಮೃತ್ತಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಲದಿಂದ ಶರೀರವನ್ನು ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಕೈ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ದಂತಧಾವನ ಮಾಡಬೇಕು. ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ದಂತಧಾವನ ಮಾಡಿ ಬಾಯನ್ನು ಹದಿನಾರು ಬಾರಿ ಮುಕ್ಕಳಿಸಿ ತೊಳೆಯಬೇಕು. ದೇವತೆಗಳಿರಾ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿರಾ! ಷಷ್ಠಿ, ಪ್ರತಿಪದಾ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ನವಮಿ ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಭಾನುವಾರದಂದು ಶಿವಭಕ್ತನಾದವನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ದಂತಧಾವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಅನುಕೂಲಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ನದಿಯೇ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಬೇಕು. ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ನಾನಮಾಡಬಾರದು. ಭಾನುವಾರ, ಶ್ರಾದ್ಧ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಗ್ರಹಣ, ಮಹಾದಾನ, ತೀರ್ಥ, ಉಪವಾಸದ ದಿನ ಅಥವಾ ಅಶೌಚವಿದ್ದಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ಬಿಸಿ ನೀರಿನಿಂದ ಸ್ನಾನಮಾಡಬಾರದು. ಶಿವಭಕ್ತನಾದವನು ತೀರ್ಥಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಇದಿರಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಬೇಕು. ಸ್ನಾನದ ಮೊದಲು ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ ಅವನು ವಿಹಿತ ಹಾಗೂ ನಿಷಿದ್ಧ ದಿನಗಳ ವಿಚಾರಮಾಡಿಯೇ ತೈಲಾಭ್ಯಂಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನಿಯಮಪೂರ್ವಕ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವವನಿಗೆ ಯಾವ ದಿನವೂ ತೈಲಾಭ್ಯಂಗಕ್ಕೆ ದೂಷಿತವಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದು ಯಾವದಿನವೂ ದೂಷಿತವಲ್ಲ. ಸಾಸಿವೆಯ ಎಣ್ಣೆಯು ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇತರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೂಷಿತವಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ದೇಶ-ಕಾಲವನ್ನು ವಿಚಾರಮಾಡಿಯೇ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಸ್ನಾನಮಾಡುವಾಗ ಮುಖವು ಉತ್ತರ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಇರಬೇಕು.

ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಎಂದೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಾರದು. ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಇಷ್ಟದೇವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಸ್ನಾನಮಾಡಬೇಕು. ಬೇರೆಯವರು ಧರಿಸಿದ ವಸ್ತ್ರವು, ಅಥವಾ ಇತರರು ತೊಟ್ಟುಕೊಂಡ ವಸ್ತ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ವತಃ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ವಸ್ತ್ರವು ಉಚ್ಛಿಷ್ಟವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಂಡಾಗಲೇ ಉಪಯೋಗ ಮಾಡಬಹುದು. ಸ್ನಾನದ ಬಳಿಕ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಋಷಿಗಳಿಗೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಕೊಡುವಂತಹ ಸ್ನಾನಾಂಗ ತರ್ಪಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಆನಂತರ ಮಡಿ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆಚಮನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ! ಮತ್ತೆ ಸೆಗಣಿಯಿಂದ ಸಾರಿಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಆಸನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಆಸನವು ವಿಶುದ್ಧ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅಗಲವಾಗಿರಬೇಕು. ಇಂತಹ ಆಸನವು ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಾಸಲು ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಮೃಗಚರ್ಮವೇ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷನು ಆ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಭಸ್ಮದಿಂದ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತ್ರಿಪುಂಡ್ರದಿಂದ ಜಪ, ತಪ, ದಾನ ಇವುಗಳು ಸಫಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಭಸ್ಮದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರದ ಸಾಧನೆ ಜಲಾದಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರ ಧರಿಸಿ, ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತನ್ನ ನಿತ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರ ಪೂರ್ವಕ ಆಚಮನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ತಂದಿರಿಸಬೇಕು. ಆವಶ್ಯಕವಾದ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿ ತನ್ನ ಬಳಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಬೇಸರವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಿರಭಾವದಿಂದ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಜಲ, ಗಂಧ, ಅಕ್ಷತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಅರ್ಘ್ಯಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು. ಅದರಿಂದ ಉಪಚಾರದ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಸದ್ಗುರುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಅವರ ಅನುಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿಡದೆ ಪರಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಪರಿವಾರ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಸಿಂಧೂರವೇ ಮೊದಲಾದ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಿ-ಬುದ್ಧಿಸಹಿತ ವಿಘ್ನಹಾರೀ ಗಣಪತಿಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಲಾಭದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಗಣಪತಿಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವನ ನಾಮದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮಃ ಎಂಬುದನ್ನು ಜೋಡಿಸಬೇಕು. ನಾಮವನ್ನು ಚತುರ್ಥಿ ವಿಭಕ್ತಿಯುಕ್ತ ವಾಗಿರಬೇಕು. (ಓಂ ಗಣಪತಯೇ ನಮಃ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಲಾಭಯುತಾಯ ಸಿದ್ಧಿಬುದ್ಧಿಸಹಿತಾಯ ಗಣಪತಯೇ ನಮಃ) ಅನಂತರ ಗಣಪತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮಾ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪುನಃ ಸಹೋದರ ಕಾರ್ತಿಕೇಯಸಹಿತ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಪರಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಸದಾಕಾಲ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ದ್ವಾರಪಾಲಕರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಸತೀ-ಸಾಧ್ವೀ ಗಿರಿರಾಜ ನಂದಿನೀ ಉಮೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಚಂದನ, ಕುಂಕುಮ, ಧೂಪ, ದೀಪಾದಿ ಅನೇಕ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ, ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ನೈವೇದ್ಯಗಳಿಂದ ಶಿವೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಬಳಿಕ ಸಾಧಕನು ಶಿವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಯಥಾಸಾಧ್ಯ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಮಣ್ಣು, ಬಂಗಾರ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಧಾತು ಅಥವಾ ಪಾದರಸ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವನ ಪೂಜೆಯಾದಾಗ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಪೂಜಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಮೃತ್ತಿಕೆಯ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಮಾಡಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಸ್ಥಾಪನಾಸಂಬಂಧೀ ಎಲ್ಲ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸರ್ವಥಾ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಭೂತಶುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಮಾತೃಕಾನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಪ್ರಾಣಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಪಾಲಕರನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅವರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ಮೂಲಮಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಪೂಜೆಯ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ತನಗಾಗಿ ಆಸನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆಗ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖನಾಗಿ ಕುಳಿತು, ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂಲಮಂತ್ರವನ್ನು ಹತ್ತು ಸಲ ಜಪಿಸಬೇಕು. ಕೈಗಳಿಂದ ಪಂಚ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು. ಇದು ಪೂಜೆಯ ಆವಶ್ಯಕ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿಯೇ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿ, ಗುರುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಪದ್ಮಾಸನ ಅಥವಾ ಭದ್ರಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಅಥವಾ ಉತ್ತಾನಾಸನ ಇಲ್ಲವೆ ಪರ್ಯಂಕಾಸನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಮತ್ತೆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅರ್ಘ್ಯ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷಾಲನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲೆ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ, ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಳಗಿನ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಆವಾಹಿಸಬೇಕು.

ಆವಾಹನ

ಕೈಲಾಸಶಿಖರಸ್ಥಂ ಚ ಪಾರ್ವತೀಪತಿ ಮುತ್ತಮಮ್ ॥47॥

ಯಥೋಕ್ತರೂಪಿಣಂ ಶಂಭುಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ಗುಣರೂಪಿಣಮ್ ।

ಪಂಚವಕ್ತ್ರಂ ದಶಭುಜಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ ವೃಷಭಧ್ವಜಮ್ ॥48॥

ಕರ್ಪೂರಗೌರಂ ದಿವ್ಯಾಂಗಂ ಚಂದ್ರಮೌಲಿಂ ಕಪರ್ದಿನಮ್ ।

ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮೋತ್ತರೀಯಂ ಚ ಗಜ ಚರ್ಮಾಂಬರಂ ಶುಭಮ್ ॥49॥

ವಾಸುಕ್ಯಾದಿ ಪರೀತಾಂಗಂ ಪಿನಾಕಾದ್ಯಾಯುಧಾನ್ವಿತಮ್ ।

ಸಿದ್ಧಯೋಽಷ್ಟೌ ಚ ಯಸ್ಯಾಗ್ರೇ ನೃತ್ಯಂತೀಹ ನಿರಂತರಮ್ ॥50॥

ಜಯಜಯೇತಿ ಶಬ್ದೈಶ್ಚ ಸೇವಿತಂ ಭಕ್ತಪುಂಜಕೈಃ ।

ತೇಜಸಾ ದುಸ್ಸಹೇನೈವ ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯಂ ದೇವಸೇವಿತಮ್ ॥51॥

ಶರಣ್ಯಂ ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ಪಸನ್ನಮುಖಪಂಕಜಮ್ ।

ವೇದೈಃ ಶಾಸ್ತ್ರೈರ್ಯಥಾಗೀತಂ ವಿಷ್ಣುಬ್ರಹ್ಮನುತಂ ಸದಾ ॥52॥

ಭಕ್ತವತ್ಸಲಮಾನಂದಂ ಶಿವಮಾವಾಹಯಾಮ್ಯಹಮ್ ।

(ಅಧ್ಯಾಯ 13)

ಶಿವನು ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯ ಪತಿಯೂ, ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮನಾಗಿರುವನು.ಅವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಅವನು ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಗುಣರೂಪನಾಗಿರುವನು. ಅವನಿಗೆ ಐದು ಮುಖಗಳೂ, ಹತ್ತು ಭುಜಗಳೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಖದಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು - ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಅವನ ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ವೃಷಭನ ಚಿಹ್ನೆ ಅಂಕಿತವಾಗಿದೆ. ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಕರ್ಪೂರದಂತೆ ಗೌರವಾಗಿದೆ. ದಿವ್ಯರೂಪಧಾರಿಯಾದ ಅವನು ಚಂದ್ರರೂಪೀ ಮುಕುಟದಿಂದ ಸುಶೋಭಿತನಾಗಿರುವನು. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಜಟಾಜೂಟ ಧರಿಸಿರುವನು. ಅವನು ಗಜ ಚರ್ಮಾಂಬರವನ್ನು ಉಟ್ಟುಕೊಂಡು, ವ್ಯಾಘ್ರಾಂಬರವನ್ನು ಹೊದ್ದುಕೊಂಡಿರುವನು. ಶುಭ ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಅವನ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ನಾಗಗಳು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪಿನಾಕವೇ ಮೊದಲಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ಮುಂದುಗಡೆ ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಗಳು ನಿರಂತರ ನೃತ್ಯವಾಡುತ್ತಿರುವರು. ಭಕ್ತ ಸಮುದಾಯವು ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವರು. ದುಸ್ಸಹ ತೇಜದಿಂದಾಗಿ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡುವುದೂ ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅವನು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸೇವಿತನಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಶರಣ ಕೊಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಮುಖಾರವಿಂದವು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅರಳಿದ್ದು, ವೇದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಅವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಯಥಾವತ್ ಹಾಡುತ್ತಿವೆ. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರೂ ಸದಾ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರುವರು. ಪರಮಾನಂದ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಆ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಭು ಶಿವನನ್ನು ನಾನು ಆವಾಹಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಂಬಶಿವನ ಧ್ಯಾನಮಾಡಿ ‘ಸಾಂಬಾಯ ಸದಾಶಿವಾಯ ನಮಃ ಆಸನಂ ಸಮರ್ಪಯಾಮಿ’ ಎಂದು ಆಸನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಚತುರ್ಥ್ಯಂತ ಪದದಿಂದಲೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆಸನದ ಬಳಿಕ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಪಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಂಭುವಿಗೆ ಆಚಮನವನ್ನು ನೀಡಿ, ಪಂಚಾಮೃತದಿಂದ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಶಂಕರನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ವೇದಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಸಮಂತ್ರಕ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತ ನಾಮಪದಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ತ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅಭೀಷ್ಟ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಶಂಕರನ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ವಾರುಣ (ಶುದ್ಧೋದಕ) ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಅವನ ಶ್ರೀಅಂಗಕ್ಕೆ ಸುಗಂಧಿತ ಚಂದನ ಹಾಗೂ ಇತರ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಲೇಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಸುಗಂಧಿತ ಜಲದಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ಜಲಧಾರೆಯಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ವೇದಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ಷಡಂಗದಿಂದ ಅಥವಾ ಶಿವನ ಹನ್ನೊಂದು ನಾಮಗಳಿಂದ ಯಥಾವಕಾಶ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ಶುಭ್ರ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒರೆಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಆಚಮನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಎಳ್ಳು, ಅಕ್ಷತೆ, ಗೋದಿ, ಹೆಸರು, ಉದ್ದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಪಂಚ-ಮುಖವುಳ್ಳ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನಿಗೆ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಏರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಧ್ಯಾನಕ್ಕನುಸಾರ ಯಥೋಚಿತ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನಿರಿಸಿ ಕಮಲ, ಶತಪತ್ರ, ಶಂಖಪುಷ್ಪ , ಕುಶಪುಷ್ಪ , ಧತ್ತೂರ, ಮಂದಾರ, ದ್ರೋಣಪುಷ್ಪ (ತುಂಬೆ) ತುಲಸೀದಳ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ, ಏರಿಸಿ, ಪರಾಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಅಭಾವವಾದರೂ ಶಿವನಿಗೆ ಕೇವಲ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯು ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಸುಗಂಧಿತ ಚೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ಸುವಾಸಿತ ಉತ್ತಮ ತೈಲವೇ (ಅತ್ತರ, ಗಂಧದೆಣ್ಣೆ) ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಹರ್ಷದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಗುಗ್ಗುಳ ಮತ್ತು ಅಗರು ಮುಂತಾದ ಧೂಪವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಬೇಕು. ಶಂಕರನಿಗೆ ತುಪ್ಪದ ದೀಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಕೆಳಗಿನ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಪುನಃ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಭಾವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅವನ ಮುಖಮಾರ್ಜನೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಅರ್ಘ್ಯಮಂತ್ರ

ರೂಪಂ ದೇಹಿ ಯಶೋ ದೇಹಿ ಭೋಗಂ ದೇಹಿ ಚ ಶಂಕರ ।

ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿ ಫಲಂ ದೇಹಿ ಗೃಹೀತ್ವಾರ್ಘ್ಯಂ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ॥

‘ಪ್ರಭೋ! ಶಂಕರನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ನೀನು ಈ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನನಗೆ ರೂಪವನ್ನು ಕೊಡು, ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೊಡು, ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕೊಡು ಹಾಗೂ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸು.’

ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಉತ್ತಮ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನೈವೇದ್ಯದ ನಂತರ ಆಚಮನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಸಾಂಗೋಪಾಂಗವಾದ ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪಂಚಾರತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಬೇಕು. ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ, ನಾಭಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ, ಮುಖದ ಬಳಿ ಒಮ್ಮೆ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಏಳುಬಾರಿ ಆರತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಬೇಕು. ಅನಂತರ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ನಂತರ ಭಕ್ತನು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ಮಂತ್ರ

ಅಜ್ಞಾನಾದ್ಯದಿ ವಾಜ್ಞಾನಾದ್ಯದ್ಯತ್ಪೂಜಾದಿಕಂ ಮಾಯಾ ।

ಕೃತಂ ತದಸ್ತು ಸಫಲಂ ಕೃಪಯಾ ತವ ಶಂಕರ ॥

ತಾವಕಸ್ತ್ವದ್ಗತ ಪ್ರಾಣಸ್ತ್ವಚ್ಚಿತ್ತೋಽಹಂ ಸದಾ ಮೃಡ ।

ಇತಿ ವಿಜ್ಞಾಯ ಗೌರೀಶ ಭೂತನಾಥ ಪ್ರಸೀದ ಮೇ ॥

ಭೂಮೌ ಸ್ಖಲಿತ ಪಾದಾನಾಂ ಭೂಮಿರೇವಾವಲಂಬನಮ್ ।

ತ್ವಯಿ ಜಾತಾಪರಾಧಾನಾಂ ತ್ವಮೇವ ಶರಣಂ ಪ್ರಭೋ ॥

‘ಶಂಕರನೇ ! ನಾನು ತಿಳಿಯದೆಯೋ, ತಿಳಿದೋ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆಯು ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಫಲವಾಗಲೀ, ಮೃಡನೇ ! ನಾನು ನಿನ್ನವನು. ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳು ಸದಾ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವವು. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು ಎಲೈ ಗೌರೀನಾಥನೇ ! ಭೂತನಾಥನೇ ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ಪ್ರಭೋ ! ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಾಲುಗಳು ಎಷ್ಟೆ ಎಡವಿದರೂ ಅವಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಯೇ ಆಸರೆಯಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಕುರಿತು ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದವನಿಗೂ ನೀನೇ ಶರಣದಾತೃನಾಗಿರುವೆ’. ಮುಂತಾಗಿ ಬಹಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಉತ್ತಮ ವಿಧಿಯಿಂದ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಪುನಃ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಕೆಳಗಿನ ಮಂತ್ರದಿಂದ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ವಿಸರ್ಜನೆ

ಸ್ವಸ್ಥಾನಂ ಗಚ್ಛ ದೇವೇಶ ಪರಿವಾರಯುತಃ ಪ್ರಭೋ ।

ಪೂಜಾಕಾಲೇ ಪುನರ್ನಾಥ ತ್ವಽಽಯಾಗಂತವ್ಯಮಾದರಾತ್ ॥

‘ದೇವೇಶ್ವರನಾದ ಪ್ರಭುವೇ ! ಈಗ ನೀನು ಪರಿವಾರ ಸಹಿತ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ದಯಮಾಡಿಸು. ನಾಥನೇ ! ಪೂಜೆಯ ಸಮಯವಾದಾಗ ಪುನಃ ನೀನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆದರದಿಂದ ಪದಾರ್ಪಣಮಾಡು’.

ಹೀಗೆ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಕರನನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಆ ಜಲವನ್ನು ತನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಋಷಿಗಳಿರಾ ! ಹೀಗೆ ನಾನು ಶಿವಪೂಜೆಯ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆನು. ಇದು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಈಗ ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವಿರಿ?

(ಅಧ್ಯಾಯ 13)

ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ, ಅನ್ನದಿಂದ ಹಾಗೂ ಜಲಧಾರೆಯಿಂದ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು - ನಾರದನೇ ! ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವನು ಕಮಲ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ, ಶತಪತ್ರ ಮತ್ತು ಶಂಖಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮನೇ ! ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯು ನೇರವೇರಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೂ ಆಗುವುದು; ಇವರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನವರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಕಮಲಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥ ಎಂದು ಹೇಳಿರುವರು. ಒಂದು ಸಾವಿರ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗಳಿಗೂ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಸಾವಿರ ಶತಪತ್ರಗಳು ಅರ್ಧ ಪ್ರಸ್ಥವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನಾಲ್ಕು ಪಲಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಟಂಕಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಪತ್ರ, ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕು. ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಾದಾಗ ಸಕಾಮ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಉಪಾಸಕನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರು ಕಾಮನೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಶಿವಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗುವನು.

ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರದ ಜಪವು ಐದು ಲಕ್ಷ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನವನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಮೊದಲನೆಯ ಲಕ್ಷದಿಂದ ಶರೀರದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಎರಡನೆಯ ಲಕ್ಷದ ಜಪದಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ವಿಷಯ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಮೂರನೆಯ ಲಕ್ಷಜಪ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮ್ಯವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ; ನಾಲ್ಕನೆಯ ಲಕ್ಷದ ಜಪವಾದಾಗ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ; ಐದನೆಯ ಲಕ್ಷದ ಜಪ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಉಪಾಸಕನ ಮುಂದೆ ಆಗಲೇ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಮಂತ್ರದ ಜಪವು ಹತ್ತು ಲಕ್ಷವಾದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಕ್ಷದ ಅಭಿಲಾಷೆಯುಳ್ಳವನು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ದರ್ಭೆಗಳ ಮೂಲಕ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ ! ಎಲ್ಲೆಡೆ ಲಕ್ಷದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆಯುಸ್ಸಿನ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವನು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ದೂರ್ವೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಿ. ಪುತ್ರನ ಅಭಿಲಾಷೆಯುಳ್ಳವನು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಧತ್ತೂರ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಿ. ಕೆಂಪು ತೊಟ್ಟುಉಳ್ಳ ಧತ್ತೂರವು ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಶುಭದಾಯಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಮಹಾಯಶವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ತುಲಸೀದಳಗಳಿಂದ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡೂ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಎಕ್ಕ, ಅಪಾಮಾರ್ಗ ಹಾಗೂ ಬಿಳಿಯ ಕಮಲಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದಲೂ ಅದೇ ಫಲ (ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ)ವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಕೆಂಪು ದಾಸವಾಳ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಶತ್ರುತ್ವ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಕರವೀರ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಬಂಧೂಕ (ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅರಳುವ ಒಂದು ಕೆಂಪು ಹೂ) ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಒಡವೆಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹೂಗಳಿಂದ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯನು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಅತಸೀಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶಮೀಪತ್ರಗಳಿಂದ ಪೂಜೆಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಏರಿಸಿದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅತ್ಯಂತ ಶುಭಲಕ್ಷಣೆಯಾದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು. ಜಾಜಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅನ್ನದ ಕೊರತೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಣಗಿಲೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಏರಿಸಿದಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಪಾರಿಜಾತ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸುಖ-ಸಂಪತ್ತುಗಳ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ತಮಾನ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅರಳುವ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಸಾಸಿವೆಯ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಶತ್ರುತ್ವ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದು ಲಕ್ಷದ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ಏರಿಸಿದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬೇಗನೇ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಸಂಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೇದಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಹೂವುಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಏರಿಸಬಹುದು.

ವಿಪ್ರವರನೇ ! ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಅಕ್ಷತೆ (ಅಕ್ಕಿ)ಯನ್ನು ಏರಿಸುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಹೆಚ್ಚುವಳು. ಈ ಅಕ್ಷತೆಗಳು ಅಖಂಡವಾಗಿರಬೇಕು (ನುಚ್ಚಾಗಬಾರದು) ಹಾಗೂ ಇವುಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಏರಿಸಬೇಕು. ರುದ್ರಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊದಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷತೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಸಮರ್ಪಿಸಿದರೆ ಉತ್ತಮ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಶ್ರೀಫಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಧೂಪ, ದೀಪಾದಿಗಳನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿದರೆ ಪೂಜೆಯ ಪೂರ್ಣಫಲವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕ ಸಾಂಗೋಪಾಂಗ ಲಕ್ಷಪೂಜೆಯು ನೆರವೇರುವುದು. ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೂರು ಬಾರಿ ಜಪಿಸುವ ವಿಧಾನವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೂರ ಎಂಟು ಬಾರಿ ಜಪಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಎಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಎಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಪಾತಕಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಯವಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶಿವಪೂಜೆಯು ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಸುಖವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಎಂಬುದು ಋಷಿಗಳ ಮಾತು. ಗೋದಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೇ ಬಹಳ ಉತ್ತಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಲಕ್ಷಬಾರಿ ಪೂಜೆಯಾದರೆ ಅದರಿಂದ ಸಂತಾನದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಸರುಕಾಳುಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು. ನವಣೆಯಿಂದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಉಪಾಸಕನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ-ಭೋಗದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಆ ಪೂಜೆಯು ಸಮಸ್ತ ಸುಖಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ತೊಗರಿ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಶೃಂಗರಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈ ಪೂಜೆಯು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಸುಖಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈಗ ಹೂವುಗಳ ಲಕ್ಷ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಕೇಳು. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವ್ಯಾಸರು ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥ ಶಂಖಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಒಂದು ಲಕ್ಷವೆಂದು ಹೇಳಿರುವರು. ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಸ್ಥ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹೂವುಗಳಿದ್ದರೆ ಅದು ಒಂದು ಲಕ್ಷವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಜಾಜಿಯ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಹೂವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಅದೇ ಆಗಿದೆ. ಸಾಸಿವೆಯ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಹೂವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಐದುವರೆ ಪ್ರಸ್ಥವಾಗಿದೆ. ಉಪಾಸಕನು ನಿಷ್ಕಾಮನಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಭಕ್ತರು ಜಲಧಾರೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಜ್ವರದಿಂದ ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತಿರುವವನ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಜಲಧಾರೆಯು ಶುಭಕಾರಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶತರುದ್ರ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ಏಕಾದಶ ರುದ್ರದಿಂದ, ರುದ್ರಮಂತ್ರಗಳ ಜಪದಿಂದ, ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಿಂದ, ಆರು ಋಚೆಗಳುಳ್ಳ ರುದ್ರಸೂಕ್ತದಿಂದ, ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರದಿಂದ, ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಥವಾ ಶಾಸೋಕ್ತ ನಾಮಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವವನ್ನೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮಃ ಪದವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಉಂಟಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಜಲಧಾರೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಸುಖ ಮತ್ತು ಸಂತಾನದ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಜಲಧಾರೆಯ ಮೂಲಕ ಪೂಜೆಯು ಉತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡೇ ಉಪಾಸಕನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಶುಭ, ದಿವ್ಯ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಶಿವನಿಗೆ ಅವನ ಸಹಸ್ರನಾಮ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ತುಪ್ಪದ ಧಾರೆಯನ್ನು ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ವಂಶದ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ . ಹೀಗೆಯೇ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರಮೇಹರೋಗದ ಶಾಂತಿ ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಯಾರಿಗಾದರೂ ನಪುಂಸಕತೆ ಉಂಟಾದರೆ ಅವನು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮುನೀಶ್ವರರು ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ವ್ರತದ ವಿಧಾನವನ್ನೂ ಮಾಡಿರುವರು. ಬುದ್ಧಿಯು ಜಡವಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನು ಕೇವಲ ಸಕ್ಕರೆ ಬೆರೆಸಿದ ಹಾಲಿನ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಂತಹ ಬುದ್ಧಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಮಂತ್ರಗಳ ಜಪ ಪೂರ್ಣವಾಗುವತನಕ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಹಾಲಿನ ಅಭಿಷೇಕದ ಮೂಲಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಶರೀರ - ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೇ ಕಳವಳವಾದರೆ, ಎಲ್ಲಿಯೂ ನೆಮ್ಮದಿಯೇ ಇಲ್ಲವಾದಾಗ, ದುಃಖವು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ಜಗಳವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆಗ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಹಾಲಿನ ಅಭಿಷೇಕದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಭೋಗಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಜೇನಿನಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರೆ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ (ಕ್ಷಯರೋಗ) ರೋಗವು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲಿನಿಂದ ಶಿವನ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರೆ ಅದೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಗಂಗಾಜಲದ ಅಭಿಷೇಕವಂತೂ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡೂ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಇವೆಲ್ಲ ಹೇಳಿದ ಜಲಧಾರೆ (ಅಭಿಷೇಕ)ಗಳನ್ನು ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಿದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 14)

ಸೃಷ್ಟಿಯ ವರ್ಣನೆ

ಅನಂತರ ನಾರದರು ಕೇಳಿದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ನಮಗೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಆದೇಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮಹಾದೇವನು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದಾಗ ನಾನು ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಧ್ಯಾನಮಗ್ನನಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯದ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಮಾಡತೊಡಗಿದೆನು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಶ್ರೀಹರಿಯಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆದು ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದೆನು. ಅಯ್ಯಾ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವೂ ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ನನಗೆ ಆವಶ್ಯಕ ಉಪದೇಶವನ್ನಿತ್ತು ಆಗಲೇ ಅದೃಶ್ಯನಾದನು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ವೈಕುಂಠಧಾಮವನ್ನು ಸೇರಿ ಸದಾಕಾಲ ಅಲ್ಲೇ ಇರ ತೊಡಗಿದನು. ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಇವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಮೊದಲೇ ರಚಿತವಾದ ನೀರಿನಿಂದ ಬೊಗಸೆ ನೀರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಡ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳ ಸಮೂಹವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಪ್ರವರ್ಯನೇ! ಆ ವಿರಾಟ ಆಕಾರದ ಅಂಡವು ಜಡರೂಪವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಕಾಣದೆ ನನಗೆ ಬಹಳ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದೆನು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದ್ದೆ. ಅಯ್ಯಾ! ಆ ಸಮಯವು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಪ್ರಕಟನಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಸಂತೋಷಭರಿತನಾಗಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನೀನು ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೋ. ನಿನಗಾಗಿ ಕೊಡದೆ ಇರುವುದು ನನ್ನ ಬಳಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು - ಮಹಾನುಭಾವನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಕೃಪೆಯು ಸರ್ವಥಾ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿರುವನು. ವಿಷ್ಣುವೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇಂದು ನಾನು ಕೇಳುವುದನ್ನು ನೀನು ದಯಪಾಲಿಸು. ಪ್ರಭೋ! ಈ ವಿರಾಟ್ರೂಪವು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಂಡವು ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಚೇತನವಾಗಿರದೆ ಜಡವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಹರಿಯೇ! ಈಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಂಕರನ ಸೃಷ್ಟಿ-ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಈ ಅಂಡದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತುಂಬು.

ನಾನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವು ಅನಂತ ರೂಪವನ್ನಾಶ್ರಯಿಸಿ ಆ ಅಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಆಗ ಆ ಪರಮಪುರುಷನಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ತಲೆಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ಕಾಲುಗಳಿದ್ದವು. ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಆ ಅಂಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತನಾದನು. ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಆ ಅಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳ ವಿಕಾರವಾದ ಆ ಅಂಡವು ಸಚೇತನವಾಯಿತು. ಪಾತಾಳದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸತ್ಯಲೋಕದವರೆಗೆ ಆ ಅಂಡದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ವಿರಾಜಿಸತೊಡಗಿದನು. ಆ ವಿರಾಟ್ ಅಂಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕನಾದ್ದರಿಂದಲೇ ಆ ಪ್ರಭುವನ್ನು ‘ವೈರಾಜ ಪುರುಷ’ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಪಂಚಮುಖ ಮಹಾದೇವನು ಕೇವಲ ತನಗೆ ಇರಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಂದ ಮೇಲೆ ಸುಶೋಭಿತವಾದ ಸುರಮ್ಯ ಕೈಲಾಸ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ದೇವಋಷಿಯೇ! ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ನಾಶವಾದರೂ ವೈಕುಂಠ ಮತ್ತು ಕೈಲಾಸ ಇವೆರಡು ಧಾಮಗಳು ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಾನು ಸತ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಇರುತ್ತೇನೆ. ಅಯ್ಯಾ! ಮಹಾದೇವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯು ಉಂಟಾಯಿತು. ಮಗೂ! ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದಾಗ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದೆಯೇ ಪಾಪಪೂರ್ಣ ತಮೋಗುಣೀ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಅವಿದ್ಯಾಪಂಚಕ (ಅಥವಾ ಪಂಚಪರ್ವಾ ಅವಿದ್ಯಾ) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತದಿಂದ ಶಂಭುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನಾನು ಪುನಃ ಅನಾಸಕ್ತ ಭಾವದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸ ತೊಡಗಿದೆನು. ಆಗ ನನ್ನಿಂದ ಸ್ಥಾವರ-ಸಂಜ್ಞಕ ವೃಕ್ಷಾದಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಮುಖ್ಯ-ಸರ್ಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. (ಇದು ಮೊದಲನೆಯ ಸರ್ಗವಾಗಿದೆ) ಅದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದು ತನಗಾಗಿ ಪುರುಷಾರ್ಥದ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಸರ್ಗವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ‘ತಿರ್ಯಕಸ್ರೋತಾ’* ಎಂಬ ಹೆಸರಾಯಿತು. ಆ ಸರ್ಗವೂ ಪುರುಷಾರ್ಥದ ಸಾಧಕ ವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನೂ ಪುರುಷಾರ್ಥ -ಸಾಧನೆಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ರಹಿತವೆಂದು ತಿಳಿದು ನಾನು ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ ನನ್ನಿಂದ ಬೇಗನೇ ಮೂರನೆಯ ಸಾತ್ವಿಕ ಸರ್ಗದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ‘ಊರ್ಧ್ವ ಸ್ರೋತಾ’ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಇದು ದೇವಸರ್ಗದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ದೇವಸರ್ಗವು ಸತ್ಯವಾದೀ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಕೂಡ ಪುರುಷಾರ್ಥ ಸಾಧನೆಯ ರುಚಿ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ರಹಿತವೆಂದು ತಿಳಿದು, ನಾನು ಬೇರೆ ಸರ್ಗದ ಕುರಿತು ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಶ್ರೀಶಿವನ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಒಂದು ರಜೋಗುಣೀ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ‘ಅರ್ವಾಕ್ ಸ್ರೋತಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮನುಷ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪುರುಷಾರ್ಥ ಸಾಧನೆಯ ಉಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅನಂತರ ಮಹಾದೇವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಭೂತಾದಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ನಾನು ಐದು ರೀತಿಯ ವೈಕೃತ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಇದಲ್ಲದೆ ಮೂರು ಪ್ರಾಕೃತಸರ್ಗಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಮಹತ್ತತ್ವದ ಸರ್ಗವಾಗಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತ ಅರ್ಥಾತ್ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳ ಸರ್ಗವಾಗಿದೆ, ಮೂರನೆಯದನ್ನು ವೈಕಾರಿಕ ಸರ್ಗವೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಹೀಗೆ ಇವು ಮೂರು ಪ್ರಾಕೃತ ಸರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಕೃತ ಮತ್ತು ವೈಕೃತ ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಸರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಎಂಟು ಸರ್ಗಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಕೌಮಾರಸರ್ಗವಿದೆ. ಅದು ಪ್ರಾಕೃತ ಮತ್ತು ವೈಕೃತವೂ ಆಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಅವಾಂತರ ಭೇದಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನಾನು ಮಾಡಲಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ, ಅದರ ಉಪಯೋಗವು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.

* ಪಶು, ಪಕ್ಷಿ ಇವುಗಳು ತಿರ್ಯಕ್ ಸ್ರೋತಾ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗಾಳಿಯಂತೆ ಓರೆಯಾಗಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ತಿರ್ಯಕ್ ಅಥವಾ ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಾ ಎಂದು ಹೇಳುವರು.

ಈಗ ದ್ವಿಜಾತ್ಮಕ ಸರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತೇನೆ, ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಕೌಮಾರಸರ್ಗ ಎಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸನಕ-ಸನಂದನಾದಿ ಕುಮಾರರ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಸನಕಾದಿಗಳು ನನ್ನ ನಾಲ್ವರು ಮಾನಸ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನಗೆ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮಹತ್ತರ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸದಾಕಾಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸಂಸಾರದಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗಿದ್ದು ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರೂ ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮನಗೊಡಲಿಲ್ಲ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದನೇ ! ಸನಕಾದಿ ಕುಮಾರರು ಕೊಟ್ಟ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಾನು ಭಯಂಕರ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿದೆ. ಆಗ ನನಗೆ ಮೋಹವು ಆವರಿಸಿತ್ತು.

ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದೆನು. ಅವನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ಸಂತೈಸುತ್ತಾ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ ! ಶ್ರೀಹರಿಯು ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದಾಗ ನಾನು ಮಹಾಘೋರ ಹಾಗೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದೆನು. ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಶಿವನ ಅವಿಮುಕ್ತವೆಂಬ ಸ್ಥಾನವಾದ ನನ್ನ ಎರಡೂ ಹುಬ್ಬುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಗಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗಿದಿಂದ, ಮಹೇಶ್ವರನ ಮೂರು ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯಾದ ಪೂರ್ಣಾಂಶ, ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ದಯಾಸಾಗರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು.

ಅವನು ಜನ್ಮರಹಿತನೂ, ತೇಜದರಾಶಿಯೂ, ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ಸರ್ವಸೃಷ್ಟಾನೂ ಆಗಿರುವನು. ಆ ನೀಲಲೋಹಿತ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಉಮಾವಲ್ಲಭ ಶಂಕರನನ್ನು ಎದುರಿಗೆ ನೋಡಿ ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ನಾನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆ ದೇವೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದೆನು ‘ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡು’. ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹೇಶ್ವರ ರುದ್ರನು ತನ್ನಂತೆಯೇ ಅನೇಕ ರುದ್ರಗಣರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆಗ ನಾನು ಸ್ವಾಮಿ ಮಹೇಶ್ವರ ಮಹಾರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಹೇಳಿದನೆನು - ದೇವಾ! ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವಿನ ಭಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜೀವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕರುಣಾಸಾಗರ ಮಹಾದೇವನು ನಕ್ಕುಬಿಟ್ಟನು ಹಾಗೂ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ವಿಧಾತನೇ! ನಾನು ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವಿನ ಭಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಶೋಭನ ಜೀವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರು ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಧೀನರಾಗಿ ದುಃಖದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವರು. ನಾನಾದರೋ ದುಃಖದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಜೀವರ ಉದ್ಧಾರಮಾತ್ರ ಮಾಡುವೆನು. ಗುರುವಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಪಾರಾಗಿಸುವೆನು. ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಎಲ್ಲ ಜೀವರ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೀನೇ ಮಾಡು. ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾದ ಕಾರಣ ನಿನಗೆ ಮಾಯೆಯು ಬಂಧಿಸಲಾರದು.

ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ನೀಲಲೋಹಿತ ಮಹಾದೇವನು ನಾನು ನೋಡು-ನೋಡುತ್ತಲೇ ತನ್ನ ಪಾರ್ಷದರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 15)

ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ಮತ್ತು ಶತರೂಪೆಯ, ಋಷಿಗಳ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಕನ್ಯೆಯರ ಸಂತಾನಗಳ ವರ್ಣನೆ ಹಾಗೂ ಸತೀ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮಹಿಮೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ನಾನು ಶಬ್ದತನ್ಮಾತ್ರೆಯೇ ಮುಂತಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಪಂಚೀಕೃತಗೊಳಿಸಿ ಅರ್ಥಾತ್ ಆ ಐದನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಮಿಶ್ರಣಮಾಡಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಸ್ಥೂಲ ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಜಲ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಪರ್ವತಗಳನ್ನು, ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು, ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿದೆ. ಕಲಾದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಯುಗದವರೆಗಿನ ಇರುವ ಕಾಲ-ವಿಭಾಗವನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ಮುನಿಯೇ! ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿನಾಶವುಳ್ಳ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನಾನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆನು. ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ನನಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ನಾನು ಸಾಂಬಶಿವನ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಾಧನಪರಾಯಣ ಪುರುಷರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆನು. ತನ್ನ ಎರಡೂ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಮರೀಚಿಯನ್ನು, ಹೃದಯದಿಂದ ಭೃಗುವನ್ನು, ತಲೆಯಿಂದ ಅಂಗಿರಸ್ಸನ್ನು, ವ್ಯಾನವಾಯುವಿನಿಂದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುಲಹನನ್ನು, ಉದಾನವಾಯುವಿನಿಂದ ಪುಲಸ್ತ್ಯವನ್ನು, ಸಮಾನ ವಾಯುವಿನಿಂದ ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು, ಅಪಾನದಿಂದ ಕ್ರತುವನ್ನು, ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಅತ್ರಿಯನ್ನು, ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ದಕ್ಷನನ್ನು, ತೊಡೆಯಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು, ನೆರಳಿನಿಂದ ಕರ್ದಮ ಋಷಿಯನ್ನು, ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಸಾಧನೆಗಳ ಸಾಧನೆಯಾದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದೆನು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹೀಗೆ ಈ ಉತ್ತಮ ಸಾಧಕರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಮಹಾದೇವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಕೃತಾರ್ಥವೆಂದು ತಿಳಿದೆನು. ಅಯ್ಯಾ! ಬಳಿಕ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಧರ್ಮವು ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಮಾನವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಾಧಕರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು. ಅನಂತರ ನಾನು ನನ್ನ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಅಂಗಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು ಮುಂತಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ಪುತ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಬೇರೆ - ಬೇರೆ ಶರೀರಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದೆನು. ಮುನಿಯೇ! ಬಳಿಕ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿಸಿ ನಾನು ಎರಡು ರೂಪವುಳ್ಳವನಾದೆನು. ನಾರದನೇ! ಅರ್ಧ ಶರೀರದಿಂದ ನಾನು ಸೀಯಾದೆನು ಮತ್ತು ಉಳಿದರ್ಧದಿಂದ ಪುರುಷನಾದೆನು. ಆ ಪುರುಷನು ಆ ಸ್ತ್ರೀಯಳ ಗರ್ಭದಿಂದ ಸರ್ವಸಾಧನ ಸಮರ್ಥ ಉತ್ತಮ ಜೋಡಿಯೊಂದನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿನ ಪುರುಷನೇ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವು ಉಚ್ಚಕೋಟಿಯ ಸಾಧಕನಾದನು. ಆ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿನ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಶತರೂಪಾ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಆಕೆಯು ಯೋಗಿನೀ ಹಾಗೂ ತಪಸ್ವಿನಿಯಾದಳು. ಅಯ್ಯಾ! ಮನುವು ವೈವಾಹಿಕ ವಿಧಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರಿಯಾದ ಶತರೂಪೆಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಥುನ ಜನಿತ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಶತರೂಪೆಯಿಂದ ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಮತ್ತು ಉತ್ತಾನಪಾದರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಮತ್ತು ಆಕೂತಿ, ದೇವಹೂತಿ, ಪ್ರಸೂತಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಪಡೆದನು. ಮನುವು ಆಕೂತಿಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತಿ ರುಚಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದನು. ನಡುವಿನ ಪುತ್ರಿ ದೇವಹೂತಿಯನ್ನು ಕರ್ದವನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಕಿರಿಯ ತಂಗಿಯಾದ ಪ್ರಸೂತಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಅವರ ಸಂತಾನ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.

ರುಚಿಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಆಕೂತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆ ಎಂಬ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರ ಜೋಡಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. ಯಜ್ಞನಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಪುತ್ರರಾದರು. ಮುನಿಯೇ! ಕರ್ದಮನ ಮೂಲಕ ದೇವಹೂತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅನೇಕ ಪುತ್ರಿಯರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ದಕ್ಷನ ಪ್ರಸೂತಿಯಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಕನ್ಯೆಯರು ಉದಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ಹದಿಮೂರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ದಕ್ಷನು ಧರ್ಮನಿಗೆ ವಿವಾಹಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟನು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಧರ್ಮದ ಹದಿಮೂರು ಪತ್ನಿಯರ ಹೆಸರುಗಳು ಶ್ರದ್ಧೆ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಧೃತಿ, ತುಷ್ಟಿ, ಪುಷ್ಟಿ, ಮೇಧಾ, ಕ್ರಿಯಾ, ಬುದ್ಧಿ, ಲಜ್ಜೆ, ವಸು, ಶಾಂತಿ, ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಎಂದಿದ್ದವು. ಇವರಿಂದ ಕಿರಿಯರಾದ ಹನ್ನೊಂದು ಕನ್ಯೆಯರ ಹೆಸರು ಇಂತಿತ್ತು ಖ್ಯಾತಿ, ಸತೀ, ಸಂಭೂತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಪ್ರೀತಿ, ಕ್ಷಮೆ, ಸಂನತಿ, ಅನಸೂಯಾ, ಊರ್ಜೆ, ಸ್ವಾಹಾ ಹಾಗೂ ಸ್ವಧಾ, ಭೃಗು, ಶಿವ, ಮರೀಚಿ, ಅಂಗಿರಸ್ಸು, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ರತು, ಅತ್ರಿ, ವಸಿಷ್ಠ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ಖ್ಯಾತಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಕನ್ಯೆಯರ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದರು. ಭೃಗುವೆ ಮೊದಲಾದ ಮುನಿಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧಕರಾಗಿದ್ದು, ಇವರ ಸಂತಾನದಿಂದ ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಹಿತ ತ್ರಿಲೋಕವೆಲ್ಲ ತುಂಬಿದೆ.

ಹೀಗೆ ಅಂಬಿಕಾಪತಿ ಮಹಾದೇವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಕಲ್ಪ ಭೇದದಿಂದ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಅರವತ್ತು ಕನ್ಯೆಯರಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಧರ್ಮನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು. ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಮದುವೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಹದಿಮೂರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದನು. ನಾರದನೇ ! ಅವನು ನಾಲ್ಕು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೂಪವುಳ್ಳ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ (ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿ)ನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಹಾಗೂ ಭೃಗು, ಅಂಗಿರಾ ಮತ್ತು ಕೃಶಾಶ್ವರಿಗೆ ಎರಡು-ಎರಡು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಅವರ ಪತಿಗಳಿಂದ ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ದಕ್ಷನು ಮಹಾತ್ಮಾ ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ಹದಿಮೂರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ದಾನಮಾಡಿದ್ದನು. ಅವರ ಸಂತಾನಗಳಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕವೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಕಶ್ಯಪರ ಸಂತಾನದಿಂದ ರಹಿತವಾದ ಸ್ಥಾವರ ಹಾಗೂ ಜಂಗಮ ಯಾವುದೇ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ದೈತ್ಯರು, ವೃಕ್ಷಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಹಾಗೂ ತೃಣ-ಲತೆ ಮುಂತಾದವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಶ್ಯಪನ ಪತ್ನಿಯರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಹೀಗೆ ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆಯರ ಸಂತಾನದಿಂದ ಇಡೀ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ತುಂಬಿಹೋಗಿದೆ. ಪಾತಾಳದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸತ್ಯಲೋಕದವರೆಗೆ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕಶ್ಯಪರ ಸಂತಾನದಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ, ಎಂದೂ ಬರಿದಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಹಿಂದೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಶುಂಭುವು ಯಾರನ್ನು ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದನೋ, ರುದ್ರದೇವರು ತ್ರಿಶೂಲದ ತುದಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಯಾರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದನೋ, ಆ ಸತೀದೇವಿಯು ಲೋಕಹಿತದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ದಕ್ಷನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯು ಭಕ್ತರ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವಳು. ಹೀಗೆ ದೇವಿ ಶಿವೆಯೇ ಸತಿಯಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಳು. ಆದರೆ ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪತಿಯ ಅಪಮಾನವನ್ನು ನೋಡಿ ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಳು ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಳು. ಪುನಃ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಆ ಶಿವೆಯೇ ಪಾರ್ವತಿರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿ ಪುನಃ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಳು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಅನೇಕ ನಾಮಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕಾಲಿಕಾ, ಚಂಡಿಕಾ, ಭದ್ರಾ, ಚಾಮುಂಡಾ, ವಿಜಯಾ, ಜಯಾ, ಜಯಂತೀ, ಭದ್ರಕಾಲೀ, ದುರ್ಗಾ, ಭಗವತೀ, ಕಾಮಾಖ್ಯಾ, ಕಾಮದಾ, ಅಂಬಾ, ಮೃಡಾನಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವಮಂಗಳಾ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ನಾಮಗಳು ಆಕೆಗಿವೆ. ಇವು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹವುಗಳು, ಇವೆಲ್ಲ ನಾಮಗಳು ಆಕೆಯ ಗುಣ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿವೆ.

ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮವನ್ನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಈ ಎಲ್ಲ ಭಾಗವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನನ್ನಿಂದ ರಚಿತವಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಾನು, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರ ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳೂ ಗುಣಭೇದದಿಂದ ಅವನ ರೂಪಗಳೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಮನೋರಮ ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವನು. ನಿರ್ಗುಣ ಮತ್ತು ಸಗುಣ ಅವನೇ ಆಗಿರುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 16)

ಯಜ್ಞದತ್ತ-ಕುಮಾರನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಕುಬೇರ ಪದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅವನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಮಿತ್ರತೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾರದರು ವಿನಯಪೂರ್ವಕ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗೈದು ಪುನಃ ಕೇಳಿದರು - ಪೂಜ್ಯರೇ! ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಎಂದು ಹೋದನು? ಮಹಾತ್ಮಾ ಕುಬೇರನೊಂದಿಗೆ ಅವನಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಎಂದು ಉಂಟಾಯಿತು? ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಂಗಳ ವಿಗ್ರಹ ಮಹಾದೇವನು ಅಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಿದನು? ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಲು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕುತೂಹಲವಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ನಾರದರೇ! ಚಂದ್ರಮೌಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ಕೇಳು. ಅವನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹೋದನು ಮತ್ತು ಕುಬೇರನೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಮೈತ್ರಿ ಹೇಗಾಯಿತು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಕಾಂಪಿಲ್ಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದತ್ತ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೋರ್ವನು ಇದ್ದನು. ಅವನು ಸದಾಚಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವನಿಗೆ ಓರ್ವ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನ ಹೆಸರು ಗುಣನಿಧಿಯೆಂದಿತ್ತು. ಅವನು ದೊಡ್ಡ ದುರಾಚಾರಿಯೂ, ಜೂಜುಕೋರನೂ ಆದನು. ತಂದೆಯು ತನ್ನ ಆ ಪುತ್ರನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಅವನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದು ಅನೇಕ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಂದು ದಿನ ಅವನು ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಕದಿಯಲು ಒಂದು ಶಿವಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಉರಿಸಿ ಬೆಳಕು ಮಾಡಿದನು. ಇದು ಅವನಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ದೀಪ ದಾನ ಮಾಡಿದಂತಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಅವನು ಕಳ್ಳತನದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದನು ಹಾಗೂ ಅವನಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿದರು. ಅವನ ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಯಮದೂತರು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪಾರ್ಷದರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಹಾಗೂ ಅವನನ್ನು ಯಮದೂತರ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದರು. ಶಿವಗಣಗಳ ಸಂಗದಿಂದ ಅವನ ಹೃದಯ ಶುದ್ಧವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆಗಲೇ ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದಿವ್ಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಉಮಾ-ಮಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕಳಿಂಗರಾಜನಾದ ಅರಿಂದಮನ ಪುತ್ರನಾದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ದಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಅವನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಿದ್ದನು. ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಇತರ ಬಾಲಕರೊಂದಿಗೆ ಶಿವನ ಭಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಯುವಕನಾಗಿ, ತಂದೆಯ ಪರಲೋಕ ಗಮನದ ಬಳಿಕ ರಾಜಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು.

ದಮರಾಜನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶಿವಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ದಮರಾಜನನ್ನು ದಮನಗೊಳಿಸುವುದು ಇತರರಿಗೆ ಸರ್ವಥಾ ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮ! ಎಲ್ಲ ಶಿವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೀಪದಾನ ಮಾಡುವುದರ ಹೊರತಾಗಿ ಅವನು ಬೇರೆ ಯಾವ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಾಮಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಕರೆಸಿ ‘ಶಿವಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ದೀಪದಾನ ಮಾಡುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಯಾವ-ಯಾವ ಗ್ರಾಮಾಧ್ಯಕ್ಷನ ಊರಿನ ಹತ್ತಿರ ಎಷ್ಟು ಶಿವಾಲಯಗಳಿವೆಯೋ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರಮಾಡದೆ ಸದಾಕಾಲ ದೀಪ ಉರಿಯುತ್ತಿರಬೇಕು’. ಎಂದು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು. ಜೀವನವಿಡೀ ಇದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ ಕಾರಣ ದಮರಾಜನು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಧರ್ಮಸಂಪತ್ತನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಕಾಲವಶನಾದನು. ದೀಪದಾನದ ವಾಸನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾರಣ ಅವನು ಶಿವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿಸಿದನು. ಅದರ ಲಕ್ಕನುಸಾರ ಜನ್ಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನು ರತ್ನಮಯ ದೀಪಗಳ ಪ್ರಭೆಯ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಅಲಕಾಪುರಿಯ ಒಡೆಯನಾದನು. ಹೀಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಆರಾಧನೆಯು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು, ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು ಉತ್ತಮ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಶಿವನ ಭಜನೆಯನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ದೀಕ್ಷಿತನ ಪುತ್ರನು ಸದಾಕಾಲ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಅಧರ್ಮಗಳಲ್ಲೇ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು. ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಧನವನ್ನು ಕದಿಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಹೋದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಸ್ವಾರ್ಥವಶನಾಗಿ ತನ್ನ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ದೀಪದ ಬತ್ತಿಯಾಗಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಿದನು. ಇಂತಹ ಸತ್ಕರ್ಮದ ಫಲಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಅವನು ಕಳಿಂಗ ದೇಶದ ರಾಜನಾದನು ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಅನುರಾಗ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ದೀಪದ ವಾಸನೆಯು ಉದಯವಾದ್ದರಿಂದ ಶಿವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿಸಿ ಈಗ ದಿಕ್ಪಾಲನ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ನೋಡಿದಿಯಲ್ಲ, ಎಲ್ಲಿ ಅವನ ಕರ್ಮ, ಎಲ್ಲಿ ಈ ದಿಕ್ಪಾಲಕನ ಪದವಿ, ಮಾನವಧರ್ಮಾ ಪ್ರಾಣಿಯು ಈಗ ಅಂತಹುದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಅಯ್ಯಾ! ಇದಾದರೋ ಶಿವನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿಯಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಹೇಗೆ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಮಿತ್ರತೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಕೇಳು.

ನಾರದನೇ! ಮೊದಲಿನ ಪಾದ್ಮಕಲ್ಪದ ಮಾತಾಗಿದೆ ಇದು. ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನ ಮಾನಸ ಪುತ್ರ ಪುಲ್ತಸ್ತ್ಯನಿಂದ ವಿಶ್ರವಸ್ಸು ಹುಟ್ಟಿದನು. ವಿಶ್ರವಸ್ಸುವಿನ ಪುತ್ರ ವೈಶ್ರವಣ (ಕುಬೇರ)ನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರೀ ಮಹಾದೇವನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ರಚಿಸಿದ ಈ ಅಲಕಾಪುರಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ಕಲ್ಪವು ಕಳೆದುಹೋಗಿ ಮೇಘವಾಹನಕಲ್ಪವು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಅವನು ಪ್ರಕಾಶದಾನ ಮಾಡುವ ಯಜ್ಞದತ್ತನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಮತ್ತೆ ಕುಬೇರನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ಸಹ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದನು. ದೀಪದಾನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುವ ಶಿವಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವನು ಶಿವನ ಚಿತ್ ಪ್ರಕಾಶಿಕೆಯಾದ ಕಾಶಿಪುರಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚಿತ್ತರೂಪೀ ರತ್ನಮಯ ದೀಪಗಳಿಂದ ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರನ್ನು ಉದ್ಬೋಧಗೊಳಿಸಿ ಅನನ್ಯಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ತನ್ಮಯತೆಯಿಂದ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾಗಿ ನಿಶ್ಚಲಭಾವದಿಂದ ಕುಳಿತುಬಿಟ್ಟನು. ಅವನು ಶಿವನ ಏಕತೆಯ ಮಹಾನ್ ಪಾತ್ರನಾಗಿರುವನು, ತಪರೂಪೀ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಬೆಳೆದಿರುವನು. ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಾದಿ ಮಹಾವಿಘ್ನರೂಪೀ ಪತಂಗಗಳ ಆಘಾತಗಳಿಂದ ಶೂನ್ಯ ನಾಗಿದ್ದನು. ಪ್ರಾಣನಿರೋಧರೂಪೀ ವಾಯುಶೂನ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾಗಿದ್ದನು. ನಿರ್ಮಲ ದೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಲೂ ನಿರ್ಮಲನಾಗಿದ್ದನು. ಸದ್ಭಾವರೂಪೀ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುವ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಅವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಅಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಚರ್ಮಮಾತ್ರವೇ ಉಳಿಯುವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದನು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಅವನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವನಾಥನು ಕುಬೇರನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಅವನು ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅಲಕಾಪತಿಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದನು. ಕುಬೇರನು ಶಿವಲಿಂಗದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಮರದ ಕೊರಡಿನಂತೆ ಸ್ಥಿರಭಾವದಿಂದ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ಅಲಕಾಪತಿಯೇ! ನಾನು ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವೆನು. ನಿನ್ನ ಮನೋರಥವನ್ನು ತಿಳಿಸು.

ಈ ವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಧನೀಯಾದ ಕುಬೇರನು ಕಣ್ಣುಬಿಟ್ಟು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಉಮಾವಲ್ಲಭ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕಂಠನು ಮುಂದುಗಡೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅವನು ಉದಯಕಾಲದ ಸಾವಿರಾರು ಸೂರ್ಯರಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಬೆಳದಿಂಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ತೇಜದಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕುಕ್ಕಿದವು. ಅವನು ಶಕ್ತಿಗುಂದಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಮನೋರಥದಿಂದಲೂ ಅತೀತನಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುವ ದೇವದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಚರಣಾರವಿಂದದ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವಂತಹ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಕರುಣಿಸು. ನಾಥನೇ! ನಿನ್ನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನವಾಗುವುದೇ ನನಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ವರವಾಗಿದೆ. ಈಶನೇ! ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವರದಿಂದ ನನಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವೇನು? ಚಂದ್ರಶೇಖರನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು.

ಕುಬೇರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವಾಧಿದೇವ ಉಮಾಪತಿಯು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ನೋಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯು ದೊರೆತಾಗ ಯಜ್ಞದತ್ತನ ಪುತ್ರನು ಕಣ್ಣುಬಿಟ್ಟು ಮೊದಲಿಗೆ ಉಮೆಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ‘ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಈ ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರಿ ಯಾರು? ನನಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಾವ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಈಕೆಯು ಮಾಡಿರುವಳು? ಈ ರೂಪ, ಈ ಪ್ರೇಮ, ಈ ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಈ ಅಸೀಮ ಶೋಭೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದನು. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಮಾರನು ಪದೇ-ಪದೇ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು. ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವನು ಕ್ರೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡ ತೊಡಗಿದಾಗ ಉಮೆಯ ಅವಲೋಕನದಿಂದ ಅವನ ಎಡದ ಕಣ್ಣು ಒಡೆದುಹೋಯಿತು. ಬಳಿಕ ದೇವೀ ಪಾರ್ವತಿಯು ಮಹಾದೇವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು. ಸ್ವಾಮಿಯೇ ದುಷ್ಟನಾದ ಈ ತಪಸ್ವಿಯು ಪದೇ-ಪದೇ ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಾ ಏನು ಗಳಹುತ್ತಿರುವನು? ನೀವು ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ತೇಜವನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿರಿ.’ ದೇವಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಗುತ್ತಾ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ‘ಉಮೆ! ಇವನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವನು. ಇವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕ್ರೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿರುವನು.’ ಎಂದು ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪುನಃ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಮಾರನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ಮಗು! ನಾನು ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ನಿನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ನೀನು ನಿಧಿಗಳ ಒಡೆಯ ಮತ್ತು ಗುಹ್ಯಕರಿಗೆ ರಾಜನಾಗು. ಸುವ್ರತನೇ! ಯಕ್ಷರು, ಕಿನ್ನರರು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ರಾಜರಿಗೂ ರಾಜನಾಗಿ ಪುಣ್ಯಜನರ ಪಾಲಕ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಧನದಾತೃನಾಗು. ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿನಗೆ ಸದಾಕಾಲ ಮೈತ್ರಿಯು ಇರುವುದು ಹಾಗೂ ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ನಿನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವೆನು. ಮಿತ್ರನೇ! ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯು ಹೆಚ್ಚಲಿಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅಲಕಾವತಿಯ ಸಮೀಪವೇ ಇರುವೆನು. ಬಾ! ಈ ಉಮಾದೇವಿಯ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡು; ಏಕೆಂದರೆ, ಇವಳು ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯಾಗಿರುವಳು. ಮಹಾಭಕ್ತ ಯಜ್ಞದತ್ತ ಕುಮಾರಾ! ನೀನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತದಿಂದ ಈಕೆಯ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಸು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಹೇಳಿದನು. ದೇವೇಶ್ವರೀ! ಇವನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡು. ತಪಸ್ವಿನಿಯೇ! ಇವನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಜಗದಂಬೆ ಪಾರ್ವತಿಯು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಯಜ್ಞದತ್ತ ಕುಮಾರನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು ‘ಮಗು! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸದಾಕಾಲ ನಿರ್ಮಲ ಭಕ್ತಿಯು ಇರಲಿ. ನಿನ್ನ ಎಡ ಕಣ್ಣಾದರೋ ಒಡೆದು ಹೋಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದೇ ಪಿಂಗಳನೇತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರು. ಮಹಾದೇವನು ಕೊಟ್ಟ ವರದಂತೆ ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸುಲಭವಾಗಲೀ. ವತ್ಸ! ನನ್ನ ರೂಪದ ಕುರಿತು ಈರ್ಷೆ ತಳೆದ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀನು ಕುಬೇರನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವೆ.’ ಹೀಗೆ ಕುಬೇರನಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಕುಬೇರನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಅಲಕಾಪುರಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲೆ ಇರುವ ಕೈಲಾಸಪರ್ವತವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 17-19)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದುದು ಹಾಗೂ ಸೃಷ್ಟಿಖಂಡದ ಉಪಸಂಹಾರ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದ ಮುನಿಯೇ! ಕುಬೇರನ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪರ್ವತಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಶುಭಾಗಮನವಾಯಿತೆಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಕುಬೇರನಿಗೆ ನಿಧಿಪತಿಯಾಗುವ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದಾಗ ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿದನು. ‘ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಲಲಾಟದಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಗಿ, ಪ್ರಳಯದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿರುವ ರುದ್ರನು ನನ್ನದೇ ಪೂರ್ಣಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ರೂಪದಲ್ಲೇ ನಾನು ಗುಹ್ಯಕರ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು. ಅವನ ರೂಪದಿಂದಲೇ ನಾನು ಕುಬೇರನ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಅದೇ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಾಸದಿಂದ ಇರುವೆನು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುವೆನು.’

ಶಿವನ ಈ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ರುದ್ರದೇವನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿ ಡಮರುವನ್ನು ನುಡಿಸಿದನು. ಡಮರುವಿನ ಆ ಧ್ವನಿಯು ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತುಂಬಿ ಹೋಯಿತು. ಅದರ ವಿಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ಶಬ್ದವು ಆಹ್ವಾನದ ಗತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅರ್ಥಾತ್ ಕೇಳಿದವರಿಗೆ ತನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೇರಣೆ ಕೊಡುವಂತಿತ್ತು. ಆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಆಗಮ, ನಿಗಮ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸೇರಿದೆವು. ದೇವಾಸುರರೇ ಮೊದಲಾದ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸಮಸ್ತ ಪಾರ್ಷದರು ಹಾಗೂ ಸರ್ವಲೋಕವಂದಿತ ಮಹಾನುಭಾವ ಗಣಪಾಲರು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಿದರು.

ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಗಣಪಾಲರ ನಾಮಧೇಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪರಿಚಯ ವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಮಹಾಬಲರಾದ ಗಣಪಾಲರೆಲ್ಲರೂ ಸಾವಿರಾರು ಭುಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಜಟಾಜೂಟದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಚಂದ್ರಚೂಡ, ನೀಲಕಂಠ ಮತ್ತು ತ್ರಿಲೋಚನರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾರ, ಕುಂಡಲ, ಕೇಯೂರ, ಮುಕುಟ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ನನ್ನಂತೆ, ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆ ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರನಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಣಿಮಾ ಮುಂತಾದ ಎಂಟು ಸಿದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರು. ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಚಿಸಲು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಗೆ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನಿತ್ತನು. ಅನೇಕ ಭಕ್ತರೊಂದಿಗೆ ತನಗೆ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಇರಲು ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಆವಾಸವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನಿತ್ತನು.

ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಆ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಮನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಕುಬೇರನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಲು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆನಂದದಿಂದ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಉತ್ತಮ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರೇಮದಾನವನ್ನಿತ್ತು ಸನಾಥರನ್ನಾಗಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಆನಂದತುಂದಿಲನಾದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ಶಿವನಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು. ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅತೀವ ಉತ್ಸವದೊಂದಿಗೆ ಅವನಿಗೆ ಆರತಿ ಬೆಳಗಿದರು. ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ಆಕಾಶದಿಂದ ಮಂಗಳ ಸೂಚಕವಾದ ಹೂವಿನ ಮಳೆಗರೆಯಿತು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕಾರ ಶಬ್ದವು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. ಎಲ್ಲರ ಸುಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮಹೋತ್ಸವವು ತುಂಬಿಹೋಗಿತ್ತು. ಆಗ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಯಥೋಚಿತ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ದೇವತೆಗಳೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ಪ್ರಿಯವಚನಗಳಿಂದ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡಿದರು. ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಪ್ರಭುವು ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತದಿಂದ ಆ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ, ಮುನಿಗಳೂ ಮನೋಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಆನಂದಿತರಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದೆವು. ಕುಬೇರನೂ ಕೂಡ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಮತ್ತೆ ಸರ್ವಥಾ ಸ್ವತಂತ್ರನೂ, ಯೋಗಪರಾಯಣನೂ, ಧ್ಯಾನತತ್ಪರನೂ ಆದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಇರತೊಡಗಿದನು. ಕೆಲವು ಕಾಲ ಪತ್ನಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕಳೆದು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ದಕ್ಷಕನ್ಯೆ ಸತಿಯನ್ನು ಪತ್ನಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಮತ್ತೆ ಆ ಮಹೇಶ್ವರನು ದಕ್ಷಕುಮಾರಿ ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾ ಲೋಕಾಚಾರ ಪರಾಯಣನಾಗಿ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸತೊಡಗಿದನು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ನಿನಗೆ ಈ ರುದ್ರನ ಅವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆನು. ಜೊತೆಗೆ ಅವನ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಆಗಮನವನ್ನೂ, ಕುಬೇರನೊಂದಿಗಿನ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಂಗಾನುಸಾರ ತಿಳಿಸಿದೆನು. ಕೈಲಾಸದ ಅಂತರ್ಗತ ನಡೆಯುವ ಅವನ ಜ್ಞಾನವರ್ಧಿನೀ ಲೀಲೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ವರ್ಣಿಸಿದೆನು. ಅದು ಇಹಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವನೋ, ಓದುವನೋ, ಅವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 20)

॥ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಖಂಡವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.॥

ರುದ್ರಸಂಹಿತಾ, ದ್ವಿತೀಯ (ಸತೀ)ಖಂಡ

ಸದಾಶಿವನಿಂದ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ದೇವತಾದಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಬಳಿಕ ಓರ್ವ ನಾರಿ ಮತ್ತು ಓರ್ವ ಪುರುಷನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾನುಭಾವನಾದ ವಿಧಾತನೇ! ಮಹಾಪ್ರಭುವೇ! ತಮ್ಮ ಮುಖಾರವಿಂದದಿಂದ ಮಂಗಲಕರ ಶಂಭುಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ-ಕೇಳುತ್ತಾ ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿಯೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಎಲ್ಲ ಶುಭ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ. ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನೇ! ಸತಿಯ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿವನ ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ಬಯಸುವೆನು. ಶೋಭಾಮಯಳಾದ ಸತಿಯು ದಕ್ಷಪತ್ನಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹೇಗೆ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದಳು? ಮಹಾದೇವನು ವಿವಾಹದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದನು? ಹಿಂದೆ ದಕ್ಷನ ಕುರಿತು ಸಿಟ್ಟು ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಸತಿಯು ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸಿದಳು. ಚೇತನಾಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಆಕೆಯ ಮರಳಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಕನ್ಯೆ ಹೇಗಾದಳು? ಪಾರ್ವತಿಯು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದಳು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಆಕೆಯ ವಿವಾಹವಾಯಿತು? ಕಾಮದೇವನನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಅರ್ಧ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಳು? ಮಹಾಮತಿಯೇ! ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ನೀವು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿರಿ. ನಿಮ್ಮಂತೆ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವರು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಆಗಲಾರರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿಯೇ! ಸತೀದೇವಿಯ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಶುಭಕೀರ್ತಿಯು ಪರಮಪಾವನವೂ, ದಿವ್ಯವೂ, ಅತ್ಯಂತ ಗೋಪನೀಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಿರ್ಗುಣನೂ, ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪನೂ, ನಿರಾಕಾರನೂ, ಶಕ್ತಿರಹಿತನೂ, ಚಿನ್ಮಯನೂ ಮತ್ತು ಸದಸತ್ ವಿಲಕ್ಷಣ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಪ್ರಭುವು ಸಗುಣ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿವಂತನಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಭಗವತಿ ಉಮೆಯು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ವಿಪ್ರವರನೇ! ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದಿವ್ಯ ಆಕೃತಿಯಿಂದ ಸುಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಕಾರವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ಪರಾತ್ಪರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅವನ ಎಡದ ಅಂಗದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು, ಬಲದ ಅಂಗದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅಂಗ ಅಂದರೆ ಹೃದಯದಿಂದ ರುದ್ರದೇವನು ಪ್ರಕಟರಾದರು. ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದೆ, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸತೊಡಗಿದನು, ಸ್ವಯಂ ರುದ್ರನು ಸಂಹಾರದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನು ಸ್ವತಃ ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಅವನನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸಿ ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ಜೀವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ದಕ್ಷನೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳನ್ನು, ದೇವಶಿರೋಮಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ನಾನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡೆನು ಹಾಗೂ ತನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನವನೆಂದು ತಿಳಿಯತೊಡಗಿದೆನು. ಮುನಿಯೇ! ಮರೀಚಿ, ಅತ್ರಿ, ಪುಲಹ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಅಂಗಿರಸ್ಸು, ಕ್ರತು, ವಸಿಷ್ಠ, ನಾರದ ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭೃಗು - ಹೀಗೆ ಮಹಾನ್ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮಾನಸಪುತ್ರರನ್ನು ನಾನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದಾಗ ನನ್ನ ಹೃದಯದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ರೂಪವುಳ್ಳ ಓರ್ವ ಸುಂದರ ನಾರಿಯು ಉತ್ಪನ್ನಳಾದಳು, ಆಕೆಯ ಹೆಸರು ‘ಸಂಧ್ಯಾ’ ಎಂದಿತ್ತು. ಅವಳು ಹಗಲಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆದರೆ ಸಾಯಂಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ರೂಪ-ಸೌಂದರ್ಯವು ಅರಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆಕೆಯು ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಸಾಯಂ ಸಂಧ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದಳು ಹಾಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಯಾವುದೋ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಸುಂದರ ಹುಬ್ಬುಗಳುಳ್ಳ ಆ ನಾರಿಯು ಸೌಂದರ್ಯದ ಚರಮ ಸೀಮೆಗೆ ತಲುಪಿದ್ದಳು ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮೋಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಹೀಗೆಯೇ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಓರ್ವ ಮನೋಹರ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತ ಪುರುಷನೂ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವನ ಶರೀರದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು (ಕಟಿಪ್ರವೇಶ) ತೆಳ್ಳಗಿತ್ತು. ಅವನ ಶರೀರದಿಂದ ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಆನೆಯಂತೆ ಪರಿಮಳ ಸೂಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಣ್ಣುಗಳು ಅರಳಿದ ಕಮಲದಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಶರೀರಕ್ಕೆ ಕೇಶರವನ್ನು ಹಚ್ಚಿತ್ತು, ಅದರ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಮೂಗಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ನೋಡಿ ದಕ್ಷನೇ ಮೊದಲಾದ ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪುತ್ರರು ಉತ್ಸುಕರಾದರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯವು ತುಂಬಿತ್ತು. ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಜಗದೀಶ್ವರ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ಆ ಪುರುಷನು ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿ, ನನಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು.

ಆ ಪುರುಷನು ಹೇಳಿದನು — ಬ್ರಹ್ಮದೇವರೇ! ನಾನು ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲಿ? ನನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ವಿಧಾತನೇ! ಇಂದು ನೀವೇ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನನೀಯರು ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಪುರುಷರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಈ ಲೋಕವು ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪುರುಷನೇ! ನೀನು ಇದೇ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಂಚಶರಗಳಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೂ, ಪುರುಷರನ್ನೂ ಮೋಹ ಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸನಾತನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸು. ಈ ಚರಾಚರ ತ್ರಿಭುವನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೇ ಆದಿ ಯಾವ ಜೀವಿಗಳೂ ನಿನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಲಾರದು. ನೀನು ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸದಾಕಾಲ ಅವರ ಸುಖದ ಕಾರಣನಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸನಾತನ ಕಾರ್ಯಾವನ್ನು ಸದಾ ನಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡು. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮನಸ್ಸು ಅನಾಯಾಸವಾಗಿಯೇ ನಿನ್ನ ಪುಷ್ಪಶರಗಳ ಅದ್ಭುತ ಗುರಿಯಾದೀತು ಹಾಗೂ ನೀನು ನಿರಂತರ ಅವರನ್ನು ಮದಮತ್ತವಾಗಿಸುತ್ತಾ ಇರುವೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕವಾದ ನಿನ್ನ ಕರ್ಮವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಸಿರುವೆನು. ನಿನಗೆ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರೇನೆಂಬುದನ್ನು ಈ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ತಿಳಿಸುವರು.

ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನನ್ನ ಪುತ್ರರ ಮುಖಗಳ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ನಾನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ನನ್ನ ಕಮಲಮಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತೆನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 1-2)

ಕಾಮದೇವನ ರತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಾಹ, ಕುಮಾರಿ ಸಂಧ್ಯೆಯ ಚರಿತ್ರೆ, ವಸಿಷ್ಠಮುನಿಗಳು ಚಂದ್ರಭಾಗ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯೆಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದ ಮರೀಚಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ನನ್ನ ಪುತ್ರರಾದ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಉಚಿತವಾದ ಹೆಸರನ್ನಿತ್ತರು. ದಕ್ಷನೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಅವನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಪರೋಕ್ಷದ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವನಿಗೆ ಇರಲು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು ನನ್ನ ಪುತ್ರರಾದ ಮರೀಚೆಯೇ ಆದಿ ದ್ವಿಜರು ಆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಹೆಸರನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತವಾಗಿ ನುಡಿದರು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನೀನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಮಥಿಸತೊಡಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೀನು ಮನ್ಮಥ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತನಾಗುವೆ. ಮನೋಭವನೇ! ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಬಲ್ಲೆ. ನಿನಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಸುಂದರನು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಮರೂಪನಾದ ಕಾರಣ ನೀನು ‘ಕಾಮ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ವಿಖ್ಯಾತನಾಗುವೆ. ಜನರನ್ನು ಮದೋನ್ಮತ್ತನಾಗಿಸುವ ಕಾರಣ ನಿನ್ನ ಒಂದು ಹೆಸರು ‘ಮದನ’ ಎಂದಾಗುವುದು. ನೀನು ಬಹಳ ದರ್ಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ‘ದರ್ಪಕ’ ಎಂದೂ ಹೇಳುವರು. ಹಾಗೂ ಸದರ್ಪನಾದ ಕಾರಣವೇ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ‘ಕಂದರ್ಪ’ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ನೀನು ಖ್ಯಾತನಾಗುವೆ. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಬಲ- ಪರಾಕ್ರಮವು ಸೇರಿದರೂ ನಿನಗೆ ಸಮಾನವಾಗಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನ ಅಧಿಕಾರವಿರುವುದು, ನೀನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗುವಿ. ಆದಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾದ ಪುರುಷ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಕ್ಷನು ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗನುರೂಪಳಾದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಆಕೆಯು ನಿನ್ನ ಕಾಮಿನಿ (ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಅನುರಾಗವುಳ್ಳವಳು)ಯಾಗುವಳು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ನಾನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅದೃಶ್ಯನಾದೆನು. ಬಳಿಕ ದಕ್ಷನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಕಂದರ್ಪನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು-ಕಾಮದೇವನೇ! ನನ್ನ ಶರೀರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಳಾದ ಈ ಕನ್ಯೆಯು ಸುಂದರಿಯೂ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತಳೂ ಆಗಿರುವಳು. ಈಕೆಯನ್ನು ನೀನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಇವಳು ಗುಣಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸರ್ವಥಾ ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವಳು. ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ಮನೋಭವನೇ! ಈಕೆಯು ಸದಾ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇರುವಳು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಅಭಿರುಚಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಡೆಯುವಳು. ಧರ್ಮತಃ ಇವಳು ಸದಾ ನಿನಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿರುವಳು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ಶರೀರದ ಬೆವರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾದ ಆ ಕನ್ಯೆಗೆ ‘ರತಿ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಆಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಂದರ್ಪನಿಗೆ ಸಂಕಲ್ಪಪೂರ್ವಕ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ನಾರದನೇ! ದಕ್ಷಪುತ್ರಿ ಆ ರತಿಯು ಬಹಳ ರಮಣೀಯಳೂ, ಮುನಿಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಕೂಡ ಮೋಹಿಸುವವಳೂ ಆಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕಾಮದೇವನಿಗೂ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ರತಿ ಎಂಬ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಆಕೆಯ ಹಾವ-ಭಾವಗಳಿಂದ ಅನುರಂಜಿತನಾದ ಕಾಮದೇವನು ಮೋಹಿತನಾದನು. ಅಯ್ಯಾ! ಆಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯಿತು. ನನ್ನ ಮಗಳು ಈ ವಿವಾಹದಿಂದ ಸುಖಿಯಾಗಿರುವಳು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತುಂಬಾ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದನು. ಕಾಮದೇವನಿಗೂ ಬಹಳ ಸುಖ ಲಭಿಸಿತು. ಅವನ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳೂ ದೂರವಾದುವು. ದಕ್ಷಕನ್ಯೆ ರತಿಯೂ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಪಡೆದು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಳು. ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನೋಹಾರಿಣೀ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮೇಘಗಳು ಶೋಭೆಪಡೆಯುವಂತೆಯೇ ರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಿಯ ವಚನವನ್ನಾಡುವ ಕಾಮದೇವನೂ ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ರತಿಯ ಕುರಿತು ತುಂಬಾ ಮೋಹದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ರತಿಪತಿಯಾದ ಕಾಮದೇವನು ಆಕೆಯನ್ನು ಯೋಗಿಯು ಯೋಗವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವಂತೆ ತನ್ನ ಹೃದಯ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆಯೇ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರಮುಖಿ ರತಿಯೂ ಕೂಡ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರಾನನೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಯೂ ಶೋಭಿಸುವಂತೆ ತನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಿತರಾಗಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಇಂತೆಂದರು - ಮಹಾನುಭಾವರೇ! ವಿಷ್ಣುಶಿಷ್ಯರಾದ ಮಹಾಮತಿಯೇ! ವಿಧಾತನೇ! ನೀವು ಚಂದ್ರಮೌಳಿ ಶಿವನ ಈ ಅದ್ಭುತವಾದ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದಿರಿ. ಈಗ ವಿವಾಹದ ಬಳಿಕ ಕಾಮದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ದಕ್ಷನೂ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿದನು. ನೀವು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಮಾನಸ ಪುತ್ರರೂ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದಾಗ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವಂತಹ ಬ್ರಹ್ಮಕುಮಾರಿ ಸಂಧ್ಯೆಯು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಳು? ಅವಳೇನು ಮಾಡಿದಳು ಹಾಗೂ ಯಾವ ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ಅವಳ ವಿವಾಹವಾಯಿತು? ಸಂಧ್ಯೆಯ ಇವೆಲ್ಲ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಸಂಧ್ಯೆಯ ಆ ಶುಭ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮಿನಿಯರು ಸದಾಕಾಲ ಸತೀ-ಸಾಧ್ವಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಂಧ್ಯೆಯು ಮೊದಲಿಗೆ ನನ್ನ ಮಾನಸ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಮೇಧಾತಿಥಿಯ ಬುದ್ಧಿಮತಿ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅರುಂಧತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತಳಾದಳು. ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಆ ದೇವಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ರತಧಾರಿಯಾದ ಮಹಾತ್ಮಾ ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ತನ್ನ ಪತಿಯಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಸೌಮ್ಯ ರೂಪವುಳ್ಳ ಆ ದೇವಿಯು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಂದನೀಯಳೂ, ಪೂಜನೀಯಳೂ ಆಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪತಿವ್ರತೆಯಾಗಿ ವಿಖ್ಯಾತಳಾದಳು.

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ಭಗವಂತರೇ! ಸಂಧ್ಯೆಯು ಹೇಗೆ, ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದಳು? ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಆಕೆಯು ಮೇಧಾತಿಥಿತಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾದಳು? ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರ ಈ ಮೂವರೂ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ರತಧಾರೀ ಮಹಾತ್ಮಾ ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಈಕೆಯು ಹೇಗೆ ಪತಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಳು? ಪಿತಾಮಹರೇ! ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ನಾನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಅರುಂಧತಿಯ ಈ ಕೌತುಕಪೂರ್ಣ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ನೀವು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿಯೇ! ಸಂಧ್ಯೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಸಕಾಮಭಾವವು ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಸಾಧ್ವಿಯು ‘ವೈದಿಕ ಮಾರ್ಗಕ್ಕನುಸಾರ ನಾನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುವೆನು. ಇಂದಿನಿಂದ ಈ ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೇಹಧಾರಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಕಾಮಭಾವನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರದೆ ಇರಲಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವೆನು. (ತರುಣಾವಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲು ಯಾರ ಮೇಲೆಯೂ ಕಾಮದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀಳಬಾರದು, ಇಂತಹ ಸೀಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವೆನು.) ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಈ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.’ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದಳು.

ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಸಂಧ್ಯೆಯು ಚಂದ್ರಭಾಗ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದಳು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಎಂಬ ನದಿಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಗಿದೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿ ಸಂಧ್ಯೆಯು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಾನು ನನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವೇದ - ವೇದಾಂಗ ಪಾರಂಗತನೂ, ವಿದ್ವಾಂಸನೂ, ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ಜಿತಾತ್ಮನೂ, ಜ್ಞಾನಯೋಗಿಯೂ ಆದ ಪುತ್ರ ವಸಿಷ್ಠನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆನು - ಮಗು ವಸಿಷ್ಠನೇ! ಮನಸ್ವಿನೀ ಸಂಧ್ಯೆಯು ತಪಸ್ಸಿನ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರಭಾಗ ಎಂಬ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವಳು. ನೀನೂ ಹೋಗಿ ಆಕೆಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಡು, ಅಯ್ಯಾ! ಆಕೆಯು ತಪಸ್ಸಿನ ಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯಳು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನ ಯಥೋಚಿತ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಆಕೆಯ ಅಭೀಷ್ಟ ಲಕ್ಷ್ಯವು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.

ನಾರದನೇ! ನಾನು ದಯಾಪೂರ್ವಕ ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಾಗ ಅವನು ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಓರ್ವ ತೇಜಸ್ವೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಚಂದ್ರಭಾಗ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೇವಸರೋವರವಿದ್ದು, ಅದು ಜಲಾಶಯೋಚಿತ ಗುಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾನಸ ಸರೋವರದಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಸಿಷ್ಠರು ಆ ಸರೋವರವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದರ ತಟದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಂಧ್ಯೆಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದನು. ಕಮಲಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಆ ಸರೋವರದ ತಟದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನೇ ಉಪಲಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆಯೋ ಎಂಬಂತೆ ಪ್ರದೋಷಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಕಾಶವು ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸುಂದರ ಭಾವವುಳ್ಳ ಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಮುನಿಯು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಆ ಬೃಹಲ್ಲೋಹಿತ ಎಂಬ ಸರೋವರವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿದನು. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪರ್ವತ ಶಿಖರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರಭಾಗ ನದಿಯನ್ನೂ ಅವನು ದರ್ಶಿಸಿದನು. ಗಂಗೆಯು ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ಹೊರಟು ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವಂತೆಯೇ ಚಂದ್ರಭಾಗದ ಪಶ್ಚಿಮ ಶಿಖರವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಆ ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ನದಿಯು ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಚಂದ್ರಭಾಗ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಬೃಹಲ್ಲೋಹಿತ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿದನು.

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದನು — ಭದ್ರೇ! ನೀನು ಈ ನಿರ್ಜನ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಬಂದಿರುವೆ? ಯಾರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿರುವೆ ಮತ್ತು ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಮಾಡಲು ವಿಚಾರಮಾಡಿರುವೆ? ನಾನು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಮರೆಮಾಚುವ ಮಾತು ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೇಳು.

ಮಹಾತ್ಮಾ ವಸಿಷ್ಠರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂಧ್ಯೆಯು ಆ ಮಹಾತ್ಮರ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದಳು. ಅವನು ತನ್ನ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವೇ ದೇಹಧರಿಸಿ ಬಂದಿರುವಂತೆಯೇ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ತುಂಬಾ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಸಂಧ್ಯೆಯು ಆ ತಪೋಧನನಿಗೆ ಆದರದಿಂದ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಸಂಧ್ಯೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮನೇ! ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿರುವೆನು. ನನ್ನ ಹೆಸರು ಸಂಧ್ಯೆ ಎಂದು. ನಾನು ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಲು ಈ ನಿರ್ಜನ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವೆನು. ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುವುದು ನಿಮಗೆ ಉಚಿತವೆನಿಸಿದರೆ ನನಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ. ನಾನು ತಪಸ್ಸನ್ನೇ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವೆನು. ಬೇರೆಯಾವುದೇ ಗೋಪನೀಯವಾದ ಮಾತೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ತಪಸ್ಸಿನ ಭಾವವನ್ನು - ಅದನ್ನು ಮಾಡುವ ನಿಯಮವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆಯೇ ತಪೋವನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಒಣಗುತ್ತಿರುವೆನು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಹೃದಯ ನಡುಗುತ್ತಿದೆ.

ಸಂಧ್ಯೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸ್ವತಃ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ವಸಿಷ್ಠರು ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಮಾತನ್ನು ಆಡಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಕುರಿತು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಳು ಹಾಗೂ ಅದರ ಕುರಿತು ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ಯಮಶೀಲಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆಗ ವಸಿಷ್ಠರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶುಭಾನನೇ! ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಹತ್ತರವಾದ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರ ಪರಮಾರಾಧ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವನ್ನು ನೀನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸು. ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳ ಆದಿಕಾರಣ ನಾಗಿರುವನು. ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಆದಿಸ್ರಷ್ಟಾ, ಅದ್ವಿತೀಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಆ ಶಿವನನ್ನು ಭಜಿಸು. ಮುಂದೆ ಹೇಳಲಿರುವ ಮಂತ್ರದಿಂದ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಂಭುವನ್ನು ಆರಾಧನೆ ಮಾಡು. ಅದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ದೊರೆಯುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ‘ಓಂ ನಮಃ ಶಂಕರಾಯ ಓಂ’ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನಿರಂತರ ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಮೌನವಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸು ಹಾಗೂ ನಾನು ಹೇಳುವ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕೇಳು. ನೀನು ಮೌನವಾಗಿಯೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೌನಧರಿಸಿಯೇ ಮಹಾದೇವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೊದಲಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆರನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಪೂರ್ಣ ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಲ್ಲೆ. ಮೂರನೆಯ ಸಲ ಆರನೆಯ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಕೇವಲ ಉಪವಾಸ ಮಾಡು. ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮುಗಿಯುವತನಕ ಆರು ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಜಲಾಹಾರ ಹಾಗೂ ಉಪವಾಸದ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಇರಲಿ. ದೇವಿ! ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೌನ ತಪಸ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾಡುವುದು. ಇದು ತ್ರಿವಾರ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಶುಭ ಉದ್ದೇಶವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕನುಸಾರ ಶಂಕರನನ್ನು ಚಿಂತಿಸು. ಅವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದಾಗ ನಿನಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಧ್ಯೆಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಮುನಿವರ ವಸಿಷ್ಠರು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಆಕೆಯಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನವಾದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 3-5)

ಸಂಧ್ಯೆಯ ತಪಸ್ಸು, ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಶಿವನು ಆಕೆಗೆ ಅಭೀಷ್ಟ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಮೇಧಾತಿಥಿಯ ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಕಳಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನನ್ನ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದನೇ! ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ವಸಿಷ್ಠರು ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿದಾಗ, ತಪಸ್ಸಿನ ಆ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಸಂಧ್ಯೆಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಳು. ಮತ್ತೆ ಆಕೆಯು ಆನಂದಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಪಸ್ವಿನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವೇಷವನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಬೃಹಲ್ಲೋಹಿತ ಸರೋವರದ ತಟದಲ್ಲೇ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದಳು. ವಸಿಷ್ಠರು ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಆಕೆಯು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಳು. ಅವಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡತೊಡಗಿದಳು. ಅಂತಹ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳೇ ಕಳೆದುಹೋದುವು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆಕೆಯ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ, ಒಳಗೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ಅವಳು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೂಪದಿಂದಲೇ ಆಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವಳು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಭು ಶಂಕರನನ್ನು ತನ್ನ ಮುಂದುಗಡೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಳು. ಭಗವಂತನ ಮುಖಾರವಿಂದವು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಶಾಂತಿಯು ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುತ್ತಿತ್ತು. ಆಕೆಯು ಭಯಗೊಂಡವಳಂತೆ ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದಳು ‘ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಹರನಲ್ಲಿ ಏನೆಂದು ಹೇಳಲಿ? ಹೇಗೆ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಿ?’ ಇದೆ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಆಕೆಯು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಳು. ಕಣ್ಣುಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅವಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಆಕೆಗೆ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನವನ್ನೂ, ದಿವ್ಯವಾಣಿಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಆಕೆಗೆ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನ, ದಿವ್ಯವಾಣಿ, ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿ ದೊರೆತಾಗ ಅವಳು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುವ ಜಗದೀಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದಳು.

ಸಂಧ್ಯೆಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಲೋಕಸ್ರಷ್ಟಾ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಅವನು ನಿರಾಕಾರನೂ, ಪರಮ ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯನೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನು ಸ್ಥೂಲನಾಗಲೀ, ಸೂಕ್ಷ್ಮನಾಗಲೀ, ಉಚ್ಚನಾಗಲೀ ಅಲ್ಲ. ಅವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹೃದಯದೊಳಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವರು. ಅವನಿಗೆ ಶರ್ವನೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಅವನು ಶಾಂತ ಸ್ವರೂಪನೂ, ನಿರ್ಮಲನೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ಜ್ಞಾನ ಗಮ್ಯನೂ ಆಗಿರುವನು. ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾಗಿರುವನು. ಅವನಲ್ಲಿ ವಿಕಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಾವವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಆಕಾಶ ಮಾರ್ಗದಂತೆ ನಿರ್ಗುಣ, ನಿರಾಕಾರನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅವನ ರೂಪವು ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರದಿಂದ ಸರ್ವಥಾ ಅತೀತವಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಸನ್ನ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುವೆನು. ಯಾರ ರೂಪವು ಏಕ (ಅದ್ವಿತೀಯ)ವೂ, ಶುದ್ಧವೂ, ಮಾಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವೂ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಮಯವೂ, ಸಹಜ ನಿರ್ವಿಕಾರವೂ, ನಿತ್ಯಾನಂದಮಯವೂ, ಸತ್ಯವೂ, ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದುದೂ, ಪ್ರಸನ್ನವೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನೂ, ಆದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಯಾರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಜ್ಞಾನರೂಪದಿಂದಲೇ ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೋ, ಯಾರು ಈ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಸರ್ವಥಾ ಭಿನ್ನನಾಗಿರುವನೋ, ಹಾಗೂ ಸತ್ತ್ವಪ್ರಧಾನನೂ, ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನೂ, ಆತ್ಮ ಸ್ವರೂಪನೂ, ಸಾರಭೂತನೂ, ಎಲ್ಲರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವವನೂ, ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮ ಪವಿತ್ರನೂ ಆದ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನನ್ನ ನಮಸ್ಕಾರವು. ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವು ಶುದ್ಧವೂ, ಮನೋಹರವೂ, ರತ್ನಮಯ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವೂ, ಸ್ವಚ್ಛ ಕರ್ಪೂರದಂತೆ ಗೌರವರ್ಣವೂ ಆಗಿದೆ. ಯಾರು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ವರ, ಅಭಯ, ಶೂಲ ಮತ್ತು ಮುಂಡವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನೋ, ಆ ದಿವ್ಯ, ಚಿನ್ಮಯ, ಸಗುಣ, ಸಾಕಾರ, ವಿಗ್ರಹದಿಂದ ಸುಶೋಭಿತನೂ ಆದ ಯೋಗಯುಕ್ತ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಆಕಾಶ, ಪೃಥಿವೀ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಜಲ, ತೇಜ ಹಾಗೂ ಕಾಲ-ಇವು ಯಾರ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆಯೋ ಅಂತಹ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು.*

* ನಿರಾಕಾರಂ ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಂ ಪರಂ ಯನ್ನೈವ ಸ್ಥೂಲಂ ನಾಪಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ನ ಚೋಚ್ಚಮ್ ।

ಅಂತಶ್ಚಿಂತ್ಯಂ ಯೋಗಿಭಿಸ್ತಸ್ಯ ರೂಪಂ ತಸ್ಮೈ ತುಭ್ಯಂ ಲೋಕಕರ್ತೇ ನಮೋಽಸ್ತು ॥

ಶರ್ವಂ ಶಾಂತಂ ನಿರ್ಮಲಂ ನಿರ್ವಿಕಾರಂ ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಂ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶೇಽವಿಕಾರಮ್ ।

ಖಾಧ್ವಪ್ರಖ್ಯಂ ಧ್ವಾಂತಮಾರ್ಗಾತ್ಪರಸ್ತಾದ್ ರೂಪಂ ಯಸ್ಯ ತ್ವಾಂ ನಮಾಮಿ ಪ್ರಸನ್ನಮ್ ॥

ಏಕಂ ಶುದ್ಧಂ ದೀಪ್ಯಮಾನಂ ವಿನಾಜಾಂ ಚಿದಾನಂದಂ ಸಹಜಂ ಚಾವಿಕಾರಿ ।

ನಿತ್ಯಾನಂದಂ ಸತ್ಯಭೂತಿಪಸನ್ನಂ ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀದಂ ರೂಪಮಸ್ಮೈ ನಮಸ್ತೇ ॥

ವಿದ್ಯಾಕಾರೋದ್ಭಾವನೀಯಂ ಪ್ರಭಿನ್ನಂ ಸತ್ತ್ವಚ್ಛಂದಂ ಧ್ಯೇಯಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪಮ್ ।

ಸಾರಂ ಪಾರಂ ಪಾವನಾನಾಂ ಪವಿತ್ರಂ ತಸ್ಮೈ ರೂಪಂ ಯಸ್ಯ ಚೈವಂ ನಮಸ್ತೇ ॥

ಯತ್ವಾಕಾರಂ ಶುದ್ಧರೂಪಂ ಮನೋಜ್ಞಂ ರತ್ನಾಕಲ್ಪಂ ಸ್ವಚ್ಛಕರ್ಪೂರಗೌರಮ್ ।

ಇಷ್ಟಾಭೀತೀ ಶೂಲಮುಂಡೇ ದಧಾನಂ ಹಸ್ತೈರ್ನಮೋ ಯೋಗಯುಕ್ತಾಯ ತುಭ್ಯಮ್ ॥

ಗಗನಂ ಭೂರ್ದಿಶಶ್ಚೈವ ಸಲಿಲಂ ಜ್ಯೋತಿರೇವ ಚ ।

ಪುನಃ ಕಾಲಶ್ಚ ರೂಪಾಣಿ ಯಸ್ಯ ತುಭ್ಯಂ ನಮೋಽಸ್ತುತೇ ॥

(ಶಿ-ಪು-ರು-ಸಂ-ಸ-ಖಂ-6/12-17)

ಪ್ರಧಾನ (ಪ್ರಕೃತಿ) ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಅವನ ಶರೀರದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಅರ್ಥಾತ್ ಅವೆರಡೂ ಅವನ ಶರೀರವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಯಥಾರ್ಥರೂಪವು ಅವ್ಯಕ್ತ (ಬುದ್ಧಾದಿಗಳಿಂದ ಅತೀತ)ವಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಯಾರು ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವನೋ, ಯಾರು ವಿಷ್ಣು ಆಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವನೋ, ರುದ್ರನಾಗಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವನೋ, ಆ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನಿಗೆ ಪದೆ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಯಾರು ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಕಾರಣನೋ, ದಿವ್ಯ ಅಮೃತರೂಪೀ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಅಣಿಮಾದಿ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನೋ, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಾಂತರಗಳ ವೈಭವವನ್ನು ಕೊಡುವನೋ, ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶರೂಪನೋ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದಲೂ ಅತಿತನೋ, ಆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು, ನಮಸ್ಕಾರವು. ಈ ಜಗತ್ತು ಯಾರಿಂದ ಭಿನ್ನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಯಾರ ಚರಣಗಳಿಂದ ಪೃಥಿವೀ ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಸಮಸ್ತ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಕಾಮದೇವ, ಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆಯೋ, ಯಾರ ನಾಭಿಯಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಆವಿರ್ಭಾವವಾಗಿದೆಯೋ, ಅಂತಹ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿಗೆ ನನ್ನ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಪ್ರಭೋ! ನೀನೇ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ವಿದ್ಯೆಗಳಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಹರ (ಸಂಹಾರಕರ್ತ) ನಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಸದ್ಬ್ರಹ್ಮನೂ, ಪರಬ್ರಹ್ಮನೂ ಆಗಿರುವೆ. ನೀನು ಸದಾ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವೆ. ಯಾರಿಗೆ ಆದಿ, ಅಂತ್ಯಗಳಿಲ್ಲವೋ, ಯಾರಿಂದ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಉತ್ಪನ್ನ ವಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾರು ಮನ, ವಾಣಿಯ ವಿಷಯನಲ್ಲವೋ ಆ ಮಹಾದೇವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬಲ್ಲೆ?*

* ಪ್ರಧಾನಪುರುಷೌ ಯಸ್ಯ ಕಾಯತ್ವೇನ ವಿನಿರ್ಗತೌ ।

ತಸ್ಮಾದವ್ಯಕ್ತರೂಪಾಯ ಶಂಕರಾಯ ನಮೋನಮಃ ॥

ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಕಂರುತೇ ಸೃಷ್ಟಿಂ ಯೋ ವಿಷ್ಣುಃ ಕುರತೇ ಸ್ಥಿತಿಮ್ ।

ಸಂಹರಿಷ್ಯತಿ ಯೋ ರುದ್ರತಸ್ಮೈ ತುಭ್ಯಂ ನಮೋ ನಮಃ ॥

ನಮೋ ನಮಃ ಕಾರಣ ಕಾರಣಾಯ ದಿವ್ಯಾಮೃತಜ್ಞಾನವಿಭೂತಿದಾಯ ।

ಸಮಸ್ತಲೋಕಾಂತರ ಭೂತಿದಾಯ ಪ್ರಕಾಶರೂಪಾಯ ಪರಾತ್ಪರಾಯ ॥

ಯಸ್ಯಾಪರಂ ನೋ ಜಗದುಚ್ಯತೇ ಪದಾತ್ ಕ್ಷಿತಿರ್ದಿಶಃ ಸೂರ್ಯ ಇಂದುರ್ಮನೋಜಃ ।

ಬಹಿರ್ಮುಖಾ ನಾಭಿತಶ್ಚಾಂತರಿಕ್ಷಂ ತಸ್ಮೈ ತುಭ್ಯಂ ಶಂಭವೇ ಮೇ ನಮೋಽಸ್ತು ॥

ತ್ವಂ ಪರಃ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಚ ತ್ವಂ ವಿದ್ಯಾ ವಿವಿಧಾ ಹರಃ ।

ಸದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಚಾರಣಪರಾಯಣಃ ॥

ಯಸ್ಯ ನಾದಿರ್ನ ಮಧ್ಯಂ ಚ ನಾಂತಮಸ್ತಿ ಜಗದ್ಯತಃ ।

ಕಥಂ ಸ್ತೋಷ್ಯಾಮಿ ತಂ ದೇವಮವಾಙ್ಮನಸಗೋಚರಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 6/18-23)

ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ತಪಸ್ಸಿನ ಧನಿಗಳಾದ ಮುನಿಗಳೂ ಕೂಡ ಯಾರ ರೂಪಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾರರೋ, ಅಂತಹ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವುದಾಗಲೀ, ಸ್ತುತಿಸುವುದಾಗಲೀ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಪ್ರಭುವೇ! ನೀನು ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿರುವೆ, ನಾನು ಮೂಢಳಾದ ಸ್ತ್ರೀಯು ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲೆನು? ನಿನ್ನ ರೂಪವಾದರೋ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೂ ಹಾಗೂ ಅಸುರರೂ ತಿಳಿಯಲಾರರು. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ತಪೋಮಯ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ದೇವೇಶ್ವರ ಶಂಭೋ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ನನ್ನ ನಮಸ್ಕಾರವು.*

** ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾದಯೋ ದೇವಾ ಮುನಯಶ್ಚ ತಪೋಧನಾಃ । ನ ವಿಪೃಣ್ವಂತಿ ರೂಪಾಣಿ ವರ್ಣನೀಯಃ ಕಥಂ ಸ ಮೇ ॥

ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಮಯಾ ತೇ ಕಿಂ ಜ್ಞೇಯಾ ನಿರ್ಗುಣಸ್ಯ ಗುಣಾಃ ಪ್ರಭೋ । ನೈವ ಜಾನಂತಿ ಯದ್ ರೂಪಂ ಸೇಂದ್ರಾ ಅಪಿ ಸುರಾಸುರಾಃ ॥

ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ಮಹೇಶಾನ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ತಪೋಮಯ । ಪ್ರಸೀದ ಶಂಭೋ ದೇವೇಶ ಭೂಯೋ ಭೂಯೋ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 6/24-26)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಸಂಧ್ಯೆಯ ಈ ಸ್ತುತಿಪೂರ್ಣ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವಳಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಕರನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಅವನ ಶರೀರವು ವಲ್ಕಲ ಮತ್ತು ಮೃಗಚರ್ಮದಿಂದ ಮುಚಿತ್ತು, ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಜಟಾಜೂಟವು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಮಂಜು ಮುಸುಕಿದ ಕಮಲದಂತೆ ಆಕೆಯ ಬಾಡಿದ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ದಯಾರ್ದ್ರನಾಗಿ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಭದ್ರೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ದೇವಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದಲೂ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನೀನು ತನ್ನಿಚ್ಛೆಗನುಸಾರ ವರವನ್ನು ಕೇಳು ನಿನಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ವರವನ್ನು ನಾನು ಈಗ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಕರುಣಿಸುವೆನು. ನಿನಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಾಗಲೀ, ನಾನು ನಿನ್ನ ವ್ರತ-ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು.

ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷತುಂಬಿದ ಸಂಧ್ಯೆಯು ಅವನಿಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ಪ್ರಣಾಮವನ್ನು ಮಾಡಿ ಇಂತೆಂದಳು ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವುದಾದರೆ, ನಾನು ವರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಳಾಗಿದ್ದರೆ, ದೇವಾ! ಈಗ ನೀನು ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಕೇಳುವ ಈ ಮೊದಲಿನ ವರವನ್ನು ಸಫಲಗೊಳಿಸು. ದೇವೇಶ್ವರ! ಈ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಪೃಥಿವಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಯಾವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹುಟ್ಟಿದಾಕ್ಷಣವೇ ಕಾಮಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದದಿರಲಿ, ನಾಥ! ನನ್ನ ಸಕಾಮ ದೃಷ್ಟಿಯು ಎಲ್ಲಯೂ ಬೀಳದಿರಲಿ. ನನಗೆ ಆಗುವ ಪತಿಯೂ ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಸುಹೃದನಾಗಿರಲಿ. ಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾರೇ ಪುರುಷನು ಸಕಾಮಭಾವದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಅವನ ಪುರುಷತ್ವವು ನಾಶವಾಗಿ ತತ್ಕಾಲವೇ ನಪುಂಸಕವಾಗಲಿ.

ಪಾಪರಹಿತ ಸಂಧ್ಯೆಯ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಿ! ಸಂಧ್ಯೆಯೇ! ಭದ್ರೇ! ಕೇಳು. ನೀನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ವರಗಳನ್ನು ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ನಾನು ಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿರುವೆನು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಅವಸ್ಥೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆ, ಎರಡನೆಯದು ಕೌಮಾರಾವಸ್ಥೆ, ಮೂರನೆಯದು ಯೌವನಾವಸ್ಥೆ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ವೃದ್ಧಾವಸ್ಥೆ. ಮೂರನೆಯ ಅವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ದೇಹಧಾರಿ ಜೀವಿಯು ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿರಲಿ. ಕ್ವಚಿತ್ತಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ಅವಸ್ಥೆಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಣಿಯು ಕಾಮುಕರಾಗುವರು. ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಮಭಾವದ ಉದಯದ ಈ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವೆನು. ಇದರಿಂದ ದೇಹಧಾರೀ ಜೀವರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಕಾಮಾಸಕ್ತರಾಗಲಾರರು. ನೀನೂ ಕೂಡ ಮೂರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯಳಿಗೂ ಸಂಭವಿಸಲಾರದ ದಿವ್ಯ ಸತೀಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ. ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪತಿಯಲ್ಲದೆ ಯಾರೇ ಪುರುಷನು ಸಕಾಮನಾಗಿ ನಿನ್ನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ಅವನು ತತ್ಕಾಲವೇ ನಪುಂಸಕನಾಗಿ ದುರ್ಬಲನಾಗುವನು. ನಿನ್ನ ಪತಿಯು ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯೂ, ದಿವ್ಯರೂಪ ಸಂಪನ್ನನೂ ಆದ ಓರ್ವ ಮಹಾನುಭಾವ ಮಹರ್ಷಿಯಾಗುವನು; ಅವನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಏಳು ಕಲ್ಪಗಳವರೆಗೆ ಜೀವನ ನಡೆಸುವನು. ನೀನು ಕೇಳಿದ ವರಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ಪೂರ್ಣಮಾಡಿರುವೆ. ಈಗ ನಾನು ನಿನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ನೀನು ‘ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆ’ ಎಂದು ಮೊದಲೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿರುವಿ. ಆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಲಗೊಳಿಸಲು ನಾನು ನಿನಗೆ ಒಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು, ಅದನ್ನು ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡು. ಮುನಿವರ್ಯ ಮೇಧಾತಿಥಿಯು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವನು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿತನಾಗಿರುವನು. ನೀನು ವಿಳಂಬ ಮಾಡದೆ ಅದೇ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಡು. ಇದೇ ಪರ್ವತದ ತಪ್ಪಲಿನ ಚಂದ್ರಭಾಗಾನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ತಾಪಸಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುನಿವರ ಮೇಧಾತಿಥಿಯು ಮಹಾಯಜ್ಞದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವನು. ನೀನು ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗು. ಮುನಿಯು ನಿನ್ನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾರನು, ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನೀನು ಮುನಿಯ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾದ ಪುತ್ರಿಯಾಗುವಿ. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾರೇ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ನೀನು ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಆ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮಿಸಿ ಬಿಡು. ಸಂಧ್ಯೆಯೇ! ನೀನು ಈ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳವರೆಗೆ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅದೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಚತುರ್ಯುಗದ ಸತ್ಯಯುಗವು ಕಳೆದುಹೋಗಿ, ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಪ್ರಥಮ ಚರಣದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಅನೇಕ ಕನ್ಯೆಯರಾದರು. ಅವನು ತನ್ನ ಆ ಸುಶೀಲೆಯರಾದ ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ವರರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿದನು. ಅವರಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಕನ್ಯೆಯರ ವಿವಾಹವನ್ನು ಚಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಚಂದ್ರನು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ರೋಹಿಣಿಯನ್ನು ಪ್ರೇಮಿಸತೊಡಗಿದನು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕ್ರೋಧತುಂಬಿದ ದಕ್ಷನು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಆದರೆ ಸಂಧ್ಯೆಯೇ! ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನನ್ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ದೇವತೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಎಂದು ಕಣ್ಣುಬಿಟ್ಟು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಆಕಾಶದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ, ಚಂದ್ರನು ಪುನಃ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅವನನ್ನು ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ನದಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆ ನದಿಯು ಚಂದ್ರ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ನದಿಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮಹರ್ಷಿ ಮೇಧಾತಿಥಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದರು. ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವವರು ಹಿಂದೆ ಯಾರೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ, ಈಗಲೂ ಇಲ್ಲ, ಮುಂದೆಯೂ ಆಗಲಾರರು. ಆ ಮಹರ್ಷಿಯು ಮಹತ್ತರವಾದ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ನಡೆಯುವಂತಹ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ ಎಂಬ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಪೂರ್ಣರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತನಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅದೇ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿಬಿಡು ಹಾಗೂ ಪರಮ ಪವಿತ್ರಳಾಗು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದು.

ಹೀಗೆ ಸಂಧ್ಯೆಗೆ ಆಕೆಯ ಹಿತದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ದೇವೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 6)

ಸಂಧ್ಯೆಯು ಅರುಂಧತಿಯಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ ಮುನಿವರ ವಸಿಷ್ಠರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ರುದ್ರನ ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಅವರಿಗೆ ಶಿವೆಯ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದಾಗ ಸಂಧ್ಯೆಯು ಮುನಿಮೇಧಾತಿಥಿಯು ಯಜ್ಞಮಾಡುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಳು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಆ ತೇಜಸ್ವೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದಳು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಹಿಂದೆ ಮಹರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠರು ಪರಮೇಷ್ಠಿಯಾದ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಒಂದು ತೇಜಸ್ವೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆಕೆಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಸಂಧ್ಯೆಯು ತನಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿರುವ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಪತಿಯ ರೂಪದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆ ಮಹಾಯಜ್ಞದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮುನಿಗಳು ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಆ ಪುತ್ರಿಯು ಬಹಳ ಹರ್ಷದಿಂದ ಆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯ ಪುರೋಡಾಶಮಯ1 ಶರೀರ ತತ್ಕ್ಷಣ ಸುಟ್ಟು ಹೋಯಿತು. ಆ ಪುರೋಡಾಶದ ಅಲಕ್ಷಿತ ಗಂಧವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿತು. ಅಗ್ನಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಆಕೆಯ ಸುವರ್ಣದಂತಹ ಶರೀರವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಿದನು. ಆಗ ಸೂರ್ಯನು ಪಿತೃಗಳ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿಸಿ ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡನು.

1. ಯಜ್ಞಭಾಗ - ಹವಿಸ್ಸು

ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಆಕೆಯ ಶರೀರದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಪ್ರಾತಃಸಂಧ್ಯೆಯಾಯಿತು, ಅದು ಹಗಲು ಮತ್ತು ಇರುಳಿನ ನಡುವೆ ಬರುವ ಆದಿ ಸಂಧ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಶರೀರದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಸಾಯಂಸಂಧ್ಯೆಯಾಯಿತು. ಅದು ಹಗಲು-ಇರುಳಿನ ನಡುವೆ ಆಗುವ ಅಂತಿಮ ಸಂಧ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಸಾಯಂ ಸಂಧ್ಯೆಯು ಸದಾ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಮೊದಲು ಅರುಣೋದಯವಾದಾಗ-ಪೂರ್ವದ ಕ್ಷಿತಿಜದಲ್ಲಿ ಕೆಂಬಣ್ಣ ಮೂಡಿದಾಗ ಪ್ರಾತಃ ಸಂಧ್ಯೆಯು ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದು. ಅದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುವಂತಹುದು. ಕೆಂಪು ಕಮಲದಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಮಿಸಿದಾಗ ಸಾಯಂ ಸಂಧ್ಯೆಯ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಪರಮ ದಯಾಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆಕೆಯ ಮನಸಹಿತ ಪ್ರಾಣಗಳಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಶರೀರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹಧಾರಿಯಾಗಿಸಿದನು. ಮುನಿಯ ಯಜ್ಞದ ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಅವಳು ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ಮೇಧಾತಿಥಿಗೆ ಕಾದ ಸುವರ್ಣದಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಪುತ್ರಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಳು. ಮುನಿಯು ಬಹಳ ಆನಂದದಿಂದ ಆ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಅವರು ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ನಾನಮಾಡಿಸಿ ತನ್ನ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು. ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮಹಾಮುನಿ ಮೇಧಾತಿಥಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಅವರು ಆಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ‘ಅರುಂಧತಿ’ ಎಂದಿಟ್ಟರು. ಅವಳು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ಗುಣದಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಗೆ ಈ ತ್ರಿಭುವನ ವಿಖ್ಯಾತ ಹೆಸರು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿ ಕೃತಕೃತ್ಯನಾದ ಆ ಮುನಿಯು ಪುತ್ರಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಸದಾ ಆಕೆಯ ಲಾಲನೆ-ಪಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅರುಂಧತಿದೇವಿಯು ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ತೀರದ ತಾಪಸಾರಣ್ಯದೊಳಗೆ ಮುನಿವರ ಮೇಧಾತಿಥಿಯ ಆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡವಳಾದಳು. ಆಕೆಯು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದಾಗ ನಾನು, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರು ಸೇರಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ವಸಿಷ್ಠನೊಂದಿಗೆ ಆಕೆಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದೆವು. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರ ಇವರ ಕೈಗಳಿಂದ ಹೊರಟ ಜಲದಿಂದ ಶಿಪ್ರಾ ಮೊದಲಾದ ಏಳು ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದುವು.

ಮುನಿಯೇ! ಮೇಧಾತಿಥಿಯ ಪುತ್ರಿ ಮಹಾಸಾಧ್ವೀ ಅರುಂಧತಿಯು ಸಮಸ್ತ ಪತಿವ್ರತೆಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಮಹರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಶುಭ ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಮುನಿಶಿರೋಮಣಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ, ಪರಮ ಪಾವನ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯವಾದ ಸಂಧ್ಯೆಯ ಪವಿತ್ರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಯಾವುದೇ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲೀ, ಶುಭವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಪುರುಷನಾಗಲೀ ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕೇಳುವನೋ, ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ವಿಚಾರಮಾಡುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಇಲ್ಲ.

ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾರದರ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಂತೆಂದರು -

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ಪೂಜ್ಯರೇ! ನೀವು ಅರುಂಧತಿಯ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಸ್ವರೂಪಭೂತ ಸಂಧ್ಯೆಯ ಬಹಳ ಉತ್ತಮವಾದ ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವಂತಹ ದಿವ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದಿರಿ. ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ! ಈಗ ನೀವು ಬೇರೆಯವರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡುವಂತಹ, ಉತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಮಂಗಲದಾಯಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಕಾಮದೇವನು ರತಿಯನ್ನು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹರ್ಷಪೂರ್ವಕ ಹೊರಟು ಹೋದನು. ದಕ್ಷನೇ ಆದಿ ಇತರ ಮುನಿಗಳೂ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಸಂಧ್ಯೆಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ಅಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ವಿಪ್ರವರ ನಾರದನೇ! ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರುವೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸೇವಕನಾಗಿರುವೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅವನ ಶುಭ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಕೇಳು. ಅಯ್ಯಾ! ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾನೊಮ್ಮೆ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನನ್ನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದಾಗ ನನಗೆ ಬಹಳ ಬೇಸರವಾಯಿತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯು ನನ್ನನ್ನು ಮೋಹಿಸಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಕುರಿತು ಈರ್ಷೆ ತಳೆದೆನು. ಅದನ್ನು ಹೇಳುವೆನು, ಕೇಳು. ಒಮ್ಮೆ ದಕ್ಷರಾಜನೂ ಮುನಿಗಳೂ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ನಾನು ಹೋಗಿದ್ದೆ, ಅಲ್ಲಿ ರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಮದೇವನು ಇದ್ದನು. ನಾರದನೇ! ಆಗ ನಾನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ದಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಮಾತು-ಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆನು. ಆ ಮಾತು-ಕತೆಯಾಡುವಾಗ ನಾನು ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೋಹಿತನಾಗಿದ್ದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ ಪುತ್ರರಿರಾ! ಮಹಾದೇವನು ಯಾವುದಾದರೂ ಕಮನೀಯ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಸ್ತ್ರೀಯಳ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡುವಂತೆ ನೀವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಮೋಹಿತನನ್ನಾಗಿಸುವ ಭಾರವನ್ನು ರತಿಸಹಿತ ಕಾಮದೇವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದೆನು. ಕಾಮದೇವನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಹೇಳಿದನು ಪ್ರಭೋ! ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯೇ ನನ್ನ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಮೋಹಿತನನ್ನಾಗಿಸಲು ಯಾವುದಾದರೂ ನಾರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಿ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಚಿಂತಿತನಾಗಿ ದೀರ್ಘವಾದ ನಿಟ್ಟುಸಿರನ್ನು ಬಿಟ್ಟೆನು. ನನ್ನ ಆ ನಿಃಶ್ವಾಸದಿಂದ ರಾಶಿ-ರಾಶಿಯಾಗಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತ ವಸಂತನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಯಿತು. ವಸಂತ ಮತ್ತು ಮಲಯಾನಿಲ-ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಮದನನಿಗೆ ಸಹಾಯಕರಾದರು. ಇವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕಾಮದೇವನು ವಾಮದೇವನನ್ನು ಮೋಹಿಸಲು ಪದೇ-ಪದೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಸಫಲತೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ನಿರಾಶನಾಗಿ ಮರಳಿದಾಗ, ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನನಗೆ ಬಹಳ ದುಃಖವಾಯಿತು. ಆಗ ನನ್ನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಟ ನಿಃಶ್ವಾಸದಿಂದ ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಅವರಿಗೆ ಮನ್ಮಥನ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನಿತ್ತು. ನಾನು ಪುನಃ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿದೆನು. ಆದರೆ ಅತೀವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರೂ ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಮೋಹಿಸಲಾರದೆ ಹೋದರು. ಕಾಮದೇವನು ಪರಿವಾರ ಸಹಿತ ಮರಳಿಬಂದು, ನನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು.

ಅವನು ಹೋದ ಬಳಿಕ ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಸಿಕೊಂಡ ಯೋಗ ಪರಾಯಣನೂ ಆದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ತನ್ನ ಸಹಧರ್ಮಿಣಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವನು ಎಂದು ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದೆನು. ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ನಾನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದೆನು. ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವಸ್ವರೂಪನೂ, ನನ್ನ ಜನ್ಮದಾತನೂ ಆಗಿರುವನು. ನಾನು ದೀನ ವಚನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶುಭ ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದೆನು. ಆ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಂತನು ಬೇಗನೇ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಅರಳಿದ ಕಮಲದಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದವು. ಅವನು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ, ಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಅವನ ಶ್ಯಾಮಲ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪೀತಾಂಬರವು ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಭಕ್ತಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವನು, ತನ್ನ ಭಕ್ತರು ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯರು. ಎಲ್ಲರ ಉತ್ತಮ ಶರಣದಾತೃನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಪ್ರೇಮಾಶ್ರುಗಳು ಧಾರಾಕಾರವಾಗಿ ಹರಿದವು, ಗದ್ಗದ ಕಂಠದಿಂದ ನಾನು ಪದೇ-ಪದೇ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದೆನು. ನನ್ನ ಆ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ದುಃಖಗಳನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಬಹಳ ಸಂತಸಗೊಂಡು ಶರಣುಬಂದಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು -ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ವಿಧಾತನೇ! ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದು ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ? ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಎಂತಹ ಮಹತ್ತರವಾದ ದುಃಖವು ಬಂದಿದೆ? ಅದನ್ನು ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಈಗ ಹೇಳು. ನಾನು ಆ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ.

ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಕೇಶವನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಗಾದರೂ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ನಾನು ಸುಖಿಯಾಗುವೆನು. ನನ್ನ ಅಂತಃಕರಣದ ಎಲ್ಲ ದುಃಖವು ದೂರವಾಗಿ ಹೋದೀತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವೆನು.

ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಭಗವಾನ್ ಮಧುಸೂದನನು ನಕ್ಕುಬಿಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ನನ್ನ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು- ವಿಧಾತನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು, ಇದು ನಿನ್ನ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು. ನನ್ನ ವಚನವೇ ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಾದಿಗಳ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. ಶಿವನೇ ಎಲ್ಲರ ಕರ್ತಾ-ಭರ್ತಾ (ಪಾಲಕನು) ಮತ್ತು ಹರ್ತಾ (ಸಂಹಾರಕ) ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನೇ ಪರಾತ್ಪರನಾಗಿರುವನು. ಪರಬ್ರಹ್ಮನೂ, ಪರೇಶನೂ, ನಿರ್ಗುಣನೂ, ನಿತ್ಯನೂ, ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯನೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ಒಡೆಯನೂ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪರಮಾತ್ಮನೂ, ಪರಮೇಶ್ವರನೂ ಆಗಿರುವನು. ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರಗಳ ಕರ್ತೃವೂ, ತ್ರಿಗುಣಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯನೂ, ವ್ಯಾಪಕನೂ, ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ಮಹೇಶ್ವರ ಎಂಬ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನೂ, ರಜೋಗುಣ, ಸತ್ತ್ವಗುಣ ಹಾಗೂ ತಮೋಗುಣಗಳಿಂದ ಅತೀತನೂ, ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ಭೇದಯುಕ್ತನೆಂದು ಕಂಡು ಬರುವವನೂ, ನಿರೀಹನೂ, ಮಾಯಾರಹಿತನೂ, ಮಾಯೆಯ ಒಡೆಯನೂ, ಪ್ರೇರಕನೂ, ಚತುರನೂ, ಸಗುಣನೂ, ಸ್ವತಂತ್ರನೂ, ಆನಂದಸ್ವರೂಪನೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ಆತ್ಮಾರಾಮನೂ, ನಿರ್ದ್ವಂದ್ವನೂ, ಭಕ್ತಪರವಶನೂ, ಸುಂದರ ವಿಗ್ರಹದಿಂದ ಶೋಭಿತಯೋಗಿಯೂ, ನಿತ್ಯಯೋಗ ಪರಾಯಣನೂ, ಯೋಗ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನೂ, ಗರ್ವಹಾರಿಯೂ, ಲೋಕೇಶ್ವರನೂ ಹಾಗೂ ದೀನವತ್ಸಲನೂ ಆಗಿರುವನು. ನೀನು ಅವನಿಗೆ ಶರಣು ಹೋಗು. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಶಂಭುವಿನ ಭಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡು. ಇದರಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಅವನು ನಿನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಾಡುವನು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಶಂಕರನು ಪತ್ನಿಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಲಿ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಶಿವೆಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡು. ತನ್ನ ಆ ಮನೋರಥವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ದೇವೀ ಶಿವೆಯ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡು. ಆ ದೇವೇಶ್ವರಿಯು ಪ್ರಸನ್ನಳಾದರೆ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವಳು. ಶಿವೆಯು ಸಗುಣರೂಪದಿಂದ ಅವತಾರವೆತ್ತಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಮಾನವ ಶರೀರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ, ಆಕೆಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಮಹಾದೇವನ ಪತ್ನಿಯಾಗಬಲ್ಲಳು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನೀನು ದಕ್ಷನಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸು, ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಪತ್ನಿಯಾಗುವವಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಭಕ್ತಿ ಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಲೀ. ಅಯ್ಯಾ! ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವ ಇಬ್ಬರೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಧೀನರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವರು ನಿರ್ಗುಣ ಪರಬ್ರಹ್ಮರಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಗುಣರಾಗುತ್ತಾರೆ.

‘ವಿಧಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟರಾದ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಅವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಹಿಂದೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ನೆನೆಪಿಸಿಕೋ. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುಂದರ ಲೀಲಾ-ವಿಹಾರ ಮಾಡುವ ನಿರ್ಗುಣ ಶಿವನು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಗುಣನಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ನಿನಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಆದೇಶವನ್ನಿತ್ತನು. ಉಮಾಸಹಿತ ಆ ಅವಿನಾಶೀ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಪ್ರಭುವು ನನಗೆ ಆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ನಾನಾ ಲೀಲಾ ವಿಶಾರದ ಆ ದಯಾಳು ಸ್ವಾಮಿಯು ನಕ್ಕು ಆಕಾಶದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಾ ತುಂಬು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಹೇಳಿದನು - ವಿಷ್ಣುವೇ! ನನ್ನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ರೂಪವು ಈ ವಿಧಾತನ ಅಂಗದಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದೀತು. ಅವನ ಹೆಸರು ರುದ್ರವೆಂದಾದೀತು. ನನ್ನ ರೂಪವಿರುವಂತೆಯೇ ರುದ್ರನ ರೂಪವು ಇರುವುದು. ಅವನು ನನ್ನ ಪೂರ್ಣರೂಪನಾಗುವನು. ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಸದಾ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅವನು ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಸಮಸ್ತ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವವನಾಗುವನು. ಅವನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಳಯ ಮಾಡುವವನಾಗುವನು. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಗುಣಗಳ ದ್ರಷ್ಟಾನೂ, ನಿರ್ವಿಶೇಷ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಯೋಗದ ಪಾಲಕನಾಗುವನು. ಮೂರು ದೇವತೆಗಳೂ ನನ್ನದೇ ರೂಪವಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರುದ್ರನು ನನ್ನ ಪೂರ್ಣರೂಪನಾಗುವನು. ಪುತ್ರರಿರಾ! ದೇವಿ ಉಮೆಯ ಮೂರು ರೂಪಗಳಾಗುವುವು. ಒಂದು ರೂಪದ ಹೆಸರು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಎಂದಾಗುವುದು. ಆಕೆಯು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಳು, ಎರಡನೆಯ ರೂಪವು ಬ್ರಹ್ಮಪತ್ನೀ ಸರಸ್ವತಿಯಾಗುವಳು, ಮೂರನೆಯ ರೂಪವು ಸತಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದೀತು. ಸತಿ ಉಮೆಯು ಪೂರ್ಣರೂಪವಾಗುವಳು. ಅವಳೇ ಭಾವೀ ರುದ್ರನ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಳು.’

‘ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆದೋರಿ ಬಳಿಕ ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು ಮತ್ತು ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಸುಖವಾಗಿ ನಮ್ಮ-ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆವು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ನಾನು ಮತ್ತು ನೀನು ಸಪತ್ನೀಕರಾದೆವು. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ರುದ್ರನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸಿದನು. ಅವನು ಈಗ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಪ್ರಜೇಶ್ವರನೇ! ಈಗ ಶಿವೆಯೂ ಕೂಡ ಸತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸುವವಳಿದ್ದಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಆಕೆಯ ಆವಿರ್ಭಾವಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.’

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ದಯೆಯನ್ನು ತೋರಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ನನಗೆ ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಹಳ ಆನಂದವಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 7-10)

ದಕ್ಷನ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇವೀ ಶಿವೆಯು ಅವನಿಗೆ ವರದಾನ ಕೊಡುವುದು

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ಪೂಜ್ಯ ಪಿತನೇ! ದೃಢತೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ದಕ್ಷನು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ವರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು ಹಾಗೂ ಆ ದೇವಿಯು ಹೇಗೆ ದಕ್ಷನ ಕನ್ಯೆಯಾದಳು?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರುವೆ, ಇವೆಲ್ಲ ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕೇಳು. ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮಹಾಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ಉತ್ತರ ತಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ದೇವೀ ಜಗದಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಹೃದಯ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ದಕ್ಷನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿ, ದೃಢತೆಯಿಂದ ಕಠೋರ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ, ಶೌಚ-ಸಂತೋಷಾದಿ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಮೂರು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ಎಂದಾದರೂ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವನು, ಎಂದಾದರು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸನು. ಕೆಲವೊವ್ಮೆ ಸರ್ವಥಾ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೆಸರಿಗಷ್ಟೇ ಎಂದಾದರೂ ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದನು.

ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ಯಮನಿಯಮಾದಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಜಗದಂಬಿಕೆಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ದಕ್ಷನಿಗೆ ದೇವೀ ಶಿವೆಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಳು. ಜಗನ್ಮಯೀ ಜಗದಂಬೆಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ತನ್ನನ್ನು ಕೃತಕೃತ್ಯನೆಂದು ತಿಳಿದನು. ಆ ಕಾಲಿಕಾದೇವಿಯು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಆರೂಢಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಶ್ಯಾಮಲವಾಗಿತ್ತು. ಮುಖವು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿತ್ತು. ಆಕೆಯು ಚತುರ್ಭುಜಳಾಗಿದ್ದು, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ವರದ, ಅಭಯ, ನೀಲಕಮಲ ಮತ್ತು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಮೂರ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹಾರಿಣಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕಣ್ಣುಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದವು. ಹರಡಿಕೊಂಡ ತಲೆಗೂದಲು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಉತ್ತಮ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತಳಾದ ಆ ಜಗದಂಬೆಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ, ದಕ್ಷನು ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವನಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸ ತೊಡಗಿದನು.

ದಕ್ಷನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಜಗದಂಬೆಯೇ! ಮಹಾಮಾಯೆ! ಜಗದೀಶ್ವರಿಯೇ! ಮಹೇಶ್ವರಿಯೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ನೀನು ಕೃಪೆಮಾಡಿ ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿರುವೆ. ಭಗವತಿಯೇ! ಆದ್ಯಳೇ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು. ಶಿವರೂಪಿಣಿಯೇ! ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು. ಭಕ್ತವರದಾಯಿನಿಯೇ! ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು. ಜಗನ್ಮಾಯೆಯೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು.*

* ಪ್ರಸೀದ ಭಗವತ್ಯಾದ್ಯೇ ಪ್ರಸೀದ ಶಿವರೂಪಿಣಿ । ಪ್ರಸೀದ ಭಕ್ತವರದೇ ಜಗನ್ಮಾಯೇ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 12/14)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಸಂಯಮಿತ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ದಕ್ಷನು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಶಿವೆಯು ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ದಕ್ಷನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು - ದಕ್ಷನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನು ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿರುವೆನು. ನೀನು ನಿನ್ನ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೋ. ನಿನಗಾಗಿ ಕೊಡದಿರುವಂತಹುದು ನನ್ನ ಬಳಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ.

ಜಗದಂಬೆಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ಆ ಶಿವೆಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು -

ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು — ಜಗದಂಬೆಯೇ! ಮಹಾಮಾಯೆಯೇ! ನೀನು ನನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವೆಯಾದರೆ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಮಾಡು. ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ರುದ್ರನೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಅವತರಿಸಿರುವನು. ಅವನು ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನ ಪೂರ್ಣಾವತಾರನಾಗಿರುವನು. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಯಾವುದೇ ಅವತಾರವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಅವನ ಪತ್ನಿ ಯಾರಾಗಬಲ್ಲರು? ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವೆಯೇ! ನೀನು ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ ಆ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ತನ್ನ ರೂಪಲಾವಣ್ಯದಿಂದ ಮೋಹಿತಗೊಳಿಸು. ದೇವಿಯೇ! ನೀನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ರುದ್ರದೇವನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮೋಹಗೊಳಿಸಲಾರರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಈಗ ಮಹಾದೇವನ ಪತ್ನಿಯಾಗು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಸುಂದರ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ನೀನು ಹರ ಮೋಹಿನೀ (ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಮೋಹಿಸುವವಳು)ಯಾಗು. ದೇವಿಯೇ! ಇದೇ ನನಗಾಗಿ ವರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಮಾತ್ರ ಸ್ವಾರ್ಥದ ಮಾತೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಡ. ಇದರಲ್ಲಿ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತವಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆನು.

ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಜಗದಂಬೆ ಶಿವೆಯು ನಕ್ಕು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದಳು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಅಯ್ಯಾ! ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನೇ! ನನ್ನ ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ನಿಜವನ್ನೇ ಹೇಳುವೆನು. ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ನಿನಗೆ ಸಮಸ್ತ ಮನೋವಾಂಛಿಂತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧಳಾಗಿರುವೆನು. ದಕ್ಷನೇ! ನಾನು ಮಹೇಶ್ವರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಅಧೀನಳಾಗಿ ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅವತರಿಸುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಪಾಪರಹಿತನೇ! ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ಸಹವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ಮಹಾದೇವವನ್ನು ವರನನ್ನಾಗಿಸಲು ಅವನ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು, ಮಾಡುವೆನು. ಇದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಉಪಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯವು ಸಿದ್ಧಿಸಲಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ, ಆ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನು ಸರ್ವಥಾ ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿರುವನು. ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣುಗಳಿಗೂ ಸೇವ್ಯನಾಗಿರುವನು ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯ ಪರಿಪೂರ್ಣ ರೂಪನೇ ಆಗಿರುವನು. ನಾನು ಸದಾ ಅವನ ದಾಸೀ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುವೆನು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನಾ ರೂಪಧಾರೀ ಶಂಭುವೇ ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗುವನು. ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನು ತಾನು ಕೊಟ್ಟ ವರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಭಕುತಿಯಿಂದ ರುದ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿರುವನು. ನಾನೂ ಕೂಡ ಅವನ ವರದಿಂದ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸುವೆನು. ಅಯ್ಯಾ! ಈಗ ನೀನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗು. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಹಾಯಕಳು ಆಗುವವಳನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿರುವೆನು. ಈಗ ಬೇಗನೇ ನಾನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಮಹಾದೇವನ ಪತ್ನಿಯಾಗುವೆನು. ದಕ್ಷನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಉತ್ತಮ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೆ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ದೇವೀ ಶಿವೆಯು ಶಿವನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಪುನಃ ಹೇಳಿದಳು-ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ಆದರೆ ನನ್ನ ಒಂದು ಶರತ್ತು ಇದೆ. ಅದನ್ನು ನೀನು ಸದಾಕಾಲ ಮನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಾನು ಶರತ್ತನ್ನು ತಿಳಿಸುವೆನು ಕೇಳು. ನೀನು ಅದನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೋ. ಎಂದಾದರು ನನ್ನ ಕುರಿತು ನಿನಗೆ ಆದರವು ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಆಗಲೇ ನಾನು ನನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಿಡುವೆನು. ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೀನಳಾಗಿ ಹೋಗುವೆನು ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುವೆನು. ಈ ನನ್ನ ಮಾತು ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಚಾಪತಿಯೇ! ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸರ್ಗ ಅಥವಾ ಕಲ್ಪಕ್ಕಾಗಿ ನಿನಗೆ ಈ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ನಾನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪತ್ನಿಯಾಗುವೆನು. ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಶಿವೆಯು ಅವನು ನೋಡ-ನೋಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನಳಾದಳು. ದುರ್ಗೆಯು ಅಂತರ್ಧಾನವಾದಾಗ ದಕ್ಷನೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ದೇವೀ ಶಿವೆಯು ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯಾಗುವವಳಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇರತೊಡಗಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 11-12)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ದಕ್ಷನ ಮೂಲಕ ಮೈಥುನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾರಂಭ, ತನ್ನ ಪುತ್ರರಾದ ಹರ್ಯಶ್ವರನ್ನು ಮತ್ತು ಶಬಲಾಶ್ವರನ್ನು ನಿವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಿದ ಕಾರಣ ದಕ್ಷನು ನಾರದರನ್ನು ಶಪಿಸಿದುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಹರ್ಷಿತ ಮಾನಸನಾಗಿ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಆ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯು ಬೆಳೆಯದೇ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತಂದೆಯಾದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ದಕ್ಷನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಬ್ರಹ್ಮದೇವನೇ! ಪ್ರಜಾನಾಥನೇ! ಪ್ರಜೆಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಭೋ! ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಜೀವರು ಎಷ್ಟಿದ್ದರೋ, ಈಗಲೂ ಅಷ್ಟೇ ಇದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಜಾನಾಥನೇ! ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಆ ಜೀವರು ತಾನೇ-ತಾನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂತಹ ಉಪಾಯವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ. ಅದರಂತೆ ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಅಯ್ಯಾ! ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ನನ್ನ ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದರಂತೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡು. ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಿನಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಲಿ. ಪ್ರಜೇಶನೇ! ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪಂಚಜನ (ವೀರಣ)ನ ಸುಂದರ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಅಸಿಕ್ನೀಯನ್ನು ನೀನು ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೋ. ಸ್ತ್ರೀಯಳೊಂದಿಗೆ ಮೈಥುನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನೀನು ಈ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸು. ಅಸಿಕ್ನಿಯಂತಹ ಕಾಮಿನಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ನೀನು ಅನೇಕ ಸಂತಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ. ಅನಂತರ ಮೈಥುನ-ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ವೀರಣ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪುತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದನು. ತನ್ನ ಪತ್ನೀ ವೀರಿಣಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದನು. ಅವರು ಹರ್ಯಶ್ವರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು. ಮುನಿಯೇ! ಅವರೆಲ್ಲ ಪುತ್ರರು ಸಮಾನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಣೆ ಮಾಡುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಪಿತೃಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದು ಅವರು ಸದಾ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ತಂದೆಯು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನಿತ್ತನು. ಅಯ್ಯಾ! ದಾಕ್ಷಾಯಣನ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಪುತ್ರರೆಲ್ಲರೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ-ಸರ ಎಂಬ ಪರಮ ಪಾವನ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಸಿಂಧುನದಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಆ ತೀರ್ಥಜಲವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಲೇ ಅವರ ಅಂತಃಕರಣ ಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನವಾಯಿತು. ಅವರ ಆಂತರಿಕ ಮಲದ ರಾಶಿಯು ತೊಳೆದುಹೋಯಿತು. ಹಾಗೂ ಅವರೆಲ್ಲ ಪುತ್ರರು ಪರಮಹಂಸ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದರು. ದಕ್ಷನ ಆ ಪುತ್ರರೆಲ್ಲರೂ ಪಿತನ ಆದೇಶದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಅವರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಜೆಯ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದರು.

ನಾರದನೇ! ಹರ್ಯಶ್ವಗಣರು ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯ ಹಾರ್ದಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ನೀನು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆದರದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ - ದಕ್ಷಪುತ್ರ ಹರ್ಯಶ್ವಗಣರೇ! ನೀವು ಪೃಥಿವಿಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ನೋಡದೆ ಸೃಷ್ಟಿ ರಚನೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತೊಡಗಿರುವಿ?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹರ್ಯಶ್ವರು ಆಲಸ್ಯದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಹುಟ್ಟಿದಂದಿನಿಂದಲೇ ಬಹಳ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸ್ವತಃ ಅದರ ಕುರಿತು ವಿಚಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ‘ಉತ್ತಮ ಶಾಸ್ತ್ರರೂಪೀ ಪಿತನ ನಿವೃತ್ತಿ ಪರವಾದ ಆದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಯದವನು ಕೇವಲ ರಜೋಗುಣಗಳೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಡುವ ಪುರುಷನು ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಲ್ಲನು’. ಎಂದು ವಿಚಾರಮಾಡಿದರು. ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಏಕಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ದಕ್ಷ ಕುಮಾರರು ನಾರದರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬಂದು, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮರಳದಂತಹ ಪಥದಲ್ಲಿ ನಡೆಯ ತೊಡಗಿದರು. ನಾರದನೇ! ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮನಸ್ಸಾಗಿರುವೆ. ಮುನಿಯೇ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿಗನಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಕಾರವಿಲ್ಲವು, ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನು ಸದಾ ಮಹೇಶ್ವರನ ಮನೋವೃತ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿಯೇ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ. ಬಹಳ ಸಮಯ ಕಳೆದು ಹೋದಾಗ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನಿಗೆ - ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪುತ್ರರು ನಾರದರ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದು ನಾಶವಾದರು (ಕೈತಪ್ಪಿಹೋದರು) ಎಂದು ತಿಳಿಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ದುಃಖ ವಾಯಿತು. ಉತ್ತಮ ಸಂತಾನಗಳ ತಂದೆಯಾಗುವುದು ಶೋಕದ್ದೇ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರರು ಅಗಲಿದಾಗ ತಂದೆಗೆ ಭಾರೀ ದುಃಖವಾಗುವುದು ಎಂದು ಪದೇ-ಪದೇ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು. ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ್ದರಿಂದ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಪುತ್ರವಿಯೋಗದ ಕಾರಣ ಬಹಳ ಶೋಕವಾಯಿತು. ಆಗ ನಾನು ಮಗನಾದ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ತಿಳಿಸಿಹೇಳಿ, ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿದೆನು. ದೈವದ ವಿಧಾನವು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಮುಂತಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿದೆನು. ನನ್ನ ಸಾಂತ್ವನದ ಬಳಿಕ ದಕ್ಷನು ಪಂಚಜನಕನ್ಯೆ ಅಸಿಕ್ನಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಶಬಲಾಶ್ವರೆಂಬ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು. ತಂದೆಯ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ಪುತ್ರರೂ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ದೃಢತೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪಾಲನೆಯ ನಿಯಮವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ಅವರ ಅಣ್ಣಂದಿರು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಅದೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ನಾರಾಯಣ ಸರೋವರದ ಜಲದ ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರದಿಂದ ಅವರ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾದುವು. ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧತೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಿತು. ಉತ್ತಮವ್ರತದ ಪಾಲಕರಾದ ಶಬಲಾಶ್ವರು ಬ್ರಹ್ಮ(ಪ್ರಣವ)ನ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಉದ್ಯತರಾಗಿರುವರು ಎಂದು ತಿಳಿದ ನೀನು ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಈಶ್ವರೀಯ ಗತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದೆ ಮತ್ತು ಇವರ ಅಣ್ಣಂದಿರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನೇ ಹೇಳತೊಡಗಿದೆ. ಮುನಿಯೇ! ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವು ಅಮೋಘವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಅವರಿಗೂ ಅಣ್ಣಂದಿರ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ತೋರಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅಣ್ಣಂದಿರ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆದು ಊರ್ಧ್ವಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು, ಆಗಲೇ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಅನೇಕ ಉತ್ಪಾತಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಇದರಿಂದ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ದುಃಖಿತನಾದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ನಿನ್ನದೇ ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ತನ್ನ ಪುತ್ರರ ನಾಶವಾಯಿತು ಎಂದು ಕೇಳಿ ಬಹಳ ದುಃಖವಾಯಿತು. ಅವನು ಪುತ್ರ ಶೋಕದಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ದಕ್ಷನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ಕ್ರೋಧವುಂಟಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೇಳಿದನು. ‘ಈ ನಾರದನು ತುಂಬಾ ದುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದಾನೆ’. ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಆಗಲೇ ನೀನು ದಕ್ಷನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಶೋಕಾವೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ ದಕ್ಷನ ತುಟಿಗಳು ಅದುರಿದವು. ನಿನ್ನನ್ನು ಮುಂದಗಡೆ ನೋಡಿ ಅವನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ನಿಂದಿಸತೊಡಗಿದನು.

ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು — ಎಲವೋ ನಿಚನೇ! ನೀನು ಇದೇನು ಮಾಡಿದೆ? ನೀನು ಸುಳ್ಳು-ಸುಳ್ಳೆ ಸಾಧುಗಳ ವೇಷವನ್ನು ತೊಟ್ಟಿರುವೆ. ಇದರಿಂದ ಮೋಸಗೊಳಿಸಿ ನಮ್ಮ ಮುಗ್ಧ ಬಾಲಕರಿಗೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿದುದು ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ. ನೀನು ನಿರ್ದಯನೂ, ಶಠನೂ, ಆಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಇನ್ನೂ ಋಷಿ ಋಣ1 ದೇವಋಣ2, ಪಿತೃಋಣ3ಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗದ ನಮ್ಮ ಬಾಲಕರ ಲೋಕ-ಪರಲೋಕವೆರಡರ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವೆ. ಈ ಮೂರು ಋಣಗಳನ್ನು ತೀರಿಸದೆಯೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾನೋ, ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಯಾಗುವನೋ, ಅವನಿಗೆ ಅಧೋಗತಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ನೀನು ನಿರ್ದಯನೂ, ನಿರ್ಲಜ್ಜನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ ಸ್ವತಃ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವೆ. ಎಲೈ ಮೂಢಮತಿಯೇ! ನೀನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾರ್ಷನಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿರುವೆ. ಅಧಮಾಧಮನೇ! ನೀನು ಪದೇ-ಪದೇ ನನಗೆ ಅಮಂಗಳವನ್ನೇ ಮಾಡಿರುವಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿನಿಂದ ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ನಿನ್ನ ಕಾಲುಗಳು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದು. ಅಥವಾ ನಿನಗೆ ಇರಲು ಸುಸ್ಥಿರವಾದ ನೆಲೆಯೇ ಸಿಗಲಾರದು.

1 - 3 ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಪಾಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಋಷಿ-ಋಣ, ಯಜ್ಞ, ಪೂಜೆಗಳಿಂದ ದೇವಋಣ, ಪುತ್ರರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಪಿತೃ-ಋಣ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ನಾರದನೇ ! ನೀನು ಸಾಧು-ಸತ್ಪುರುಷರಿಂದ ಸಮ್ಮಾನಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಆಗ ದಕ್ಷನು ಶೋಕವಶನಾಗಿ ನಿನಗೆ ಅಂತಹ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅವನು ಈಶ್ವರನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ಹೋದನು. ಶಿವನ ಮಾಯೆಯು ಅವನನ್ನು ಮೋಹಿತನನ್ನಾಗಿಸಿತ್ತು. ಮುನಿಯೇ! ನೀನು ಆ ಶಾಪವನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ವಿಕಾರ ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರಕೋಟಿಯ ಮಹಾತ್ಮರು ಸ್ವತಃ ಶಾಪವನ್ನು ಅಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 13)

ದಕ್ಷನ ಅರವತ್ತು ಕನ್ಯೆಯರ ವಿವಾಹ, ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ವೀರಣಿಯಲ್ಲಿ ದೇವೀ ಶಿವೆಯ ಅವತಾರ, ದಕ್ಷನ ಮೂಲಕ ಆಕೆಯ ಸ್ತುತಿ ಹಾಗೂ ಸತಿಯ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಪ್ರಸನ್ನತೆ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವಋಷಿಯೇ! ಆಗಲೇ ದಕ್ಷನ ಈ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆನು. ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಅವನನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ, ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿದೆನು. ನಿನ್ನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ನಾನು ದಕ್ಷನೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರ ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದೆ. ನೀನು ನನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವೆ, ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನಿನಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತು ಮತ್ತೆ ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದೆನು. ಅನಂತರ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ನನ್ನ ಮಾತಿಗನುಸಾರ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅರವತ್ತು ಸುಂದರ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಆಲಸ್ಯರಹಿತನಾಗಿ ಧರ್ಮನೇ ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ ಅವರೆಲ್ಲರ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ನಾನು ಅದೇ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆನು, ಕೇಳು. ಮುನಿಯೇ! ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ಹತ್ತು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಧರ್ಮನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಹದಿಮೂರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಕಶ್ಯಪಮುನಿಗೂ, ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಚಂದ್ರನಿಗೂ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಭೂತ (ಅಥವಾ ಬಹುಪುತ್ರ), ಅಂಗಿರಾ ಹಾಗೂ ಕೃಶಾಶ್ವರಿಗೆ ಎರಡೆರಡು ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ (ಅಥವಾ ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿ)ನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಇವರೆಲ್ಲರ ಸಂತಾನ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ತುಂಬಿಹೋಗಿವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರದ ಭಯದಿಂದ ಅದರ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಶಿವೆ ಅಥವಾ ಸತಿಯನ್ನು ದಕ್ಷನ ಜೇಷ್ಠ ಪುತ್ರಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಆಕೆಯನ್ನು ನಡುವಿನವಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಸಣ್ಣವಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಲ್ಪ ಭೇದದಿಂದ ಈ ಮೂರೂ ಮತಗಳೂ ಸರಿಯೇ. ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಳಿಕ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಪತ್ನೀಸಹಿತನಾಗಿ ತುಂಬು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಜಗದಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಜೊತೆಗೆ ಗದ್ಗದ ವಾಣಿಯಿಂದ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಪದೇ-ಪದೇ ಅಂಜಲಿಬದ್ಧನಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ದೇವಿಗೆ ತಲೆಯನ್ನು ಬಾಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ದೇವೀ ಶಿವೆಯು ಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಪೂರ್ತಿಗಾಗಿ ಈಗ ನಾನು ವೀರಿಣಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅವತರಿಸುವೆನು ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಯೋಚಿಸಿದಳು. ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಆ ಜಗದಂಬೆಯು ದಕ್ಷನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದಳು.

ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆಗ ದಕ್ಷನು ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಮತ್ತೆ ದಕ್ಷನು ಉತ್ತಮ ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ನೋಡಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಗರ್ಭಾಧಾನ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ದಯಾಳುವಾದ ಶಿವೆಯು ದಕ್ಷನ ಪತ್ನಿಯ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದಳು. ದಕ್ಷ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಎಲ್ಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಅಯ್ಯಾ! ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವೀರಣಿಯ ಶೋಭೆಯು ಹೆಚ್ಚಿತು ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಹರ್ಷವು ತುಂಬಿಹೋಯಿತು. ಭಗವತಿ ಶಿವೆಯ ನಿವಾಸದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವೀರಿಣಿಯು ಮಹಾಮಂಗಳ ರೂಪಿಣಿಯಾದಳು. ದಕ್ಷನು ಕುಲ-ಸಂಪ್ರದಾಯ, ವೇದಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹಾರ್ದಿಕ ಉತ್ಸಾಹಕ್ಕನುಸಾರ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಪುಂಸವನಾದಿ ಸಂಸ್ಕಾರ ಸಂಬಂಧೀ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸಮಯ ಮಹೋತ್ಸವವು ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಇಚ್ಛೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ದಾನ-ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.

ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೀರಿಣಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ನಿವಾಸವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಜಗದಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವಂತಹ ದೇವಿ ಶಿವೆಗೆ ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು. ಆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತರಾಗಿ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ವೀರಿಣಿಯನ್ನು ಭೂರಿ-ಭೂರಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮರಳಿಹೋದರು. ನಾರದನೇ! ಒಂಭತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳು ಕಳೆದಾಗ ಲೌಕಿಕ ಗತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಹತ್ತನೆಯ ತಿಂಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಚಂದ್ರನೇ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಹರು ಹಾಗೂ ತಾರಾನುಕೂಲತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ದೇವೀ ಶಿವೆಯು ಬೇಗನೇ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಎದುರಿಗೆ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ಆಕೆಯು ಅವತರಿಸುತ್ತಲೇ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ತೇಜದಿಂದ ದೇವೀಪ್ಯಮಾನಳಾದ ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ - ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಆ ದೇವಿಯೇ ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಳಾಗಿರುವಳು ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಗ ಆಕಾಶದಿಂದ ಹೂವಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು, ಮೇಘಗಳು ನೀರನ್ನು ಸುರಿಸಿದವು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಸತಿಯ ಜನ್ಮವಾಗುತ್ತಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯು ಹರಡಿಕೊಂಡಿತು. ದೇವತೆಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಮಂಗಳ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಿದರು. ಅಗ್ನಿಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಿಹೋದ ಅಗ್ನಿಗಳು ಪ್ರಜ್ವಲಿತವಾದುವು. ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲವೂ ಪರಮ ಮಂಗಳವಾಯಿತು. ವೀರಿಣಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಜಗದಂಬೆಯು ಪ್ರಕಟಳಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ದಕ್ಷನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಗಿದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ದಕ್ಷನು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಶಿವೆಯು ದಕ್ಷನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದಳು. ಆದರೆ ತಾಯಿ ವೀರಿಣಿಯು ಕೇಳಲಾರದೆ ಹೋದಳು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ನೀನು ಹಿಂದೆ ಪುತ್ರಿಯರೂಪದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೆ, ನಿನ್ನ ಆ ಮನೋರಥವು ಇಂದು ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಈಗ ನೀನು ಆ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.

ಆಗ ದಕ್ಷನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಶಿಶುರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು ಹಾಗೂ ಶೈಶವಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ ಆಕೆಯು ಅಲ್ಲಿ ಅಳತೊಡಗಿದಳು. ಆ ಬಾಲಿಕೆಯ ಅಳುವನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ, ದಾಸಿಯರೂ, ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಲಗುಬಗೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಅಸಿಕ್ನಿಯ ಪುತ್ರಿಯ ಅಲೌಕಿಕ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ನಗರದ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಆಗ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಗೀತ-ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರೀ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯತೊಡಗಿತು. ಪುತ್ರಿಯ ಮನೋಹರ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ದಕ್ಷನು ವೈದಿಕ ಮತ್ತು ಕುಲಾಚಾರಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನಮಾಡಿ, ಇತರರಿಗೂ ಧನವನ್ನು ಹಂಚಿದನು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಯಥೋಚಿತ ಗಾಯನ, ನೃತ್ಯಗಳು ನಡೆಯತೊಡಗಿದವು. ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಮಂಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ಆಗ ದಕ್ಷನು ಸಮಸ್ತ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತಳಾಗುವ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ‘ಉಮೆ’ ಎಂದಿಟ್ಟನು. ಅನಂತರ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಜನರಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ನಾಮಗಳು ಪ್ರಚಲಿತವಾದುವು. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಮಹಾನ್ ಮಂಗಲದಾಯಕ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವು. ವೀರಿಣಿ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮಾ ದಕ್ಷನು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸತೊಡಗಿದರು ಹಾಗೂ ಆಕೆಯು ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ದಿನೇ-ದಿನೇ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದಳು. ದ್ವಿಜ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ ! ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಸಮಸ್ತ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಗುಣಗಳು ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಬಾಲಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಮನೋಹಾರಿಣಿ ಕಲೆಗಳು ಪ್ರವಿಷ್ಟರಾಗುವಂತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸ ತೊಡಗಿದವು. ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆ ಸತಿಯು ಸಖಿಯರ ನಡುವೆ ಕುಳಿತು ತನ್ನ ಭಾವದಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿದಾಗ ಪದೇ-ಪದೇ ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮಂಗಳಮಯಿ ಸತಿಯು ಬಾಲೋಚಿತ ಸುಂದರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಸ್ಥಾಣು, ಹರ ಹಾಗೂ ರುದ್ರ ಮುಂತಾದ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಸ್ಮರಹರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 14)

ಸತಿಯ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಒಂದು ದಿನ ನಾನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸತಿಯು ತಂದೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದೆನು. ಅವಳು ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ಸಾರಭೂತ ಸುಂದರಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ತಂದೆಯು ನನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಿನ್ನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಲೋಕ-ಲೀಲೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಸತಿಯು ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಳಿಂದ ನನಗೆ ಮತ್ತು ನಿನಗೂ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದಳು. ನಾರದನೇ ! ಅನಂತರ ಸತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ನಾನು ಮತ್ತು ನೀನು ದಕ್ಷನು ಇತ್ತ ಸುಖಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತೆವು. ಬಳಿಕ ಆ ವಿನಯಶೀಲಳಾದ ಬಾಲಕಿಯ ಬಳಿ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ - ‘ಸತಿಯೇ! ಯಾರು ಕೇವಲ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಬಯಸುವನೋ ಹಾಗೂ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಏಕಮಾತ್ರ ಯಾರ ಕಾಮನೆಯಿದೆಯೋ, ಆ ಸರ್ವಜ್ಞ ಜಗದೀಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ನೀನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದುಕೋ. ಶುಭೆ! ಯಾರು ನೀನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನೂ ಈ ಹಿಂದೆ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲವೋ, ಮುಂದೆಯೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾರನೋ, ಅಂತಹ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ನಿನಗೆ ಪತಿಯಾಗಲಿ. ಅವನು ನಿನಗೇ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿರುವನು, ಬೇರೆಯವರಿಗಲ್ಲ.’

ನಾರದನೇ! ಸತಿಯ ಬಳಿ ನಾನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದಕ್ಷನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ತಂಗಿದ್ದೆ. ಮತ್ತೆ ಆಕೆಯಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ನಾನು ಮತ್ತು ನೀನು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದೆವು. ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಅವನ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಂತೆಗಳೆಲ್ಲ ದೂರವಾದುವು. ಅವನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಪರಮೇಶ್ವರೀ ಎಂದು ತಿಳಿದು ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆ ಬಾಲೋಚಿತ ಸುಂದರ ಲೀಲಾ ವಿಹಾರಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತಳಾಗುತ್ತಾ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮಾನವ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಾಳಾದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲೆ ಸತಿಯು ಕೌಮಾರಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದಾಟಿದಳು. ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಳೆದು ಕೊಂಚ ಯುವಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಸತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ತೇಜ ಹಾಗೂ ಶೋಭೆಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನಳಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂಗಾಂಗಗಳಿಂದ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕಂಡುಬರತೊಡಗಿದಳು. ಲೋಕೇಶನಾದ ದಕ್ಷನು ಸತಿಯ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಯುವಾವಸ್ಥೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಆಗ ನಾನು ಮಹಾದೇವನೊಂದಿಗೆ ಈಕೆಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಲಿ? ಎಂದು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಸತಿಯೂ ಕೂಡ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಆಸೆ ಪಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ತಂದೆಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವಳು ತಾಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು. ವಿಶಾಲ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಸತೀರೂಪಿಣೀ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ಶಿವೆಯು ತನ್ನ ತಾಯಿ ವೀರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಲು ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಳು. ತಾಯಿಯ ಅಪ್ಪಣೆ ದೊರೆಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೃಢವಾಗಿ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಸತಿಯು ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಅವನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು.

ಆಶ್ವಿನ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಂದಾ (ಪ್ರತಿಪದೆ, ಷಷ್ಠಿ, ಏಕಾದಶಿ) ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬೆಲ್ಲ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು ಇವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದಳು ಹಾಗೂ ಆಕೆಯು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಅದೇ ನಿಯಮದೊಂದಿಗೆ ಆ ತಿಂಗಳನ್ನು ಕಳೆದಳು. ಕಾರ್ತೀಕ ಮಾಸದ ಚತುರ್ದಶಿಗೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿಟ್ಟ ಅಪೂಪ (ಕಜ್ಜಾಯ) ಮತ್ತು ಪಾಯಸಗಳಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿಗೆ ಎಳ್ಳು, ಜವೆ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಭತ್ತದ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಹರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ದೀಪವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಅಥವಾ ಆರತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿ ಸತಿಯು ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಪುಷ್ಯಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಸಪ್ತಮಿಯಂದು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಣವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಹುಗ್ಗಿಯ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮಾಘಮಾಸದ ಪೌರ್ಣಮಿಗೆ ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆಮಾಡಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಒದ್ದೆ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದಲೇ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಚತುರ್ದಶಿ ತಿಥಿಯಂದು ರಾತ್ರೆ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿ, ಆ ರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕೂ ಪ್ರಹರಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ನಟರಿಂದ ನಾಟಕವನ್ನು ಆಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರೆ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುವಳು ಮತ್ತು ಮುತ್ತುಗದ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ದವನದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ವೈಶಾಖ ಶುಕ್ಲ ತೃತೀಯೆಗೆ ಸತಿಯು ತಿಲದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜವೆ ಅಕ್ಕಿಯ ಅನ್ನದಿಂದ ರುದ್ರದೇವರ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಆ ತಿಂಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಜೇಷ್ಠದ ಪೌರ್ಣಿಮೆಗೆ ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಬದನೆಕಾಯಿ ಬಣ್ಣದ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಆಕೆಯು ನಿರಾಹಾರವಾಗಿದ್ದೇ ಆ ತಿಂಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಷಾಢದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಬದನೆಕಾಯಿ ಬಣ್ಣದ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅವಳು ರುದ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಆಕೆಯು ಯಜ್ಞೋಪವೀತಗಳಿಂದ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ದರ್ಭೆಯ ಪವಿತ್ರಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ತ್ರಯೋದಶಿ ತಿಥಿಯಂದು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಸತಿಯು ಚತುರ್ದಶಿ ತಿಥಿಗೆ ಕೇವಲ ಜಲವನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ನಾನಾ ವಿಧದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಹೂವುಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಅನ್ನದಿಂದ ಅವಳು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ತಿಂಗಳಿಡೀ ಅತ್ಯಂತ ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಕೇವಲ ಜಪದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಸತಿಯು ಎಲ್ಲ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ದಿನವಿಡೀ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಿದ್ದಳು. ತನ್ನಿಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮಾನವ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆ ದೇವಿಯು ದೃಢತೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ನಂದಾವ್ರತವನ್ನು ಪೂರ್ಣರೂಪ ದಿಂದ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ ಭಾವವುಳ್ಳ ಸತಿಯು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತಳಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸತೊಡಗಿದಳು ಹಾಗೂ ಆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲೇ ನಿಶ್ಚಲಭಾವದಿಂದ ಸ್ಥಿತಳಾದಳು.

ಮುನಿಯೇ! ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ, ಋಷಿಗಳೂ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಹಾಗೂ ನನ್ನನ್ನು ಮುಂದುಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸತಿಯ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವತೆಗಳು ನೋಡಿದರು. - ಸತಿಯು ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಇನ್ನೊಂದು ಸಿದ್ಧಿಯಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿಮಗ್ನಳಾಗಿ ಆಗ ಸಿದ್ಧಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಳು. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಸತಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಮುನಿಗಳೂ ಕೂಡ ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದರು. ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಮೊದಲಾದವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯಿತು. ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ, ಮುನಿಗಳೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗಿ ಸತಿದೇವಿಯ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಭೂರಿ-ಭೂರಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸತೊಡಗಿದರು. ಮತ್ತೆ ದೇವಿಯನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಆ ದೇವೆತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳು ತತ್ಕ್ಷಣವೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾದ ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಸಾವಿತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನೂ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಮಹಾದೇವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದೆವು; ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಲಗುಬಗೆಯಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಗಿದು ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಇಂತೆಂದರು-

ಪ್ರಭೋ! ನಿನ್ನದಾದ ಸತ್ತ್ವ, ರಜ ಮತ್ತು ತಮ ಎಂಬ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳ ರಾಗಾದಿ ವೇಗವು ಅಸಹನೀಯವಾಗಿದೆ. ವೇದತ್ರಯೀ ಅಥವಾ ಲೋಕತ್ರಯೀ ನಿನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪ ವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಶರಣಾಗತರ ಪಾಲಕನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯು ಅಗಾಧವಾದುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸೀಮೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಅಂತಹ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ದುರ್ಗಾಪತಿಯೇ! ಯಾರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುಷ್ಟವಾಗಿವೆಯೋ, ವಶದಲ್ಲಿಲ್ಲವೋ, ಅವರಿಗಾಗಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವೂ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ನೀನು ಸದಾ ಭಕ್ತರ ಉದ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ತೇಜವು ಅಡಗಿರುವುದು, ಅಂತಹ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ನಿನ್ನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಾದ ಅಹಂಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಆತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವು ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮೂಢಬುದ್ಧಿ ಜೀವಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರನು. ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ (ಸರ್ವಥಾ ಅಸಂಭವ ವಾಗಿದೆ); ಮಹಾಪ್ರಭುವಾದ ನಿನಗೆ ನಾವು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ ! ಹೀಗೆ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಲೆಯನ್ನು ಬಾಗಿ ಪ್ರಭು ಶಿವನ ಮುಂದೆ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 15)

ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಲು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಒತ್ತಾಯ, ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂಲಕ ಅನುಮೋದನೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀರುದ್ರನ ಸ್ವೀಕೃತಿ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದವರ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದ ಆ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲರ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣೀಭೂತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಜೋರಾಗಿ ನಗತೊಡಗಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವು ತಮ್ಮ- ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಮಹಾದೇವನು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಯಥೋಚಿತ ವಾರ್ತಾಲಾಪ ವನ್ನು ಮಾಡಿದನು ಹಾಗೂ ಆಗಮನದ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

ರುದ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಎಲೈ ಹರಿಯೇ! ವಿಧಿಯೇ! ಹಾಗೂ ಎಲೈ ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಮಹರ್ಷಿಗಳಿರಾ! ನಿರ್ಭಯರಾಗಿ ಇಂದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಾವುಗಳು ಬಂದಿರುವ ಸರಿಯಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ. ನೀವೆಲ್ಲ ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವಿರಿ? ಯಾವ ಕಾರ್ಯವು ಇದಿರಾಯಿತು? ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ಬಯಸುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ, ನೀವು ಮಾಡಿದ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದೆ.

ಮುನಿಯೇ! ಮಹಾದೇವನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾನು ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಮಾಡಿದೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ — ದೇವ ದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ಕರುಣಾಸಾಗರ ಪ್ರಭೋ! ನಾವಿಬ್ಬರು ಈ ದೇವತೆಗಳ, ಋಷಿಗಳ ಸಂಗಡ ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬಂದಿರುವೆವೋ ಅದನ್ನು ಕೇಳು. ಋಷಭಧ್ವಜನೇ! ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿನಗಾಗಿಯೇ ನಾವು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆವು. ಏಕೆಂದರೆ, ನಾವು ಮೂವರೂ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದೇವೆ. ಸೃಷ್ಟಿ ಚಕ್ರದ ಸಂಚಾಲನರೂಪೀ ಪ್ರಯೋಜನದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಒಬ್ಬರು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಸಹಾರ್ಥಿಗೆ ಸದಾ ಪರಸ್ಪರ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಸಹಯೋಗ ಮಾಡಬೇಕು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಉಳಿಯಲಾರದು. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಕೆಲವು ಇಂತಹ ಅಸುರರು ಉತ್ಪನ್ನರಾಗಿ ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಹತರಾಗುವರು, ಕೆಲವರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ನಿನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುವರು. ಮಹಾಪ್ರಭೋ! ಕೆಲವು ಅಸುರರು ನಿನ್ನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಪುತ್ರನಿಂದ ಹತರಾಗುವರು. ಪ್ರಭೋ! ಎಂದಾದರೂ ಮಾಯೆಯ ಕೈಯಿಂದ ಹತರಾಗುವ ಅಸುರರೂ ಉಂಟಾಗುವರು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಾದ ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸುಖವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು. ಘೋರ ಅಸುರರನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಿ ನೀನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸದಾ ಸ್ವಾಥ್ಯವನ್ನೂ , ಅಭಯವನ್ನು ಕೊಡುವೆ ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಯಾವನಾದರೂ ಅಸುರನು ಸಾಯದೆ ಇರುವ ಸಂಭವವೂ ಇದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನು ಸದಾ ಯೋಗಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದು ರಾಗ - ದ್ವೇಷದಿಂದ ರಹಿತನಾಗಿರುವೆ ಹಾಗೂ ಏಕಮಾತ್ರ ದಯೆ ಮಾಡುವು ದರಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವೆ. ಈಶನೇ! ಆ ಅಸುರರೂ ಕೂಡ ಆರಾಧಿತರಾದರೆ, ನಿನ್ನ ದಯೆಯಿಂದ ಅನುಗೃಹೀತರಾಗಿದ್ದರೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪಾಲನೆಯ ಕಾರ್ಯವು ಹೇಗೆ ನಡೆಯಬಲ್ಲದು? ಆದ್ದರಿಂದ ವೃಷಭಧ್ವಜನೇ! ನೀನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಉದ್ಯತನಾಗಿರಬೇಕು. ಸೃಷ್ಟಿ, ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರರೂಪೀ ಕರ್ಮವು ಮಾಡಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ನಾವು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಧರಿಸಿದ ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನ ಶರೀರಗಳ ಯಾವುದೇ ಉಪಯೋಗ ಅಥವಾ ಔಚಿತ್ಯವೇ ಇರಲಾರದು. ನಿಜವಾಗಿ ನಾವು ಮೂವರೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವೆವು, ಕಾರ್ಯದ ಭೇದದಿಂದ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ದೇಹಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಕಾರ್ಯಭೇದವು ಸಿದ್ಧವಾಗದಿದ್ದಾಗ ನಮ್ಮ ರೂಪ ಭೇದದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಇಲ್ಲ. ದೇವಾ! ಒಂದೇ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಮಹೇಶ್ವರನು ಮೂರು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ರೂಪ ಭೇದದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಾಯೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪ್ರಭುವು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಲೀಲೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಈ ಸೃಷ್ಟ್ಯಾದಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವನು. ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅವನ ಎಡ ಅಂಗದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವನು. ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು ಅವನ ಬಲ ಅಂಗದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವೆನು. ಮತ್ತು ರುದ್ರನಾದ ನೀನು ಆ ಸದಾಶಿವನ ಹೃದಯದಿಂದ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿರುವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೇ ಶಿವನ ಪೂರ್ಣರೂಪನಾಗಿರುವೆ. ಪ್ರಭುವೇ ! ಹೀಗೆ ಅಭಿನ್ನರೂಪವಾಗಿದ್ದರೂ ನಾವು ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟರಾಗಿರುವೆವು. ಸನಾತನ ದೇವನೇ ! ನಾವು ಮೂವರೂ ಅದೇ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವ ಮತ್ತು ಶಿವೆಯ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಯಥಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನೀನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸು. ಪ್ರಭುವೇ! ನಾನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ನಿನ್ನ ಆದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಲೋಕದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪಾಲನೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣವಶರಾಗಿ ಸಪತ್ನೀಕರೂ ಆಗಿದ್ದೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೂ ಕೂಡ ವಿಶ್ವಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಓರ್ವ ಪರಮ ಸುಂದರ ರಮಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗ್ರಹಣಮಾಡು. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತೂ ಇದೆ, ಕೇಳು. ನನಗೆ ಮೊದಲಿನ ವೃತ್ತಾಂತವು ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಹಿಂದೆ ನೀನೇ ಶಿವರೂಪದಿಂದ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿದ್ದ ಮಾತನ್ನೇ ಈಗ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನನ್ನ ಇಂತಹುದೇ ಉತ್ತಮರೂಪವು ನಿನ್ನ ಅಂಗವಿಶೇಷ-ಲಲಾಟದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದೀತು. ಅವನನ್ನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನೆಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದು. ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನೀನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದೆ, ಶ್ರೀಹರಿಯು ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನಾದನು ಮತ್ತು ನಾನು ಸಗುಣ ರುದ್ರರೂಪನಾಗಿ ಸಂಹಾರಮಾಡುವವನಾಗುವೆನು. ಓರ್ವ ಸ್ತ್ರೀಯಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಿ ಲೋಕದ ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವೆನು ಎಂದು ಹೇಳಿರುವೆ. ನೀನು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ನೀನು ನಿನ್ನದೇ ಆದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸು. ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವೆನು, ಶ್ರೀಹರಿಯು ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲೀ, ನೀನು ಸ್ವತಃ ಸಂಹಾರದ ಕಾರಣನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆ ಎಂಬುದು ನಿನ್ನ ಆದೇಶವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೇ ಸಂಹಾರಕರ್ತೃನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವಿಬ್ಬರು ನಮ್ಮ-ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಲೋಕ ಹಿತದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾದ ಓರ್ವ ಕಾಮಿನಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಶಂಭುವೇ! ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮತ್ತು ಸಾವಿತ್ರಿಯು ನನ್ನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ನೀನು ಈಗ ತನ್ನ ಜೀವನ ಸಹಚರಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಣ ಮಾಡು.

ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮಂದಹಾಸವು ಮೂಡಿತು. ಅವನು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಮುಂದೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು -

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಹರಿಯೇ! ನೀವಿಬ್ಬರೂ ನನಗೆ ಸದಾಕಾಲ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನು ನೋಡಿ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಆನಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ನೀವು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ, ಮೂರು ಲೋಕದ ಒಡೆಯರೂ ಆಗಿರುವಿ. ಲೋಕಹಿತದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿರುವ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ವಚನವು ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನನಗೆ ವಿವಾಹವಾಗುವುದು ಉಚಿತವಾಗಲಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲೆ ತನ್ಮಯನಾಗಿ ಸದಾ ಸಂಸಾರದಿಂದ ವಿರಕ್ತನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಯೋಗಿಯಾಗಿಯೇ ನನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಿದೆ. ಯಾರು ನಿವೃತ್ತಿಯ ಸುಂದರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನೋ, ತನ್ನ ಆತ್ಮನಲ್ಲೇ ರಮಿಸುವನೋ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವನೋ, ನಿರಂಜನ (ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ) ನಾಗಿರುವೆನೋ, ಯಾರ ಶರೀರ ಅವಧೂತ (ದಿಗಂಬರ)ವೋ, ಯಾರು ಜ್ಞಾನಿಯೂ, ಆತ್ಮದರ್ಶಿಯೂ, ಕಾಮನಾ ಶೂನ್ಯನನೂ ಆಗಿರುವನೋ, ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಕಾರಗಳಿಲ್ಲವೋ, ಯಾರು ಭೋಗಗಳಿಂದ ದೂರವುಳಿಯುವನೋ, ಯಾರು ಸದಾಕಾಲ ಅಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಅಮಂಗಲ ವೇಶಧಾರಿಯೋ, ಅವನಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಮಿನಿಯಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಇದನ್ನು ಈಗ ನನಗೆ ಹೇಳಿರಲ್ಲ.* ನನಗಾದರೋ ಸದಾ ಕೇವಲ ಯೋಗದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವುದೇ ಆನಂದವಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಹೀನ ಪುರುಷನೇ ಯೋಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಭೋಗಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾಗುವುದು ಬೇರೆಯವರ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಬಂಧನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಅಭಿರುಚಿಯಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮನೇ ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಅರ್ಥ ಅಥವಾ ಸ್ವಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದ ಕಾರಣ ನನಗೆ ಲೌಕಿಕ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ಮಾಡುವೆನು. ನಿನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಗರಿಷ್ಟವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅಥವಾ ನಾನೇ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಪೂರ್ಣಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ವಿವಾಹನಾಗುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಸದಾ ಭಕ್ತರ ವಶದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಎಂತಹ ನಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆನೋ, ಯಾವ ಶರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಗ್ರಹಿಸುವೆನೋ, ಅದನ್ನು ಕೇಳು. ಹರಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನಾನು ಹೇಳುವುದೆಲ್ಲ ಉಚಿತವೇ ಆಗಿದೆ. ಯಾವ ನಾರಿಯು ನನ್ನ ತೇಜವನ್ನು ವಿಭಾಗಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗ್ರಹಣಮಾಡಬಲ್ಲಳೋ, ಯೋಗಿನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಚ್ಛಾನು ಸಾರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಬಲ್ಲಳೋ, ಅಂತಹವಳನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಲು ನೀವು ಹೇಳಿರಿ. ನಾನು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದಾಗ ಆಕೆಯೂ ಯೋಗಿನಿಯಾಗಿರಬೇಕಾದೀತು. ನಾನು ಕಾಮಾಸಕ್ತನಾದಾಗ ಅವಳೂ ಕೂಡ ಕಾಮಿನಿಯಾಗಿಯೇ ನನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದೀತು. ವೇದಜ್ಞರಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ತಿಳಿಸುವ ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಜೋತಿಃ ಸ್ವರೂಪೀ ಸನಾತನ ಶಿವನನ್ನೇ ನಾನು ಸದಾ ಚಿಂತಿಸುತ್ತೇನೆ ಹಾಗೂ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಇರುವೆನು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಆ ಸದಾಶಿವನ ಚಿಂತನದಲ್ಲಿ ನಾನಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಆ ಭಾಮಿನಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನಾನು ಸಮಾಗಮವನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲೆನು. ನನ್ನ ಶಿವಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನವನ್ನೊಡ್ಡುವವಳು ಜೀವಿಸಿರಲಾರಳು. ಆಕೆಯು ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾದೀತು. ನೀನು, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ನಾನು ಮೂವರೂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ ಶಿವನ ಅಂಶಭೂತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾನುಭಾವರೇ ! ನಮಗೆ ಅವನನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಕಮಲಾಸನನೇ! ಅವನ ಚಿಂತನೆಗಾಗಿ ನಾನು ವಿವಾಹವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಇರಬಲ್ಲೆ (ಆದರೆ ಅವನ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮದುವೆಯಾಗಲಾರೆ.) ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಸದಾ ನನ್ನ ಕರ್ಮಕ್ಕನುಕೂಲವಾಗಿ ನಡೆಯಬಲ್ಲ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕೊಡುವವನಾಗು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನದೊಂದು ಶರತ್ತಿದೆ, ಅದನ್ನು ಕೇಳು ನನ್ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಆ ಸೀಯಳಿಗೆ ಅವಿಶ್ವಾಸ ಉಂಟಾದರೆ ನಾನು ಆಕೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.

* ಯೋ ನಿವೃತ್ತಿಸುಮಾರ್ಗಸ್ಥಃ ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮೋ ನಿರಂಜನಃ । ಅವಧೂತತನುರ್ಜ್ಞಾನೀ ಸ್ವದ್ರಷ್ಟಾ ಕಾಮವರ್ಜಿತಃ ॥

ಅವಿಕಾರೀ ಹ್ಯಭೋಗೀ ಚ ಸದಾಶುಚಿರಮಂಗಲಃ । ತಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಲೋಕೇಕಾಮಿನ್ಯಾ ಕಿಂ ವದಾಧುನಾ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸ - ಸ - ಖಂ - 15/31-32)

ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡೆವು. ಮತ್ತೆ ನಾನು ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆನು - ಸ್ವಾಮಿ! ಮಹೇಶ್ವರ ಪ್ರಭುವೇ! ನೀನು ಎಂತಹ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿವೆಯೋ ಅಂತಹ ಸ್ತ್ರೀಯಳ ವಿಷಯದಲ್ಲೇ ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆನು. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸದಾಶಿವನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾದ ಉಮೆಯೇ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾಗಿರುವಳು. ಪ್ರಭೋ! ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ಇವೆರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆಕೆಯು ಮೊದಲೇ ಬಂದಿರುವಳು. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾದರೋ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭೆ ಯಾಗಿರುವಳು ಹಾಗೂ ಸರಸ್ವತಿಯು ನನ್ನ ವಲ್ಲಭೆಯು. ಈಗ ನಮಗಾಗಿ ಆಕೆಯು ಮೂರನೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿರುವಳು. ಸ್ವಾಮಿ! ಲೋಕಹಿತದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ದೇವಿ ಶಿವೆಯು ದಕ್ಷ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅವತರಿಸಿರುವಳು. ಆಕೆಯ ಹೆಸರು ಸತೀ ಎಂದಾಗಿದೆ. ನಿನಗೆ ಸದಾ ಹಿತಕಾರಿಣಿಯಾದ ಸತಿಯೇ ಅಂತಹ ಭಾರ್ಯೆಯಾಗಬಲ್ಲಳು. ದೇವೇಶನೇ! ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಸತಿಯು ನಿನಗಾಗಿ, ನಿನ್ನನ್ನು ಪತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ದೃಢತೆಯಿಂದ ಕಠೋರ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಳು. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಆಕೆಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಹೋಗು, ಕೃಪೆ ಮಾಡು ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಆಕೆಗೆ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಅನುರೂಪವಾದ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಅವಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗು. ಶಂಕರನೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ, ನನ್ನ ಮತ್ತು ಈ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಇಚ್ಛೆ ಇದೇ ಆಗಿದೆ. ನೀನು ಶುಭದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸು. ಅದರಿಂದ ನಾವು ಆದರದಿಂದ ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನೋಡಬಲ್ಲೆವು. ಹೀಗಾದರೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖ ಕೊಡುವಂತಹ ಪರಮ ಮಂಗಲವಾದೀತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಎಲ್ಲ ಚಿಂತೆಯು ಹೊರಟುಹೋದೀತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಅನಂತರ ನನ್ನ ಮಾತು ಮುಗಿದಾಗ ಲೀಲಾ-ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಧರಿಸಬಲ್ಲ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಮಹೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಮಧುಸೂದನ ಅಚ್ಯುತನು ಇದನ್ನೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿದನು.

ಆಗ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಗುತ್ತಾ-‘ಒಳ್ಳೆಯದು, ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲೀ’ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಅವನಿಂದ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು ನಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳೂ, ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ನಮ್ಮ-ನಮ್ಮ ಇಷ್ಟ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೊರಟು ಹೋದೆವು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 16)

ಸತಿಗೆ ಶಿವನಿಂದ ವರಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ದಕ್ಷನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿ, ಸತಿಯನ್ನು ವರಣಮಾಡುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅತ್ತ ಸತಿಯು ಆಶ್ವಿನ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದಳು. ಹೀಗೆ ನಂದಾವ್ರತವು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ನವಮಿ ತಿಥಿಯ ದಿನ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನಳಾದ ಸತಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅವನ ಶ್ರೀವಿಗ್ರಹವು ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಗೌರವರ್ಣದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಐದು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು-ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದವು. ಭಾಲದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಚಿತ್ತವು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನೀಲಿಚಿಹ್ನೆಯು ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳಿದ್ದು, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ, ಬ್ರಹ್ಮಕಪಾಲ, ವರ ಮತ್ತು ಅಭಯ ಇವುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಭಸ್ಮಮಯ ಅಂಗರಾಗದಿಂದ ಅವನ ಶರೀರವೆಲ್ಲವೂ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಗಂಗೆಯು ಅವನ ಮಸ್ತಕದ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತ್ತು. ಅವನ ಸರ್ವಾಂಗವೂ ಮನೋಹರವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಮಹಾಲಾವಣ್ಯದ ಧಾಮದಂತೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಮುಖಗಳು ಕೋಟಿ ಚಂದ್ರರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಹಾಗೂ ಆಹ್ಲಾದ ಜನಕಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವಂತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಆಕೃತಿಯು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸೌಂದರ್ಯ-ಮಾಧುರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಭು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡಿದ ಸತಿಯು ಅವನ ಚರಣಗಳನ್ನು ವಂದಿಸಿದಳು. ಆಗ ಆಕೆಯ ಮುಖವು ಲಜ್ಜಾಭಾರದಿಂದ ಬಾಗಿತ್ತು. ತಪೋಪುಂಜದ ಫಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಮಹಾದೇವನು ಕಠೋರ ವ್ರತವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಸತಿಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛೆಯನ್ನಿರಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ದಕ್ಷನಂದಿನಿಯೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಈ ವ್ರತದಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದಾದರೂ ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನೇ ನಾನು ನಿನಗೆ ಕೊಡುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಜಗದೀಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನು ಸತಿಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಆಕೆಯ ಮಾತನ್ನು ಆಲಿಸಲು ‘ವರವನ್ನು ಕೇಳು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ಸತಿಯು ಲಜ್ಜಾಧೀನವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾತನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಹೇಳದಾದಳು. ಆಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಭೀಷ್ಟ ಮನೋರಥವು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಯಿತು. ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆಕೆಯು ಪ್ರೇಮಮಗ್ನಳಾದಳು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಬೇಗ-ಬೇಗನೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ‘ವರವನ್ನು ಕೇಳು’ ಎಂದು ಹೇಳತೊಡಗಿದನು. ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯಭೂತ ಅಂತರ್ಯಾಮೀ ಶಂಭುವು ಸತಿಯ ಭಕ್ತಿಗೆ ವಶೀಭೂತ ನಾಗಿದ್ದನು. ಆಗ ಸತಿಯು ತನ್ನ ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ತಡೆದು ಮಹಾದೇವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು - ವರ ಕೊಡುವ ಪ್ರಭುವೇ! ನನಗೆ ನನ್ನ ಇಚ್ಛಗನುಸಾರವಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದಿರುವ ವರವನ್ನು ನೀಡು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು - ಸತಿಯು ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಲಾರಳು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವನು ಸ್ವತಃ - ‘ದೇವಿ! ನೀನು ನನ್ನ ಭಾರ್ಯೆಯಾಗು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ತನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುವ ಶಿವನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸತಿಯು ಆನಂದ ಮಗ್ನಳಾಗಿ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಳು; ಏಕೆಂದರೆ, ಆಕೆಯು ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ಪಡೆದುದಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆಯು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಗಿದು, ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳತೊಡಗಿದಳು.

ಸತಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ಸ್ವಾಮಿ! ಜಗತ್ಪತಿಯೇ! ನೀವು ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಳಿ ಹೇಳಿ ವೈವಾಹಿಕ ವಿಧಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಸತಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಆಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ಪ್ರಿಯೇ! ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ದಕ್ಷಕನ್ಯೆ ಸತಿಯೂ ಕೂಡ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು, ಮನೆಗೆ ಹೋಗಲು ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಆನಂದದಿಂದ ಕೂಡಿ ತಾಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿದಳು. ಇತ್ತ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೂ ಹಿಮಾಲಯದ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ದಕ್ಷಕನ್ಯೆ ಸತಿಯ ವಿಯೋಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಆಕೆಯನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದನು. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಮತ್ತೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಲೌಕಿಕಗತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ತ್ರಿಶೂಲಧಾರೀ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ನಾನು ಬೇಗನೇ ಅವನ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ನಿಂತೆನು. ಅಯ್ಯಾ! ಹಿಮಾಲಯದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸತಿಯ ವಿಯೋಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾದೇವನಿದ್ದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸರಸ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಉಪಸ್ಥಿತನಾದೆನು. ದೇವ ಋಷಿಯೇ! ಸರಸ್ವತೀಸಹಿತ ಬಂದಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ, ಸತಿಯ ಪ್ರೇಮಪಾಶದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾದ ಶಿವನು ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ನುಡಿದನು.

ಶಂಭುವು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ವಿವಾಹ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸ್ವಾರ್ಥಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಇರಿಸಿದಂದಿನಿಂದ ಈಗ ನನಗೆ ಈ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಸತ್ವವಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಕನ್ಯೆ ಸತಿಯು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯ ನಂದಾವ್ರತದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಅವಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೇಳಿದೆನು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಆಗ ಆಕೆಯು - ‘ನೀವು ನನಗೆ ಪತಿಯಾಗಿರಿ’ ಎಂದು ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದಳು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸರ್ವಥಾ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ನಾನೂ - ‘ನೀನು ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾಗು’ ಎಂದು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟೆ. ಆಗ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ಸತಿಯು ನನ್ನಲ್ಲಿ ‘ಜಗತ್ಪತಿಯೇ! ನೀವು ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ತಿಳಿಸಿ ವೈವಾಹಿಕ ವಿಧಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಗ್ರಹಣಮಾಡಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಆಕೆಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಕಾರಣ ನಾನು ಆಕೆಯ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆನು. ವಿಧಾತನೇ! ಆಗ ಸತಿಯು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮನೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋದಳು ಮತ್ತು ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈಗ ನೀನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ದಕ್ಷನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಬೇಗನೇ ತನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನನಗೆ ದಾನಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡು.

ಅವನು ಹೀಗೆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ ನಾನು ಕೃತಕೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನನಾದೆನು. ಹಾಗೂ ಆ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ವಿಶ್ವನಾಥನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಭಗವಾನ್ ಶಂಭವೇ! ನೀನು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ನಾವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಮೊದಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿರುವೆವು. ವೃಷಭಧ್ವಜನೇ! ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ನನ್ನದೂ ಸ್ವಾರ್ಥವಿದೆ. ದಕ್ಷನು ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಡುವನು. ಆದರೂ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನಾನೂ ಕೂಡ ಅವನ ಎದುರಿಗೆ ನಿನ್ನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು.

ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಮಹಾಪ್ರಭು ಮಹಾದೇವನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗಶಾಲಿ ರಥದ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷನ ಮನೆಗೆ ತಲುಪಿದೆನು.

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ವಕ್ತಾಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಹಾನುಭಾವನೇ! ವಿಧಾತನೇ! ಸತಿಯು ಮನೆಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದ ಮೇಲೆ ದಕ್ಷನು ಅವಳಿಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಿದನು?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಸತಿಯು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಆಕೆಯು ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದಳು. ಸತಿಯು ತನ್ನ ಸಖಿಯರ ಮೂಲಕ ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಹೇಳಿಸಿದಳು. ‘ಸತಿಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ವರ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಸತಿಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟವಾಗಿರುವನು, ಎಂಬುದನ್ನು ಸಖಿಯರು ಹೇಳಿದರು. ಸಖಿಯರಿಂದ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿ ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಬಹಳ ಆನಂದವಾಯಿತು. ಹಾಗೂ ಅವರು ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಉದಾರಚಿತ್ತನಾದ ದಕ್ಷನು ಮತ್ತು ಮಹಾಮನಸ್ವಿನಿ ವೀರಿಣಿಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅವರ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದಳು ಹಾಗೂ ದೀನ-ದಲಿತರಿಗೂ, ಕುರುಡರಿಗೂ, ಧನವನ್ನು ಹಂಚಿದನು. ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ತಾಯಿ ವೀರಿಣಿಯು ಆಕೆಯ ತಲೆಯನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಿದಳು ಹಾಗೂ ಆನಂದಮಗ್ನಳಾಗಿ ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದಳು. ಕೆಲಕಾಲ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಧರ್ಮಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದಕ್ಷನು - ‘ತನ್ನ ಮಗಳ ವಿವಾಹವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮಾಡಲಿ? ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನಾದರೋ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಈಗ ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಗಾಗಿ ಅವನು ಪುನಃ ಹೇಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವನು? ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರೂ ಉಚಿತವಾಗಿ ಕಾಣಲಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಹೀಗೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ ಅವನು ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಣಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಯಾಚನೆ ನಿಷ್ಫಲವಾಗಿ ಹೋದೀತಲ್ಲ’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದನು.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಎದುರಿಗೆ ನಾನು ಸರಸ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಉಪಸ್ಥಿತನಾದೆನು. ತಂದೆಯಾದ ನಾನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ದಕ್ಷನು ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ನಿಂತುಕೊಂಡನು. ಅವನು ಸ್ವಯಂಭೂವಾದ ನನಗೆ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಆಸನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅನಂತರ ದಕ್ಷನು ನಾನು ಬಂದ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದೆನು - ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಕ್ಕಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿರುವನು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸು. ಸತಿಯು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಭಾವಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಾತ್ವಿಕ ವ್ರತದ ಮೂಲಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿರುವಳೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನೂ ಕೂಡ ಸತಿಯ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದಕ್ಷನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗಾಗಿಯೇ ಸಂಕಲ್ಪಿತ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಟಳಾದ ನಿನ್ನ ಈ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ನೀನು ತಡಮಾಡದೆ ಅವನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಡು. ಇದರಿಂದ ನೀನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುವಿ. ನಾನು ನಾರದನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುವೆನು. ಮತ್ತೆ ನೀನು ಅವನಿಗಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿರುವ ನಿನ್ನ ಈ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಅವನ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಡು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ನನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಪುತ್ರದಕ್ಷನಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ - ‘ಅಪ್ಪಾ! ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು, ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತುಂಬಾ ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆನು. ನಾರದನೇ! ನಾನು ಮರಳಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷನೂ ಪೂರ್ಣಕಾಮನಾದನು. ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿದು ತೃಪ್ತನಾದವನಂತೆ ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 17)

ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ದಕ್ಷನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದಕ್ಷನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದು, ದಕ್ಷನಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಸತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸತೀ ಮತ್ತು ಶಿವನ ವಿವಾಹ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ ! ಅನಂತರ ನಾನು ಹಿಮಾಲಯದ ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪರಮೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವ ಶಿವನನ್ನು ಕರೆತರಲು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಇಂತೆಂದೆನು - ‘ವೃಷಭಧ್ವಜನೇ! ಸತಿಯ ಕುರಿತು ನನ್ನ ಪುತ್ರ ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅವನು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದನೋ, ಅದು ಸಿದ್ಧವಾಯಿತೆಂದೇ ತಿಳಿ. ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿರುವನು - ‘ನಾನು ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೈಗೆ ಕೊಡುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗಾಗಿಯೇ ಈಕೆಯು ಉತ್ಪನ್ನಳಾಗಿರುವಳು. ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಸತಿಯ ವಿವಾಹ ಕಾರ್ಯವು ನಡೆದರೆ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವೇ ಆಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ನೀವು ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮಹತ್ವ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯು ಸ್ವತಃ ಇದೇ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿರುವಳು ಹಾಗೂ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿಯೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಸುವೆನು. ವಿಧಾತನೇ! ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಶುಭಲಗ್ನ ಮತ್ತು ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಲಿ. ಆಗ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಕೊಡುವೆನು.’ ವೃಷಭ ಧ್ವಜನೇ! ದಕ್ಷನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವನು, ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಶುಭಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮನೆಗೆ ನಡೆಯಿರಿ ಹಾಗೂ ಸತಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬನ್ನಿ.

ಮುನಿಯೇ! ನನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ರುದ್ರನು ಲೌಕಿಕ ಗತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಗುತ್ತಾ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು- ‘ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ನಾರದನೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾರದನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ಮರೀಚಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ನಿನ್ನ ಮಾನಸ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೋ. ವಿಧಿಯೇ! ನಾನು ಅವರೆಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷನ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು. ನನ್ನ ಪಾರ್ಷದರೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇರುವರು.’

ನಾರದನೇ! ಲೋಕಾಚಾರದ ನಿರ್ವಾಹದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಈ ಪ್ರಕಾರ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನಿತ್ತ ಬಳಿಕ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ಮರೀಚಿಯೇ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದೆನು. ನಾನು ನೆನೆಯುತ್ತಲೇ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಮಾನಸ ಪುತ್ರರೆಲ್ಲರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆದರಭಾವವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಶೀಘ್ರವೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿದರು. ಆಗ ನೀವೆಲ್ಲ ಜನರು ಹರ್ಷಗೊಂಡಿರಿ. ಉತ್ಫುಲ್ಲರಾದಿರಿ. ಮತ್ತೆ ರುದ್ರನು ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗ ಶಿವಭಕ್ತರ ಸಾಮ್ರಾಟ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಮಲಾದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಗರುಡನ ಮೇಲೆ ಆರೂಢನಾಗಿ ಬೇಗನೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಅನಂತರ ಚೈತ್ರಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ತ್ರಯೋದಶಿ ತಿಥಿ ಭಾನುವಾರದಂದು ಪೂರ್ವಫಲ್ಗುಣಿ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನ ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟೆವು. ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆನಂದಮಗ್ನರಾದ ಪ್ರಮಥ ಗಣಗಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ವೃಷಭ, ವ್ಯಾಘ್ರ, ಸರ್ಪ, ಜಟೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕಲೆ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲವುಗಳು ಅವುಗಳ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಆಭೂಷಣಗಳಾದವು. ಅನಂತರ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಬಲೀವರ್ದ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಮೇಲೆ ಆರೂಢನಾದ ಮಹಾದೇವನು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ದಕ್ಷನ ಮನೆಗೆ ತಲುಪಿದನು.

ಅಲ್ಲಿ ವಿನೀತ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ದಕ್ಷಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಸಮಸ್ತ ಆತ್ಮೀಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಇದಿರ್ಗೊಳ್ಳಲು ಅವನ ಮುಂದೆ ಬಂದನು. ಆಗ ಅವನ ಅಂಗಾಂಗವೆಲ್ಲವೂ ರೋಮಾಂಚಿತವಾಯಿತು. ತನ್ನ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ದಕ್ಷನು ಸತ್ಕರಿಸಿದನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿವನನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಅವನ ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು. ಅನಂತರ ದಕ್ಷನು ಮುನಿಗಳ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಅವರೆಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಆಗ ದಕ್ಷನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಇತ್ತು. ಅವನು ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆಸನವನ್ನು ನೀಡಿ, ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ನನ್ನನ್ನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಶಿವಗಣಗಳನ್ನು ಯಥೋಚಿತ ವಿಧಿಯಿಂದ ಭಕ್ತಿಪುರಸ್ಸರವಾಗಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗೆ ಪೂಜನೀಯ ಪುರುಷರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜನರ ಸಹಿತ ಎಲ್ಲರ ಯಥೋಚಿತ ಆದರ ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ, ದಕ್ಷನು ನನ್ನ ಪುತ್ರರಾದ ಮರೀಚಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಆವಶ್ಯಕ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ಬಳಿಕ ನನ್ನ ಪುತ್ರ ದಕ್ಷನು ತಂದೆಯಾದ ನನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ - ಪ್ರಭುವೇ! ನೀವೇ ವೈವಾಹಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿರಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಆಗ ನಾನು ಹರ್ಷತುಂಬಿದ ಹೃದಯದಿಂದ ‘ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಎದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದೆನು. ಅನಂತರ ಗ್ರಹಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶುಭ ಲಗ್ನ ಮತ್ತು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನು ಹರ್ಷಭರಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಸತಿಯ ಕೈಯನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಆಗ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜನೂ ವೈವಾಹಿಕ ವಿಧಿಯಿಂದ ಸುಂದರೀ ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ನಾನು, ಶ್ರೀಹರಿಯು, ನೀನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಮುನಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಥಗಣಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗೈದು, ಎಲ್ಲರೂ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದೆವು. ಆಗ ಗೀತ - ನರ್ತನಾದಿಗಳಿಂದ ಮಹೋತ್ಸವವು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಆನಂದವಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಕನ್ಯಾದಾನ ಮಾಡಿ ದಕ್ಷನು ಕೃತಾರ್ಥನಾದನು. ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವ ಪ್ರಸನ್ನರಾದರು ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಮಂಗಳದ ಆಲಯವೇ ಆಗಿ ಹೋಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 18)

ಸತಿ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮೂಲಕ ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ಶ್ರೀಹರಿಯಿಂದ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ವರ್ಣನೆ,
ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ವರಕ್ಕನುಸಾರ ವೇದಿಯ ಮೇಲೆ ಶಿವನು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ವಾಸಿಸುವುದು, ಶಿವ ಮತ್ತು ಸತಿಯು ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಕನ್ಯಾದಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ ದಕ್ಷನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಅನೇಕರೀತಿಯ ಬಳುವಳಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಧನವನ್ನು ಹಂಚಿದನು. ಅನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಹಿತ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಶಂಭುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತುಕೊಂಡು ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು ದೇವ ದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ದಯಾಸಾಗರನೇ! ಪ್ರಭುವೇ! ಅಯ್ಯಾ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ತಂದೆಯಾಗಿರುವೆ ಮತ್ತು ಸತಿದೇವಿಯು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಾಯಿಯಾಗಿರುವಳು. ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಸತ್ಪುರುಷರ ಕಲ್ಯಾಣ ಹಾಗೂ ದುಷ್ಟರ ದಮನಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾ ಲೀಲಾಪೂರ್ವಕ ಅವತಾರವನ್ನು ಧರಿಸುವಿರಿ; ಇದು ಸನಾತನ ಶ್ರುತಿಯ ಮಾತಾಗಿದೆ. ನೀಲ ಅಂಜನದಂತೆ ಶೋಭೆಯುಳ್ಳ ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ - ನಾನು ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ನೀನು ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ಅರ್ಥಾತ್ ಸತಿಯು ನೀಲವರ್ಣಿ ಹಾಗೂ ನೀನು ಗೌರವರ್ಣನಾಗಿರುವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಾನು ನೀಲವರ್ಣನು ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಗೌರವರ್ಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ನಾರದನೇ! ನಾನು ಸತಿದೇವಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸ ತೊಡಗಿದೆನು. ಆಚಾರ್ಯನಾದ ನನ್ನ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವನು ಹರ್ಷದೊಂದಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅಗ್ನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬಂದರು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅದ್ಭುತವಾದ ಉತ್ಸವವು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂಗೀತ-ನರ್ತನದೊಂದಿಗೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಆ ಉತ್ಸವವು ಎಲ್ಲರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಸುಖಪ್ರದವಾಯಿತು.

ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ಸದಾಶಿವನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಭಗವಂತನೇ! ನೀನು ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಧಾನ(ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಅತೀತ)ನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ಭಾಗರಹಿತನಾಗಿರುವೆ. ಜೋತಿರ್ಮಯ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ನಿನ್ನದೇ ನಾವು ಮೂವರೂ ಅಂಶರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನೀನು ಯಾರು, ನಾನಾರು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಯಾರು ? ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ನಿನ್ನದೇ ಈ ಮೂರು ಅಂಶರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಇವರು ಸೃಷ್ಟಿ, ಪಾಲನೆ, ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವ ಕಾರಣ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಒಬ್ಬರು ಭಿನ್ನರಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀನು ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚಿಂತಿಸು. ನೀನು ಸ್ವತಃ ಲೀಲೆಯಿಂದಲೇ ಶರೀರ ಧರಿಸಿರುವೆ.ನೀನು ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದಿಂದ ಏಕನಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಸಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುವೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರರಾದ ನಾವು ಮೂವರೂ ನಿನ್ನ ಅಂಶರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಒಂದೇ ಶರೀರದ ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನ ಅವಯವ ತಲೆ, ಕತ್ತು ಮುಂತಾದ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಆ ಶರೀರದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಮೂರು ಅಂಶರಾದ ನಾವು ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಅಂಗಗಳೇ ಆಗಿರುವೆವು. ನೀನು ಜೋತಿರ್ಮಯ, ಆಕಾಶದಂತೆ ಸಮಾನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಲೇಪ, ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ಧಾಮ, ಪುರಾಣ, ಕೂಟಸ್ಥ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಅನಂತ, ನಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಾದಿ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದರಹಿತನಾದ ನಿರ್ವಿಶೇಷ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಆದ ಶಿವನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೇ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿರುವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾದೇವನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಅನಂತರ ಆ ವಿವಾಹ ಯಜ್ಞದ ಸ್ವಾಮಿ (ಯಜಮಾನ) ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಲೌಕಿಕ ಗತಿಯ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನೀನು ವಿವಾಹಕಾರ್ಯವೆಲ್ಲವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟೆ, ಈಗ ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ನನ್ನ ಆಚಾರ್ಯನಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ಯಾವ ದಕ್ಷಿಣೆ ಕೊಡಲೀ ಹೇಳು. ಸುರಜೇಷ್ಠನೇ! ನೀನು ಆ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಮಹಾನುಭಾವನೇ! ಅದು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಬೇಗನೇ ಹೇಳಿರಿ. ನಿನಗೆ ಕೊಡದಿರುವಂತಹುದು ಯಾವುದೂ ನನ್ನ ಬಳಿ ಇಲ್ಲ.

ಮುನಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ವಿನೀತನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು ದೇವೇಶನೇ! ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ವರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೇಳುವ ಮಾತನ್ನು ನೀನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸು. ಮಹಾದೇವನೇ! ನೀನು ಇದೇ ರೂಪದಿಂದ ಈ ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರು. ಅದರಿಂದ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಪಾಪಗಳು ತೊಳೆದುಹೋಗುವುವು. ಚಂದ್ರಶೇಖರನೇ! ನಿನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ಈ ವೇದಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವೆನು. ಇದೇ ನನ್ನ ಅಭಿಲಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಚೈತ್ರಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿ ಪೂರ್ವಫಲ್ಗುಣಿ ನಕ್ಷತ್ರದ ಭಾನುವಾರದಂದು ಈ ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನ ಪಾಪಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುವವು. ವಿಪುಲ ಪುಣ್ಯದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ರೋಗಗಳು ಸಮೂಲವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುವುವು. ದುರ್ಭಾಗ್ಯಳಾದ ನಾರೀಯು ವಂಧ್ಯಾ, ಕುರುಡಿ ಅಥವಾ ರೂಪಹೀನಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅವಳು ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನಿರ್ದೋಷಳಾಗುವಳು.

ನನ್ನ ಈ ಮಾತು ಅವನ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸುಖಕೊಡುವಂತಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು ‘ವಿಧಾತನೇ !’ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲೀ, ‘ನೀನು ಹೇಳಿವುದರಿಂದ ನಾನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಪತ್ನೀ ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರಭಾವದಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವೆನು.’

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪತ್ನೀಸಹಿತ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಅಂಶರೂಪವಾದ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ವೇದಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾದನು. ಅನಂತರ ಸ್ವಜನರ ಮೇಲೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನಿಡುವ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಕರನು ದಕ್ಷನಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ತನ್ನ ಪತ್ನೀ ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಆಗ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ದಕ್ಷನು ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು, ಶಿವಗಣಗಳು ನಮಸ್ಕಾರಪೂರ್ವಕ ನಾನಾ ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ ಬಹಳ ಆನಂದದಿಂದ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಅನಂತರ ದಕ್ಷನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಶಿವನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಸತಿಯನ್ನು ವೃಷಭನ ಬೆನ್ನಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ತಾನೂ ಆರೂಢನಾಗಿ ಆ ಪ್ರಭುವು ಹಿಮಾಲಯದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸುಂದರ ಹಲ್ಲುಗಳುಳ್ಳ, ಮನೋಹರವಾಗಿ ನಗುವ ಸತಿಯು ತನ್ನ ನೀಲಶ್ಯಾಮ ವರ್ಣದ ಕಾರಣ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಿರೇಖೆಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಗ ಆ ನವದಂಪತಿಗಳ ಶೋಭೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಮರೀಚಿಯೇ ಆದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರರು ಅಲುಗಾಡದೆ ತಟಸ್ಥರಾಗಿ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟರು ಹಾಗೂ ದಕ್ಷನೂ ಮೋಹಿತನಾದನು. ಅನಂತರ ಕೆಲವರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸತೊಡಗಿದರು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಮಧುರಸ್ವರದಿಂದ ಹಾಡತೊಡಗಿದರು. ಎಷ್ಟೋ ಜನರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಶಿವನ ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ಉಜ್ವಲ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಅವನ ಹಿಂದೆ-ಹಿಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ದಾರಿ ಮಧ್ಯದಿಂದಲೇ ದಕ್ಷನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟನು. ಹಾಗೂ ಸ್ವತಃ ಪ್ರೇಮಾಕುಲನಾಗಿ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟರೂ, ಅವರು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಅವನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದರು. ಆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಷತುಂಬಿದ ಶಂಭುವು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುವ ಕೈಲಾಸಧಾಮಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು , ಮುನಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಜನರನ್ನು ಬಹಳ ಆದರ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟನು. ಶಂಭುವಿನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ನಮಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸನ್ನಮುಖಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದಿತನಾಗಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ತನ್ನ ಪತ್ನೀ ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆ ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸತೊಡಗಿದನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಗಳೇ! ಹಿಂದೆ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರ ಮತ್ತು ಸತಿಯ ವಿವಾಹವು ಹೇಗಾಯಿತೆಂಬ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಿದೆ. ಯಾರು ವಿವಾಹಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಶುಭ ಕಾರ್ಯದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವರೋ, ಅವರ ಕರ್ಮಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹಾಗೂ ವೈವಾಹಿಕ ಆಯೋಜನ ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುವ ಮತ್ತು ಇತರ ಶುಭಕರ್ಮವೂ ಕೂಡ ಸದಾ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯುವುವು. ಈ ಶುಭ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಕೇಳಿ ವಿವಾಹವಾಗುವ ಕನ್ಯೆಯೂ ಕೂಡ ಸುಖ, ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಸುಶೀಲತೆ, ಸದಾಚಾರ ಮುಂತಾದ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನಳಾಗಿ ಸಾಧ್ವಿಯೂ, ಪುತ್ರವತಿಯೂ ಆಗುವಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 19-20)

ಸತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ನವಧಾ ಭಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ವಿವೇಚನೆ

ಕೈಲಾಸ ಹಾಗೂ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಶಿವ ಮತ್ತು ಸತಿಯ ವಿವಿಧ ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಪೂರ್ವಕ ವರ್ಣಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿಯೇ! ಒಂದು ದಿನ ಸತೀ ದೇವಿಯು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸಂಧಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತುಕೊಂಡಳು. ಪ್ರಭು ಶಂಕರನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವನೆಂದು ತಿಳಿದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವಿನೀತ ಭಾವದಿಂದ ನಿಂತಿರುವ ದಕ್ಷಕುಮಾರಿ ಸತಿಯು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಅಂಜಲೀಬದ್ಧಳಾಗಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಸತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ಕರುಣಾಸಾಗರ ಪ್ರಭೋ! ದೀನೋದ್ಧಾರ ಪರಾಯಣನೇ! ಮಹಾಯೋಗಿಯೇ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡು. ನೀನು ಪರಮಪುರುಷನಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವೆ. ರಜೋಗುಣ, ಸತ್ತ್ವಗುಣ, ತಮೋಗುಣಗಳಿಂದ ಅತೀತನಾಗಿರುವೆ. ನಿರ್ಗುಣನೂ. ಸಗುಣನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಎಲ್ಲರ ಸಾಕ್ಷಿಯೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ಪ್ರಹಾಪ್ರಭುವೂ ಆಗಿರುವೆ. ಹರನೇ! ನಿನ್ನ ಕಾಮಿನಿಯೂ, ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರ ವಿಹರಿಸುವವಳೂ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯೂ ಆದ ನಾನು ಧನ್ಯಳು. ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ನೀನು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತವತ್ಸಲತೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ನನಗೆ ಪತಿಯಾಗಿರುವಿ. ನಾಥಾ! ನಾನು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸಿರುವೆನು. ಮಹೇಶನೇ! ಇದರಿಂದ ನಾನು ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿರುವೆ ಹಾಗೂ ಈಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅದರಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿರುವುದು. ದೇವೇಶ್ವರ ಹರನೇ! ಈಗ ನಾನು - ಯಾವುದು ನಿರತಿಶಯ ಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದೋ ಯಾವುದರ ಮೂಲಕ ಜೀವನು ಸಂಸಾರ ದುಃಖದಿಂದ ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಉದ್ಧಾರನಾಗುವನೋ, ಅಂತಹ ಪರಮ ತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಸ್ವಾಮಿ! ಯಾವ ಕರ್ಮದ ಅನುಷ್ಠಾನಮಾಡಿ ವಿಷಯೀ ಜೀವನೂ ಕೂಡ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನೋ ಹಾಗೂ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಬೀಳಲಾರನೋ, ಅದನ್ನು ನೀವು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡಿ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಆದಿಶಕ್ತಿ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಸತಿಯು ಕೇವಲ ಜೀವರ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಆಕೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಭೋಗದಿಂದ ವಿರಕ್ತ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಸತಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೇವಿ! ದಕ್ಷನಂದಿನಿಯೇ! ಮಹೇಶ್ವರಿಯೇ! ವಾಸನಾಬದ್ಧ ಜೀವಿಯು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತನಾಗಬಲ್ಲ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಕೇಳು. ಪರಮೇಶ್ವರಿಯೇ! ನೀನು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಮ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ತಿಳಿ. ವಿಜ್ಞಾನದ ಉದಯವಾಗುತ್ತಲೇ ‘ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯವು ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ವಿಜ್ಞಾನೀ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲದೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ಮರಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿಯು ಸರ್ವಥಾ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಿಯೇ! ಆ ವಿಜ್ಞಾನವು ದುರ್ಲಭವಾಗಿದೆ, ಈ ಮೂರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ವಿರಳನೇ ಆಗಿರುವನು. ಅದು ಸದಾಕಾಲ ನನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಾತ್ಪರ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ. ಆ ವಿಜ್ಞಾನದ ತಾಯಿಯು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷರೂಪವಾದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಅದು ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಯು ನವವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸತಿಯೇ! ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನೀ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸದಾ ಸುಖವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಯ ವಿರೋಧಿಯಾದವನಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ದೇವಿ ! ನಾನು ಸದಾ ಭಕ್ತನ ಅಧೀನ ನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ. ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಜಾತಿಹೀನ ನೀಚ ಮನುಷ್ಯರ ಮನೆಗಳಿಗೂ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.*

* ಭಕ್ತೌ ಜ್ಞಾನೇನ ಭೇದೋ ಹಿ ತತ್ಕರ್ತುಃ ಸರ್ವದಾ ಸುಖಮ್ । ವಿಜ್ಞಾನಂ ನ ಭವತ್ಯೇವ ಸತಿ ಭಕ್ತಿ ವಿರೋಧಿನಃ ॥

ಭಕ್ತಾಧೀನಃ ಸದಾಹಂ ವೈ ತತ್ ಪ್ರಭಾವಾದ್ ಗೃಹೇಶ್ವಪಿ । ನೀಚಾನಾಂ ಜಾತಿಹೀನಾನಾಂ ಯಾಮಿ ದೇವಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 23/16-17)

ಸತೀ! ಆ ಭಕ್ತಿಯು ಸಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣವೆಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ್ದಾಗಿದೆ. ಅದು ವೈಧೀ (ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ) ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕೀ (ಹೃದಯದಿಂದ ಸಹಜ ಅನುರಾಗದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ) ಭಕ್ತಿ ಎಂದಾಗಿದೆ. ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಕಾಮನಾ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತಿಯು ನಿಮ್ನ ಕೋಟಿಯದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಸಗುಣಾ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣಾ ಇವೆರಡು ಭಕ್ತಿಗಳು ನೈಷ್ಠಿಕೀ ಹಾಗೂ ಅನೈಷ್ಠಿಕೀ ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ನೈಷ್ಠಿಕೀ ಭಕ್ತಿಯು ಆರು ಪ್ರಕಾರದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅನೈಷ್ಠಿಕೀ ಒಂದೇ ಪ್ರಕಾರದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಿಹಿತಾ ಮತ್ತು ಅವಿಹಿತಾ ಮುಂತಾದ ಭೇದಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದ್ವಿವಿಧ ಭಕ್ತಿಗಳ ಅನೇಕ ಭೇದ-ಪ್ರಭೇದವಾಗುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಿಯೇ! ಮುನಿಗಳು ಸುಗುಣಾ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣಾ ಎರಡೂ ಭಕ್ತಿಗಳ ಒಂಭತ್ತು ಅಂಗಗಳೆಂದು ಹೇಳಿರುವರು. ದಕ್ಷನಂದಿನಿಯೇ! ನಾನು ಆ ಒಂಭತ್ತು ಅಂಗಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ನೀನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಕೇಳು. ದೇವಿಯೇ! ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನ, ಸ್ಮರಣ, ಸೇವನ, ದಾಸ್ಯ, ಅರ್ಚನ, ಸದಾ ನನ್ನ ವಂದನೆ ಸಖ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಮರ್ಪಣ ಹೀಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಭಕ್ತಿಯ ಒಂಭತ್ತು ಅಂಗಗಳೆಂದು ಒಪ್ಪಿರುವರು.* ಶಿವೇ ! ಭಕ್ತಿಯ ಉಪಾಂಗಗಳೂ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

* ಶ್ರವಣಂ ಕೀರ್ತನಂ ಚೈವ ಸ್ಮರಣಂ ಸೇವನಂ ತಥಾ । ದಾಸ್ಯಂ ತಥಾರ್ಚನಂ ದೇವಿ ವಂದನಂ ಮಮ ಸರ್ವದಾ ॥

ಸಖ್ಯ ಮಾತ್ಮಾರ್ಪಣಂ ಚೇತಿ ನವಾಂಗಾನಿ ವಿದುರ್ಭುಧಾಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 23/22-23)

ದೇವಿ! ಈಗ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಒಂಭತ್ತು ಅಂಗಗಳ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನೀನು ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟು ಕೇಳು. ಆ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಸ್ಥಿರ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ತನು-ಮನಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಕಥಾ-ಕೀರ್ತನಾದಿಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಸಮ್ಮಾನಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಕರ್ಣಪುಟಗಳಿಂದ ಅದರ ಅಮೃತೋಪಮಯ ರಸವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುವ (ಶ್ರವಣಿಸುವ) ಸಾಧನೆಯನ್ನು ‘ಶ್ರವಣ’ ವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೃದಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ದಿವ್ಯ ಜನ್ಮ-ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ವಾಣಿಯ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಉಚ್ಚ ಸ್ವರದಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಈ ಭಜನ, ಸಾಧನೆಯನ್ನು ‘ಕೀರ್ತನೆ ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿ ಮಹೇಶ್ವರನಾದ ನನ್ನನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ, ಸದಾ, ಸರ್ವತ್ರವ್ಯಾಪನೆಂದು ತಿಳಿದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನೇ ‘ಸ್ಮರಣ’ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅರುಣೋದಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇವ್ಯನ ಅನುಕೂಲತೆಯನ್ನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿರಿಸುತ್ತಾ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಮಾಡಲಾಗುವ ಸೇವೆಯನ್ನೇ ‘ಸೇವನ’ ಎಂಬ ಭಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರಭುವಿನ ಕಿಂಕರನೆಂದು ತಿಳಿದು ಹೃದಯಾಮೃತದ ಭೋಗದಿಂದ ಸದಾ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದೇ ‘ದಾಸ್ಯ’ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಧನ-ವೈಭವಕ್ಕನುಸಾರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಿಯಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ನನಗೆ ಸದಾಕಾಲ ಪಾದ್ಯಾದಿ ಹದಿನಾರು ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದನ್ನು ‘ಅರ್ಚನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವಾಣಿಯಿಂದ ವಂದನಾತ್ಮಕ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಎಂಟೂ ಅಂಗಗಳಿಂದ ನೆಲವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ಇಷ್ಟದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನು ‘ವಂದನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಈಶ್ವರನು ಮಂಗಲ ಅಥವಾ ಅಮಂಗಲ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಿದರೂ ಅದೆಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಮಂಗಳಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಇಂತಹ ದೃಢ ವಿಶ್ವಾಸವಿರಿಸುವುದು ‘ಸಖ್ಯ’ ಭಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.*

* ಮಂಗಲಾಮಂಗಲಂ ಯದ್ ಯತ್ ಕರೋತೀತೀಶ್ವರೋ ಹಿ ಮೇ । ಸರ್ವಂ ತನ್ಮಂಗಲಾಯೇತಿ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಸಖ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 23/32)

ತನ್ನದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ದೇಹಾದಿ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಅವನಿಗೇ ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ತನ್ನ ನಿರ್ವಾಹಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಏನನ್ನೂ ಉಳಿಸದಿರುವುದು ಅಥವಾ ನಿರ್ವಾಹದ ಚಿಂತೆಯಿಂದಲೂ ರಹಿತನಾಗಿರುವುದೇ ‘ಆತ್ಮಸಮರ್ಪಣ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವು ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯ ಒಂಭತ್ತು ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುಗಳು. ಇವುಗಳಿಂದ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇವೆಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಬಿಲ್ವಾದಿ ಸೇವನೆಯೇ ಮುಂತಾದ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯ ಅನೇಕ ಉಪಾಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಚಾರದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಪ್ರಿಯೇ! ಹೀಗೆ ನನ್ನ ಸಾಂಗೋಪಾಂಗ ಭಕ್ತಿಯು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯಗಳ ಜನನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮುಕ್ತಿಯು ಭಕ್ತಿಯ ದಾಸಿಯಾಗಿರುವಳು. ಇದು ಎಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಸದಾ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕರ್ಮಗಳ ಲವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಕ್ತಿಯು ನನಗೆ ಸದಾ ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಯಾರ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ-ನಿರಂತರವೂ ಈ ಭಕ್ತಿಯು ವಾಸಿಸುವಳೋ ಆ ಸಾಧಕನು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವನು. ದೇವೇಶ್ವರಿಯೇ! ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕೂ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಸುಖದಾಯಕ ಮಾರ್ಗವು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಾದರೋ ಇದು ವಿಶೇಷ ಸುಖಪ್ರದವೂ, ಸುಲಭವೂ ಆಗಿದೆ.*

* ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಭಕ್ತಿಸದೃಶಃ ಪಂಥಾ ನಾಸ್ತಿ ಸುಖಾವಹಃ । ಚತುರ್ಯುಗೇಷು ದೇವೇಶಿ ಕಲೌ ತು ಸುವಿಶೇಷತಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 23/38)

ದೇವಿ! ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವೆರಡೂ ವೃದ್ಧ, ಉತ್ಸಾಹಶೂನ್ಯ ಹಾಗೂ ಜರ್ಜರಿತ ವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಭಕ್ತಿಯು ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಲವನ್ನೀಯುವುದಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಸದಾ ಭಕ್ತನ ವಶದಲ್ಲಿರುತ್ತೇನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷನಿಗೆ ನಾನು ಸದಾ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಅವನ ಎಲ್ಲ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವೆನು. ಆ ಭಕ್ತನ ಶತ್ರುವು ನನಗೆ ದಂಡನೀಯನಾಗಿರುವನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.* ದೇವಿಯೇ ನಾನು ನನ್ನ ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಕನಾಗಿರುವೆನು. ಭಕ್ತನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಯೇ ನಾನು ಕುಪಿತನಾಗಿ ನನ್ನ ನೇತ್ರಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಕಾಲನನ್ನೂ ಕೂಡ ಸುಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟಿರುವೆನು. ಪ್ರಿಯೇ! ಭಕ್ತನಿಗಾಗಿ ನಾನು ಹಿಂದೆ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿದ್ದೆ. ಹಾಗೂ ಶೂಲವನ್ನೆತ್ತಿಕೊಂಡು ನಾನು ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆದು ಓಡಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೆ. ದೇವೀ! ಭಕ್ತನಿಗಾಗಿ ನಾನು ಸೈನ್ಯಸಹಿತ ರಾವಣನನ್ನೂ ಕೂಡ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಅವನ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಸತಿಯೇ! ದೇವೇಶ್ವರಿಯೇ! ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ, ನಾನು ಸದಾಕಾಲವೂ ಭಕ್ತನ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ. ಭಕ್ತಿಮಾಡುವ ಪುರುಷನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಶನಾಗಿಹೋಗುವೆನು.

* ಯೋ ಭಕ್ತಿಮಾನ್ ಪುಮಾಂಲ್ಲೋಕೇ ಸದಾಹಂ ತತ್ಸಹಾಯಕೃತ್ । ವಿಘ್ನಹರ್ತಾ ರಿಪುಸ್ತಸ್ಯ ದಂಡ್ಯೋ ನಾತ್ರ ಚ ಸಂಶಯಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 23/41)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಭಕ್ತನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆ ಸತಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತಸದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಳು. ಮುನಿಯೇ! ಸತಿದೇವಿಯು ಪುನಃ ಭಕ್ತಿಕಾಂಡದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಕೇಳಿದಳು. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖದಾಯಕ ಹಾಗೂ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಧಾರದ ಸಾಧನೆಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಯಾವುದಿದೆ? ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಯಂತ್ರ-ಮಂತ್ರ, ಶಾಸ್ತ್ರ, ಅವುಗಳ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಧಾರಕ ಧರ್ಮಮಯ ಸಾಧನೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷರೂಪವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು. ಸತಿಯ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಂಕರನಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಅವನು ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ವರ್ಣಿಸಿದನು. ಮಹೇಶ್ವರನು ಐದು ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ, ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ದೇವೇಶ್ವರರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಇತಿಹಾಸ ಕಥೆಸಹಿತ ಆ ದೇವತೆಗಳ ಭಕ್ತರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು, ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮವನ್ನು, ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು. ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯ ಧರ್ಮದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು, ಎಂದೂ ನಾಶವಾಗದ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮವನ್ನು, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸುಖಕೊಡುವಂತಹ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸಿದನು. ಮಹೇಶ್ವರನು ಕೃಪೆಮಾಡಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ವರ್ಣಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಲೋಕೋಪಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಸದ್ಗುಣಸಂಪನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುವ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಸುಖದಾಯಕ ಸರ್ವಜ್ಞ ಶಿವ, ಶಿವೆಯರು ಹಿಮಾಲಯದ ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ದಂಪತಿಗಳು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 21-23)

ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಸತಿಯ ಮೋಹ ಹಾಗೂ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆಕೆಯು ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದುದು

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು — ಬ್ರಹ್ಮದೇವಾ! ವಿಧಿಯೇ! ಪ್ರಜಾನಾಥನೇ! ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ದಯಾನಿಧೇ! ನೀವು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರ ಹಾಗೂ ಸತೀದೇವಿಯ ಮಂಗಲಕರ ಸುಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಶ್ರವಣಮಾಡಿದಿರಿ. ಈಗ ಪುನಃ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಅವರ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಆ ಶಿವ ದಂಪತಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಯಾವ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಸತಿ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನೀನು ಶ್ರವಣಿಸು. ಆ ದಂಪತಿಗಳಿಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಗತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಿತ್ಯ-ನಿರಂತರ ಕ್ರೀಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನಂತರ ಮಹಾದೇವಿ ಸತಿಯು ತನ್ನ ಪತಿ ಶಂಕರನ ವಿಯೋಗ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು ಎಂದು ಕೆಲವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳಿರುವರು. ಆದರೆ ಮುನಿಯೇ ! ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವರಿಬ್ಬರ ಪರಸ್ಪರ ವಿಯೋಗ ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಏಕೆಂದರೆ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಮಾನ್ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ಸ್ವರೂಪರಾದ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಂತೆ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸದಾ ಸೇರಿಕೊಂಡೇ ಇರುವರು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಲೀಲೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ರುಚಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಸಂಘಟಿತವಾಗಬಲ್ಲದು. ಸತಿ ಮತ್ತು ಶಿವನು ಈಶ್ವರರಾಗಿದ್ದರೂ ಲೌಕಿಕ ರೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅವರು ಮಾಡುವ ಲೀಲೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿವೆ. ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆ ಸತಿಯು ತನ್ನ ಪತಿಯು ತನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನೆಂದು ನೋಡಿದಾಗ ಅವಳು ತಂದೆಯಾದ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋದಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಅನಾದರವನ್ನು ನೋಡಿ ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಳು. ಅದೇ ಸತಿಯು ಹಿಮವಂತನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾಗಿ, ಹಾಗೂ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಅವಳು ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ಪುನಃ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಳು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾರದರು ವಿಧಾತನಲ್ಲಿ ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮಹಾನ್ ಕೀರ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ನಾರದರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ — ವಿಷ್ಣು ಶಿಷ್ಯರಾದ ಮಹಾನುಭಾವನೇ! ವಿಧಾತನೇ! ತಾವು ನನಗೆ ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಭಾವ ಮತ್ತು ಆಚಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ. ಅಪ್ಪಾ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯಳಾದ ಧರ್ಮಪತ್ನೀ ಸತಿಯನ್ನು ಏಕೆ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನು? ಈ ಘಟನೆಯಾದರೋ ನನಗೆ ಬಹಳ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನೀವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿರಿ. ಅಜನೇ! ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅನಾದರ ಹೇಗಾಯಿತು? ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋದ ಸತಿಯು ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸಿದಳು? ಅನಂತರ ಏನಾಯಿತು? ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಏನು ಮಾಡಿದನು? ಇದೆಲ್ಲ ವನ್ನೂ ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಲು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಶ್ರದ್ಧೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ನನ್ನ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನೇ! ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ಅಯ್ಯಾ ನಾರದನೇ! ನೀನು ಮಹರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಚಂದ್ರಮೌಳಿಯ ಈ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸೇವಿತನಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ನಾನು ಅವನ ಮಹಾನ್ ಅದ್ಭುತ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವೆನು. ಮುನಿಯೇ! ಇದೆಲ್ಲವೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಲೀಲೆಯಾಗಿದೆ. ಆ ಪ್ರಭುವು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಸ್ವತಂತ್ರನೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ ಆಗಿರುವನು. ಸತಿದೇವಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸಮರ್ಥರಾಗಬಲ್ಲರು? ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವನು.

ಒಮ್ಮೆ ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಲೀಲಾವಿಶಾರದ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಂದಿಯನ್ನು ಏರಿ ಈ ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಭ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ-ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ಅವನು ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಲಕ್ಷ್ಮಣಸಹಿತ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಆಗ ರಾವಣನು ಕಪಟತನದಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿದ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ‘ಹಾ ಸೀತೆ!’ ಎಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾ, ಅಲ್ಲಿ-ಇಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾ, ಪದೇ-ಪದೇ ಅಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿರಹದ ಆವೇಶವು ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯವಂಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನನಾದ, ವೀರ ಭೂಪಾಲ, ದಶರಥನಂದನ, ಭರತಾಗ್ರಜ ಶ್ರೀರಾಮನು ಆನಂದರಹಿತನಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಕಾಂತಿಯು ಮಂಕಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಆಗ ಉದಾರಚಿತ್ತ, ಪೂರ್ಣಕಾಮ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಹಾಗೂ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋದನು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಕರನು ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ಎದುರಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುವ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಇಂತಹ ಲೀಲೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸತಿದೇವಿಗೆ ಬಹಳ ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತಳಾಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.

ಸತಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ದೇವದೇವ ಸರ್ವೇಶನೇ! ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ಹರಿವಿರಿಂಚಾದಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಸದಾ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನೇ ಮಾಡುವರು. ನೀವು ಎಲ್ಲರಿಂದ ವಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಗ್ಯರಾಗಿರುವಿ. ಎಲ್ಲರೂ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ಸೇವಿಸುತ್ತಾ, ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಇರುವರು. ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ತಿಳಿಯಲು ಯೋಗ್ಯನಾದ ನಿರ್ವಿಕಾರ ಪರಮ ಪ್ರಭುವು ನೀವೇ ಆಗಿರುವಿರಿ. ಸ್ವಾಮಿ! ಇವರಿಬ್ಬರು ಪುರುಷರು ಯಾರು? ಇವರ ಆಕೃತಿಯು ವಿರಹ ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದವರಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಧನುರ್ಧಾರೀ ಈ ವೀರರಿಬ್ಬರೂ ವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಕ್ಲೇಶಭಾಗಿಗಳಾಗಿ ದೀನರಾಗಿರುವರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನ ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ನೀಲಕಮಲದಂತೆ ಶ್ಯಾಮಲವಾಗಿದೆ. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀವು ಆನಂದಭರಿತರಾದಿರಿ? ನಿಮ್ಮ ಚಿತ್ತವು ಏಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನವಾಯಿತು? ನೀವು ಈಗ ಭಕ್ತನಂತೆ ಏಕೆ ವಿನಮ್ರರಾದಿರಿ? ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಶಿವನೇ! ನೀವು ನನ್ನ ಸಂಶಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಪ್ರಭೋ ಸೇವ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯು ತನ್ನ ಸೇವಕನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಕಲ್ಯಾಣಮಯಿ ಪರಮೇಶ್ವರೀ, ಆದಿಶಕ್ತಿ, ಸತಿದೇವಿಯು ಶಿವನ ಮಾಯೆಗೆ ವಶಳಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಸತಿಯ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಲೀಲಾವಿಶಾರದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಕರನು ನಗುತ್ತಾ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು -

ಪರಮೇಶ್ವರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವಿ! ನಾನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವೆನು, ಕೇಳು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಪಟವಿಲ್ಲ. ವರದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ನಾನು ಇವನಿಗೆ ಆದರದಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದೆನು. ಪ್ರಿಯೇ! ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಸಹೋದರರು ವೀರರಿಂದ ಸಮ್ಮಾನಿತ ರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಎಂದು ಇವರ ಹೆಸರು. ಇವರು ಸೂರ್ಯವಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟರಾದವರು. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ದಶರಥ ಮಹಾಜನ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಪುತ್ರರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಗೌರವರ್ಣದ ತಮ್ಮನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶೇಷನ ಅಂಶನು. ಅವನ ಅಣ್ಣನ ಹೆಸರು ಶ್ರೀರಾಮನೆಂದು. ಇವರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವೇ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂಶದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವನು. ಉಪದ್ರವಗಳು ಇವರಿಂದ ದೂರವೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇವರು ಸಾಧು-ಸತ್ಪುರುಷರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನಮ್ಮಂತಹ ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿರುವರು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತೃನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ಸತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಏನೇ ಇರಲಿ, ತ್ರಿಲೋಕವೆಲ್ಲವನ್ನು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುವ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯು ತುಂಬಾ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ. ಸತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಾತಿನ ಕುರಿತು ವಿಶ್ವಾಸ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು ಲೀಲಾವಿಶಾರದ ಪ್ರಭು ಶಂಭುವು ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೇವಿ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಾತಿನ ಕುರಿತು ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲವಾದರೆ, ನೀನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲೇ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸು. ಪ್ರಿಯ ಸತಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಮೋಹ ಅಥವಾ ಭ್ರಮೆಯು ನಾಶವಾಗುವುದನ್ನೇ ಮಾಡು. ನೀನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಾನು ಈ ವಟವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೇ ನಿಂತಿರುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಿಂದ ಈಶ್ವರೀ ಸತಿಯು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ- ‘ನಾನು ವನಚಾರಿಯಾದ ರಾಮನನ್ನು ಹೇಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿ? ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ, ಸರಿ, ನಾನು ಸೀತೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವೆನು. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ರಾಮನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿದಾನು, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾರನು.’ ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಸತಿಯು ಸೀತೆಯ ರೂಪದಿಂದ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆಕೆಯು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಳು. ಸೀತೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸತಿಯು ಮುಂದುಗಡೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಶಿವ-ಶಿವವೆಂದು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ರಘು ಕುಲನಂದನ ಶ್ರೀರಾಮನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ನಗುತ್ತಾ ಆಕೆಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು.

ಶ್ರೀರಾಮನು ಕೇಳಿದನು — ಸತಿದೇವಿಯೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿರುವ ನೆಂದು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳು. ನೀನು ಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಬ್ಬಳೇ ಈ ವನಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಬಂದಿರುವೆ? ದೇವಿ! ನೀನು ನಿನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವಿ? ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಯಿಟ್ಟು ಇದರ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸು.

ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸತಿಯು ಆಗ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾದಳು. ಅವಳು ಶಿವನು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಅರಿತು ಬಹಳ ಲಜ್ಜಿತಳಾದಳು. ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿಷ್ಣುವೆಂದು ತಿಳಿದು ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಸತಿಯು ಅವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಳು -

ರಘುನಂದನನೇ! ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನನ್ನ ಹಾಗೂ ಅವನ ಪಾರ್ಷದರೊಂದಿಗೆ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಈ ವನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಣಣಸಹಿತ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಆಗ ಸೀತೆಗಾಗಿ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕ್ಲೇಶವಿತ್ತು ಹಾಗೂ ನೀನು ವಿರಹ ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಂತೆ ಕಂಡು ಬಂದೆ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ವಂದಿಸಿ ಅವರು ಹೊರಟುಹೋದರು. ಮತ್ತು ಆ ವಟವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಈಗಲೂ ನಿಂತಿರುವರು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬಹಳ ಆನಂದದಿಂದ ನಿನ್ನ ವೈಷ್ಣವ ರೂಪದ ಉತ್ತಮ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ನೀನು ಚತುರ್ಭುಜ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರದಿದ್ದರೂ, ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಆನಂದತುಂದಿಲರಾದರು. ಈ ನಿರ್ಮಲ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಆನಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೇಳಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭ್ರಮೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಘವೇಂದ್ರನೇ! ನಾನು ಅವರಿಂದ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು ನಿನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿರುವೆ. ಶ್ರೀರಾಮಾ! ನೀನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿಷ್ಣುವೆ ಆಗಿರುವೆಯೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ನಿನ್ನ ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ನಾನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡಿಕೊಂಡೆ. ಈಗ ನನ್ನ ಸಂಶಯವು ದೂರವಾಯಿತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಮಹಾಮತಿಯೇ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೂ ಕೂಡ ವಂದನೀಯನು ಹೇಗಾದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಸು. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂದೊಂದು ಸಂಶಯವಿದೆ. ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಶೀಘ್ರವೇ ನನಗೆ ಪೂರ್ಣಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸು.

ಸತಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪ್ರಫುಲ್ಲಿತ ಕಮಲದಂತೆ ಅರಳಿದವು. ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಪ್ರಭುವಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮದ ನೆರೆಯೇ ಬಂದಂತಾಯಿತು. ಮುನಿಯೇ ! ಅಪ್ಪಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ಶ್ರೀರಘುನಾಥನು ಸತಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 24)

ಶ್ರೀಶಿವನ ಮೂಲಕ ಗೋಲೋಕ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಗೋಪೇಶ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೇಳಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಸತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂದೇಹವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಿದುದು, ಶಿವನು ಸತಿಯನ್ನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿದುದು

ಶ್ರೀರಾಮನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವೀ! ಹಿಂದಿನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಪರಮ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ತನ್ನ ಪರಾತ್ಪರ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ಕರೆಸಿ ಅವನಿಂದ ತನ್ನ ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಮಣೀಯ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಆ ಸಿಂಹಾನದ ಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಂದ ಒಂದು ಛತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು. ಅದು ಅತಿದಿವ್ಯವೂ, ಅದ್ಭುತವೂ, ಪರಮೋತ್ತಮವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಶಿವನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಸಿದ್ಧರನ್ನು, ಗಂಧರ್ವರನ್ನು, ನಾಗರನ್ನು, ಸಮಸ್ತ ಉಪದೇವತೆಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡನು. ಸಮಸ್ತ ವೇದಗಳನ್ನು, ಆಗಮಗಳನ್ನು, ಪುತ್ರರಸಹಿತ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು, ಮುನಿಗಳನ್ನು, ಅಪ್ಸರೆಯರೊಂದಿಗೆ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವಿಯರನ್ನೂ ಆಮಂತ್ರಿಸಿದನು. ಇವರಲ್ಲದೆ ದೇವತೆಗಳ, ಋಷಿಗಳ, ಸಿದ್ಧರ ಹಾಗೂ ನಾಗರ ಹದಿನಾರು-ಹದಿನಾರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಗಲಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಮುನಿಯೇ! ವೀಣಾ, ಮೃದಂಗ ಮೊದಲಾದ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ, ಸುಂದರ ಗೀತೆಗಳಿಂದ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದನು. ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ತೀರ್ಥಗಳ ಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಐದು ಕಲಶಗಳನ್ನು ತರಿಸಿದನು. ಇದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಬಹಳಷ್ಟು ದಿವ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಪಾರ್ಷದರಿಂದ ತರಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ-ಸ್ವರದಿಂದ ವೇದಘೋಷವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು.

ದೇವಿ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪೂರ್ಣಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರೀತಿತುಂಬಿದ ಹೃದಯದಿಂದ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ವೈಕುಂಠದಿಂದ ಕರೆಸಿ, ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ಮಹಾದೇವನು ಸ್ವತಃ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಒಡವೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದನು. ಅವನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮನೋಹರ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಅವನಿಂದ ಮಂಗಲ ಕೌತುಕ ಮಾಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಆದಮೇಲೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸ್ವತಃ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಬೇರೆಯವರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಈಶ್ವರ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಭುವು ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಭಕ್ತಪರವಶತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಅವನು ಲೋಕಕರ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಲೋಕೇಶನೇ! ಇಂದಿನಿಂದ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಈ ವಿಷ್ಣು ಹರಿಯು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ನನಗೆ ವಂದನೀಯನಾದನು. ಈ ಮಾತನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುತ್ತಿರುವರು. ಅಯ್ಯಾ? ನೀನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸು. ಈ ವೇದಗಳು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದಂತೆ ಈ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಿ.

ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೇವಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾದ ವರದಾಯಕ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ರುದ್ರದೇವನು ಮೇಲಿನ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿ ಸ್ವತಃ ಗರುಡಧ್ವಜನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರೇ ಆದಿ ಎಲ್ಲರೂ ಆಗ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ವಂದಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಮಹೇಶ್ವರನು ದೇವತೆಗಳ ಎದುರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.

ಮಹೇಶನು ಹೇಳಿದನು — ಹರಿಯೇ! ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನೀನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕಗಳ ಕರ್ತಾ, ಪಾಲಕ ಹಾಗೂ ಸಂಹಾರಕನಾಗು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳ ದಾತೃನಾಗಿ, ದುರ್ನೀತಿ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡುವ ದುಷ್ಟರನ್ನು ದಂಡಿಸುವವನಾಗು, ಮಹಾಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯ ಜಗದೀಶ್ವರನಾಗಿರು. ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾರೂ ಗೆಲ್ಲಲಾರರು. ನನ್ನಿಂದಲೂ ಕೂಡ ನೀನು ಪರಾಜಿತನಾಗಲಾರೆ. ನಾನು ಕೊಡುವ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀನು ಇರಿಸಿಕೋ. ಒಂದು ಇಚ್ಛಾದಿಗಳ ಸಿದ್ಧಿ , ಎರಡನೆಯದು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸ್ವತಂತ್ರತೆ. ಹರಿಯೇ ! ನಿನ್ನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನನ್ನಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ದಂಡನೀಯರಾಗುವರು. ವಿಷ್ಣುವೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ನಿವಾರಿಸಲು ಕಠಿಣವಾದ ಈ ಮಾಯೆಯನ್ನು ನೀನು ಗ್ರಹಣಮಾಡು. ಇದರಿಂದ ಮೋಹಿತವಾದಾಗ ಈ ವಿಶ್ವವು ಜಡರೂಪವಾಗುವುದು. ನೀನು ನನ್ನ ಎಡಭುಜನಾಗಿರುವೆ, ವಿಧಾತನು ಬಲಭುಜನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನೀನು ಈ ವಿಧಾತನಿಗೂ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಪಾಲಕನಾಗುವೆ. ನನ್ನ ಹೃದಯರೂಪೀ ರುದ್ರನು ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ರುದ್ರನು ನಿನಗೂ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿರುವನು. ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ವಿಶೇಷರೂಪದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸು. ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಅವತಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಸದಾ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರು. ನನ್ನ ಚಿನ್ಮಯಧಾಮದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಿನ್ನ ಪರಮ ವೈಭವಶಾಲೀ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಉಜ್ವಲ ಸ್ಥಾನವು ಗೋಲೋಕವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗುವುದು. ಹರಿಯೇ! ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ನಿನ್ನ ಅವತಾರಗಳು ಎಲ್ಲರ ರಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಭಕ್ತರಾಗುವವು. ನಾನು ಅವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುವೆನು. ಅವು ನನ್ನ ವರದಿಂದ ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿರುವವು.

ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೇವೀ! ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ತನ್ನ ಅಖಂಡ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ ಉಮಾವಲ್ಲಭ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಪಾರ್ಷದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯು ಗೋಪವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು ಹಾಗೂ ಗೋಪ-ಗೋಪೀ, ಗೋವುಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇರತೊಡಗಿದನು. ಆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತನಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಈ ಅದೇ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಸೋದರರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವನಾದ ನಾನೇ ರಾಮನಾಗಿರುವೆನು. ಎರಡನೆಯವನು ಭರತ, ಮೂರನೆಯವನು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯವನು ಶತ್ರುಘ್ನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ದೇವಿಯೇ! ನಾನು ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸೀತಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ವನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವೆನು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ನಿಶಾಚರನು ನನ್ನ ಪತ್ನೀ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕದ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿರುವನು. ನಾನು ವಿರಹಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮನೊಡನೆ ಈ ವನದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವೆನು. ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವಾದಾಗ ಸರ್ವಥಾ ನನ್ನ ಕುಶಲ-ಮಂಗಲವಾದೀತು. ತಾಯಿ ಸತಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಹೀಗಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ. ದೇವಿ! ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನಿನ್ನ ಕಡೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಸೀತೆಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿವಿಷಯಕ ವರವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಡುವ ಆ ಪಾಪೀ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದು ನಾನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಪಡೆಯುವೆನು. ಇಂದು ನೀವಿಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡಿದುದು ನನ್ನ ಸೌಭಾಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಯಾರ ಮೇಲೆ ನೀವಿಬ್ಬರು ದಯಾಳುಗಳಾಗುತ್ತಿರೋ, ಅವನು ಧನ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗುವನು.

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ಸತಿದೇವಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ರಘುಕುಲ-ಶಿರೋಮಣಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಆಕೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸತೊಡಗಿದನು. ಪವಿತ್ರ ಹೃದಯವುಳ್ಳ ಶ್ರೀರಾಮನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸತಿಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಿವಭಕ್ತಿ ಪರಾಯಣ ರಘುನಾಥನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಬಹಳ ಸಂತಸಗೊಂಡಳು. ಆದರೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆನೆದು ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಶೋಕವುಂಟಾಯಿತು. ಅವಳ ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಮಂಕಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಉದಾಸಳಾಗಿ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿದಳು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಸತೀದೇವಿಯು ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾತನ್ನು ಮನ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಮನ ಕುರಿತು ಕುತ್ಸಿತ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತಾಳಿದೆನಲ್ಲ ಎಂದು ಪದೇ-ಪದೇ ಚಿಂತಿಸಿದಳು. ಈಗ ಶಂಕರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನಿಗೆ ಏನು ಉತ್ತರಿಸಲಿ? ಹೀಗೆ ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ವಿಚಾರಮಾಡುತ್ತಾ ಆಕೆಗೆ ಆಗ ಬಹಳ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಾಯಿತು. ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸತಿಯು ಅವನಿಗೆ ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ವಿಷಾದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಅವಳು ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ, ನಿಸ್ತೇಜಳಾಗಿದ್ದಳು. ದುಃಖಿತೆಯಾದ ಸತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಆಕೆಯ ಕುಶಲ-ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಕೇಳಿದನು- ‘ನೀನು ಹೇಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದೆ?’ ಅವನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸತಿಯು ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ಅವನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಳು. ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸು ಶೋಕ, ವಿಷಾದದಲ್ಲಿ, ಮುಳುಗಿತ್ತು. ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಸತಿಯ ಎಲ್ಲ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಆಕೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಿಟ್ಟನು. ವೇದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾಲಿಸುವ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಮೊದಲು ತಾನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಭಂಗವಾಗಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸತಿಯನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡಿ ಅವನು ತನ್ನ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಸತಿಗೆ ಕೇಳಿಸುವಂತೆ ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ನುಡಿಯಿತು ‘ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯು ಧನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನಂತಹ ಮಹಾಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಪ್ರಭು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.’

ಆ ಆಕಾಶವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸತೀದೇವಿಯ ಕಾಂತಿಯು ಮಂಕಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಳು ಸ್ವಾಮಿ! ನನ್ನ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಯಾವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವೆ? ಹೇಳಿರಿ. ಸತಿಯು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗಲೂ ಆಕೆಯ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರಭುವು ಮೊದಲಿಗೆ ತನ್ನ ವಿವಾಹದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮುಂದೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ಸತಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭ ಪತಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮನು ತನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಳು. ‘ಶಂಭುವು ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರುವನು’ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆ ಸತಿಯು ಆಗಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋದಳು. ಹಾಗೂ ಪದೇ-ಪದೇ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡತೊಡಗಿದಳು. ಸತಿಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದು ಶಿವನು ಅವಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿರಿಸಿದ್ದನು ಹಾಗೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳತೊಡಗಿದನು. ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವನು ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರೋಧಪೂರ್ವಕ ಸಮಾಧಿಗೆ ಅಡರಿ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸತೊಡಗಿದನು. ಸತಿಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಾದಪಟ್ಟು ಆ ತನ್ನ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಇರತೊಡಗಿದಳು. ಮುನಿಯೇ! ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಆ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಯಾರಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತಿರಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಲೋಕಲೀಲೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಆ ಒಡೆಯ, ಒಡತಿಯರು ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿರುತ್ತಾ ದೀರ್ಘಕಾಲವೇ ಕಳೆದು ಹೋಯಿತು. ಅನಂತರ ಉತ್ತಮ ಲೀಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮಹಾದೇವನು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮುರಿದನು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಜಗದಂಬೆ ಸತಿಯು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ವ್ಯಥಿತ ಹೃದಯದಿಂದ ಶಿವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಉದಾರಚಿತ್ತನಾದ ಶಂಭುವು ಆಕೆಗೆ ತನ್ನ ಮುಂದುಗಡೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಆಸನವನ್ನುಕೊಟ್ಟು, ಬಹಳ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಮನೋಹರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಅವನು ಅಂತಹ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಸತಿಯ ಶೋಕವನ್ನು ತತ್ಕಾಲಕ್ಕೆ ದೂರಗೊಳಿಸಿದನು. ಆಕೆಯು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಸುಖಿಯಾದಳು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಶಿವನು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅಯ್ಯಾ! ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದಾವುದೋ ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಮಾತೆಂದು ತಿಳಿಯಬಾರದು. ಮುನಿಯೇ! ಮುನಿಗಳು ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ವಿಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಯೋಗವು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಯಾರು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು? ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸತೀ ಮತ್ತು ಶಿವ ಇವರು ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಂತೆ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ನಿತ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ವಿಯೋಗವಾಗುವುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಅವರಲ್ಲಿ ಲೀಲಾ-ವಿಯೋಗ ಆಗಬಲ್ಲುದು.*

* ವಾಗರ್ಥಾವಿವ ಸಂಪೃಕ್ತೌ ಸದಾ ಖಲು ಸತೀಶಿವೌ । ತಯೋರ್ವಿಯೋಽಗೋಸಂಭಾವ್ಯಃ ಸಂಭವೇದಿಚ್ಛಯಾ ತಯೋಃ ॥

(ಶಿ -ಪು - ರು -ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 25/69)

(ಅಧ್ಯಾಯ 25)

ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಮಹಾತ್ಮಾ ಮುನಿಗಳು ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಶಾಪ ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಲಕ್ಕೆ ನಂದಿಯ ಶಾಪ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಂದಿಯನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿದುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಸಮಸ್ತ ಮಹಾತ್ಮಾ ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದ ಆ ಮಹಾತ್ಮರೆಲ್ಲರೂ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನದಿಂದ ಒಂದು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸನಕಾದಿ ಸಿದ್ಧಗಣರು, ದೇವರ್ಷಿಗಳು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದ ಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ನಾನೂ ಕೂಡ ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ಮೂರ್ತಿಮಂತ ನಿಗಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಗಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ ಸಪರಿವಾರ ಸಹಿತ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೇಗಿದ್ದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಉತ್ಸವಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರ ಸಮಾಜವು ಸೇರಿತ್ತು. ನಾನಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಜ್ಞಾನಚರ್ಚೆ ಹಾಗೂ ವಾದ-ವಿವಾದಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಮುನಿಯೇ! ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸತೀ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಷದರೊಂದಿಗೆ ತ್ರಿಲೋಕಹಿತಕಾರೀ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾನೂ ಕೂಡ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದೆವು. ಹಾಗೂ ಸ್ತುತಿಸಿದೆವು. ಮತ್ತೆ ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು ಎಲ್ಲ ಜನರು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು. ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೊಂಡರು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳಿಗೂ ಪತಿ ಪ್ರಭು ದಕ್ಷನು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಅವನು ನನಗೆ ವಂದಿಸಿ ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಪಡೆದು ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡನು. ದಕ್ಷನು ಆಗ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಸಮ್ಮಾನನೀಯನಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ತನ್ನ ಈ ಗೌರವಪೂರ್ಣ ಪದದಿಂದಾಗಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತೀವ ಅಹಂಕಾರವಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನು ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶೂನ್ಯನಾಗಿದ್ದನು. ಆಗ ಸಮಸ್ತ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ನತಮಸ್ತಕರಾಗಿ ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ವಂದನೆಗಳಿಂದ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಉತ್ತಮ ತೇಜಸ್ವೀ ದಕ್ಷನ ಆದರ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಲೀಲಾವಿಹಾರಿ, ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಲೀಲಾಕಾರೀ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಆಗ ದಕ್ಷನಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತೇ ಇದ್ದನು. (ಎದ್ದು ನಿಂತು ದಕ್ಷನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲಿಲ್ಲ) ಮಹಾದೇವನು ಅಲ್ಲಿ ತಲೆಬಾಗದೆ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ನನ್ನ ಪುತ್ರ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಅವನಿಗೆ ರುದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕೋಪವೇ ಬಂತು. ಅವನು ಜ್ಞಾನಶೂನ್ಯನೂ, ಮಹಾ ಅಹಂಕಾರಿಯೂ ಆದ ಕಾರಣ ಮಹಾಪ್ರಭು ರುದ್ರನನ್ನು ಕ್ರೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುವಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು.

ದಕ್ಷನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಋಷಿಗಳು ಹೀಗೆ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನನಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವರು. ಆದರೆ ಪ್ರೇತಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಪಿಶಾಚಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಮಹಾಮನಸ್ವೀ ಯಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಈ ಶಿವನು ದುಷ್ಟ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಏಕೆ ನನಗೆ ವಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ನಿರ್ಲಜ್ಜ ಇವನು ನನಗೆ ಈಗ ವಂದಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಕಾರಣವೇನು? ಇವನ ವೇದೋಕ್ತ ಕರ್ಮಗಳು ಲುಪ್ತವಾಗಿ ಹೋಗಿವೆ. ಇವನು ಭೂತ, ಪಿಶಾಚಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿತನಾಗಿ ಉನ್ಮತ್ತನಾಗಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿರುವನು ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹಳಿಯುತ್ತಾ ನೀತಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸದಾ ಕಳಂಕಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಇವನೊಂದಿಗೆ ಇರುವವರು ಅಥವಾ ಇವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಪಾಖಂಡಿಗಳೂ, ದುಷ್ಟರೂ, ಪಾಪಾಚಾರಿಗಳೂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನೋಡಿ ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ಅವರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವರೂ ಆಗಿರುವರು. ಇವನು ಸ್ವತಃ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತನಾಗಿರುವವನು ಹಾಗೂ ರತಿಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ದಕ್ಷನಾಗಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಇವನಿಗೆ ಶಾಪಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಈ ರುದ್ರನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳಿಂದಲೂ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು ಕುರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನನ್ನು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತನನ್ನಾಗಿಸಬೇಕು. ಇವನು ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನೂ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಕುಲ ಮತ್ತು ಜನ್ಮದಿಂದ ಹೀನನಾಗಿರುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗ ಪಡೆಯದೆ ಹೋಗಲಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ದಕ್ಷನು ನುಡಿದ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೃಗುವೇ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ರುದ್ರದೇವನನ್ನು ದುಷ್ಟನೆಂದು ತಿಳಿದು, ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ನಿಂದಿಸತೊಡಗಿದರು.

ದಕ್ಷನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಕೋಪಬಂತು. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಂಚಲವಾದುವು ಮತ್ತು ಅವನು ದಕ್ಷನಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡಲು ತತ್ಕ್ಷಣ ಇಂತೆಂದನು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಎಲವೋ ಮಹಾ ಮೂರ್ಖನೇ ! ದುಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಶಠದಕ್ಷನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಏಕೆ ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಗೊಳಿಸಿದೆ? ಅವನ ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಯಜ್ಞವು ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ, ತೀರ್ಥಗಳು ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟೆ? ದುರ್ಬುದ್ಧಿ ದಕ್ಷನೇ! ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಾತಿಯ ಚಪಲತೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಈ ರುದ್ರದೇವನಿಗೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಶಪಿಸಿದೆ. ಮಹಾಪ್ರಭು ರುದ್ರನು ಸರ್ವಥಾ ನಿರ್ದೋಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೂ ನೀನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿರುವಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಧಮನೇ! ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪಾಲಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವಂತಹ ಈ ಮಹೇಶ್ವರರೂಪಿಗೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟೆ?

ನಂದಿಯು ಹೀಗೆ ಗದರಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ರೋಷದಿಂದ ಕೆಂಡಾಮಂಡಲನಾದನು ಹಾಗೂ ಅವನಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ‘ಎಲೈ ರುದ್ರಗಣರೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ವೇದದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತರಾಗಿರಿ. ವೈದಿಕ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಪರಿತ್ಯಕ್ತರಾಗಿ ಪಾಖಂಡವಾದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಿ ಹಾಗೂ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದಿಂದ ದೂರವಾಗಿರಿ. ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಟೆ ಮತ್ತು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮ ಹಾಗೂ ಎಲುಬುಗಳ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮದ್ಯಪಾನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರಿ.’

ದಕ್ಷನು ಶಿವನ ಪಾರ್ಷದರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಶಪಿಸಿದಾಗ, ಆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯಭಕ್ತ ನಂದಿಯು ಅತ್ಯಂತ ರೋಷಕ್ಕೆ ವಶೀಭೂತನಾದನು. ಶಿಲಾದ ಪುತ್ರ ನಂದಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯ ಪಾರ್ಷದ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಗರ್ವದಿಂದ ಬೀಗಿದ ಮಹಾದುಷ್ಟ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸತೊಡಗಿದನು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು - ಎಲೈ ಶಠನೇ! ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ದಕ್ಷನೇ! ನಿನಗೆ ಶಿವನ ತತ್ತ್ವದ ಯಾವ ಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಶಿವನ ಪಾರ್ಷದರಿಗೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಶಪಿಸಿದೆ. ಅಹಂಕಾರೀ ದಕ್ಷನೇ! ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟತೆ ತುಂಬಿರುವ ಭೃಗುವೆ ಮೊದಲಾದವರೂ ಕೂಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವದ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಮಹಾಪ್ರಭು ಮಹೇಶ್ವರನ ಉಪಹಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನಿಗೆ ವಿಮುಖರಾದ ನಿನ್ನಂತಹ ದುಷ್ಟ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನಾನು ರುದ್ರತೇಜದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರುವೆನು. ನಿಮ್ಮಂತಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕರ್ಮಫಲದ ಪ್ರಶಂಸಕ ವೇದವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡು ವೇದದ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶೂನ್ಯರಾಗಲಿ. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸದಾ ಭೋಗಗಳಲ್ಲೇ ತನ್ಮಯರಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪುರುಷಾರ್ಥವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾ ‘ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸ್ತು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ’ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಇರಿ ಹಾಗೂ ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮದದಿಂದ ಕೂಡಿ ನಿರ್ಲಜ್ಜ ಭಿಕ್ಷುಕರಾಗಿರಿ. ಎಷ್ಟೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವೇದಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಶೂದ್ರರ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿಸುವವರು ಹಾಗೂ ದರಿದ್ರರಾಗುವರು. ಸದಾ ದಾನ ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವರು. ದೂಷಿತ ದಾನವನ್ನು ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನರಕಗಾಮಿಗಳಾಗುವರು. ದಕ್ಷನೇ! ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾದರೋ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸರಾಗುವರು. ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೇವತೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವನಲ್ಲಿ ದ್ರೋಹ ಬಗೆಯುವ ದುಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ದಕ್ಷಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗಿ ಹೋಗಲೀ. ಇವನು ವಿಷಯ ಸುಖದ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಕಾಮನಾರೂಪೀ ಕಪಟದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧರ್ಮವುಳ್ಳ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ಕರ್ಮಕಾಂಡವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕರ್ಮಫಲದ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಾಡುವ ಸನಾತನ ವೇದವಾದದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಲಿ. ಇವನ ಆನಂದದಾಯಕ ಮುಖವು ನಾಶವಾಗಲಿ, ಇವನು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮರೆತು ಪಶುವಿನಂತೆ ಆಗಲಿ ಹಾಗೂ ಈ ದಕ್ಷನು ಕರ್ಮಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ಶೀಘ್ರವೇ ಆಡಿನ ತಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರಲಿ.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಕುಪಿತನಾದ ನಂದಿಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷನು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಶಾಪಕೊಟ್ಟಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಹಾಹಾಕಾರವೆದ್ದಿತು. ನಾರದನೇ! ನಾನು ವೇದದ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾದ ಕಾರಣ ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತೇನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದಕ್ಷನ ಆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಪದೇ-ಪದೇ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೂ ಭೃಗುವೇ ಆದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದೆನು. ಸದಾಶಿವ ಮಹಾದೇವನೂ ಕೂಡ ನಂದಿಯ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಗುತ್ತಾ ಮಧುರವಾಣಿಯಿಂದ ನುಡಿದು ನಂದಿಯನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸತೊಡಗಿದನು.

ಸದಾಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ನಂದಿಯೇ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನೀನಾದರೋ ಪರಮಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಕ್ರೋಧಿತನಾಗಬಾರದು. ನೀನು ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಶಾಪಕೊಟ್ಟೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಕ್ಕೆ ಶಾಪವನ್ನಿತ್ತೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನನಗೆ ಯಾರ ಶಾಪವೂ ತಟ್ಟಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಉತ್ತೇಜಿತ ನಾಗಬಾರದು. ವೇದವು ಮಂತ್ರಾಕ್ಷರಮಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಮಯವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಸ್ತ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಆತ್ಮನು (ಪರಮಾತ್ಮಾ) ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮಂತ್ರಗಳ ಜ್ಞಾತೃಗಳು ನಿತ್ಯ ಆತ್ಮವೇತ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ರೋಷಕ್ಕೆ ವಶನಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಶಾಪ ಕೊಡಬೇಡ. ಯಾರದೇ ಬುದ್ಧಿಯು ಎಷ್ಟೇ ದೂಷಿತವಾಗಿರಲೇಕೆ, ಅವನು ವೇದಗಳಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡಲಾರನು. ಈಗ ನನಗೆ ಶಾಪವು ತಟ್ಟಲೇ ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನೀನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮಹಾಮತಿಯೇ! ನೀನು ಸನಕಾದಿಗಳಿಗೂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ಉಪದೇಶಿಸುವವನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಂತನಾಗು. ನಾನೇ ಯಜ್ಞನಾಗಿರುವೆನು, ನಾನೇ ಯಜ್ಞಕರ್ಮ ನಾಗಿರುವೆ, ಯಜ್ಞಗಳ ಅಂಗಭೂತ ಸಮಸ್ತ ಉಪಕರಣಗಳೂ ನಾನೇ ಆಗಿರುವೆನು. ಯಜ್ಞ ಆತ್ಮನು ನಾನೇ. ಯಜ್ಞ ಪರಾಯಣ ಯಜಮಾನನೂ ನಾನೇ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತನೂ ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಇವನು ಯಾರು, ನೀನು ಯಾರು, ಇವರು ಯಾರು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ನಾನೇ ಆಗಿರುವೆನು. ನೀನು ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಈ ಮಾತಿನ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಮಾಡು. ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟೆ. ಮಹಾಮತಿಯಾದ ನಂದಿಯೇ! ನೀನು ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಪಂಚ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಣ ಮಾಡಿ ಆತ್ಮನಿಷ್ಠ ಜ್ಞಾನೀಯಾಗಿ ಕ್ರೋಧಾದಿಗಳಿಂದ ಶೂನ್ಯನಾಗು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳಿದಾಗ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ವಿವೇಕಪರಾಯಣನಾಗಿ ಕ್ರೋಧರಹಿತ ಶಾಂತನಾದನು. ಶಿವನೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯ ಪಾರ್ಷದನಾದ ನಂದಿಗೆ ತತ್ತ್ವಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಇತ್ತ ರೋಷಾವೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ ದಕ್ಷನೂ ಕೂಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಹೋದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಚಿತ್ತವು ಶಿವದ್ರೋಹದಲ್ಲೇ ತತ್ಪರವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ರುದ್ರನಿಗೆ ಶಾಪಕೊಟ್ಟ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ದಕ್ಷನು ಸದಾ ಮಹಾನ್ ರೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದನು. ಅವನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮೂಢತೆ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಆವನು ಶಿವನ ಕುರಿತು ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಿವಪೂಜಕರನ್ನು ನಿಂದಿಸತೊಡಗಿದನು. ಅಯ್ಯಾ ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಂಭುವಿನೊಡನೆ ದುರ್ವವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಿ ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿಕೊಟ್ಟನು, ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿರುವೆ ಇನ್ನು ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಗೆ ಮುಟ್ಟಿದ ಅವನ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು ಕೇಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 26)

ದಕ್ಷನ ಮಹಾಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳ ಆಗಮನ, ದಕ್ಷನಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಸತ್ಕಾರ, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಕರೆಯಲು ದಧೀಚಿಯ ಒತ್ತಾಯ, ದಕ್ಷನು ವಿರೋಧಿಸಿದಾಗ ಶಿವಭಕ್ತರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಒಮ್ಮೆ ದಕ್ಷನು ಒಂದು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಯಜ್ಞ ದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿ ಅವನು ಆಗ ಸಮಸ್ತ ದೇವರ್ಷಿಗಳನ್ನು, ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಅಗಸ್ತ್ಯ, ಕಶ್ಯಪ, ಅತ್ರಿ, ವಾಮದೇವ, ಭೃಗು, ದಧೀಚಿ, ಭಗವಾನ್ ವ್ಯಾಸರು, ಭರದ್ವಾಜ, ಗೌತಮ, ಪೈಲ, ಪರಾಶರ, ಗರ್ಗ, ಭಾರ್ಗವ, ಕಕುಷ, ಸಿತ, ಸುಮಂತು, ತ್ರಿಕ, ಕಂಕ ಮತ್ತು ವೈಶಂಪಾಯನ - ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ-ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಿದರು. ಇವರಲ್ಲದೆ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಮಹಾನ್ ಅಭ್ಯುದಯಶಾಲಿ ಲೋಕಪಾಲಕರು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಉಪದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉಪಕಾರದ ಸೈನ್ಯಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ದಕ್ಷನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ವಿಶ್ವಸ್ರಷ್ಟಾ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಸತ್ಯಲೋಕದಿಂದ ಕರೆಸಿದ್ದನು. ಹೀಗೆಯೇ ವಿಧವಿಧವಾಗಿ ಆದರದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಮಾಡಿ ವೈಕುಂಠಲೋಕದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಶಿವದ್ರೋಹಿ ದುರಾತ್ಮನಾದ ದಕ್ಷನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳ ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ಬಹುಮೂಲ್ಯ ದಿವ್ಯ ಭವನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದನು. ದಕ್ಷನು ಅದೇ ಭವನಗಳನ್ನು ಆಗಮಿಸಿದ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಉಳಿಯಲು ನೀಡಿದ್ದನು. ಎಲ್ಲ ಜನರು ಸಮ್ಮಾನಿತರಾಗಿ ಆ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕನಖಲ ಎಂಬ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನ ಆ ಯಜ್ಞವು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನು ಭೃಗುವೇ ಮೊದಲಾದ ತಪೋಧನರನ್ನು ಋತ್ವಿಜರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದನು. ಸಮಸ್ತ ಮರುದ್ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಅದರ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃನಾಗಿದ್ದನು. ನಾನು ವೇದತ್ರಯಿಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅಥವಾ ಹೇಳುವ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿದ್ದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಸಮಸ್ತ ದಿಕ್ಪಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ದ್ವಾರಪಾಲರಾಗಿ ರಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಸದಾ ಕೌತುಕವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ವಯಂ ಯಜ್ಞನೇ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ದಕ್ಷನ ಆ ಯಜ್ಞ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸ್ವತಃ ವೇದಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಗ್ನಿಯೂ ಕೂಡ ಆ ಯಜ್ಞ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಬೇಗನೇ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ತನ್ನ ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿ ಎಂಭತ್ತೆಂಟು ಸಾವಿರ ಋತ್ವಿಜರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹವನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಉದ್ಗಾತೃಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅಧ್ವರ್ಯು ಹಾಗೂ ಹೋತೃಗಳೂ ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಜನರಿದ್ದರು. ನಾರದಾದಿ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಗಾಥೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ಆ ಮಹಾಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರನ್ನು, ಗಣಗಳನ್ನು, ವಿದ್ಯಾಧರರನ್ನು, ಸಿದ್ಧರನ್ನು, ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯರನ್ನು, ಅವರ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನಾಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ತ ನಾಗರನ್ನೂ ಕೂಡ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವರಣ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ, ರಾಜರ್ಷಿ ಹಾಗೂ ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನರೇಶರೂ ಅಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ, ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಯಜಮಾನ ದಕ್ಷನು ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಸುವೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ಗಣದೇವತೆಗಳನ್ನು ವರಣಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಕೌತುಕ ಮತ್ತು ಮಂಗಲಾಚಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ದಕ್ಷನು ಯಜ್ಞ ದೀಕ್ಷಿತನಾದಾಗ ಅವನಿಗಾಗಿ ಪದೇ-ಪದೇ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಮಾಡಿದರೂ ದುರಾತ್ಮನಾದ ದಕ್ಷನು ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಪಾಲಧಾರೀಯಾದ ಕಾರಣ ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಲು ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದನು. ಸತಿಯು ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಳು, ಆದರೂ ಕಾಪಾಲಿಯ ಪತ್ನಿಯಾದ ಕಾರಣ ದೋಷದರ್ಶಿ ದಕ್ಷನು ಆಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ದಕ್ಷನ ಆ ಯಜ್ಞ ಮಹೋತ್ಸವವು ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ-ಮಂಡಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಋತ್ವಿಜರು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಲಗ್ನವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಶಿವಭಕ್ತ ದಧೀಚಿಯ ಚಿತ್ತವು ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ವಿಗ್ನವಾಗಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದರು.

ದಧೀಚಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಗಳಿರಾ ಹಾಗೂ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿರಾ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಶಂಸಾಪೂರ್ವಕ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಈ ಯಜ್ಞ-ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಬಂದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಕಾರಣವೇನು? ಈ ದೇವೇಶ್ವರರು, ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಮುನಿಗಳು, ಲೋಕಪಾಲಕರು ಇಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರೂ ಆ ಮಹಾತ್ಮಾ ಪಿನಾಕಪಾಣಿ ಶಂಕರನಿಲ್ಲದೆ ಈ ಯಜ್ಞವು ಹೆಚ್ಚು ಶೋಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಂಗಳಮಯ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಮಂಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಂಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಪುರಾಣ-ಪುರುಷ, ವೃಷಭಧ್ವಜ, ಪರಮೇಶ್ವರ ಶ್ರೀನೀಲಕಂಠನು ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷನೇ! ಯಾರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ಅಥವಾ ಯಾರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಅಮಂಗಲವೂ ಮಂಗಲವಾಗುತ್ತದೋ, ಯಾರು ಹದಿನೈದು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳೂ ತತ್ ಕಾಲವೇ ಮಂಗಲಮಯವಾಗುತ್ತವೋ, ಅವನು ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಪಣನಾಗುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಸ್ವತಃ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಶೀಘ್ರವೇ ಕರೆಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು , ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರ, ಲೋಕಪಾಲಕರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿ ಈಗ ಯಜ್ಞದ ಪೂರ್ಣತೆಗೆ ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರತರಬೇಕು. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಮಹೇಶ್ವರ ದೇವನು ವಿರಾಜಮಾನವಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರಿ. ಅಲ್ಲಿಂದ ದಕ್ಷನಂದಿನೀ ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕೂಡಲೇ ಕರೆತನ್ನಿರಿ. ದೇವೇಶ್ವರಿರಾ! ಜಗದಂಬೆ ಸಹಿತ ಆ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರೆ, ಅವನಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ಹೋದೀತು. ಅವನ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಅವನ ನಾಮವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವು ಪುಣ್ಯಮಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಲೇ ಈ ಯಜ್ಞವು ಪವಿತ್ರವಾಗುವುದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇದು ಪೂರ್ಣವಾಗಲಾರದು. ಇದನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ದಧೀಚಿಯ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದುಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮೂಢದಕ್ಷನು ನಗುತ್ತಾ ರೋಷದಿಂದ ನುಡಿದನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನಲ್ಲಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಇವನನ್ನು ನಾನು ಆದರದಿಂದ ಕರೆತಂದಾಗ ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಏನು ಕೊರತೆಯಾಗಬಲ್ಲದು? ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಾದರೋ ವೇದ, ಯಜ್ಞ ಹಾಗೂ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ. ಅವನಾದರೋ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವನು, ಇದಲ್ಲದೆ ಸತ್ಯಲೋಕದಿಂದ ಲೋಕಪಿತಾ ಬ್ರಹ್ಮನು ವೇದ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ವಿವಿಧ ಆಗಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ದಯಮಾಡಿಸಿರುವನು. ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವೇಂದ್ರನ ಶುಭಾಗಮನವೂ ಆಗಿದೆ ಹಾಗೂ ನಿಮ್ಮಂತಹ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವಿರಿ. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಲಿತನಾಗಲು ಯೋಗ್ಯ, ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸತ್ಪಾತ್ರರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ವೇದ-ವೇದಾರ್ಥದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರೂ ದೃಢತೆಯಿಂದ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ನೀವೇಲ್ಲರೂ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಇಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ರುದ್ರನಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ವಿಪ್ರವರರೇ! ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದು ದರಿಂದಲೇ ನಾನು ನನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ರುದ್ರನಿಗೆ ವಿವಾಹಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಹಾಗಂತ ಹರನು ಕುಲಿನನಲ್ಲವೆಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಅವನಿಗೆ ತಂದೆಯಾಗಲೀ, ತಾಯಿಯಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಭೂತ-ಪ್ರೇತ, ಪಿಶಾಚಿಗಳ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಬ್ಬಂಟಿಗನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವುದು ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಆತ್ಮಪ್ರಶಂಸಕ, ಮೂಢ, ಜಡ, ಮೌನಿ ಮತ್ತು ಈರ್ಶಾಳುವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲು ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಧಿಚಿಯೇ! ನೀನು ಪುನಃ ಎಂದೂ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡಬಾರದು. ನೀವೆಲ್ಲ ಜನರು ಸೇರಿ ನನ್ನ ಈ ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಫಲಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ.

ದಕ್ಷನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದಧೀಚಿಯು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳೂ, ಮುನಿಗಳೂ ಕೇಳುವಂತೆ ಸಾರಗರ್ಭಿತವಾಗಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ದಧೀಚಿಯು ಹೇಳಿದನು — ದಕ್ಷನೇ! ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಲ್ಲದೆ ಈ ಮಹಾಯಜ್ಞವು ಅಯಜ್ಞವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಇದು ಯಜ್ಞವೆಂದು ಹೇಳಲೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ವಿನಾಶವಾಗುವುದು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದಧೀಚಿಯು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬಂಟಿಗನಾಗಿ ಹೊರಟು ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಅನಂತರ ಪ್ರಧಾನ-ಪ್ರಧಾನ ಶಿವಭಕ್ತರು ಹಾಗೂ ಶಿವಮತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರೂ ಕೂಡ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಶಪಿಸಿ ಕೂಡಲೇ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಮುನಿವರ್ಯ ದಧೀಚಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಋಷಿಗಳು ಆ ಯಜ್ಞಮಂಟಪದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದಾಗ, ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿ, ಶಿವದ್ರೋಹಿ ದಕ್ಷನು ಆ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು — ಶಿವನೇ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವ ಹೆಸರಿಗಷ್ಟೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದ ದಧೀಚಿಯು ಹೊರಟು ಹೋದನು. ಅವನಂತೆ ಇರುವ ಇತರರೂ ಕೂಡ ನನ್ನ ಯಜ್ಞ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಇದು ಬಹಳ ಶುಭ ಸಂಗತಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ನನಗೆ ಸದಾ ಇದೇ ಮೆಚ್ಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ದೇವೇಶನೇ ! ದೇವತೆಗಳೇ ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳೇ ! ಯಾರ ವಿಚಾರಶಕ್ತಿಯು ನಾಶವಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾರು ಮಂದ ಬುದ್ಧಿಯವರೋ, ಮಿಥ್ಯಾವಾದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವರೋ, ಇಂತಹ ವೇದಬಹಿಷ್ಕೃತ ದುರಾಚಾರೀ ಜನರನ್ನು ಯಜ್ಞ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲೇಬೇಕು. ಇದನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ನೀವೆಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವೇದವಾದಿಗಳಾಗಿರುವಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಈ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಫಲಗೊಳಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದಕ್ಷನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ, ಹವನ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಮುನೀಶ್ವರ ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಆ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಶಾಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಇನ್ನು ಯಜ್ಞದ ವಿಧ್ವಂಸದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುವುದು, ಆದರದಿಂದ ಕೇಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 27)

ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಸಮಾಚಾರ ತಿಳಿದು ಸತಿಯು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು, ಸತೀದೇವಿಯು ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಶಿವಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ಥಾನ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ದೇವರ್ಷಿಗಡಣವು ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹ, ಹರ್ಷದಿಂದ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಕನ್ಯೆ ಸತಿದೇವಿಯು ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಸಖಿಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ನಾನಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಸತೀದೇವಿಯು ಆಗ ರೋಹಿಣಿಯೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ನೋಡಿ ಆಕೆಯು ತನಗೆ ಹಿತಕಾರಿಣಿಯಾದ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಖಿ ವಿಜಯೆಯೊಂದಗೆ ಹೇಳಿದಳು ನನ್ನ ಸಖಿಯರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಳಾದ ಪ್ರಿಯವಿಜಯೇ! ಈ ಚಂದ್ರನು ರೋಹಿಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವನೆಂದು ಬೇಗನೇ ಕೇಳಿ ಬಾ.

ಸತಿಯು ಹೀಗೆ ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ ವಿಜಯೆಯು ಕೂಡಲೇ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅವನಲ್ಲಿ ಯಥೋಚಿತ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದಿಂದ ಕೇಳಿದಳು- ಚಂದ್ರದೇವನೇ! ತಾವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಿರಿ? ವಿಜಯಳ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಯಾತ್ರೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಹೇಳಿದನು. ದಕ್ಷನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಯಜ್ಞೋತ್ಸವದ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಜಯೆಯು ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹಗೊಂಡು ದೇವಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಚಂದ್ರನು ಹೇಳಿದುದೆಲ್ಲವನ್ನು ಆಕೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದಳು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಾಳಿಕಾ ಸತಿದೇವಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ನನಗೆ ಸೂಚನೆ ಸಿಗದಿರಲು ಕಾರಣವೇನು? ಇದನ್ನು ಬಹಳ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದರೂ ಅವಳ ಅರಿವಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಆಕೆಯು ಪಾರ್ಷದರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅವನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಳು.

ಸತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಪ್ರಭುವೇ! ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞವು ನಡೆಯುವುದೆಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವವು ನಡೆಯುವುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಏಕತ್ರಿತರಾಗುವರು. ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ತಂದೆಯ ಆ ಮಹಾಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ನಿಮಗೆ ಏಕೆ ಅಭಿರುಚಿ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ? ಈ ವಿಷಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ. ಮಹಾದೇವನೇ! ಸುಹೃದರು ಸುಹೃದಯರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ-ಬೆರೆತಿರಬೇಕಾದುದು ಧರ್ಮವಲ್ಲವೇ? ಈ ಮಿಲನವು ಅವರ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಭೋ! ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ನೀವು ನನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಪೂರ್ಣಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞ ಶಾಲೆಗೆ ಇಂದೇ ಹೊರಡಿರಿ.

ಸತಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷನ ವಾಗ್ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೃದಯವು ಘಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಮಧುರವಾಣಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದನು ದೇವೀ! ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಾದ ದಕ್ಷನು ನನಗೆ ವಿಶೇಷ ದ್ರೋಹಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಯಾವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಮೂಢ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನಶೂನ್ಯರಾಗಿರುವರೋ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವರು. ಕರೆಯದೇ ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವವರು, ಅಲ್ಲಿ ಅನಾದರವನ್ನು ಹೊಂದುವವರು, ಅದು ಮೃತ್ಯುವಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಿಯೇ! ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಾರದು (ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆಯಲಿಲ್ಲ.) ಎಂಬ ಸತ್ಯವಾದ ಮಾತನ್ನೇ ನಾನು ಹೇಳಿರುವೆನು.

ಮಹಾತ್ಮಾ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಸತಿಯು ರೋಷದಿಂದ ಹೇಳಿದಳು ಶಂಭುವೇ! ನೀವು ಎಲ್ಲರ ಈಶ್ವರರಾಗಿರುವಿರಿ. ಯಾರು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಯಜ್ಞವು ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೋ, ಅಂತಹ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನನ್ನ ದುಷ್ಟ ತಂದೆಯು ಈಗ ಆಮಂತ್ರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಭುವೇ! ಆ ದುರಾತ್ಮನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇನೆಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಸಮಸ್ತ ದುರಾತ್ಮಾ ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ನಾನು ಅರಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಭುವೇ! ನಾನು ಇಂದೇ ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ಸ್ವಾಮಿ! ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನೀವು ನನಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಿರಿ.

ಸತಿದೇವಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ಸರ್ವದ್ರಷ್ಟಾರನೂ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ, ಕಲ್ಯಾಣ ಸ್ವರೂಪನೂ ಆದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ದೇವಿಯೇ! ಹೀಗೆ ನಿನಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅಭಿರುಚಿ ಉಂಟಾಗಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನೀನು ಬೇಗನೇ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋಗು. ಈ ನಂದಿ ವೃಷಭನು ಸುಸಜ್ಜಿತನಾಗಿರುವನು. ನೀನು ಓರ್ವ ಮಹಾರಾಣಿಗನುರೂಪವಾಗಿ ರಾಜೋಪಚಾರದೊಂದಿಗೆ, ಸಾದರ ಸಪರಿವಾರಳಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಮರ್ಥಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಮಾಡು. ಪ್ರಿಯೇ! ಈ ವಿಭೂಷಿತ ವೃಷಭವನ್ನೇರಿ ಹೊರಡು.

ರುದ್ರನು ಹೀಗೆ ಆದೇಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ ಸುಂದರ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾದ ಸತಿದೇವಿಯು ಎಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಹೊರಟಳು. ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನು ಆಕೆಗೆ ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರ, ಒಡವೆ, ಪರಮೋಜ್ವಲ ಛತ್ರ, ಚಾಮರಾದಿ, ರಾಜೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ರುದ್ರಗಣರು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾಗೂ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಸತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನಡೆದರು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಶಿವಗಣವೆಲ್ಲ ಕೌತುಕದಿಂದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಸತಿಯ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡತೊಡಗಿದರು. ಶಿವನ ಪ್ರಿಯರಾದ ಮಹಾವೀರ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನೆಗೆದು-ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಜಗದಂಬೆಯ ಪ್ರವಾಸವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಭಾರೀ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಉಂಟಾದ ಜಯ-ಜಯಕಾರದ ಮಂಗಳ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 28)

ಯಜ್ಞ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಭಾಗವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಸತಿಯ ರೋಷಪೂರ್ಣ ವಚನ, ದಕ್ಷನು ಮಾಡಿದ ಶಿವನ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ದಕ್ಷನನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ, ಗದರಿಸುತ್ತಾ ಸತಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗದ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿದುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆ ಸತಿಯು ಮಹಾನ್ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಯಜ್ಞ ನಡೆವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಳು. ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಮುನೀಂದ್ರರು ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಕೌತೂಹಲಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಸತಿಯು ಅಲ್ಲಿ - ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಭವನವನ್ನು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಆಶ್ಚರ್ಯಜನಕ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿ, ಉತ್ತಮ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಮನೋಹರ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಸತಿದೇವಿಯು ಭವನದ ದ್ವಾರದಲ್ಲೇ ಹೋಗಿ ನಿಂತು, ನಂದಿಯಿಂದ ಇಳಿದು ಒಬ್ಬಂಟಿಗಳಾಗಿಯೇ ಬೇಗ-ಬೇಗನೇ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಯೊಳಗೆ ನಡೆದಳು. ಸತಿಯು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಆಕೆಯ ಯಶಸ್ವಿನೀ ತಾಯಿ ಅಸಿಕ್ನಿ (ವೀರಿಣಿ) ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿಯರು ಆಕೆಯನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ದಕ್ಷನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿಯೂ ಯಾವುದೇ ಆದರವನ್ನು ತೋರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅವನ ಭಯದಿಂದ, ಶಿವನಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ಇತರ ಜನರೂ ಆಕೆಯ ಕುರಿತು ಆದರ ಭಾವವನ್ನು ತೋರದಾದರು. ಎಲ್ಲ ಜನರಿಂದ ತಿರಸ್ಕಾರ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಸತಿದೇವಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವಳು ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಬಾಗಿದಳು. ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳ ಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಆದರೆ ಶಂಭುವಿನ ಭಾಗವು ಆಕೆಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಸತಿಯು ದುಸ್ಸಹವಾದ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯು ಅಪಮಾನಿತಳಾಗಿದ್ದರೂ ರೋಷದಿಂದ ಕೂಡಿ ಎಲ್ಲ ಜನರತ್ತ ಕ್ರೂರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ, ದಕ್ಷನನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಡುವಳೋ ಎಂಬಂತೆ ನೋಡಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಸತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ನೀನು ಪರಮಮಂಗಳಕಾರಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಕರೆಸಲಿಲ್ಲ? ಅವನ ಮೂಲಕ ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸ್ವಯಂ ಯಜ್ಞನೂ, ಯಜ್ಞವೇತ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ಯಜ್ಞದ ಅಂಗವೂ, ಯಜ್ಞದ ದಕ್ಷಿಣೆಯೂ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕರ್ತೃ ಯಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಂತಹ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಹೊರತು ಯಜ್ಞದ ಸಿದ್ಧಿಯು ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಎಲೈ! ಯಾರ ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪವಿತ್ರವಾಗುವುದೋ, ಅಂತಹವನಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಈ ಯಜ್ಞವೂ ಅಪವಿತ್ರವಾಗುವುದು. ದ್ರವ್ಯ, ಮಂತ್ರಾದಿ, ಹವ್ಯ ಮತ್ತು ಕವ್ಯ-ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿವೆ. ಅಂತಹ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಲ್ಲದೆ ಈ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ? ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೇವತೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನೀನು ಅವನ ಅನಾದರ ಮಾಡಿರುವಿಯಲ್ಲ? ಇಂದು ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯು ಭ್ರಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ನನಗೆ ಅಧಮನಂತೆ ಕಂಡುಬರುವಿ. ಎಲವೋ! ಈ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬಾರದೆ ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಂದಿರುವರು?

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಶಿವಸ್ವರೂಪೀ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ಸತಿಯು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಭಾರೀ ಕಠಿಣ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಗದರಿಸಿದಳು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಗದಂಬೆ ಸತಿಯು ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಥಿತ ಹೃದಯದಿಂದ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಸತಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸುಮ್ಮನಾದರು. ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ಇಂತಹ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುಪಿತನಾದ ದಕ್ಷನು ಸತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಕ್ರೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ ಇಂತೆಂದನು.

ದಕ್ಷನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಭದ್ರೇ! ನೀನು ಬಹಳ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಯಾವ ಕೆಲಸವೂ ಇಲ್ಲ. ನೀನು ಹೋಗಬಹುದು? ಅಥವಾ ಇರಬಹುದು ಇದು ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗೆಬಿಟ್ಟಿದ್ದು. ನೀನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಏಕೆ ಬಂದೆ? ನಿನ್ನ ಪತಿ ಶಿವನು ಅಮಂಗಳನಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಸಮಸ್ತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬಲ್ಲರು. ಅವನು ಕುಲೀನನೂ ಅಲ್ಲ, ವೇದ ಬಹಿಷ್ಕೃತನೂ, ಭೂತ, ಪ್ರೇತ, ಪಿಶಾಚಿಗಳ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಬಹಳ ಕೆಟ್ಟ ವೇಷವನ್ನು ತೊಡುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರುದ್ರನನ್ನು ಈ ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಮಗಳೇ! ರುದ್ರನನ್ನು ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲ್ಲೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ತಿಳಿದು-ತಿಳಿದೇ ನಾನು ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಲಿಲ್ಲ. ರುದ್ರನಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅರ್ಥಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ. ಅವನು ಉದ್ದಂಡನೂ, ದುರಾತ್ಮನೂ ಆಗಿರುವನು. ಮೂಢ ಪಾಪಿಯಾದ ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಅವನೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶುಚಿಸ್ಮಿತೇ! ನೀನು ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸ್ವಸ್ಥ (ಶಾಂತ)ಳಾಗು. ಈ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ನೀನು ಹೇಗೂ ಬಂದಿರುವೆ, ನಿನ್ನ ಭಾಗ (ಉಡುಗೊರೆ) ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಹೋಗು.

ದಕ್ಷನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ತ್ರಿಭುವಪೂಜಿತೆಯಾದ ಸತಿಯು ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ತನ್ನ ತಂದೆಯಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಆಕೆಯ ರೋಷವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಈಗ ನಾನು ಶಂಕರನ ಬಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹೋಗಲೀ? ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಯೋಚಿಸಿದಳು. ಶಂಕರನ ದರ್ಶನದ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೆ, ಅವನು ಇಲ್ಲಿಯ ಸಮಾಚಾರ ಕೇಳಿದರೆ ನಾನು ಏನು ಉತ್ತರ ಕೊಡಲಿ? ಅನಂತರ ತ್ರಿಲೋಕ ಜನನಿ ಸತಿಯು ರೋಷಾವೇಷದಿಂದ ನಿಟ್ಟುಸಿರುಬಿಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ದುಷ್ಟಹೃದಯೀ ತಂದೆ ದಕ್ಷನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಸತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಮಹಾದೇವನನ್ನು ನಿಂದಿಸು ವವನು ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಕೇಳುವವನು ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯರು ಇರುವತನಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಾರೆ.*

* ಯೋ ನಿಂದತಿ ಮಹಾದೇವಂ ನಿಂದ್ಯಮಾನಂ ಶೃಣೋತಿ ವಾ । ತಾವುಭೌ ನರಕಂ ಯಾತೋ ಯಾವಚ್ಚಂದ್ರದಿವಾಕರೌ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 29/38)

ಆದ್ದರಿಂದ ಅಪ್ಪಾ! ನಾನು ನನ್ನ ಈ ಶರೀರವನ್ನು ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಿಡುವೆನು. ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಅನಾದರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಇನ್ನು ನನಗೆ ಈ ಜೀವನದ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಯಾರಾದರು ಸಮರ್ಥರಿದ್ದರೆ ಅವನು ಸ್ವತಃ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿ ಶಂಭುವನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದ ಪುರುಷನ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಲಿ. ಆಗಲೇ ಅವನು ಶಿವನಿಂದಾ ಶ್ರವಣದ ಪಾಪದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗಬಲ್ಲನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲೂ ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದವನು ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಅವನು ಶುದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ದೋಷಭಾಗಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಧರ್ಮನೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿದರೂ ತಾನು ಬಂದಕಾರಣದಿಂದ ಸತಿಗೆ ಬಹಳ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಾಯಿತು. ಅವಳು ವ್ಯಥಿತ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ವಚನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಮತ್ತೆ ಸತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಕುಪಿತಳಾಗಿ ದಕ್ಷನಲ್ಲಿ, ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯಳಾಗಿ ಇಂತು ನುಡಿದಳು.

ಸತಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಅಪ್ಪಾ! ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ನಿಂದಕನಾಗಿರುವೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನಗೆ ಭಾರೀ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಾದೀತು. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ನೀನು ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದೀತು. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದೂ ಪ್ರಿಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಪ್ರಿಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಂತಹ ನಿರ್ವೈರ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ ನೀನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯಾರು ನಡೆಯಬಲ್ಲನು? ದುಷ್ಟ ಜನರು ಸದಾ ಈರ್ಷೆಯಿಂದ ಮಹಾಪುರುಷರನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗಾಗಿ ಇದು ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಮಾತಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಹಾತ್ಮರ ಚರಣರಜದಿಂದ ತನ್ನ ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವನಿಗೆ ಮಹಾಪುರುಷರ ನಿಂದೆಯು ಶೋಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ವಾಣಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಂಗವಶಾತ್ ‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ಈ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೆ ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪರಾಶಿಯನ್ನು ಕೂಡಲೇ ನಾಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಅಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳ ನಿರ್ಮಲ ಶಿವನನ್ನು ನೀನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿರುವೆಯಲ್ಲ! ಇದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೀನು ಅಶಿವ (ಅಮಂಗಳ) ರೂಪ ನಾಗಿರುವೆ. ಮಹಾಪುರು ಮನೋರೂಪೀ ಮಧುಕರವು ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದಮಯ ರಸಪಾನದ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಯಾರ ಸರ್ವಾರ್ಥದಾಯಕ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವರೋ, ಅಂತಹವನಲ್ಲಿ ನೀನು ಮೂರ್ಖತೆಯಿಂದ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ. ಯಾರನ್ನು ನೀನು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಶಿವ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದಿಂದ ಅಶಿವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆಯೋ, ಅದನ್ನು ನೀನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ವಿದ್ವಾಂಸರು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಸನಕಾದಿ ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲವೇ! ಉದಾರ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಜಟೆಯನ್ನು ಕೆದರಿಕೊಂಡು, ಕಪಾಲವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಭೂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಇದ್ದು, ಭಸ್ಮ ಹಾಗೂ ನರಮಂಡಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದರೂ ಕೂಡ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಅವನ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆದರದಿಂದ ತಮ್ಮ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಿರುವರಲ್ಲ, ಇದರ ಕಾರಣವೇನು? ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದೇ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರವೃತ್ತಿ (ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿಗಳು) ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ (ಶಮ-ದಮಾದಿಗಳು) ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮನೀಷೀ ಪುರುಷರು ಅದನ್ನು ವಿಚಾರಮಾಡಬೇಕು. ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿವೇಚನೆಪೂರ್ವಕ ಅವರಲ್ಲಿ ರಾಗೀ ಮತ್ತು ವಿರಾಗೀ ಎಂಬ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕರ್ತೃವಿನ ಮೂಲಕ ಆಚರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರ ನಾದರೋ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವನು. ಅವನಲ್ಲಿ ಇವೆರಡು ರೀತಿಯ ಕರ್ಮಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮವು ಪ್ರಾಪ್ತವಿಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ತಂದೆಯೇ! ನಮ್ಮ ಐಶ್ವರ್ಯವು ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಅವನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ ಸದಾ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನೀ ಮಹಾಪುರುಷರೇ ಅವನನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಐಶ್ವರ್ಯ ಇಲ್ಲ. ಯಜ್ಞಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಅಲ್ಲಿಯ ಅನ್ನದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾದ ಕರ್ಮಠ ಜನರಿಗೆ ಯಾವ ಭೋಗಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವವೋ ಅದರಿಂದ ಆ ಐಶ್ವರ್ಯವು, ಬಹಳ ದೂರವಿದೆ. ಮಹಾಪುರುಷರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ದುಷ್ಟನ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಅವನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಿಡಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ನನ್ನನ್ನು ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ಎಂದು ಕರೆದಾಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ದುಃಖಿತ ವಾದೀತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನ ಶರೀರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಶವದಂತೆ ಘೃಣಿತವಾದ ಈ ಶರೀರವನ್ನು ಈಗ ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸುಖಿಯಾಗುವೆನು. ಎಲೈ ದೇವತೆಗಳಿರಾ ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳಿರಾ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟತೆ ಬಂದು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಈ ಕರ್ಮವು ಸರ್ವಥಾ ಅನುಚಿತವಾಗಿದೆ. ನೀವೆಲ್ಲ ಜನರೂ ಮೂಢರಾಗಿರುವಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ಶಿವನ ನಿಂದೆ ಮತ್ತು ಕಲಹವು ನಿಮಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಹರನಿಂದ ನಿಮಗೆ ಈ ಕೆಟ್ಟಕರ್ಮದ ಪೂರ್ಣದಂಡನೆಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಿಗುವುದು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸತಿದೇವಿಯು ಸುಮ್ಮನಾದಳು ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭ ಶಂಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸತೊಡಗಿದಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 29)

ಸತಿಯು ಯೋಗಾಗ್ನಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಭಸ್ಮವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ದರ್ಶಕರ ಹಾಹಾಕಾರ, ಶಿವಪಾರ್ಷದರ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ, ಋಭುಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಓಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ದುಃಖ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಮೌನಳಾದ ಸತಿದೇವಿಯು ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಶಾಂತಚಿತ್ತಳಾಗಿ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಬಿಟ್ಟಳು. ಆಕೆಯು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನೀರಿನಿಂದ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊದ್ದುಕೊಂಡು, ಪವಿತ್ರಭಾವದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಪತಿಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಯೋಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾದಳು. ಅವಳು ಆಸನವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನವನ್ನು ಏಕರೂಪವಾಗಿಸಿ ನಾಭಿ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದಳು. ಮತ್ತೆ ಉದಾನ ವಾಯುವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಾಭಿಚಕ್ರದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಬುದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಳು. ಅನಂತರ ಶಂಕರನ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭೆ ಅನಿಂದಿತೆಯಾದ ಸತಿಯು ಆ ಹೃದಯಸ್ಥಿತ ವಾಯುವನ್ನು ಕಂಠಮಾರ್ಗದಿಂದ ಭ್ರುಕುಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಯ್ದಳು. ಹೀಗೆ ದಕ್ಷನ ಮೇಲೆ ಕುಪಿತಳಾಗಿ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಯೋಗಮಾರ್ಗಕ್ಕನುಸಾರ ವಾಯು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡಿದಳು. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಸತಿಯು ಇತರ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮರೆತುಬಿಟ್ಟಳು. ಆಕೆಯ ಚಿತ್ತವು ಯೋಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ಪತಿಯ ಚರಣಗಳಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಏನೂ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಸತಿಯ ನಿಷ್ಪಾಪ ಶರೀರವು ಆಗಲೇ ಬಿದ್ದು, ಅವಳ ಇಚ್ಛೆಗನುಸಾರ ಯೋಗಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ ತತ್ಕ್ಷಣ ಭಸ್ಮವಾಯಿತು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ದೇವತೆ ಮುಂತಾದವರು ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವರು ಜೋರಾಗಿ ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅವರ ಆ ಮಹಾನ್, ಅದ್ಭುತ, ವಿಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಭಯಂಕರ ಹಾಹಾಕಾರವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿಹೋಯಿತು. ಅಯ್ಯೋ! ಮಹಾನ್ ದೇವತೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪರಮ ಪ್ರೇಯಸೀ ಸತಿದೇವಿಯು ಯಾರೋ ದುಷ್ಟನ ದುರ್ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಕುಪಿತಳಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನೇ ತೊರೆದುಬಿಟ್ಟಳಲ್ಲ! ಎಂದು ಜನರು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಹಾ! ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಾದ ಈ ದಕ್ಷನ ಭಾರೀ ದುಷ್ಟತೆಯನ್ನಾದರೊ ನೋಡಿರಿ. ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಯಾರ ಸಂತಾನವಾಗಿದೆಯೋ, ಅವನ ಪುತ್ರಿ ಮನಸ್ವಿನೀ ಸತಿದೇವಿಯು ಸದಾ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯಳಾಗಿದ್ದ ಆಕೆಯೇ ಹೀಗೆ ಅಪಮಾನಿತಳಾಗಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟಳಲ್ಲ. ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜನ ಪ್ರಿಯ ಸತಿಯು ಸದಾ ಸರ್ವಸತ್ಪುರುಷರಿಂದ ನಿರಂತರ ಸಮ್ಮಾನ ಪಡೆಯುವ ಅಧಿಕಾರಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಶಿವನ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಆಕೆಯು ಸಹಿಸದಾದಳು. ಈ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದ್ರೋಹಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅದರಿಂದ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಮಹಾನ್ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದೀತು. ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯೇ ಅವನ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲು ಉದ್ಯುಕ್ತಳಾದಾಗಲೂ ಆ ಮಹಾನರಕಭೋಗಿ, ಶಂಕರ ದ್ರೋಹಿಯು ಆಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲೇ ಇಲ್ಲ.

ಯಾವಾಗ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೋ ಆಗಲೇ ಶಿವನ ಪಾರ್ಷದರು ಸತಿಯ ಈ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ ಕೂಡಲೇ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ದಕ್ಷನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಎದ್ದು ನಿಂತರು. ಯಜ್ಞ ಮಂಟಪದ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಭಾರೀ ಬಲಿಷ್ಠರಾದ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಪಾರ್ಷದರು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡರು. ‘ನಮಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ, ನಮಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಗಣಗಳ ಆ ವೀರಯೂಥಪತಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪದೇ-ಪದೇ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಎಷ್ಟೋ ಪಾರ್ಷದರು ಅಲ್ಲಿ ಶೋಕದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ಹರಿತವಾದ ಪ್ರಾಣನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಮಸ್ತಕ, ಮುಖ ಮುಂತಾದ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಘಾತ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಹೀಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತುಸಾವಿರ ಪಾರ್ಷದರು ಆಗ ದಕ್ಷಕನ್ಯೆ ಸತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನಷ್ಟವಾದರು. ಇದೊಂದು ಅದ್ಭುತ ಮಾತೇ ನಡೆಯಿತು. ನಷ್ಟವಾಗದೆ ಉಳಿದ ಮಹಾತ್ಮಾ ಶಂಕರನ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡು ದಕ್ಷನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರೀ ಪಾರ್ಷದರ ವೇಗವನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ಭೃಗುವು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನವನ್ನೊಡ್ಡುವವರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ನಿಯುಕ್ತವಾದ ‘ಅಪಹತಾ ಅಸುರಾಃ ರಕ್ಷಾಗ್ಂಸಿ ವೇದಿಷದಃ’ ಈ ಯಜುರ್ಮಂತ್ರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಭೃಗುವು ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಲೇ ಯಜ್ಞಕುಂಡದಿಂದ ಋಭು ಎಂಬ ಸಹಸ್ರಾರು ಬಹಳ ಪ್ರಬಲ ವೀರರಾದ ಮಹಾನ್ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಕಟರಾದರು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಅವರೆಲ್ಲರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕೊಳ್ಳಿಗಳಿದ್ದವು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳ ಅತ್ಯಂತ ವಿಕಟಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದವರ ರೋಮಗಳು ನಿಮಿರಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಬ್ರಹ್ಮತೇಜದಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾದ ಮಹಾವೀರ ಆ ಋಭುಗಳ ಏಟುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಬೀಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಪ್ರಮಥ ಗಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಓಡಿಹೋದರು. ಹೀಗೆ ಆ ದೇವತೆಗಳು ಶಿವಗಣಗಳನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಓಡಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಈ ಅದ್ಭುತ ಘಟನೆಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಹಾಶಕ್ತಿಮತಿ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ನಡೆಯಿತು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನೋಡಿ ಋಷಿಗಳು, ಇಂದ್ರಾದಿದೇವತೆಗಳು, ಮರುದ್ಗಣರು, ವಿಶ್ವೇದೇವರು, ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು, ಲೋಕಪಾಲರು ಸುಮ್ಮನಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಹೇಗಾದರೂ ಈ ವಿಘ್ನವು ದೂರವಾಗಲೀ’ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಉದ್ವಿಗ್ನರಾಗಿ ಪದೇ-ಪದೇ ವಿಘ್ನನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಮಾತಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಮಥಗಣಗಳು ನಾಶವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮುಂದೆ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಉತ್ತಮಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ವಿಗ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ದುರಾತ್ಮಾ ಶಂಕರದ್ರೋಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಬಂಧು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಗ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ವಿಘ್ನ ಉಂಟಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 30)

ಅಶರೀರವಾಣಿಯ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷನ ನಿಂದನೆ, ಅವನ ವಿನಾಶದ ಸೂಚನೆ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯಜ್ಞಮಂಟಪದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗಲು ಪ್ರೇರಣೆ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷ ಹಾಗೂ ದೇವತಾದಿಗಳು ಕೇಳುವಂತೆ ಹೀಗೆ ಯಥಾರ್ಥವಾದ ಅಶರೀರವಾಣಿಯು ನುಡಿಯಿತು ಎಲವೋ ದುರಾಚಾರೀ ದಕ್ಷನೇ! ಎಲೈ ದಂಭಾಚಾರ ಪರಾಯಣ ಮಹಾಮೂಢನೇ ! ಇದೆಂತಹ ಅನರ್ಥಕಾರಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟೆ. ಎಲವೋ ಮೂರ್ಖನೇ! ಶಿವಭಕ್ತರಾಜ ದಧೀಚಿಯ ಮಾತನ್ನು ನೀನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅದು ನಿನಗಾಗಿ ಎಲ್ಲರೀತಿಯಿಂದ ಆನಂದದಾಯಕ ಮತ್ತು ಮಂಗಲಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದೇವತೆ ನಿನಗೆ ದುಸ್ಸಹ ಶಾಪವನ್ನಿತ್ತು ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗಿದ್ದರೂ ಮೂಢನಾದ ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅನಂತರ ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಮಂಗಲಮಯಿ ಸತಿದೇವಿಯು ಸ್ವತಃ ಆಗಮಿಸಿದಳು. ಅವಳು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ಅವಳನ್ನು ಆದರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಏಕೆ ಆಯಿತು? ಜ್ಞಾನ ದುರ್ಬಲ ದಕ್ಷನೇ! ನೀನು ಸತಿ ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದೇಕೆ ಮಾಡಿದೆ? ‘ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗನಾಗಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದು ತಿಳಿದು ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಅಹಂಕಾರ ದಿಂದ ತುಂಬಿರುವೆ. ಅದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಮೋಹವು ಆವರಿಸಿದೆ. ಆ ಸತಿದೇವಿಯು ಸತ್ಪುರುಷರ ಆರಾಧ್ಯದೇವಿ ಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಸಮಸ್ತ ಪುಣ್ಯಗಳ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವಳು. ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ತಾಯಿ, ಕಲ್ಯಾಣ ಸ್ವರೂಪೆ ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಅರ್ಧಾಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವವಳು. ಆ ಸತಿದೇವಿಯೇ ಪೂಜಿತಳಾದಾಗ ಸದಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳೇ ಮಹೇಶ್ವರನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಮಂಗಲವನ್ನು ಕೊಡುವಳು. ಆ ಸತಿದೇವಿಯೇ ಪೂಜಿತಳಾದಾಗ ಸದಾ ಸಂಸಾರದ ಭಯವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವಳು, ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವಳು. ಅವಳೇ ಸಮಸ್ತ ಉಪದ್ರವಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ದೇವಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ಸತಿಯೇ ಸದಾ ಪೂಜಿತಳಾದಾಗ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಕೊಡುವಳು. ಅವಳೇ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ಸತಿಯೇ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಜನ್ಮವನ್ನು ಕೊಡುವ ಮಾತೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಅನಾದಿಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಸತಿಯೇ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾತೆಯಾಗಿ ಸುಶೋಭಿತವಾಗುವವಳು, ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಚಂದ್ರ, ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾದಿಗಳ ಜನನಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸತಿಯೇ ತಪಸ್ಸು, ಧರ್ಮ, ದಾನ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವಳು. ಅವಳೇ ಶಂಭುಶಕ್ತಿ ಮಹಾದೇವಿಯಾಗಿರುವಳು. ಹಾಗೂ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಪರಾತ್ಪರ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇಂತಹ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಸತಿದೇವಿಯು ಸದಾ ಪ್ರಿಯ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾಗಿರುವ ಆ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ನೀನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಎಲವೋ! ನೀನು ಎಂತಹ ಮೂಢ ಮತ್ತು ಕುವಿಚಾರಿಯಾಗಿರುವೆ.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ಪರಾತ್ಪರ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಸಮ್ಯಕ್ ಸೇವ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಾಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನ ದರ್ಶನದ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧ ಪುರುಷರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇವನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಯೋಗಿಗಳು ಯೋಗ-ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತ ಧನ-ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿಗಳ ಮಹಾನ್ ಫಲವು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ದರ್ಶನದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿವನೇ ಜಗತ್ತನ್ನು ಧಾರಣ-ಪೋಷಣ ಮಾಡುವವನು, ಅವನೇ ಸಮಸ್ತ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಪತಿಯು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವನು. ಆದಿ ವಿದ್ಯೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ವಾಮಿಯೂ, ಸಮಸ್ತ ಮಂಗಳಗಳ ಮಂಗಳನೂ ಅವನೇ ಆಗಿರುವನು. ದುಷ್ಟದಕ್ಷನೇ! ನೀನು ಅವರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಂದು ಸತ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದ ಈ ಯಜ್ಞದ ವಿನಾಶವಾಗಿ ಹೋದೀತು. ಪೂಜ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಮಂಗಳವೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ನೀನು ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ಶಿವಸ್ವರೂಪೆ ಸತಿಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾಶೇಷನು ತನ್ನ ಸಾವಿರ ಮಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಯಾರ ಚರಣಗಳ ರಜವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನೋ ಅಂತಹ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಶಕ್ತಿಯೇ ಸತಿದೇವಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಯಾರ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಆದರದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಬ್ರಹ್ಮತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅಂತಹ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯೇ ಸತಿದೇವಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಯಾರ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ಲೋಕಪಾಲಕರು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಉತ್ತಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರೋ, ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ತಂದೆಯಾಗಿರುವನು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪಾ ಸತಿದೇವಿಯು ಜಗತ್ತಿನ ತಾಯಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮೂಢನಾದ ದಕ್ಷನೇ! ನೀನು ಆ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಿನ್ನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು?

ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ದುರ್ಭಾಗ್ಯದ ಆಕ್ರಮಣವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ವಿಪತ್ತುಗಳು ಆವರಿಸಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನು ಆ ಭವಾನೀ ಸತಿ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ‘ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಶಂಭುವನ್ನು ಪೂಜಿಸದೆಯೂ ನಾನು ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗಬಲ್ಲೆ’ ಎಂಬ ಈ ನಿನ್ನ ಗರ್ವವು ಎಂತಹುದು? ನಿವಾರಿಸಲಾರದ ಆ ಗರ್ವವು ಇಂದು ನಾಶವಾಗಿ ಹೋದೀತು. ಈ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಂದ ವಿಮುಖನಾದ ನಿನ್ನ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವವರು ಯಾರಿದ್ದಾರೆ? ನನಗಾದರೋ ಇಂತಹ ಯಾವ ದೇವತೆಯೂ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಯಾವುದಾದರು ದೇವತೆ ಈಗ ನಿನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯೊಡನೆ ಆಡುವ ಪತಂಗದಂತೆ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುವುದು. ಇಂದು ನಿನ್ನ ಮುಖವು ಸುಟ್ಟು ಹೋಗುವುದು. ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞದ ನಾಶವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಸಹಾಯಕರೆಲ್ಲರೂ ಇಂದು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸುಟ್ಟು ಸತ್ತುಹೋದಾರು. ಈ ದುರಾತ್ಮಾ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಆ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಇಂದು ಆಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ನಿನ್ನ ಅಮಂಗಲಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಿನ್ನ ಸಹಾಯತೆಯಿಂದ ವಿರತರಾಗುವರು. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಇಂದು ಈ ಯಜ್ಞ ಮಂಟಪದಿಂದ ಹೊರಟು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲಿ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲ ಜನರ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋದೀತು. ಇತರ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು, ನಾಗಗಳೂ ಈ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗಲಿ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಂದು ಎಲ್ಲರ ಸರ್ವಥಾ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋದೀತು. ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಮತ್ತು ವಿಧಾತನೇ! ನೀವುಗಳೂ ಕೂಡ ಈ ಯಜ್ಞ ಮಂಟಪದಿಂದ ಬೇಗನೇ ಹೊರಟುಹೋಗಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಯಜ್ಞ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಎಲ್ಲರ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುವಂತಹ ಆ ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಸುಮ್ಮನಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 31)

ಗಣಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ನಾರದರಿಂದಲೂ ಸತಿಯು ದಗ್ಧವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷನ ಮೇಲೆ ಕುಪಿತನಾದ ಶಿವನು ತನ್ನ ಜಟೆಯಿಂದ ವೀರಭದ್ರ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾಲಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಯಜ್ಞ-ವಿಧ್ವಂಸ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ ! ಆ ಆಕಾಶವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಭಯಗೊಂಡು ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು. ಅವರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಯಾವ ಮಾತೂ ಹೊರಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಮೋಹವು ಆವರಿಸಿದಂತೆ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಅಥವಾ ಕುಳಿತೇ ಇದ್ದರು. ಭೃಗುವಿನ ಮಂತ್ರಬಲದಿಂದ ಓಡಿ ಹೋದ ಕಾರಣ ಯಾವ ಶಿವಗಣಗಳು ನಾಶವಾಗದೆ ಉಳಿದಿದ್ದರೋ ಅವರು ಹೋಗಿ ಶಿವನಿಗೆ ಶರಣಾದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವೀ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆದರದಿಂದ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಯನ್ನು ಅವನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಗಣಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ದಕ್ಷನು ಬಹಳ ದುರಹಂಕಾರಿಯೂ, ದುರಾತ್ಮನೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಸತಿದೇವಿಯನ್ನು ಅಪಮಾನ ಗೊಳಿಸಿದನು. ದೇವತೆಗಳೂ ಆಕೆಯನ್ನು ಆದರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅತ್ಯಂತ ಗರ್ವದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ದುಷ್ಟ ದಕ್ಷನು ನಿನಗಾಗಿ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು, ನಿನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ದುರ್ವಚನ ಗಳನ್ನಾಡಿದನು. ಪ್ರಭೋ! ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಭಾಗವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಸತಿದೇವಿಯು ಕುಪಿತಳಾಗಿ, ತಂದೆಯನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ನಿಂದಿಸಿ, ಆಕೆಯು ತತ್ಕಾಲವೇ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಯೋಗಾಗ್ನಿಯ ಮೂಲಕ ಸುಟ್ಟುಕೊಂಡು ಭಸ್ಮವಾಗಿಸಿದಳು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಹತ್ತುಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾರ್ಷದರು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಅಂಗಗಳನ್ನೇ ಕಡಿ-ಕಡಿದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ತುಹೋದರು. ಉಳಿದ ನಾವು ದಕ್ಷನಮೇಲೆ ಕುಪಿತರಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಭಯಪಡಿಸುತ್ತಾ ವೇಗವಾಗಿ ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲು ತೊಡಗಿದೆವು. ಆದರೆ ವಿರೋಧೀ ಭೃಗುವು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ನಮ್ಮಿಂದ ಅವನ ಮಂತ್ರಬಲವನ್ನು ಇದಿರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಭೋ! ವಿಶ್ವಂಭರನೇ! ಅದೇ ನಾವು ಇಂದು ನಿನಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವೆವು. ದಯಾಳುವೇ! ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಭಯದಿಂದ ನೀನೇ ಕಾಪಾಡು, ನಿರ್ಭಯವಾಗಿಸು. ಮಹಾಪ್ರಭುವೇ! ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ದುಷ್ಟರು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಪಮಾನ ಮಾಡಿದರು. ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಶಿವನೇ! ಹೀಗೆ ನಾವು ನಮ್ಮ, ಮತ್ತು ಸತಿದೇವಿಯ ದಕ್ಷನೇ ಮೊದಲಾದವರ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿರುವೆವು. ಈಗ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದಂತೆ ಮಾಡು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ತನ್ನ ಪಾರ್ಷದರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಶೀಘ್ರವೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ನೀನು ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವಂತನು ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗಲೇ ನೀನು ಕೂಡಲೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆ ಹಾಗೂ ಶಂಕರನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಿಂತುಕೊಂಡೆ. ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋದ ಸತಿಯ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಅಯ್ಯಾ! ಶಂಭುವು ಕೇಳಿದಾಗ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಟ್ಟ ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದಕ್ಷ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಮುನಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಟ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆಗ ಮಹಾನ್ ರೌದ್ರಪರಾಕ್ರಮ ಸಂಪನ್ನ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ರುದ್ರನು ತತ್ಕ್ಷಣ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಲೋಕಸಂಹಾರಕಾರಿಯಾದ ರುದ್ರನು ತನ್ನ ತಲೆಯಿಂದ ಒಂದು ಜಟೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ಅದನ್ನು ರೋಷಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ್ದ ಆ ಜಟೆಯ ಎರಡು ತುಂಡುಗಳಾದುವು ಹಾಗೂ ಮಹಾಪ್ರಳಯದಂತೆ ಭಯಂಕರ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಆ ಜಟೆಯ ಪೂರ್ವಭಾಗದಿಂದ ಮಹಾಭಯಂಕರ ಮಹಾಬಲಿ ವೀರಭದ್ರನು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡನು. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಶಿವಗಣಗಳ ಅಗ್ರೇಸರನಾದನು. ಅವನು ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಅದರಿಂದಲೂ ಹತ್ತು ಅಂಗುಲ ಮೀರಿ ನಿಂತನು. ನೋಡಲು ಅವನು ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಶರೀರವು ಬಹಳ ಎತ್ತರವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಸಾವಿರ ತೋಳುಗಳಿಂದ ಅವನು ಕೂಡಿದ್ದನು. ಆ ಸರ್ವಸಮರ್ಥ ಮಹಾರುದ್ರನ ಕ್ರೋಧಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಕಟವಾದ ನಿಃಶ್ವಾಸದಿಂದ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದ ಜ್ವರಗಳು ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರು ಪ್ರಕಾರದ ಸನ್ನಿಪಾತ ರೋಗಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅಯ್ಯಾ! ಆ ಜಟೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಮಹಾಕಾಳಿಯು ಉತ್ಪನ್ನಳಾದಳು. ಅವಳು ಬಹಳ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯು ಕೋಟಿ- ಕೋಟಿ ಭೂತಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದಳು. ಯಾವ ಜ್ವರಗಳು ಹುಟ್ಟಿದ್ದವೋ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಶರೀರಧಾರೀ, ಕ್ರೂರ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಜನರಿಗೆ ಭಯಂಕರವಾಗಿದ್ದವು. ಅವು ತಮ್ಮ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ದಾಹವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ವೀರಭದ್ರನು ಮಾತನಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕುಶಲನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಗಿದು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಇಂತೆಂದನು.

ವೀರಭದ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ಮಹಾರುದ್ರನೇ! ಸೋಮ, ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವ ಪ್ರಭೋ! ನನಗೆ ಈಗ ಯಾವ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬೇಕಾದೀತೆಂಬ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದಯಪಾಲಿಸು. ಈಶಾನನೇ! ಅರೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸಿ ಬಿಡಬೇಕೆ? ಅಥವಾ ಅಷ್ಟೆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಪುಡಿ-ಪುಡಿ ಮಾಡಬೇಕೆ? ಹರನೇ! ನಾನು ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿಬಿಡಲೇ? ಅಥವಾ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮುನೀಶ್ವರರನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿ ಮಾಡಲೇ? ಶಂಕರನೇ! ಈಶಾನನೇ! ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಲೆ ಕೆಳಗಾಗಿಸಿ ಬಿಡಲೇ, ಅಥವಾ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡಿ ಬಿಡಲೇ? ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾನು ಮಾಡಲಾರದ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಇದಿರಿಸುವ ವೀರನು ಮೊದಲು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಮುಂದೆಯೂ ಯಾರೂ ಇರಲಾರನು. ಶಂಕರನೇ! ನೀನು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಕಳಿಸಿದರೂ ಅದು ಕೂಡ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಶಂಭುವೇ! ನಿನ್ನ ಲೀಲಾಮಾತ್ರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಾಯವು ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದಿದ್ದರೂ ನನ್ನನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಮಹದನುಗ್ರಹವೇ ಆಗಿದೆ. ಶಂಭುವೇ! ನನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಶಕ್ತಿಯು ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಶಂಕರನೇ! ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯ ಹೊರತು ಯಾರಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ಶಕ್ತಿಯು ಇರಲಾರದು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ, ಇದನ್ನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಮಹಾದೇವನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹರನೇ! ನೀವು ತಮ್ಮ ಅಭೀಷ್ಟಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇಂದೇ ನನ್ನನ್ನು ಬೇಗನೇ ಕಳಿಸಿರಿ. ಶಂಭೋ! ನನ್ನ ಬಲದ ಅಂಗವು ಪದೇ-ಪದೇ ಹಾರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನನ್ನ ವಿಜಯವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಆದೀತೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಭೋ! ನನ್ನನ್ನು ಕಳಿಸಿರಿ. ಶಂಕರನೇ! ಇಂದು ನನಗೆ ಯಾವುದೋ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಹರ್ಷೋತ್ಸಾಹದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತಾ ಇದೆ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಚಿತ್ತವು ನಿನ್ನ ಚರಣಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆ-ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ನನಗೆ ಶುಭವೇ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು. ಶಂಭೋ! ನೀನು ಶುಭದ ಆಧಾರನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಸುದೃಢ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಿಗೆ ಸದಾ ವಿಜಯ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಶುಭವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸರ್ವಮಂಗಳಗಳ ಪತಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು. ವೀರಭದ್ರನೇ! ‘ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಹೇಳಿದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ನನ್ನ ಪಾರ್ಷದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವೀರಭದ್ರನೇ! ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ ದಕ್ಷನು ಬಹಳ ದುಷ್ಟನಾಗಿರುವನು. ಆ ಮೂರ್ಖನಿಗೆ ಭಾರೀ ಅಹಂಕಾರ ಬಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಅವನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸ ತೊಡಗಿರುವನು. ದಕ್ಷನು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿರುವನು. ನೀನು ಪರಿವಾರಸಹಿತ ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಭಸ್ಮಗೊಳಿಸಿ ಬೇಗನೇ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದುಬಿಡು. ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು ಅಥವಾ ಇತರ ಯಾರೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಇದಿರಿಸಿದರೆ ಅವರನ್ನೂ ಇಂದೇ ಭಸ್ಮವಾಗಿಸಿಬಿಡು. ದಧೀಚಿಯು ಇಟ್ಟ ನನ್ನ ಆಣೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವಾಗಿಸಿಬಿಡು. ನನ್ನ ಶಪಥವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಗರ್ವದಿಂದ ಅಲ್ಲೇ ಇರುವವರೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ದ್ರೋಹಿಗಳೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಅಗ್ನಿಮಯ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಸುಟ್ಟುಬಿಡು. ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಾರಭೂತ ಉಪಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಬೇಗನೇ ಮರಳಿ ಬಾ. ನೀನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ವಿಶ್ವೇದೇವಾದಿ ದೇವಗಣಗಳು ಮುಂದೆ ಬಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಸಾದರದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರೂ ಕೂಡ ನೀನು ಅವರನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟೇಬಿಡು. ವೀರನೇ! ಅಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನೇ ಮೊದಲಾದವರೆಲ್ಲರ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರ ಸಹಿತವಾಗಿ ಸುಟ್ಟು (ಕಲಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ) ನೀರನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಕುಡಿದುಬಿಡು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ವೈದಿಕ ಮರ್ಯಾದೆಯ ಪಾಲಕನಾದ, ಕಾಲನಿಗೂ ಶತ್ರುವಾದ, ಎಲ್ಲರ ಈಶ್ವರನಾದ ಆ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ರೋಷದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆಂಪಗಾಗಿಸಿ ಮಹಾವೀರ ವೀರಭದ್ರನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸುಮ್ಮನಾದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 32)

ಪ್ರಮಥಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವೀರಭದ್ರನು ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾಲಿಕೆಯು ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ವಿಧ್ವಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸ್ಥಾನ, ದಕ್ಷ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆದ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾತಸೂಚಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯಪಡುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಮಹೇಶ್ವರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿ ವೀರಭದ್ರನು ತುಂಬಾ ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು. ಅವನು ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ದೇವಾಧಿದೇವ ಶೂಲಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾವಹಿಸಿ ವೀರಭದ್ರನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಮಂಟಪದತ್ತ ಹೊರಟನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕೇವಲ ಶೋಭೆಗಾಗಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಕೋಟ್ಯಾವಧಿ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಗೆ ಸಮಾನ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಮಹಾವೀರ ಗಣಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿದನು. ಆ ಕೌತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಬಲ ವೀರ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳು ವೀರಭದ್ರನ ಹಿಂದೆ-ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲನಿಗೂ ಕಾಲನಾದ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನ-ವೀರಭದ್ರಸಹಿತ ಲಕ್ಷಾವಧಿ ಪಾರ್ಷದರೆಲ್ಲರ ಸ್ವರೂಪವು ರುದ್ರನಂತೆಯೇ ಇತ್ತು. ಆ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಾತ್ಮಾ ವೀರಭದ್ರನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಂತೆ ವೇಷ-ಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಭುಜಗಳಿದ್ದವು. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನಾಗಗಳು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ವೀರಭದ್ರನು ಭಾರೀ ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ರಥವು ತುಂಬಾ ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಸಿಂಹಗಳನ್ನು ಹೂಡಿದ್ದರು. ಅವು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಾಗೆಯೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಬಲ ಸಿಂಹ, ಶಾರ್ದೂಲ, ಮೊಸಳೆ, ಮತ್ಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಆನೆಗಳು ಆ ರಥದ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾಳಿ, ಕಾತ್ಯಾಯಿನೀ, ಈಶಾನೀ, ಚಾಮುಂಡಾ, ಮುಂಡಮರ್ದಿನೀ, ಭದ್ರಕಾಲಿ, ಭದ್ರಾ, ತ್ವರಿತಾ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವೀ ಈ ನವದುರ್ಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಕಾಳಿಯು ದಕ್ಷನ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟಳು. ಡಾಕಿನೀ, ಶಾಕಿನೀ, ಭೂತ, ಪ್ರಮಥ, ಗುಹ್ಯಕ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, ಪರ್ಪಟ, ಚಟಕ, ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ, ಭೈರವ, ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲ ವೀರರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಮತ್ತು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಲು ವೇಗವಾಗಿ ಹೊರಟರು. ಇವರಲ್ಲದೆ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಯೋಗಿನೀ ಮಂಡಲವೂ ಕುಪಿತರಾಗಿ ದಕ್ಷಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟರು. ಹೀಗೆ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಗಣಾಧೀಶರು ವೀರಭದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟರು. ಆಗ ಭೇರಿಗಳ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಗಳಾಗತೊಡಗಿದವು. ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಶಂಖಗಳು ಉಲಿದವು, ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಕೊಂಬುಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಸೇನಾಸಹಿತ ವೀರಭದ್ರನ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶುಭವಾದ ಶಕುನಗಳಾದವು.

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳ ಸಹಿತ ವೀರಭದ್ರನು ಪ್ರಸ್ಥಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಅತ್ತ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಅಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದುವು. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಯಜ್ಞ - ವಿಧ್ವಂಸಕದ ಸೂಚನೆ ಕೊಡುವಂತಹ ತ್ರಿವಿಧ ಉತ್ಪಾತಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ದಕ್ಷನ ಎಡಕಣ್ಣು, ಎಡಭುಜ, ಎಡೆತೊಡೆ ಅದುರಿದುವು. ಅಯ್ಯಾ! ಎಡ ಅಂಗಗಳ ಅದುರುವಿಕೆಯು ಸರ್ವಥಾ ಅಶುಭ ಸೂಚಕವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಕಷ್ಟಗಳುಂಟಾಗುವ ಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ನಡುಗಿತು. ದಕ್ಷನಿಗೆ ನಡುಮಧ್ಯಾಹ್ನವೇ ಅದ್ಭುತ ತಾರೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ದಿಕ್ಕುಗಳು ಮಂಕಾದುವು. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವು ಬಣ್ಣ-ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬರತೊಡಗಿತು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಸಾವಿರಾರು ಮಂಡಲಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಅನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿಡಿಲು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯಂತಹ ಹೊಳೆಯುವ ಉಲ್ಕೆಗಳು ಬೀಳತೊಡಗಿದವು ಹಾಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಯಾನಕ ಅಪಶಕುನಗಳಾದುವು.

ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಕೇಳಿಸುವಂತೆ ಇಂತು ನುಡಿಯಿತು

ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಹೇಳಿತು — ಎಲೈ ದಕ್ಷನೇ! ಇಂದು ನಿನ್ನ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ. ನೀನು ಮಹಾಮೂಢನೂ, ಪಾಪಾತ್ಮನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಭಗವಾನ್ ಹರನ ಕಡೆಯಿಂದ ಇಂದು ನಿನಗೆ ಮಹಾದುಃಖವು ಉಂಟಾಗುವುದು. ಅದನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನಿವಾರಿಸಲಾಗದು. ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಹಾಹಾಕಾರವೂ ಕೂಡ ಕೇಳಿಸದು. ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ, ಉಪಸ್ಥಿತರಾದ ಮೂಢ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಮಹತ್ತರವಾದ ದುಃಖವುಂಟಾಗುವುದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ಅಶುಭಸೂಚಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ದಕ್ಷನೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಗೊಂಡರು. ಆಗ ದಕ್ಷನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ನಡುಗತೊಡಗಿದನು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭು ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಶರಣುಹೋದನು. ಅವನು ಭಯದಿಂದ ಅಧೀರನಾಗಿ ಎಚ್ಚರತಪ್ಪಿದವನಂತಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಸ್ವಜನವತ್ಸಲ ದೇವಾಧಿದೇವ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಮುವಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗೈದು, ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 33-34)

ದಕ್ಷನು ಯಜ್ಞದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದುದು, ಭಗವಂತನು ದಕ್ಷನನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸೇನಾಸಹಿತ ವೀರಭದ್ರನ ಆಗಮನ

ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವದೇವ ಹರಿಯೇ! ವಿಷ್ಣುವೇ! ದೀನಬಂಧುವೇ! ಕೃಪಾನಿಧಿಯೇ! ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಭುವೇ! ನೀನೇ ಯಜ್ಞದ ರಕ್ಷಕನಾಗಿರುವೆ. ಯಜ್ಞವೇ ನಿನ್ನ ಕರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ನೀನೇ ಯಜ್ಞ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವೆ. ಯಜ್ಞದ ವಿನಾಶವಾಗದಂತೆ ನೀನು ಕೃಪೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಿಂದ ಸಾದರದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ದಕ್ಷನು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದನು. ಅವನ ಚಿತ್ತವು ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿತ್ತು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ಆ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ದೇವಾಧಿದೇವ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡನು. ತನ್ನ ಪ್ರಭುವೂ, ಮಹಾನ್ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ, ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾತೃನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ದಕ್ಷನಿಗೆ ಸಮಜಾಯಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು.

ಶ್ರೀಹರಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದಕ್ಷನೇ! ನಾನು ನಿನಗೆ ತತ್ತ್ವದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ನೀನು ಗಮನಕೊಟ್ಟು ಕೇಳು. ನನ್ನ ಈ ಮಾತು ನಿನಗೆ ಸರ್ವಥಾ ಹಿತಕರವೂ, ಮಹಾ ಮಂತ್ರದಂತೆಯೂ ಸುಖದಾಯಕವಾದೀತು. ದಕ್ಷನೇ! ನಿನಗೆ ತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಎಲ್ಲರ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಂಕರನನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡಿದೆ. ಈಶ್ವರನ ಅವಹೇಳನದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹೆಜ್ಜೆ-ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ವಿಪತ್ತುಗಳೂ ಬರುತ್ತವೆ. ಅಪೂಜ್ಯ ಪುರುಷರ ಪೂಜೆ ನಡೆದು, ಪೂಜನೀಯರ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅಲ್ಲಿ ದರಿದ್ರತೆ, ಮೃತ್ಯು ಹಾಗೂ ಭಯ ಈ ಮೂರು ಸಂಕಟಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.*

* ಈಶ್ವರಾಜ್ಞಯಾ ಸರ್ವಂ ಕಾರ್ಯಂ ಭವತಿ ಸರ್ವಥಾ । ವಿಫಲಂ ಕೇವಲಂ ನೈವ ವಿಪತ್ತಿಶ್ಚ ಪದೇ ಪದೇ ॥

ಅಪೂಜ್ಯಾ ಯತ್ರ ಪೂಜ್ಯಂತೆ ಪೂಜನೀಯೋ ನ ಪೂಜ್ಯತೇ । ತ್ರೀಣಿ ತತ್ರ ಭವಿಷ್ಯಂತಿ ದಾರಿದ್ಯ್ರಂ ಮರಣಂ ಭಯಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 35/8,9)

ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ನೀನು ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜನ ಸಮ್ಮಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಹೇಶ್ವರನ ಅಪಮಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಮಹಾನ್ ಭಯವು ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಇಂದು ನಿನ್ನ ದುರ್ನೀತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಸಂಕಟವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಮಾತನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷನು ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು. ಅವನ ಮುಖವು ಬಾಡಿಹೋಯಿತು ಹಾಗೂ ಅವನು ಸುಮ್ಮನೇ ನಿಂತುಕೊಂಡನು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಕಳಿಸಿದ ಗಣನಾಯಕ ವೀರಭದ್ರನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಭಾರೀ ಶೂರರೂ, ನಿರ್ಭಯರೂ, ರುದ್ರನಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಆ ಗಣಗಳ ಗಣನೆ ಅಸಂಭವವಾಗಿತ್ತು. ಆ ವೀರಶಿರೋಮಣಿ ರುದ್ರ ಸೈನಿಕರು ಜೋರಾಗಿ ಸಿಂಹನಾದವನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅವರ ಆ ಮಹಾನಾದದಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದವು. ಆಕಾಶವು ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಯಿತು. ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಧಕಾರವು ಆವರಿಸಿತು. ಸಪ್ತದ್ವೀಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪೃಥಿವಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಪರ್ವತ, ವನ ಹಾಗೂ ಕಾನನಗಳ ಸಹಿತ ನಡುಗತೊಡಗಿತು, ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭರತ ಬಂದು ಉಕ್ಕಿದವು. ಹೀಗೆ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ವಿನಾಶ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾದ ಆ ವಿಶಾಲ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಚಕಿತರಾದರು. ಸೈನ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನೋಡಿ ದಕ್ಷನ ಮುಖದಿಂದ ರಕ್ತವು ಸುರಿಯಿತು. ಅವನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ದಂಡವತ್ ಬಿದ್ದು ಹೀಗೆಂದನು.

ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು — ವಿಷ್ಣುವೇ! ಮಹಾಪ್ರಭುವೇ! ನಿನ್ನ ಬಲದಿಂದಲೇ ನಾನು ಈ ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದುದು. ಸತ್ಕರ್ಮದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ನೀನೇ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣುವೇ ನೀನು ಕರ್ಮಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯೂ, ಯಜ್ಞಗಳ ಪ್ರತಿಪಾಲಕನಾಗಿರುವೆ. ಮಹಾಪ್ರಭುವೇ! ನೀನು ವೇದೋಕ್ತ ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ರಕ್ಷಕನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಭುವೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಈ ಯಜ್ಞವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನೇ ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಭುವಾಗಿರುವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದಕ್ಷನ ಅತ್ಯಂತ ದೀನವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಆಗ ಶಿವತತ್ತ್ವದಿಂದ ವಿಮುಖನಾದ ದಕ್ಷನನ್ನು ಸಂತೈಸುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ದಕ್ಷನೇ! ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಧರ್ಮ-ಪರಿಪಾಲನೆಯ ವಿಷಯಕವಾಗಿ ನನ್ನ ಸತ್ಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯು ಸರ್ವತ್ರ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ದಕ್ಷನೇ ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು. ಈಗ ನಿನ್ನ ಕ್ರೂರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಡು. ದೇವತೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅದ್ಭುತ ಘಟನೆಯು ನಿನಗೆ ನೆನಪಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನೀನು ನಿನ್ನ ಕೆಟ್ಟಬುದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮರೆತು ಬಿಟ್ಟೆಯಾ? ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನ ಕೋಪದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಯಾರು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನ? ದಕ್ಷನೇ! ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಯಾರಿಗೂ ಅಭಿಮತವಿಲ್ಲ? ಆದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಉದ್ಯುಕ್ತನಾದವನು ತನ್ನ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯ ಪರಿಚಯವನ್ನೇ ಮಾಡಿದಂತಾಗುವುದು. ದುರ್ಮತಿಯೇ! ಕರ್ಮ ಯಾವುದು, ಅಕರ್ಮಯಾವುದು ಇದನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಕರ್ಮವೇ ಎಂದಿಗೂ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಲಾರದು. ಯಾರ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬರುವುದೋ ಅದನ್ನು ನೀನು ಸ್ವಕರ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾರರು. ಶಾಂತನಾದ ಈಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವನ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವನಿಗೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆಗಲೇ ಆ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅನೀಶ್ವರವಾದಿಯಾಗುವನೋ, ಅಥವಾ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಶತಕೋಟಿ ಕಲ್ಪಗಳವರೆಗೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡಿರುವನು.*

* ಕೇವಲಂ ಜ್ಞಾನಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ನಿರೀಶ್ವರಪರಾ ನರಾಃ । ನಿರಯಂ ತೇ ಚ ಗಚ್ಛಂತಿ ಕಲ್ಪಕೋಟಿ ಶತಾನಿ ಚ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 35/31)

ಮತ್ತೆ ಕರ್ಮಪಾಶದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾದ ಆ ಜೀವನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ನರಕಗಳ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವನು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನು ಕೇವಲ ಸಕಾಮ ಕರ್ಮವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುವವನಾಗುವನು.

ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದ ಶತ್ರುಮರ್ದನ ವೀರಭದ್ರನು ಆ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಗೆ ತಲುಪಿದನು. ಈಗ ಸಮಸ್ತ ರುದ್ರಗಣರ ನಾಯಕನೂ ಇವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನು ನಮ್ಮ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಬಂದಿರುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವಿರಲಿ, ವಸ್ತುತಃ ಇವನಿಗೆ ಅಶಕ್ಯವೆಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ಮಹಾಸಾಮರ್ಥ್ಯಶಾಲಿ ವೀರಭದ್ರನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸುಟ್ಟೇ ಶಾಂತನಾಗುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನಾನು ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಮಹಾದೇವನ ಶಪಥವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನನಗೂ ಈ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಇದಿರಿಸಬೇಕಾದೀತು.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಈ ಪ್ರಕಾರ ಹೇಳುತ್ತಲೇ ಇರುವಾಗ ವೀರಭದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಶಿವಗಣಗಳ ಸೈನ್ಯವು ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಉಕ್ಕಿಬಂತು. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಅದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 35)

ಇಂದ್ರಾದಿಗಳಿಗೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ರುದ್ರದೇವರ ಅಜೇಯತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು, ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ವೀರಭದ್ರರ ಮಾತುಕತೆ, ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದ ವಿನಾಶಮಾಡಿ ವೀರಭದ್ರನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಶಿವಗಣರ ಘೋರ ಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪರಾಜಿತರಾಗಿ ಪಲಾಯನ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅವರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಅಗಲಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಹೋದರು. ಆಗ ಕೇವಲ ಮಹಾಬಲಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ಲೋಕಪಾಲಕರು ಮಾತ್ರ ಆ ದಾರುಣ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯವಹಿಸಿ ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಅನಂತರ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಆ ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಕೇಳತೊಡಗಿದರು.

ಲೋಕಪಾಲಕರು ಕೇಳಿದರು — ಗುರುದೇವ ಬೃಹಸ್ಪತಿಗಳೇ! ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞರೇ! ದಯಾನಿಧೇ! ನಮ್ಮ ವಿಜಯವು ಹೇಗಾದೀತೆಂದು ನಾವು ತಿಳಿಯ ಬಯಸುತ್ತೇವೆ, ಬೇಗನೇ ಹೇಳಿರಿ.

ಅವರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಜ್ಞಾನದುರ್ಬಲ ಮಹೇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಬೃಹಸ್ಪತಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಇಂದ್ರನೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಮೊದಲು ಹೇಳಿದುದೆಲ್ಲವೂ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿರಿ. ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಯಾವ ಈಶ್ವರನಿರುವನೋ, ಅವನು ಕರ್ತೃವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದವನಿಗೇ ಆ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಕರ್ಮವನ್ನೇ ಮಾಡದವನಿಗೆ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವನೂ ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ. (ಆದ್ದರಿಂದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸತ್ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನಿಗೇ ಆ ಕರ್ಮದ ಫಲವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರ ದ್ರೋಹಿಗಲ್ಲ.) ಮಂತ್ರವಿರಲೀ, ಔಷಧಿಗಳಿರಲೀ, ಸಮಸ್ತ ಆಭಿಚಾರಿಕ ಕರ್ಮಗಳಿರಲೀ, ಲೌಕಿಕ ಪುರುಷನಿರಲೀ, ಕರ್ಮವಾಗಲೀ, ವೇದವಾಗಲೀ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮೀಮಾಂಸೆಯಾಗಲೀ, ನಾನಾ ವೇದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೇ ಇರಲೀ, ಈಶ್ವರನನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಮರ್ಥರಲ್ಲವೆಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅನನ್ಯ ಶರಣಾಗತ ಭಕ್ತರಲ್ಲದೆ ಇತರ ಜನರು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದಗಳನ್ನು 10 ಸಾವಿರ ಬಾರಿ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದರೂ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರರು - ಇದು ಶ್ರುತಿಯ ಮಾತಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಶಾಂತ, ನಿರ್ವಿಕಾರ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸದಾಶಿವನ ತತ್ತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ (ಜ್ಞಾನ) ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಆಗಬಲ್ಲದು. ಸುರೇಶ್ವರನೇ! ಕರ್ತವ್ಯ ಯಾವುದು, ಅಕರ್ತವ್ಯವು ಯಾವುದು ಇದನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವುದು ಅಭೀಷ್ಟವಾದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಇದರಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಅಂಶವನ್ನೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವೆ. ನೀನು ತನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳು. ಇಂದ್ರನೇ! ನೀನು ಲೋಕಪಾಲಕರೊಂದಿಗೆ ಇಂದು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪರಾಕ್ರಮ ತೋರುವೇ ಹೇಳು. ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನೇ ಸಹಾಯಕರಾದ ಈ ಪರಮ ಕ್ರೋಧೀ ರುದ್ರಗಣರು ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನವನ್ನೊಡ್ಡಲೆಂದೇ ಬಂದಿರುವರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ಯಜ್ಞದ ವಿಘ್ನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಉಪಾಯವು ವಸ್ತುತಃ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ನಾನು ಸತ್ಯ-ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಇಂದ್ರಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಪಾಲರು ದೊಡ್ಡ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು. ಆಗ ಮಹಾವೀರ ರುದ್ರಗಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ವೀರಭದ್ರನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೆ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ಲೋಕಪಾಲಕರನ್ನು ಗದರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ರುದ್ರಗಣರ ನಾಯಕನಾದ ವೀರಭದ್ರನು ರೋಷದಿಂದ ತತ್ಕ್ಷಣ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹರಿತವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಘಾಸಿಪಡಿಸಿದನು. ಆ ಬಾಣಗಳ ಏಟನ್ನು ತಿಂದು ಇಂದ್ರಾದಿ ಸಮಸ್ತ ಸುರೇಶ್ವರರು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿ ಹೋದರು. ಲೋಕಪಾಲಕರು ಹೊರಟುಹೋದರು, ದೇವತೆಗಳು ಓಡಿ ಹೋದರು ಆಗ ವೀರಭದ್ರನು ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಸಮಸ್ತ ಋಷಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಗೊಂಡು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶ್ರೀಹರಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ನತಮಸ್ತಕರಾಗಿ ನುಡಿದರು ದೇವದೇವನೇ! ರಮಾನಾಥ! ಸರ್ವೇಶ್ವರ! ಮಹಾಪ್ರಭುವೇ! ನೀನು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ನೀನೇ ಯಜ್ಞನಾಗಿರುವೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಯಜ್ಞವು ನಿನ್ನ ಕರ್ಮ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಯಜ್ಞದ ರಕ್ಷಕನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಕ್ಷಯಜ್ಞವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ನೀನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇದರ ರಕ್ಷಕರಿಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಋಷಿಗಳ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ವೀರಭದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಹೊರಟನು. ಶ್ರೀಹರಿಯು ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ಯುಕ್ತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ವೀರ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಶತ್ರುಮರ್ದನ ವೀರಭದ್ರನು ಕಠಿಣ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಗದರಿಸತೊಡಗಿದನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ವೀರಭದ್ರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ದೇವೇಶ್ವರ ವಿಷ್ಣು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನಗುತ್ತಾ ನುಡಿದನು.

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ವೀರಭದ್ರನೇ! ಇಂದು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಸೇವಕನಾಗಿರುವೆನು. ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ರುದ್ರದೇವನಿಂದ ವಿಮುಖವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಡ. ದಕ್ಷನು ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕರ್ಮಕಾಂಡದಲ್ಲೇ ಅವನಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆ ಇರುವುದು. ಇವನು ಮೂಢತೆಯಿಂದ ಮೊದಲು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪದೇ-ಪದೇ ತನ್ನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬರಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ್ದನು. ನಾನು ಭಕ್ತನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದೆನು. ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಧೀನನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಯ್ಯಾ! ದಕ್ಷನು ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಬೇಕಾಯಿತು. ರುದ್ರನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾದ ವೀರನೇ! ನೀನು ರುದ್ರ ತೇಜಃ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವೆ. ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಾಪದ ಆಶ್ರಯನಾಗಿರುವೆ, ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮುಂದರಿಯಲು ತಡೆಯುವೆನು, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತಡೆ. ಪರಿಣಾಮ ಏನಾಗಬೇಕೊ ಅದೇ ಆಗುವುದು, ನಾನು ಪರಾಕ್ರಮ ತೋರುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಮಹಾಬಾಹು ವೀರಭದ್ರನು ನಕ್ಕು ನುಡಿದನು ‘ತಾವು ನನ್ನ ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತರಾಗಿರುವಿ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು.’ ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಗಣನಾಯಕ ವೀರಭದ್ರನು ನಗುತ್ತಾ, ವಿನಯದಿಂದ ನತಮಸ್ತಕನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ದೇವನಲ್ಲಿ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು.

ವೀರಭದ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮಹಾಪ್ರಭುವೇ! ನಾನು ತಮ್ಮ ಭಾವವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತನ್ನು ಆಡಿದ್ದೆ. ಈಗ ಯಥಾರ್ಥ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳು. ಹರಿಯೇ! ಶಿವನಿರುವಂತೆಯೇ ನೀನೂ ಇರುವೆ. ನೀನಿರುವಂತೆಯೇ ಶಿವನಿರುವನು ಎಂದು ವೇದಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಹಾಗೂ ವೇದಗಳ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಗನುಸಾರವೇ ಇದೆ.* ರಮಾನಾಥನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಅವನ ಸೇವಕರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೂ ನಾನು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಈ ವಾದ-ವಿವಾದದ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕನುಸಾರವೇ ಆಗಿದೆ. ತಾವು ನನ್ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾತನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುರಿತು ಆದರದ ಭಾವದಿಂದಲೇ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.

* ಯಥಾ ಶಿವಸ್ತಥಾ ತ್ವಂ ಹಿ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಚ ತಥಾ ಶಿವಃ । ಇತಿ ವೇದಾ ವರ್ಣಯಂತಿ ಶಿವಶಾಸನತೋ ಹರೇ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ 36/66)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವೀರಭದ್ರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ನಗುತ್ತಾ ಅವನಿಗಾಗಿ ಹಿತಕರವಾದ ಮಾತನ್ನು ನುಡಿದನು.

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮಹಾವೀರನೇ! ನೀನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಃಶಂಕನಾಗಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡು. ನಿನ್ನ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಶರೀರವು ತುಂಬಿಹೋದಾಗಲೇ ನಾನು ನನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಸುಮ್ಮನಾದನು ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸೊಂಟಬಿಗಿದು ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಮಹಾಬಲಿ ವೀರಭದ್ರನೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾದನು.

ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಮತ್ತು ವೀರಭದ್ರರಲ್ಲಿ ಘೋರಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ವೀರಭದ್ರನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸ್ತಂಭಿತಗೊಳಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಶಾಙ್ಮಧನುಷ್ಯವನ್ನು ಮೂರು ತುಂಡುಗಳಾಗಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಆಗ ನನ್ನಿಂದ ಹಾಗೂ ಸರಸ್ವತಿಯಿಂದ ಬೋಧಿತನಾಗಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಆ ಮಹಾನ್ ಗಣನಾಯಕ ವೀರಭದ್ರನು ಅಸಹ್ಯ ತೇಜದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನೆಂದು ತಿಳಿದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಂತರ್ಧಾನನಾಗುವ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದನು. ಇತರ ದೇವತೆಗಳೂ ಕೂಡ ಸತಿಯ ಕುರಿತು ಆದ ಅನ್ಯಾಯದ್ದೇ ಇದೆಲ್ಲ ಭಾವೀ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. ಇತರರಿಗೆ ಈ ಸಂಕಟವನ್ನು ಇದಿರಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು ಅವೆಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ನಾನೂ ಕೂಡ ಪುತ್ರನ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಸತ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿಬಂದೆ. ಈಗ ನಾನೇನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ಆತುರನಾಗಿ ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದೆ. ನಾನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಹೊರಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ದೇವತೆಗಳು ಶಿವಗಣಗಳಿಂದ ಪರಾಜಿತರಾಗಿ ಓಡಿಹೋದರು. ಆ ಉಪದ್ರವವನ್ನು ನೋಡಿ ಮತ್ತು ಆ ಮಖದ ವಿಧ್ವಂಸವು ನಿಕಟ ಬಂದಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿದು ಆ ಯಜ್ಞವೂ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಗೊಂಡು ಮೃಗರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿಹೋಯಿತು. ಮೃಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಕಡೆಗೆ ಓಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ವೀರಭದ್ರನು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅದರ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಮುನಿಗಳ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಅಂಗ-ಭಂಗವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅನೇಕರನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದನು. ಪ್ರತಾಪೀ ಮಣಿಭದ್ರನು ಭೃಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕುಕ್ಕಿ ಅವನ ಎದೆಯನ್ನು ಕಾಲಿಂದ ಒತ್ತಿಹಿಡಿದು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅವನ ಗಡ್ಡ-ಮೀಸೆಗಳನ್ನು ಬೋಳಿಸಿದನು. ಚಂಡನು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಿಂದ ಪೂಷಾನ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಮುರಿದುಬಿಟ್ಟನು; ಏಕೆಂದರೆ, ಹಿಂದೆ ದಕ್ಷನು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಬೈಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಹಲ್ಕಿರಿದು ನಕ್ಕಿದ್ದನು. ನಂದಿಯು ಭೃಗುವನ್ನು ರೋಷದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ, ಅವನ ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಬಿಟ್ಟನು; ಏಕೆಂದರೆ, ದಕ್ಷನು ಶಿವನಿಗೆ ಶಾಪಕೊಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವನು ಕಣ್ಸನ್ನೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿ ರುದ್ರಗಣ ನಾಯಕರು ಸ್ವಧಾ, ಸ್ವಾಹಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾ ದೇವಿಯರ ಬಹಳ (ದುರ್ದಶೆ) ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮಂತ್ರ-ತಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜನರನ್ನು ಕೂಡ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ದಕ್ಷನು ಭಯದಿಂದಾಗಿ ಅಂತರ್ವೇದಿಯೊಳಗೆ ಅಡಗಿದನು. ವೀರಭದ್ರನು ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ತಂದು. ಅವನ ಎರಡೂ ಕೆನ್ನೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅವನ ತಲೆಯಮೇಲೆ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಆಘಾತ ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಯೋಗದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದಕ್ಷನ ತಲೆಯು ಅಭೇದ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಅದರಿಂದ ತುಂಡಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸಮಸ್ತ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಇವನ ಶಿರವು ತುಂಡಾಗಲಾರದು ಎಂದು ವೀರಭದ್ರನು ತಿಳಿದಾಗ ದಕ್ಷನ ಎದೆಯಮೇಲೆ ಕಾಲಿಟ್ಟು ಅದುಮಿ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಕತ್ತನ್ನು ಕಿವುಚಿ ಕಿತ್ತು ಹಾಕಿದನು. ಮತ್ತೆ ಶಿವದ್ರೋಹಿ ದುಷ್ಟ ದಕ್ಷನ ಆ ತಲೆಯನ್ನು ಗಣನಾಯಕ ವೀರಭದ್ರನು ಅಗ್ನಿಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಎಸೆದನು. ಅನಂತರ ಸೂರ್ಯನು ಘೋರ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ ಉದಯಾಚಲದಲ್ಲಿ ಆರೂಢನಾಗುವಂತೆಯೇ ವೀರಭದ್ರನು ದಕ್ಷನನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿ ಕೂಡಲೇ ಅಲ್ಲಿಂದ ಉತ್ತಮ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ವೀರಭದ್ರನು ಕೆಲಸವನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು ಹಾಗೂ ವೀರಭದ್ರನನ್ನು ವೀರ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನಾಗಿಸಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 36-37)

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಾಜಯದಲ್ಲಿ ದಧೀಚ ಮುನಿಯ ಶಾಪವೇ ಕಾರಣವೆಂದು ತಿಳಿಸುವುದು, ದಧೀಚ ಮತ್ತು ಕ್ಷುವನ ವಿವಾದದ ಇತಿಹಾಸ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಅಮಿತ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿರುವ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದರು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡರು. ಅವರು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ತಂದೆಯೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಶಿವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇತರ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಹೋದನು? ಅದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ತಿರಸ್ಕಾರವಾಯಿತು. ಅವನು ಪ್ರಳಯಕಾರೀ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇನು? ಹಾಗಿರುವಾಗ ಅವನು ಅಜ್ಞಾನೀ ಪುರುಷರಂತೆ ರುದ್ರಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡಿದನು? ಕರುಣಾನಿಧೇ! ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಹ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ನೀನು ಕೃಪೆಮಾಡಿ ನನ್ನ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಷ್ಟಮಾಡು. ಪ್ರಭೋ! ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಶಿವಚರಿತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ನಾರದನೇ! ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ಷುವರಾಜನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ದಧೀಚ ಮುನಿಯು ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅದರಿಂದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತನ್ನು ಮರೆತು, ಇತರ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದನು. ಧದೀಚನು ಏಕೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು? ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ಷುವನೆಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಓರ್ವ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ರಾಜನಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಮಹಾಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮುನೀಶ್ವರ ದಧೀಚನ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಾಗ ಕ್ಷುವ ಮತ್ತು ದಧೀಚರಲ್ಲಿ ವಿವಾದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅದು ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾ ಅನರ್ಥಕಾರಿ ಎಂದು ವಿಖ್ಯಾತ ವಾಯಿತು. ಆ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ವೇದದ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಶಿವಭಕ್ತ ದಧೀಚರು - ಶೂದ್ರ, ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಈ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿರುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಹಾಮುನಿ ದಧೀಚನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಧನ-ವೈಭವದ ಮದದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ಕ್ಷುವರಾಜನು ಅದನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಕ್ಷುವನು ಹೇಳಿದನು — ರಾಜನು ಇಂದ್ರಾದಿ ಎಂಟು ಲೋಕಪಾಲಕರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವನು. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ವರ್ಣಗಳ, ಆಶ್ರಮಗಳ ಪಾಲಕನೂ, ಪ್ರಭುವೂ ಆಗಿರುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜನೇ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ರಾಜನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಶ್ರುತಿಯೂ ‘ರಾಜನು ಸರ್ವ ದೇವಮಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಶ್ರುತಿಯ ಮಾತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ದೇವತೆ ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಈ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗಿಂತ ರಾಜನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಚ್ಯವನನಂದನನೇ! ನೀವು ಇದರ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಮಾಡಿ, ನನ್ನನ್ನು ಅನಾದರಿಸಬೇಡ; ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಸರ್ವಥಾ ನಿಮಗೆ ಪೂಜನೀಯನಾಗಿರುವೆನು.

ಕ್ಷುವರಾಜನ ಈ ಮತವು ಶ್ರುತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೃಗುಕುಲ ಭೂಷಣ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ದಧೀಚನಿಗೆ ಭಾರೀ ಸಿಟ್ಟು ಬಂತು. ಮುನಿಯೇ! ತನ್ನ ಗೌರವವನ್ನು ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಕುಪಿತರಾದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ದಧೀಚನು ಕ್ಷುವನ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬಲಕೈಯ ಮುಷ್ಠಿಯಿಂದ ಗುದ್ದಿದನು. ಅವರ ಏಟನ್ನು ತಿಂದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಧಿಪತಿ ಕುತ್ಸಿತ ಬುದ್ಧಿಯ ಕ್ಷುವನು ಅತ್ಯಂತ ಕುಪಿತನಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ವಜ್ರದಿಂದ ದಧೀಚನನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದನು. ಆ ವಜ್ರಾಘಾತದಿಂದ ಭೃಗುವಂಶೀ ದಧೀಚನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು. ಭಾರ್ಗವವಂಶಧರ ದಧೀಚನು ಬೀಳುವಾಗ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ಯೋಗೀ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಬಂದು ಕ್ಷುವನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದ ದಧೀಚನ ಶರೀರವನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಜೋಡಿಸಿದರು. ದಧೀಚನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಜೋಡಿಸಿ ಶಿವಭಕ್ತಶಿರೋಮಣಿ ಹಾಗೂ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಅವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದರು.

ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದರು — ಅಯ್ಯಾ ದಧೀಚನೆ! ನಾನು ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ನಿನಗೆ ಶ್ರುತಿಪ್ರತಿಪಾದಿತ ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವೆನು.

‘ತ್ಯ್ರಂಬಕಂ ಯಜಾಮಹೇ’ ನಾವು ಭಗವಾನ್ ತ್ಯ್ರಂಬಕನನ್ನು ಯಜನ (ಆರಾಧನೆ) ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ತ್ಯ್ರಂಬಕದ ಅರ್ಥ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ತಂದೆಯಾದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ ಶಿವನು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಸೂರ್ಯ, ಸೋಮ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ-ಮೂರು ಮಂಡಲಗಳ ಪಿತೃನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸತ್ತ್ವ, ರಜ, ತಮ ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಮಹೇಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತ್ಮತತ್ತ್ವ, ವಿದ್ಯಾತತ್ತ್ವ, ಶಿವತತ್ತ್ವ ಈ ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳ, ಆಹವನೀಯ, ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿ. ಈ ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳ, ಸರ್ವತ್ರ ದೊರೆಯುವ ಪೃಥಿವೀ, ಜಲ, ತೇಜ ಈ ಮೂರು ಮೂರ್ತ ಭೂತಗಳ (ಅಥವಾ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾದಿ ಭೇದದಿಂದ ತ್ರಿವಿಧ ಭೂತಗಳ), ತ್ರಿದಿವ (ಸ್ವರ್ಗ)ದ, ತ್ರಿಭುಜದ, ತ್ರಿಧಾಭೂತ ಎಲ್ಲದರ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಮಹಾನ್ ಈಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. (ಇಲ್ಲಿಯತನಕ ಮಂತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಚರಣದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯಾಯಿತು). ಮಂತ್ರದ ದ್ವಿತಿಯ ಚರಣ ‘ಸುಗಂಧಿಂ ಪುಷ್ಟಿವರ್ಧನಮ್’ ಎಂದಾಗಿದೆ. ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸುಗಂಧವಿರುವಂತೆಯೇ, ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ, ಇತರ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅವನು ಪ್ರಕಾಶಕ ಸಾರಭೂತ ಆತ್ಮನ ರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಗಂಧಯುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇವತೆಗಳ ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. (ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ‘ಸುಗಂಧಿಮ್’ ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಆಯಿತು. ಈಗ ‘ಪುಷ್ಟಿವರ್ಧನಮ್’ ಇದರ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.) ಉತ್ತಮ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಶಿವನಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪೋಷಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಿಶೇಷದವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಕಲ್ಪಗಳ ಪುಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮನ, ವಿಷ್ಣುವಿನ, ಮುನಿಗಳ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಸಹಿತ ದೇವತೆಗಳ ಪೋಷಣವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನೇ ‘ಪುಷ್ಟಿವರ್ಧನ’ನಾಗಿದ್ದಾನೆ. (ಈಗ ಮಂತ್ರದ ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಚರಣಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.) ಆ ಎರಡು ಚರಣಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಇಂತಿದೆ ‘ಉರ್ವಾರುಕಮಿವ ಬಂಧನಾನ್ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮುಕ್ಷೀಯಮಾಮೃತಾತ್’ ಅರ್ಥಾತ್ ‘ಪ್ರಭೋ! ಗರಬುಜವು ಹಣ್ಣಾದಾಗ ಬಳ್ಳಿಯ ಬಂಧನದಿಂದ ಕಳಚುವಂತೆಯೇ ನಾನು ಮೃತ್ಯುರೂಪೀ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಲಿ, ಅಮೃತಪದ (ಮೋಕ್ಷ )ದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗದಿರಲಿ’ ಆ ರುದ್ರದೇವನು ಅಮೃತ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವನು. ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ, ಯೋಗದಿಂದ ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವನಿಗೆ ನೂತನ ಜೀವನ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸತ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಮೃತ್ಯುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವನು; ಏಕೆಂದರೆ, ‘ಉರ್ವಾರುಕ ಅರ್ಥಾತ್ ಗರಬುಜದ ಬಳ್ಳಿಯು ತನ್ನ ಫಲವನ್ನು ಬಂಧಿಸಿಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹಣ್ಣಾದಾಗ ತಾನೇ ಅದನ್ನು ಬಂಧಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.’ ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಂತನೇ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವನು.

ಇದು ಮೃತಸಂಜೀವನೀ ಮಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ನನ್ನ ಮತದಂತೆ ಸರ್ವೋತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ನಿಯಮದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸು. ಜಪ ಮತ್ತು ಹವನದ ಬಳಿಕ ಇದರಿಂದಲೇ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿದ ಜಲವನ್ನು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿ ಹಾಗೂ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅವನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಮಾಡುತ್ತಾ ಇರು. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಭಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ನ್ಯಾಸಾದಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡಿದಮೇಲೆ ಶಾಂತಭಾವದಿಂದ ಕುಳಿತು ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಕರನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು. ಅದಕ್ಕನುಸಾರ ಅವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ನಿರಂತರ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಪುರುಷನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವನು.

ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಧ್ಯಾನ

ಹಸ್ತಾಂಭೋಜಯುಗಸ್ಥಕುಂಭಯುಗಲಾದುದ್ಧೃತ್ಯ ತೋಯಂ ಶಿರಃ

ಸಿಂಚಂತಂ ಕರಯೋರ್ಯುಗೇನದಧತಂ ಸ್ವಾಂಕೆ ಸಕುಂಭೌಕರೌ ।

ಅಕ್ಷಸ್ರಙ್ ಮೃಗಹಸ್ತಮಂಬುಜಗತಂ ಮೂರ್ಧಸ್ಥಚಂದ್ರಸ್ರವತ್

ಪೀಯೂಷಾರ್ದ್ರತನುಂ ಭಜೆ ಸಗಿರಿಜಂ ತ್ರ್ಯಕ್ಷಂ ಚ ಮೃತ್ಯುಂಜಯಮ್ ॥

ಅವನು ತನ್ನ ಎರಡು ಕರಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ಎರಡು ಕಲಶಗಳ ಜಲದಿಂದ ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಕೈಗಳ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಬೇರೆ ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಲಶಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನ್ನು ತನ್ನ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವನು. ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮೃಗಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ಕಮಲದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವನು. ಶಿರದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಿತನಾದ ಚಂದ್ರನಿಂದ ನಿರಂತರ ಒಸರುವ ಅಮೃತದಿಂದ ಅವನ ಇಡೀ ಶರೀರವು ನೆನೆದಿದೆ. ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನೀ ಉಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಗವಾನ್ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನನ್ನು ನಾನು ಭಜನೆ (ಚಿಂತನೆ) ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅಯ್ಯಾ! ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ದಧೀಚನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಅವರ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದಧೀಚರು ತುಂಬ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ವನಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರದ ಜಪ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಆ ಮಂತ್ರದ ಜಪ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ದಧೀಚರು ಮಹಾ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಶಿವನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದರು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಆ ಜಪದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತನಾದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದಧೀಚನಿಗೆ ಪ್ರೇಮವಶನಾಗಿ ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ತನ್ನ ಪ್ರಭು ಶಂಭುವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದರ್ಶನಮಾಡಿ ಮುನೀಶ್ವರ ದಧೀಚರಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷ ವಾಯಿತು. ಅವರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಮಾಡಿದರು. ಅಯ್ಯಾ! ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಮುನಿಯ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಶಿವನು ಚ್ಯವನಕುಮಾರ ದಧೀಚನಿಗೆ ‘ನೀನು ವರವನ್ನು ಕೇಳು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಕ್ತಶಿರೋಮಣಿ ದಧೀಚರು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು, ನತಮಸ್ತಕನಾಗಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದರು.

ದಧೀಚನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ನನಗೆ ಮೂರು ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡು. ನನ್ನ ಎಲುಬುಗಳು ವಜ್ರದಂತಾಗಲೀ ಯಾರೂ ನನ್ನನ್ನು ವಧಿಸದೇ ಇರಲೀ. ನಾನು ಸರ್ವತ್ರ ಅದೀನನಾಗಿ ಇರುವೆನು. ಎಂದೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ದೀನತೆ ಬರದಿರಲಿ.

ದಧೀಚಿಯ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನಿಗೆ ಆ ಮೂರು ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಶಿವನಿಂದ ಮೂರು ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ವೇದಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಮಹಾಮುನಿ ದಧೀಚರು ಆನಂದಮಗ್ನನಾಗಿ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕ್ಷುವರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಮಹಾದೇವನಿಂದ ಅವಧ್ಯತೆ, ವಜ್ರಮಯ ಅಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದೀನತೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ದಧೀಚರು ರಾಜೇಂದ್ರ ಕ್ಷುವನ ತಲೆಯಮೇಲೆ ಕಾಲಿನಿಂದ ಒದೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು ಮತ್ತೆ ಕ್ಷುವರಾಜ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ದಧೀಚನ ಮೇಲೆ ವಜ್ರದಿಂದ ಪ್ರಹರಿಸಿದನು. ಅವರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗೌರವಕ್ಕಿಂತಲು ಹೆಚ್ಚು ಗರ್ವದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕ್ಷುವನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಆ ವಜ್ರವು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮಹಾತ್ಮಾ ದಧೀಚನ ನಾಶಮಾಡಲಾರದೆ ಹೋಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಕುಮಾರನಾದ ಕ್ಷುವನಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಮುನೀಶ್ವರ ದಧೀಚನ ಅವಧ್ಯತೆ, ಅದೀನತೆ ಹಾಗೂ ವಜ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮಕುಮಾರ ಕ್ಷುವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು. ಅವನು ಕೂಡಲೇ ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಇಂದ್ರನ ತಮ್ಮನಾದ ಮುಕುಂದವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಆ ಶರಣಾಗತಪಾಲಕ ನರೇಶನು ಮೃತ್ಯುಂಜಯಸೇವಕ ಧದೀಚನಿಂದ ಪರಾಜಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಕ್ಷುವನ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಗರುಡಧ್ವಜ ಭಗವಾನ್ ಮಧುಸೂದನನು ಬಹು ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು. ಅವನು ರಾಜನಿಗೆ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಆ ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಜನಾರ್ದನನ ದರ್ಶನಮಾಡಿ ಆ ಗರುಡಧ್ವಜನನ್ನು ಕ್ಷುವನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಿಯ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ದೇವೇಶ್ವರಾದಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾದ ಅಜೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣ ದೇವನನ್ನು ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಮಾಡಿ ರಾಜನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ, ಆ ಜನಾರ್ದನನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ಪ್ರಣಾಮಗೈದು, ಅವನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು.

ರಾಜನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಭಗವಂತನೇ! ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ದಧೀಚನೆಂಬ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿರುವನು. ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿನಯದ ಭಾವವಿದೆ. ಅವನು ಮೊದಲು ನನ್ನ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಈಗ ರೋಗ-ಶೋಕದಿಂದ ರಹಿತ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಹಾದೇವನ ಆರಾಧನೆಮಾಡಿ ಅವನು ಆ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಶಿವನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಅವಧ್ಯನಾಗಿರುವನು. ಒಂದು ದಿನ ಆ ಮಹಾತಪಸ್ವೀ ದಧೀಚನು ತುಂಬಿದ ಸಭೆಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಎಡಕಾಲಿನಿಂದ ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ವೇಗವಾಗಿ ಅವಹೇಳನಪೂರ್ವಕ ಒದ್ದು, ಗರ್ವದಿಂದ ‘ನಾನು ಯಾರಿಗೂ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹರಿಯೇ! ಅವನು ಮೃತ್ಯುಂಜಯನಿಂದ ಉತ್ತಮ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಅನುಪಮ ಗರ್ವದಿಂದ ಮೆರೆಯುತ್ತಿರುವನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಮಹಾತ್ಮಾ ದಧೀಚರ ಅವಧ್ಯತೆಯ ಸಮಾಚಾರ ತಿಳಿದು ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮಹಾದೇವನ ಅತುಲಿತ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಕ್ಷುವರಾಜನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು ರಾಜೇಂದ್ರನೇ ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಭಯವಿಲ್ಲ. ಭೂಪತಿಯೇ! ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರುದ್ರಭಕ್ತರಿಗಾದರೋ ಭಯವೆಂಬ ಯಾವ ವಸ್ತುವೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ನಿನ್ನ ಕಡೆಯಿಂದ ಏನಾದರು ಮಾಡಿದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಧೀಚನಿಗೆ ದುಃಖ ವಾದೀತು ಹಾಗೂ ಅದು ನನ್ನಂತಹ ದೇವತೆಗಾಗಿಯೂ ಶಾಪದ ಕಾರಣವಾದೀತು. ರಾಜೇಂದ್ರನೇ! ದಧೀಚನ ಶಾಪದಿಂದ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸುರೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಂದ ನನ್ನ ಪರಾಜಯವಾದೀತು ಮತ್ತು ಪುನಃ ನನ್ನ ಉತ್ಥಾನವೂ ಆದೀತು. ಮಹಾರಾಜನೇ! ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದು ಏನನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನೊಬ್ಬನೇ ನಿನಗಾಗಿ ದಧೀಚನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವೆನು.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕ್ಷುವನು ಹೇಳಿದನು ‘ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ’. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 38)

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಪರಾಜಿತ ದಧೀಚನ ಶಾಪ ಮತ್ತು ಕ್ಷುವನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಕ್ಷುವರಾಜನ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ದಧೀಚನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಆ ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀಹರಿಯು ಶಿವಭಕ್ತ ಶಿರೋಮಣಿ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ದಧೀಚನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಕ್ಷುವನ ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಉದ್ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ದಧೀಚನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಬೇಡುವೆನು. ಅದನ್ನು ನೀನು ನನಗೆ ಕೊಡು.

ಕ್ಷುವನ ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ದೇವಾಧಿದೇವ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಹೀಗೆ ಯಾಚಿಸಿದಾಗ ಶೈವಶಿರೋಮಣಿ ದಧೀಚಿಯು ಕೂಡಲೇ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ದಧೀಚನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ನೀವು ಏನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವಿರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದುಬಿಟ್ಟೆ. ನೀವು ಕ್ಷುವನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವಿರಿ. ನೀನು ಪೂರ್ಣ ಮಾಯಾವಿಯಾಗಿರುವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೇವೇಶ ಜನಾರ್ದನನೇ! ನನಗೆ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ, ವರ್ತಮಾನ - ಮೂರು ಕಾಲಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಸದಾಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಸುವ್ರತನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಪಾಪಹಾರೀ ಶ್ರೀಹರಿ ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆಗಿರುವೆ. ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವೇಷವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. ದುಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಕ್ಷುವರಾಜನು ನಿನ್ನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವನು. (ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಆಗಮಿಸಿರುವೆ) ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಭಕ್ತವತ್ಸಲತೆಯನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆನು. ಈ ಹಟವನ್ನು ಬಿಡು. ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಗ್ರಹಣಮಾಡಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸು. ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತೇನೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನಿಂದ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಭಯ ಉಂಟಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ನೀನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಣೆಮಾಡಿ ಹೇಳು. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶಿವನ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತದೆ. ನಾನು ಎಂದೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೇವತೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ದೈತ್ಯರಿಂದ ನನಗೆ ಭಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣವು ಹೇಳಿದನು — ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ದಧೀಚನೇ! ನಿನ್ನ ಭಯವು ಸರ್ವಥಾ ನಾಶವಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನು ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವೆ. ಅದರಿಂದ ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗಿರುವೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ನೀನು ಒಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವಿ ಕ್ಷುವರಾಜನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ - ‘ರಾಜೇಂದ್ರ! ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೆದರುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿಬಿಡು.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ಶೈವಶಿರೋಮಣಿ ಮಹಾಮುನಿ ದಧೀಚನು ನಿರ್ಭಯನಾಗಿಯೇ ಇದ್ದು ನಕ್ಕು ನುಡಿದನು.

ದಧೀಚನು ಹೇಳಿದನು — ನಾನು ದೇವಾಧಿದೇವ ಪಿನಾಕ ಪಾಣಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಎಲ್ಲಿಯೂ, ಎಂದಿಗೂ, ಯಾರಿಂದಲೂ ಹಾಗೂ ಕಿಂಚಿತ್ತಾದರೂ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ. ಸದಾ ನಿರ್ಭಯನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತೇನೆ.

ಆಗ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮುನಿಯನ್ನು ಮಣಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ದೇವತೆಗಳೂ ಕೂಡ ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲರ ಎಲ್ಲ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಕುಂಠಿತವಾದುವು. ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಅಗಣಿತ ಗಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಮಹರ್ಷಿಯು ಅವನ್ನು ಭಸ್ಮವಾಗಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಆಗ ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಅನಂತ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನೋಡಿ ಚ್ಯವನಕುಮಾರನು ಜಗದೀಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ದಧೀಚನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮಹಾಬಾಹುವೇ! ಮಾಯೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಡು. ವಿಚಾರ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದು ಆಭಾಸ ಮಾತ್ರವೆಂದು ಕಂಡುಬರುವುದು. ಮಾಧವನೇ! ನಾನು ಸಾವಿರಾರು ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವೆನು. ನೀನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಸಹಿತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡು. ನಿರಾಲಸ್ಯನಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಾಗೂ ರುದ್ರರನ್ನು ದರ್ಶಿಸು. ನಾನು ನಿನಗೆ ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ತೇಜದಿಂದ ಪೂರ್ಣಶರೀರವುಳ್ಳ ಚ್ಯವನಕುಮಾರ ದಧೀಚ ಮುನಿಯು ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಅವನ ಮೇಲೆ ಪುನಃ ಸಿಟ್ಟಾಗಲು ಬಯಸಿದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕ್ಷುವರಾಜನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ನಾನು ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಿತನಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಭಗವಾನ್ ಪದ್ಮನಾಭನನ್ನು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಧಮಾಡುವುದರಿಂದ ತಡೆದೆನು. ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಇವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಧೀಚನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಕ್ಷುವನು ಅತ್ಯಂತ ದೀನನಾಗಿ ಆ ಮುನೀಶ್ವರ ದಧೀಚಿಯ ಹತ್ತಿರಹೋಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸತೊಡಗಿದನು.

ಕ್ಷುವರಾಜನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಶಿವಭಕ್ತ ಶಿರೋಮಣಿಯೇ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿರಿ. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ತಾವು ದುರ್ಜನರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೂರ ಇರುವವರು. ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ಮಾಡಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದರೇ! ಕ್ಷುವರಾಜನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಧಿಯಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ
ದಧೀಚಿಯು ಅವನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದರು. ಅನಂತರ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಮುನಿಯು ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶಾಪ ಕೊಡಲು ಮುಂದಾದರು.

ದಧೀಚನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರಸಹಿತ ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ನೀವೆಲ್ಲ ರುದ್ರನ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಗಣಗಳಸಹಿತ ಪರಾಜಿತರಾಗಿ, ಧ್ವಸ್ತರಾಗಿರಿ.

ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಈ ವಿಧವಾಗಿ ಶಾಪವನ್ನಿತ್ತು ಕ್ಷುವನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ರಾಜರ ಪೂಜನೀಯ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ದಧೀಚನು ಹೇಳಿದನು - ‘ರಾಜೇಂದ್ರನೇ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಬಲಿಷ್ಠರು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ’ ಹೀಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟರೂಪದಿಂದ ಹೇಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಧೀಚನು ತನ್ನ ಆಶ್ರಮದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ದಧೀಚನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾತ್ರಮಾಡಿ ಕ್ಷುವನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಬಳಿಕ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ವೈಕುಂಠಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಾನೇಶ್ವರವೆಂದು ತೀರ್ಥರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಸ್ಥಾನೇಶ್ವರನ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯನು ಶಿವಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಅಯ್ಯಾ! ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಕ್ಷುವ ಮತ್ತು ದಧೀಚರ ವಿವಾದದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದೆ ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ದೊರೆತ ಶಾಪ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆನು. ಕ್ಷುವ ಮತ್ತು ದಧೀಚರ ವಿವಾದ ಸಂಬಂಧೀ ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನಿತ್ಯವು ಪಾರಾಯಣೆ ಮಾಡುವವನು ಅಪಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆದ್ದು, ದೇಹತ್ಯಾಗದ ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಪಠಿಸಿ ರಣಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವವನಿಗೆ ಎಂದೂ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಭಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ವಿಜಯಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 39)

ದೇವತೆಗಳಿಂದೊಡಗೂಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಅವನಿಗೆ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಬೇಡಲು ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟು, ಅವನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವುದು

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ವಿಧಾತನೇ! ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ನೀವು ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಸುವವರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ನೀವು ಈ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತ ಹಾಗೂ ರಮಣೀಯ ಶಿವಲೀಲೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದಿರಿ. ಅಪ್ಪಾ! ವೀರನಾದ ವೀರಭದ್ರನು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಿ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಏನಾಯಿತು? ಇದನ್ನು ನಮಗೆ ತಿಳಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ನಾರದನೇ! ರುದ್ರದೇವರ ಸೈನಿಕರು ಅಂಗ-ಭಂಗಗೊಳಿಸಿದ ಆ ಸಮಸ್ತ ಪರಾಜಿತ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳು ಆಗ ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭೂವಾದ ನನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಪದೇ-ಪದೇ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ವಿಶೇಷ ಕ್ಲೇಶಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಗ್ರನಾಗಿ ವ್ಯಥಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಿಂತೆಮಾಡತೊಡಗಿದೆನು. ಮತ್ತೆ ನಾನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದೆನು. ಇದರಿಂದ ನನಗೆ ಸಮಯೋಚಿತ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಅವನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡೆನು. ದೇವನೇ! ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲಾದರೂ ಯಜ್ಞವು ಪೂರ್ಣವಾಗಲೀ, ಯಜಮಾನನು ಜೀವಿತನಾಗಲೀ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳು ಸುಖಿಗಳಾಗಲಿ, ಅಂತಹ ಉಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡು. ದೇವದೇವ ರಮಾನಾಥನೇ! ದೇವ ಸುಖದಾಯಕ ವಿಷ್ಣುವೇ ! ದೇವತೆಗಳಾದ ನಾವು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇವೆ.

ಭಗವಾನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಶಿವನಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ದೀನತೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಪರಮ ಸಮರ್ಥ ತೇಜಸ್ವೀ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರು ಅಪರಾಧ ನಡೆದುಹೋದರೂ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಆ ಅಪರಾಧವು ಮಂಗಲಕಾರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಧಾತನೇ ! ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಅಪರಾಧಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇವರು ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿಗೆ ಯಜ್ಞದ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಶುದ್ಧ ಹೃದಯದಿಂದ ಬೇಗನೇ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುವ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಿರಿ. ಅವನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಯಾಚಿಸಿರಿ. ಆ ಭಗವಂತನು ಕುಪಿತನಾದಾಗ ಈ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಶಾಸನದಿಂದ ಲೋಕಪಾಲಸಹಿತ ಯಜ್ಞದ ಜೀವನವು ಶೀಘ್ರವೇ ಸಮಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾದೇವನು ಈಗ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭೆ ಸತಿಯಿಂದ ಅಗಲಿರುವನು. ಅತ್ಯಂತ ದುರಾತ್ಮಾ ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ದುರ್ವಚನರೂಪೀ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಘಾಸಿಪಡಿಸಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಬೇಗನೇ ಹೋಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಪರಾಧಗಳ ಕುರಿತು ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ವಿಧಿಯೇ! ಅವನನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಕೇವಲ ಇದೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಉಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗ ಬಹುದೆಂದು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿರುವೆನು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನಾನೂ ಕೂಡ ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಶಿವನ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವೆನು ಹಾಗೂ ಅವನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಬೇಡುವೆನು.

ದೇವತೆಗಳಸಹಿತ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಆದೇಶವನ್ನಿತ್ತು ಶ್ರೀಹರಿಯು ದೇವಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ ಮೊದಲಾದವರು ಯಾರ ಸ್ವರೂಪರಾಗಿದ್ದಾರೋ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ವೈಕುಂಠಧಾಮ ದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಶುಭ ನಿವಾಸವಾದ ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಕೈಲಾಸವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಸದಾ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಭಿನ್ನರಾದ ಕಿನ್ನರ, ಅಪ್ಸರೆಯರು, ಯೋಗಸಿದ್ಧ ಮಹಾತ್ಮರು ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸೇವಿಸುವರು. ಆ ಪರ್ವತವು ಬಹಳ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಹತ್ತಿರವೇ ರುದ್ರದೇವರ ಮಿತ್ರ ಕುಬೇರನ ಮಹಾದಿವ್ಯವೂ, ರಮಣೀಯವೂ ಆದ ಅಲಕಾಪುರಿಯಿದೆ; ಅದನ್ನು ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ನೋಡಿದರು. ಆ ಪುರಿಯ ಸಮೀಪವೇ ಸೌಗಂಧಿಕಾ ವನವೂ ದೇವತೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಅದು ಎಲ್ಲರೀತಿಯ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ನಳಿ-ನಳಿಸುತ್ತಾ ದಿವ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಿರುವ ಸೌಗಂಧಿಕ ಎಂಬ ಕಮಲಗಳು ಅರಳಿದ್ದವು. ಅದರ ಹೊರಗೆ ನಂದಾ ಮತ್ತು ಅಲಕನಂದಾ ಎಂಬ ಅತ್ಯಂತಪಾವನ ದಿವ್ಯ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವು ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಯಕ್ಷರಾಜ ಕುಬೇರನ ಅಲಕಾಪುರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸೌಗಂಧಿಕ ವನವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿ ಮುಂದೆನಡೆದ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲೇ ಶಂಕರನ ವಟವೃಕ್ಷವನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅದು ಸುತ್ತಲೂ ತನ್ನ ಅವಿಚಲ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಹರಡಿತ್ತು. ಆ ವೃಕ್ಷವು ನೂರು ಯೋಜನ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಶಾಖೆಗಳು ಎಪ್ಪತ್ತೈದು ಯೋಜನದವರೆಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಅದರಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಗೂಡುಗಳು ಇದ್ದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಗ್ರೀಷ್ಮದ ತಾಪವಾದರೋ ಅದರಿಂದ ಸದಾ ದೂರವೇ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮಾ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದರ ದರ್ಶನ ಆಗಬಲ್ಲದು. ಅದು ಪರಮ ರಮಣೀಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪಾವನವಾಗಿದೆ. ಆ ದಿವ್ಯ ವೃಕ್ಷವು ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ಯೋಗಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಯೋಗಿಗಳಿಂದ ಸೇವ್ಯವೂ ಪರಮೋತ್ತಮವೂ ಆಗಿದೆ. ಮುಮುಕ್ಷುಗಳ ಆಶ್ರಯಭೂತ ಆ ಮಹಾಯೋಗಮಯ ವಟವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿದರು. ನನ್ನ ಪುತ್ರರಾದ ಮಹಾಸಿದ್ಧ ಸನಕಾದಿಗಳು ಸದಾ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿದ್ದು, ಶಾಂತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಶ್ರೀವಿಗ್ರಹವು ಪರಮಶಾಂತವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಸಖ ಗುಹ್ಯಕರ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಒಡೆಯನಾದ ಕುಬೇರನು ತನ್ನ ಸೇವಕಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬಿ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ವಿಶೇಷರೂಪದಿಂದ ಅವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಆಗ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ಪರಮಪ್ರಿಯನಾಗಿ ತೋರುವ ಸುಂದರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದನು. ಭಸ್ಮಾದಿಗಳಿಂದ ಅವನ ಅಂಗಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ವತ್ಸಲ ಸ್ವಭಾವದ ಕಾರಣ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಸುಹೃದ್ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ನಾರದನೇ ! ಅಂದು ಅವನು ಒಂದು ಕುಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದನು. ಎಲ್ಲ ಸಂತರು ಕೇಳುವಂತೆ ನಿನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಎಡಕಾಲನ್ನು ತನ್ನ ಬಲ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಎಡ ಕೈಯನ್ನು ಎಡಮೊಣಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಮಣಿಗಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸುಂದರ ತರ್ಕಮುದ್ರೆ*ಯಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದನು.

* ತರ್ಜನಿಯನ್ನು ಅಂಗುಷ್ಠದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಬೇರೆ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿಸಿ ಚಾಚಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಿದ್ಧಬಂಧವು ತರ್ಕಮುದ್ರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನೇ ಜ್ಞಾನಮುದ್ರೆ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಗಿದು, ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು. ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ನೋಡಿ ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯದಾತನಾದ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಎದ್ದು ನಿಂತು ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ, ಲೋಕಪಾಲಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುವಂತೆಯೇ ಅವನು ನನಗೂ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳಿಂದ, ಸಿದ್ಧರಿಂದ, ಗಣಾಧೀಶರಿಂದ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತನಾದ, ಸ್ವತಃ (ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮತ್ತು ನನಗೆ) ನಮಸ್ಕರಿಸುವಂತಹ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಆದರದಿಂದ ವಾರ್ತಾಲಾಪವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 40)

ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸ್ತುತಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದೇವತೆಗಳ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದುದು, ದಕ್ಷನು ಜೀವಿತನಾಗಲೆಂಬ ವರದಾನ, ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಮುಂತಾದವರೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶಿವನು ದಕ್ಷನನ್ನು ಜೀವಿತಗೊಳಿಸುವುದು, ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವೇ ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಶಿವನ ಸ್ತುತಿ

ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿನಯದೊಂದಿಗೆ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಕೊನೆಗೆ ಹೇಳಿದರು — ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ! ನೀನು ಪರ(ಉತ್ಕೃಷ್ಟ)ಪರಮೇಶ್ವರ, ಪರಾತ್ಪರ ಹಾಗೂ ಪರಾತ್ಪರತರನಾಗಿರುವೆ. ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿ ಮಹೇಶ್ವರನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ನೀನು ವಿಷ್ಣು ಕಳತ್ರ, ವಿಷ್ಣುಕ್ಷೇತ್ರ, ಭಾನು, ಭೈರವ, ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲ, ತ್ರ್ಯಂಬಕ ಹಾಗೂ ವಿಹರಣಶೀಲನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಮೃತ್ಯುಂಜಯನಾಗಿರುವೆ. ಶೋಕವೂ ಕೂಡ ನಿನ್ನದೇ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ನೀನು ತ್ರಿಗುಣ ಹಾಗೂ ಗುಣಾತ್ಮಕನಾಗಿರುವೆ. ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ ನಿನ್ನ ನೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ನೀನೇ ಎಲ್ಲರ ಕಾರಣನೂ, ಧರ್ಮಮರ್ಯಾದಾ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ನೀನು ನಿನ್ನದೇ ತೇಜದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವೆ. ನೀನು ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ಪ್ರಕಾಶಪೂರ್ಣನೂ, ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪನೂ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗಿರುವರು. ಅದರಿಂದ ನೀನು ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಎಂಟು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಪೋಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆ. ನೀನೇ ಎಲ್ಲದರ ಆದಿಕಾರಣ ಕರುಣಾಮಯ ಈಶ್ವರನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಭಯದಿಂದಲೇ ವಾಯು ಬೀಸುವುದು, ನಿನ್ನ ಭಯದಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿಯು ಸುಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನ ಭಯದಿಂದಲೇ ಸೂರ್ಯನು ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವನು. ನಿನ್ನ ಭಯದಿಂದಲೇ ಮೃತ್ಯುವು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ. ದಯಾಸಿಂಧೋ! ಮಹೇಶಾನನೇ! ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ನಾವು ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಚೇತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ರಕ್ಷಿಸು, ನಾಥನೇ! ಕರುಣಾನಿಧಿಯೇ! ಶಂಭೋ! ನೀನು ಇಂದಿನವರೆಗೆ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಆಪತ್ತುಗಳಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಸದಾ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿಸಿದಂತೆಯೇ ಇಂದೂ ಕೂಡ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ಸ್ವಾಮಿ! ದುರ್ಗೆಶನೇ! ನೀನು ಬೇಗನೇ ಕೃಪೆಮಾಡಿ ಈ ಅಪೂರ್ಣ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಉದ್ಧಾರಮಾಡು. ಭಗದೇವತೆಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಿಗಲಿ. ಯಜಮಾನ ದಕ್ಷನು ಜೀವಿತನಾಗಲೀ. ಪೂಷಾನಿಗೆ ಹಲ್ಲುಗಳು ಹುಟ್ಟಲಿ. ಭೃಗುವಿಗೆ ಗಡ್ಡ-ಮೀಸೆಗಳು ಮೊದಲಿದ್ದಂತಾಗಲೀ. ಶಂಕರನೇ! ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಯಾರ ಅಂಗ-ಭಂಗವಾಗಿವೆಯೋ ಆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮೇಲೆ ನೀನು ಸರ್ವಥಾ ಅನುಗ್ರಹಿಸು, ಅದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಪೂರ್ಣತಃ ಆರೋಗ್ಯ ಲಭಿಸಲಿ. ನಾಥನೇ! ಯಜ್ಞಕರ್ಮ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಉಳಿಯುವ ಶೇಷವೆಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ಣ ನಿನ್ನ ಭಾಗವಾಗಲಿ. (ಅದರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಮಾಡದಿರಲಿ). ರುದ್ರದೇವನೇ! ನಿನ್ನ ಭಾಗದಿಂದಲೇ ಯಜ್ಞವು ಪೂರ್ಣವಾಗಲಿ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದಂಡವತ್ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು, ಲೋಕಪಾಲರು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ಮುನಿಗಳ ಸಹಿತ ಶ್ರೀಪತಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅನುನಯ-ವಿನಯದಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತು, ನಗುತ್ತಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಪರಮಾನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿ ಕರುಣಾನಿಧಾನ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ನುಡಿದನು.

ಶ್ರೀಮಹಾದೇವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವೇ! ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನಾನು ನಿಜವಾದ ಮಾತನ್ನೇ ಹೇಳುವೆನು. ಅಯ್ಯಾ! ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಸದಾ ಒಪ್ಪಿದ್ದೇನೆ. ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾನು ವಿಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷನು ಸ್ವತಃ ಇತರರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಬೇರೆಯವರ ಕುರಿತು ವರ್ತಿಸಿದಂತೆಯೇ ತನ್ನ ಕುರಿತು ಫಲಕಾರಿಯಾಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಕಷ್ಟಕೊಡುವಂತಹ ಕರ್ಮವನ್ನು ಎಂದೂ ಮಾಡಬಾರದು.* ದಕ್ಷನ ತಲೆಯು ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಶಿರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಿನ ತಲೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಭಗ ದೇವತೆಯು ಮಿತ್ರನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಯಜ್ಞಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಲಿ. ಅಯ್ಯಾ! ಪೂಷಾ ಎಂಬ ದೇವತೆಯ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗಿವೆ. ಯಜಮಾನನ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜಗಿದ ಯಜ್ಞಾನ್ನವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಲಿ. ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಭೃಗುವಿನ ಗಡ್ಡದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಿನ ಗಡ್ಡವನ್ನು ಹಚ್ಚಲಾಗುವುದು. ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ನನಗೆ ಯಜ್ಞಭಾಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವಶಿಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವರು. ಅವರ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳು ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಸರಿಯಾಗಲೀ. ಅಧ್ವರ್ಯು ಮೊದಲಾದ ಯಾಜ್ಞಿಕರ ಭುಜಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗಿವೆ. ಅವರು ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರ ಭುಜಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೈಗಳನ್ನು ಕಳಕೊಂಡವರು ಪೂಷಾನ ಕೈಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಲಿ. ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಪ್ರೇಮವಶನಾಗಿ ಹೇಳಿರುವೆನು.

* ಪರಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಪರೇಷಾಂ ಯದಾತ್ಮನಸ್ತದ್ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಪರೇಷಾಂ ಕ್ಲೇದನಂ ಕರ್ಮ ನ ಕಾರ್ಯಂ ತತ್ಕದಾಚನ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 42/5-6)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ವೇದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಸುರಸಾಮ್ರಾಟ್ ಚರಾಚರಪತಿ ದಯಾಳು ಪರಮೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನು ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಆ ಭಾಷಣವನ್ನು ಕೇಳಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದವನ್ನು ಕೊಡತೊಡಗಿದರು. ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು ಮತ್ತು ದೇವರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷದಿಂದ ಪುನಃ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಯ ಕಡೆಗೆ ನಡೆದರು. ಹೀಗೆ ಅವನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕನಖಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಆಗ ರುದ್ರದೇವನು ಅಲ್ಲಿ ವೀರಭದ್ರನಿಂದ ವಿಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ದೇವತೆಗಳ ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಧಾ, ಪೂಷಾ, ತುಷ್ಟಿ , ಧೃತಿ, ಸರಸ್ವತಿ, ಇತರ ಸಮಸ್ತ ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಅಗ್ನಿ ಹಾಗೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಅಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರ ಅಂಗಗಳು ತುಂಡಾಗಿದ್ದವು. ಕೆಲವರ ಕೂದಲು ಬೋಳಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಎಷ್ಟೋ ಜನರು ಆ ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಯಜ್ಞದ ಅಂತಹ ದುರವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತಮ್ಮ ಗಣನಾಯಕ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ವೀರಭದ್ರನನ್ನು ಕರೆಸಿ, ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು - ‘ಮಹಾಬಾಹು ವೀರಭದ್ರನೇ! ನೀನು ಇದು ಎಂತಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟೆ? ಅಯ್ಯಾ! ನೀನು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಭಾರೀ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಿಬಿಟ್ಟೆ. ವತ್ಸ! ಇಂತಹ ದ್ರೋಹಪೂರ್ಣ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ, ಈ ವಿಲಕ್ಷಣ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ, ಇಂತಹ ಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಆ ದಕ್ಷನನ್ನು ನೀನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬೇಗನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಾ.

ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ವೀರಭದ್ರನು ಲಗುಬಗೆಯಿಂದ ದಕ್ಷನ ತಲೆಯಿಲ್ಲದ ಶರೀರವನ್ನು ಎದುರಿಗೆ ತಂದಿಟ್ಟನು. ತಲೆಯಿಲ್ಲದ ಆ ದಕ್ಷನ ಶವವನ್ನು ನೋಡಿ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಮುಂದೆ ನಿಂತ ವೀರಭದ್ರನಲ್ಲಿ ನಗುತ್ತಾ ಕೇಳಿದನು-ದಕ್ಷನ ತಲೆ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಆಗ ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ ವೀರಭದ್ರನು-ಪ್ರಭೋ! ಶಂಕರನೇ! ನಾನು ಆಗಲೇ ದಕ್ಷನ ಶಿರವನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮಮಾಡಿದ್ದೆ. ವೀರಭದ್ರನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಭಗವಾನ್ ಭವನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಅದನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿಸಿ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಭೃಗುವೇ ಮುಂತಾದವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಶೀಘ್ರವೇ ಸರಿಗೊಳಿ ಸಿದನು. ಅನಂತರ ಶಂಭುವಿನ ಆದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಯಜ್ಞಪಶು ಆಡಿನ ತಲೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿರವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಶಂಭುವಿನ ದೃಷ್ಟಿ ಬೀಳುತ್ತಲೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಸಂಚಾರವಾಯಿತು. ಹಾಗೂ ಅವನು ತತ್ಕಾಲ ಮಲಗಿ ಎದ್ದ ಪುರುಷನಂತೆ ಎದ್ದು ನಿಂತುಕೊಂಡನು. ಏಳುತ್ತಲೇ ಅವನು ಮುಂದೆ ಕರುಣಾನಿಧಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ನೋಡುತ್ತಲೇ ದಕ್ಷನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವು ಉಕ್ಕಿಬಂತು. ಆ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಅವನ ಅಂತಃಕರಣವು ನಿರ್ಮಲ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸನ್ನವಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಮಹಾದೇವನಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವನ ಅಂತಃಕರಣ ಮಲಿನವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆಗ ಶಿವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಅವನು ಶರದ್ ಋತುವಿನ ಚಂದ್ರನಂತೆ ನಿರ್ಮಲನಾದನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ವಿಚಾರ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವನು ಪ್ರೇಮಾಧಿಕ್ಯದಿಂದ ಹಾಗೂ ಸತ್ತುಹೋದ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ವ್ಯಾಕುಲನಾದ್ದರಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ಬಳಿಕ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ದಕ್ಷನು ಲಜ್ಜಿತನಾಗಿ ಲೋಕಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ಅವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಪದೇ-ಪದೇ ಅವನಿಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತಾ ಕೊನೆಗೆ ಹೇಳಿದನು -

ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಮುಖದಿಂದ ವಿದ್ಯಾ, ತಪಸ್ಸು, ವ್ರತಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವಂತಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿದೆ. ಗೋಪಾಲರು ಕೋಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಗೋವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆಯೇ ಮರ್ಯಾದೆ ಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ನೀನು ದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆ ಸಾಧು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಎಲ್ಲ ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ನಾನು ದುರ್ವಚನರೂಪೀ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಘಾಸಿಗೊಳಿಸಿದ್ದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತೋರಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆ. ಈಗ ನನ್ನಂತೆಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೈನ್ಯಪೂರ್ಣ ಆಶೆಯುಳ್ಳ ಈ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಕೃಪೆಮಾಡು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ದೀನಬಂಧುವೇ! ಶಂಭೋ! ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನ ಗೊಳಿಸಲು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗುಣವೂ ಇಲ್ಲ. ನೀನು ಷಡ್ವಿಧ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ನ ಪರಾತ್ಪರ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಬಹುಮೂಲ್ಯ ಉದಾರಪೂರ್ಣ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಮಹಾಪ್ರಭು ಮಹೇಶ್ವರ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ವಿನೀತಚಿತ್ತ ದಕ್ಷಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಆನಂತರ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಸನ್ನಹೃದಯದಿಂದ ಹಾಗೂ ಬಾಷ್ಪಗದ್ಗದ ವಾಣಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

ಅನಂತರ ನಾನು ಹೇಳಿದೆನು — ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ಕರುಣಾಸಾಗರನೇ! ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವೆ. ಅದ್ವೀತಿಯನೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ, ಪರಮೇಶ್ವರನೂ ಆಗಿರುವೆ. ದೇವಾ! ಈಶ್ವರನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಪುತ್ರನಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದೆ. ನೀನು ಅಪಮಾನದ ಕಡೆಗೆ ಏನನ್ನೂ ಗಮನಕೊಡದೆ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸು. ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಶಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸು. ನೀನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೇ ನನ್ನನ್ನು ಕರ್ತವ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರೇರಿತಗೊಳಿಸುವವನು ಹಾಗೂ ನೀನೇ ಅಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ತಡೆಯುವವನು.

ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಪರಮ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ನಾನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಗಿದು ಮಸ್ತಕಬಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡೆ. ಆಗ ಸುಂದರ ವಿಚಾರವುಳ್ಳ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಪಾಲಕರು ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮುಖಾರವಿಂದವು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅರಳಿತು. ಬಳಿಕ ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಸಿದ್ಧರು, ಋಷಿಗಳು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಶಂಕರನನ್ನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ಉಪದೇವತೆಗಳು, ನಾಗರು, ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಪ್ರಣಾಮಪೂರ್ವಕ ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 41-42)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದಕ್ಷನಿಗೆ ತನ್ನ ಭಕ್ತವತ್ಸಲತೆಯನ್ನು, ಜ್ಞಾನೀ ಭಕ್ತನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು
ಹಾಗೂ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳ ಏಕತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು, ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು, ಸತೀ ಖಂಡದ ಉಪಸಂಹಾರ ಹಾಗೂ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು, ನಾನು, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಜನರೂ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಹಾದೇವನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಮತ್ತೆ ಆ ಶಂಭುವು ಸಮಸ್ತ ಋಷಿಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ, ನನ್ನನ್ನು, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿ ದಕ್ಷನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು — ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನಾನು ಎಲ್ಲರ ಈಶ್ವರನೂ, ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿದ್ದರೂ ಸದಾಕಾಲ ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ. ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರದ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ಆ ನಾಲ್ವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನವರಿಂದ ಕಡೆ-ಕಡೆಯವರು ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನವನು ಆರ್ತನು, ಎರಡನೆಯವನು ಜಿಜ್ಞಾಸು, ಮೂರನೆಯವನು ಅರ್ಥಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯವನು ಜ್ಞಾನೀ. ಮೊದಲಿನ ಮೂವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ಭಕ್ತರು. ಆದರೆ ನಾಲ್ಕನೆಯವನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಇದೆ. ಅವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಯೇ ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯನು. ಅವನನ್ನು ನನ್ನ ರೂಪವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅವನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಿಯನು ನನಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ . ಇದನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆನು.* ನಾನು ಆತ್ಮಜ್ಞನಾಗಿರುವೆನು. ವೇದ-ವೇದಾಂತದ ಪಾರಂಗತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು. ಮಂದ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆಯೇ ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಧೀನರಾದ ಮೂಢ ಮಾನವರು ನನ್ನನ್ನು ವೇದ, ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸುಗಳ ಮೂಲಕ ಎಂದೂ ಪಡೆಯಲಾರರು.

* ಚತುರ್ವಿಧಾ ಭಜಂತೇ ಮಾಂ ಜನಾಃ ಸುಕೃತಿನಃ ಸದಾ । ಉತ್ತರೋತ್ತರತಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಸ್ತೇಷಾಂ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತೇ ॥

ಆರ್ತೋ ಜಿಜ್ಞಾಸುರರ್ಥಾರ್ಥೀ ಜ್ಞಾನೀ ಚೈವ ಚತುರ್ಥಕಃ । ಪೂರ್ವೇತ್ರಯಶ್ಚ ಸಾಮಾನ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ಥೋ ಹಿ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ॥

ತತ್ರ ಜ್ಞಾನೀ ಪ್ರಿಯತರೋ ಮವ ರೂಪಂ ಚ ಸ ಸ್ಮೃತಃ । ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಿಯತರೋ ನಾನ್ಯಃ ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯಂ ವದಾಮ್ಯಹಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 43/4-6)

ಆದ್ದರಿಂದ ದಕ್ಷನೇ! ಇಂದಿನಿಂದ ನೀನು ಬುದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸಮಾಹಿತ ಚಿತ್ತನಾಗಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡು. ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ನೀನು ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ನನ್ನ ಸಗುಣ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಗೋಪ್ಯವಾದ ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಧರ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟಿಸುವೆನು. ಜಗತ್ತಿನ ಪರಮಕಾರಣರೂಪೀ ನಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಆಗಿರುವೆನು. ನಾನು ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮಾ ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶನೂ ನಿರ್ವಿಶೇಷನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಮುನಿಯೇ! ನನ್ನ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕೆ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿಯೇ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಆ ಕ್ರಿಯೆಗಳನುಸಾರವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರ ಎಂಬ ನಾಮಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆ ಅದ್ವಿತೀಯ(ಭೇದರಹಿತ) ಕೇವಲ(ವಿಶುದ್ಧ) ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಅಜ್ಞಾನೀಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ, ಈಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಮಸ್ತ ಜೀವರನ್ನು ಭಿನ್ನರೂಪದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ತಲೆ ಮತ್ತು ಕೈಯೇ ಮೊದಲಾದ ಅವಯವಗಳನ್ನು ‘ನನ್ನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ’ ಎಂಬ ಪರಕೀಯ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಎಂದು ತಾಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಭಕ್ತನು ಪ್ರಾಣಿಮಾತ್ರರನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷನೇ! ನಾನು, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಮೂವರು ಸ್ವರೂಪತಃ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದೇವೆ. ನಾವೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ರೂಪವಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಹೀಗೆ ಅರಿತುಕೊಂಡು ಮೂರುದೇವತೆಗಳಾದ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನು ನೋಡದವನೇ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮೂವರಾದ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಭೇದಬುದ್ಧಿಯನ್ನಿರಿಸುವ ನರಾಧಮನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಚಂದ್ರ, ತಾರೆಗಳು ಇರುವತನಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.* ದಕ್ಷನೇ! ವಿಷ್ಣು ಭಕ್ತನಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನಿಗೆ, ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನಿಗೆ ನಿನಗೆ ಹಿಂದೆ ಕೊಟ್ಟ ಎಲ್ಲ ಶಾಪಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಲಾರದು.**

* ಸರ್ವಭೂತಾತ್ಮನಾಮೇಕಭಾವಾನಾಂ ಯೋ ನ ಪಶ್ಯತಿ । ತ್ರಿಸುರಾಣಾಂ ಭಿದಾಂ ದಕ್ಷ ಸ ಶಾಂತಿಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ॥

ಯಃ ಕರೋತಿ ತ್ರಿದೇವೇಷು ಭೇದಬುದ್ಧಿಂ ನರಾಧಮಃ । ನರಕೇ ಸ ವಸೇನ್ನೂನಂಯಾವದಾಚಂದ್ರತಾರಕಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 43/16-17)

** ಹರಿಭಕ್ತೋಹಿ ಮಾಂ ನಿಂದೇತ್ತಥಾ ಶೈವ್ಯೋ ಭವೇದ್ಯದಿ । ತಯೋಃ ಶಾಪಾ ಭವೇಯುಸ್ತೇ ತತ್ತ್ವಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಭವೇನ್ನಹಿ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಸ - ಖಂ - 43/21)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನ ಈ ಸುಖದಾಯಕ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆಗ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷ ಉಂಟಾಯಿತು. ಕುಟುಂಬ ಸಹಿತ ದಕ್ಷನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದನು. ಆ ದೇವತೆಗಳೇ ಮೊದಲಾದವರೂ ಶಿವನನ್ನೇ ಸರ್ವೇಶ್ವರನೆಂದು ತಿಳಿದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಯಾರು ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಂಭುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಂತುಷ್ಟ ಚಿತ್ತನಾದ ಶಂಭುವು ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಶಿವಭಕ್ತ ದಕ್ಷನು ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯಜ್ಞ ಭಾಗವನ್ನೇನೋ ಕೊಟ್ಟನು, ಜೊತೆಗೆ ಶಿವನಿಗೂ ಪೂರ್ಣ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹೇರಳ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ಶಂಭುವಿನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದನು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾದೇವನ ಆ ಮಹಾನ್ ಕರ್ಮವನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಋತ್ವಿಜರ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ಆ ಯಜ್ಞಕರ್ಮವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸಮಾಪ್ತ ಮಾಡಿದನು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ಶಂಕರನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಆ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಅನಂತರ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಇತರ ಜನರೂ ಕೂಡ ಆಗ ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುಖವಾಗಿ ಬೀಳ್ಕೊಂಡರು. ನಾನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೂ ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸರ್ವಮಂಗಲದಾಯಕ ಸುಯಶವನ್ನು ನಿರಂತರ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಆನಂದದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದೆವು. ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯಭೂತ ಮಹಾದೇವನೂ ಕೂಡ ದಕ್ಷನಿಂದ ಸಮ್ಮಾನಿತನಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಗಣಗಳಸಹಿತ ತನ್ನ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ತನ್ನ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಬಂದು ಶಂಭುವು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಮುಖ್ಯ-ಮುಖ್ಯಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ಹೀಗೆ ದಕ್ಷಕನ್ಯೆ ಸತಿಯು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಹಿಮಾಲಯನ ಪತ್ನೀ ಮೇನೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದ ಮಾತು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಗೌರೀ ಶಿವೆಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ವರಿಸಿದಳು. ಅವಳು ವಾಮಾಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಪಡೆದು ಅದ್ಭುತ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸತೊಡಗಿದಳು. ನಾರದನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಸತಿಯ ಪರಮಾದ್ಭುತ ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ನಿನಗೆ ನಾನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಈ ಉಪಾಖ್ಯಾನವು ಪಾಪವನ್ನು ಕಳೆಯುವುದು, ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಪರಮ ಪಾವನವಾಗಿದೆ. ಸ್ವರ್ಗ, ಕೀರ್ತಿ, ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು ಹಾಗೂ ಪುತ್ರ, ಪೌತ್ರ ರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ. ಅಯ್ಯಾ! ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಜನರಿಗೆ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವನೋ, ಅವನು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 43)

॥ ರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯ ಸತೀಖಂಡವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ॥

ರುದ್ರಸಂಹಿತಾ ತೃತೀಯ (ಪಾರ್ವತಿ)ಖಂಡ

ಮೇನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮವಂತನ ವಿವಾಹ, ಪೂರ್ವಜನ್ಮ ವೃತ್ತಾಂತ

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆ ಜಗದಂಬೆ ಸತಿದೇವಿಯು ಹೇಗೆ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನ ಪುತ್ರಿಯಾದಳು? ಯಾವರೀತಿ ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ಆಕೆಯು ಪುನಃ ಶಿವನನ್ನೇ ಪತಿರೂಪದಿಂದ ಪಡೆದಳು? ಈ ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನೀವು ಚೆನ್ನಾಗಿ, ವಿಶೇಷರೂಪದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿ ನಾರದನೇ! ನೀನು ಮೊದಲಿಗೆ ಪಾರ್ವತಿಯ ತಾಯಿಯ ಜನ್ಮ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಭಕ್ತಿವರ್ಧಕ ಪಾವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳ ರಾಜನೂ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ, ಸಮೃದ್ಧಶಾಲಿಯೂ ಆದ ಹಿಮವಂತ ನೆಂಬ ಮಹಾನ್ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಅದರ ಒಂದು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಜಂಗಮವೆಂದು ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ನಾನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಅವನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ (ಸ್ಥಾವರ) ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಆ ರಮಣೀಯ ಪರ್ವತವು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ರತ್ನಗಳ ಆಗರವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಭೂಮಂಡಲ ವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಯಾವುದೋ ಮಾನದಂಡವೋ ಎಂಬಂತೆ ನಿಂತಿದೆ. ಅದು ನಾನಾ ವಿಧದ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಅನೇಕ ಶಿಖರಗಳ ಕಾರಣ ವಿಚಿತ್ರ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಕಾಣುವುದು. ಹುಲಿ, ಸಿಂಹವೇ ಮುಂತಾದ ಪಶುಗಳು ಸದಾ ಸುಖವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವುವು. ಅದಾದರೋ ಹಿಮದ ಭಂಡಾರವೇ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುವನು. ತರ-ತರದ ಆಶ್ಚರ್ಯಜನಕ ದೃಶ್ಯಗಳಿಂದ ಅದರ ಶೋಭೆ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ಮುನಿಗಳು, ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಅದು ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಸ್ವರೂಪದಿಂದಲೇ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮರಿಗೂ ಪಾವನ ಗೊಳಿವಂತಹುದಾಗಿದೆ. ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ವಿಧದ ಧಾತುಗಳ ಖಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಶುಭವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ದಿವ್ಯ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರ ರಮಣೀಯ ದೇವತೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವಿಕೃತ ಅಂಶನಾದ್ದರಿಂದ ಆ ಶೈಲರಾಜನು ಸಾಧು-ಸಂತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ಗಿರಿವರ ಹಿಮವಂತನು ತನ್ನ ಕುಲ-ಪರಂಪರೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ, ಪಿತೃಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ತಾನು ವಿವಾಹ ವಾಗಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ವಿಚಾರಮಾಡಿ ದಿವ್ಯ ಪಿತೃಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಇಂತೆಂದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಪಿತೃಗಳೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಿದ್ದರೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿರಿ. ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ಜೇಷ್ಠ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಮೇನೆಯು ಮಂಗಳರೂಪಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಿಮವಂತ ನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿರಿ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಿಮಗೆಲ್ಲರಿಗೆ ಸರ್ವಥಾ ಮಹಾಲಾಭವಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಹೆಜ್ಜೆ-ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ದೇವತೆಗಳ ದುಃಖವು ನಿವಾರಣೆ ಯಾಗುವುದು.

ದೇವತೆಗಳ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪಿತೃಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಮೆನೆಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಹಿಮಾಲಯನ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಆ ಪರಮಮಂಗಲಮಯ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಉತ್ಸವವು ನಡೆಯಿತು. ಮುನೀಶ್ವರ ನಾರದನೇ! ಮೆನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮವಂತನ ಶುಭ ವಿವಾಹದ ಈ ಸುಖಕರ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆ. ಈಗ ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಬೇಕೆಂದಿರುವೆ?

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ವಿಧಿಯೇ! ಈಗ ಆದರದಿಂದ ಮೇನೆಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಆಕೆಗೆ ಹೇಗೆ ಶಾಪವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿತ್ತು? ಅದನ್ನು ಹೇಳಿ ನನ್ನ ಸಂದೇಹವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ನಾನು ಮೊದಲು ದಕ್ಷನೆಂಬ ಪುತ್ರನ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಅವನಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣರಾದ ಅರವತ್ತು ಕನ್ಯೆಯರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದರು. ನಾರದನೇ! ದಕ್ಷನು ಕಶ್ಯಪನೇ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಇದೆಲ್ಲವೂ ನಿನಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳು. ಆ ಕನ್ಯೆಯರಲ್ಲಿ ಸ್ವಧಾ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಕನ್ಯೆಯಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ವಿವಾಹವು ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದಿತ್ತು. ಸ್ವಧಾಳಿಗೆ ಸೌಭಾಗ್ಯಶಾಲಿನಿಯರೂ, ಧರ್ಮದ ಮೂರ್ತಿಯರಾದ ಮೂವರು ಕನ್ಯೆಯರು ಇದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವಳ ಹೆಸರು ‘ಮೇನಾ’ ಎಂದಿತ್ತು. ನಡುವಿನವಳು ‘ಧನ್ಯಾ’ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ಕಿರಿಯವಳು ‘ಕಲಾವತಿ’ ಯಾಗಿದ್ದಳು. ಇವೆಲ್ಲ ಕನ್ಯೆಯರು ಪಿತೃಗಳ ಮಾನಸ ಪುತ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು.

ಇವರ ಜನ್ಮವು ಯಾವುದೇ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವರು ಅಯೋನಿಜರಾಗಿದ್ದರು. ಕೇವಲ ಲೋಕವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಸ್ವಧಾಳ ಪುತ್ರಿಯರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರ ಸುಂದರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳುವನು. ಇವರು ಸದಾ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ವಂದನೀಯ ಲೋಕಮಾತೆಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಅಭ್ಯುದಯ ದಿಂದ ಸುಶೋಭಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಪರಮ ಯೋಗಿನಿ ಯರೂ, ಜ್ಞಾನವಿಧಿಯರೂ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೋಗಬಲ್ಲರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಒಮ್ಮೆ ಆ ಮೂವರೂ ಸಹೋದರಿಯರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ ಶ್ವೇತದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲು ಹೋಗಿದ್ದರು. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಅವರು ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲೆ ನೆಲೆಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಸಂತರ ದೊಡ್ಡ ಸಮಾಜವೇ ನೆರೆದಿತ್ತು.

ಮುನಿಯೇ! ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪುತ್ರರಾದ ಸನಕಾದಿ ಸಿದ್ಧಗಣಗಳೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು. ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಸ್ತುತಿ, ವಂದನೆಮಾಡಿ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಅಲ್ಲೆ ಉಳಿದು ಬಿಟ್ಟರು. ಸನಕಾದಿ ಮುನಿಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆದಿಪುರುಷರಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಂದನೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಶ್ವೇತದ್ವೀಪದ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಎದ್ದು ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಈ ಮೂವರೂ ಸಹೋದರಿಯರು ಅವರನ್ನು ನೋಡಿಯೂ ಏಳಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಅವರಿಗೆ (ಮರ್ಯಾದಾರಕ್ಷಾರ್ಥ) ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಮಾನವ ಪತ್ನಿಯರಾಗುವಂತೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಮತ್ತೆ ಅವರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಸನಕಾದಿಗಳು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಇಂತೆಂದರು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳಿದರು — ಕನ್ಯೆಯರಿರಾ! ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಶೋಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹುದು ಮತ್ತು ಸದಾ ಸುಖವನ್ನೇ ಕೊಡುವಂತಹುದಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವಳು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶಭೂತ ಹಿಮಾಲಯನ ಪತ್ನಿಯಾಗಲಿ. ಅಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಕನ್ಯೆಯು ‘ಪರ್ವತೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತಳಾಗುವಳು. ಪಿತೃಗಳ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರಿ ಯೋಗಿನಿ ಧನ್ಯೆಯು ರಾಜಾಜನಕನ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಳು. ಅವಳ ಕನ್ಯೆಯಾಗಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಅವತರಿಸುವಳು. ಆಕೆಯ ಹೆಸರು ‘ಸೀತಾ’ ಎಂದಾಗುವುದು; ಹೀಗೆಯೇ ಪಿತೃಗಳ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರೀ ಕಲಾವತಿಯು ದ್ವಾಪರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವೃಷಭಾನು ವೈಶ್ಯನ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಳು. ಅವಳ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರಿಯು ‘ರಾಧಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತಳಾಗುವಳು. ಯೋಗಿನೀ ಮೇನಕೆ (ಮೇನಾ)ಯು ಪಾರ್ವತಿಯ ವರದಾನದಿಂದ ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ಶರೀರದಿಂದ ಕೈಲಾಸವೆಂಬ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುವಳು. ಧನ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿ ಜನಕ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನನಾದ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಮಹಾಯೋಗೀ ರಾಜಾ ಸೀರಧ್ವಜನು ಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ವರೂಪಾ ಸೀತೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವೈಕುಂಠಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಳು. ವೃಷಭಾನುವಿನೊಂದಿಗೆ ವೈವಾಹಿಕ ಮಂಗಲಕಾರ್ಯ ಸಂಪನ್ನಳಾದ ಕಾರಣ ಜೀವನ್ನುಕ್ತ ಯೋಗಿನೀ ಕಲಾವತಿಯೂ ತನ್ನ ಕನ್ಯೆ ರಾಧೆಯೊಂದಿಗೆ ಗೋಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಳು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೀಳದೆ ಯಾರ ಮಹಿಮೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ? ಉತ್ತಮ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮ ಪುರುಷರ ಸಂಕಟವು ಕಳೆದುಹೋದಾಗ ಅವರಿಗೆ ದುರ್ಲಭ ಸುಖದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ನೀವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸದಾ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ನಮ್ಮ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಮೇನೆಯ ಪುತ್ರೀ ಜಗದಂಬೆ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ಸಹ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಳು. ಧನ್ಯೆಯ ಪುತ್ರಿ ಸೀತೆಯು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮನ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಶ್ರೀರಾಮನೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸುವಳು. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಗೋಲೋಕಧಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ರಾಧೆಯೇ ಕಲಾವತಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗುವಳು. ಅವಳು ಗುಪ್ತ ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತಳಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯಾಗುವಳು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಶಾಪದ ನೆಪದಿಂದ ದುರ್ಲಭವಾದ ವರದಾನವನ್ನಿತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತರಾದ ಭಗವಾನ್ ಸನತ್ಕುಮಾರ ಮುನಿಗಳು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನರಾದರು. ಅಯ್ಯಾ! ಪಿತೃಗಳ ಮಾನಸ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಮೂವರೂ ಸಹೋದರಿಯರು ಹೀಗೆ ಶಾಪಮುಕ್ತರಾಗಿ, ಸುಖಿಗಳಾಗಿ ಕೂಡಲೇ ತಮ್ಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 1-2)

ದೇವತೆಗಳು ಹಿಮಾಲಯನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಉಮಾರಾಧನೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾಮತೇ! ತಾವು ಮೇನೆಯ ಹಿಂದಿನಜನ್ಮದ ಈ ಶುಭವೂ ಅದ್ಭುತವೂ ಆದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದಿರಿ. ಆಕೆಯ ವಿವಾಹದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆ. ಈಗ ಮುಂದಿನ ಉತ್ತಮ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ-ನಾರದನೇ! ಹಿಮವಂತನು ಮೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಿ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಮವಂತನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಮೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸುಖದಾಯಕ ಸದನದಲ್ಲಿ ಇರತೊಡಗಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಮಹಾತ್ಮಾ ಮುನಿಗಳು ಗಿರಿರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ನೋಡಿ ಮಹಾನ್ ಹಿಮವಂತನು ಪ್ರಶಂಸಾಪೂರ್ವಕ ಅವರನ್ನು ವಂದಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲರ ಆದರ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದನು. ಶೈಲರಾಜನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚವಾಯಿತು. ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಪ್ರೇಮಾಶ್ರುಗಳು ಹರಿಯತೊಡಗಿದವು. ಮುನಿಯೇ! ಹಿಮಶೈಲನು ಸಂತೋಷಚಿತ್ತದಿಂದ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಹಿಮಾಚಲನು ಹೇಳಿದನು — ಇಂದು ನನ್ನ ಜನ್ಮ ಸಫಲವಾಯಿತು. ನನ್ನ ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ಸು ಸಫಲವಾಯಿತು. ಇಂದು ನನ್ನ ಜ್ಞಾನ, ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳೂ ಸಫಲವಾದುವು. ಇಂದು ನಾನು ಧನ್ಯನಾದೆ. ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಭೂಮಿ, ಕುಲ, ಪತ್ನೀ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲವೂ ಧನ್ಯವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಮ್ಮಂತಹ ಮಹಾನ್ ದೇವತೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆಸೇರಿ ಒಮ್ಮೆಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿರುವಿರಿ. ನನ್ನನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೇವಕನೆಂದು ತಿಳಿದು ಉಚಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಹಿಮಗಿರಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ಹಿಮಾಚಲನೇ! ನಮ್ಮ ಹಿತಕಾರಕ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಬಂದಿರುವ ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಗಿರಿರಾಜನೇ! ಹಿಂದೆ ಜಗದಂಬೆ ಉಮೆಯು ದಕ್ಷಕನ್ಯೆ ಸತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ರುದ್ರಪತ್ನಿಯಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಈ ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ಅಂಬಿಕೆ ಸತಿಯೇ ತನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ಅನಾದರಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರಳಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪರಮಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿರುವಳು. ಹಿಮಗಿರಿಯೇ! ಈ ಕಥೆಯು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದ್ದು, ನಿನಗೂ ತಿಳಿದೇ ಇದೆ. ಆ ಸತಿಯು ಪುನಃ ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದರೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮಹಾನ್ ಲಾಭವಾಗಬಲ್ಲದು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಆದರದಿಂದ ಬಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ‘ಪ್ರಭೋ! ಹೀಗಾದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಮಾತಾಗಿದೆ ’. ಅನಂತರ ಆ ದೇವತೆಗಳು ಅವನಿಗೆ ಆದರದಿಂದ ಉಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಸ್ವತಃ ಸದಾಶಿವ ಪತ್ನಿ ಉಮೆಯಲ್ಲಿ ಶರಣಾದರು. ಒಂದು ಸುಂದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಜಗದಂಬೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ದೇವಿಯೇ! ಉಮೆಯೇ! ಜಗದಂಬೆಯೇ! ಸದಾಶಿವ ಪ್ರಿಯೇ! ದುರ್ಗೇ! ಮಹೇಶ್ವರಿಯೇ! ನಾವು ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ನೀನು ಪಾವನ ಶಾಂತಸ್ವರೂಪ ಶ್ರೀಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವೆ, ಪರಮಪಾವನ ಪುಷ್ಟಿಯಾಗಿರುವೆ. ಅವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಹತ್ತತ್ವ - ಇವು ನಿನ್ನ ರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ, ನಾವು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ. ನೀನು ಕಲ್ಯಾಣಮಯಿ ಶಿವೆಯಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಕೈಗಳೂ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಗಳಾಗಿವೆ. ನೀನು ಶುದ್ಧ, ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರ ಪರಮಾಶ್ರಯವಾಗಿರುವೆ. ಅಂತರ್ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸುವಿದ್ಯೆಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿರುವ ದೇವಿಯಾದ ನಿನಗೆ ನಾವು ವಂದಿಸುತ್ತೇವೆ. ನೀನು ಶ್ರದ್ಧೆಯೂ, ಧೃತಿಯೂ, ಶ್ರೀಯೂ ಆಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುವ ದೇವಿ ಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಾಗಿದ್ದು, ನೀನೇ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿತಗೊಳಿಸುವೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡರೂಪೀ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಜೀವರಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ತೃಣದವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಆ ಆದಿದೇವಿಯನ್ನು ನಾವು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ. ನೀನೇ ವೇದಮಾತಾ ಗಾಯತ್ರಿಯೂ, ಸಾವಿತ್ರಿಯೂ, ಸರಸ್ವತಿಯೂ ಆಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ವಾರ್ತಾ ಎಂಬ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಧರ್ಮಸ್ವರೂಪಾ ವೇದತ್ರಯೀ ಆಗಿರುವೆ. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿದ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಕ್ಷುಧೆ, ತೃಪ್ತಿಯೂ ನೀನೇ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ. ನೀನು ತೃಷ್ಣಾ, ಕಾಂತಿ, ರೂಪ, ತುಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸದಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡವವಳು. ನೀನೇ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಪಾಪಿಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಜೇಷ್ಠಾ (ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಅಕ್ಕ)ರೂಪದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿಯೆ. ನೀನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಶಾಂತಿಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಧಾರಣೆಮಾಡುವ ಧಾತ್ರಿಯೂ, ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಸಾರತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪಳಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ನೀತಿಜ್ಞರ ನೀತಿಯೂ, ವ್ಯವಸಾಯರೂಪಿಣಿಯೂ ಆಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಸಾಮವೇದದ ಗೀತೆಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಗ್ರಂಥಿಯೂ, ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳ ಆಹುತಿಯೂ, ಋಗ್ವೇದದ ಮಾತ್ರೆಯೂ, ಅಥರ್ವವೇದದ ಪರಮ ಗತಿಯೂ ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೂಗು, ಕಿವಿ, ಕಣ್ಣು, ಮುಖ, ಭುಜ, ವಕ್ಷಃಸ್ಥಲ, ಹೃದಯ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಧೃತಿರೂಪದಿಂದ ಇದ್ದು ಸದಾ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸುಖದ ವಿಸ್ತಾರ ಮಾಡುವೆ. ನೀನು ನಿದ್ರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಜನರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖಪ್ರದಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವೆ. ಓ ಉಮಾ ದೇವಿಯೇ! ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು.

ಹೀಗೆ ಜಗಜ್ಜನನಿ ಸತೀ-ಸಾಧ್ವೀ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಉಮೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಶುದ್ಧ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಪಡೆದು ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಅವಳ ದರ್ಶನದ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲೆ ನಿಂತಿದ್ದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 3)

ಉಮಾದೇವಿಯು ದಿವ್ಯರೂಪದಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ದರ್ಶನ ಕೊಡುವುದು, ಮತ್ತು ದೇವಿಯು ಅವತರಿಸುವಂತೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ಕೊಡುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ದೇವತೆಗಳು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ದುರ್ಗಮ ಪೀಡೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಜಗಜ್ಜನನೀ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯು ಅವರ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ಅವಳು ಪರಮ ಅದ್ಭುತ ದಿವ್ಯ ರತ್ನಮಯ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥದಲ್ಲಿ ಕಿರುಗೆಜ್ಜೆಗಳಿದ್ದು , ಮೃದುವಾದ ಮೆತ್ತೆಯನ್ನು ಹಾಸಿತ್ತು. ಆಕೆಯ ಶ್ರೀವಿಗ್ರಹದ ಒಂದೊಂದು ಅಂಗವೂ ಕೋಟಿಸೂರ್ಯರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದು , ರಮಣೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಅವಯವಗಳಿಂದ ಆಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿಕೊಂಡ ತನ್ನ ತೇಜೋರಾಶಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ರೂಪವು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದು , ಅದಕ್ಕೆ ತುಲನೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸದಾಶಿವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಆ ದೇವಿಯು ತ್ರಿವಿಧ ಚಿನ್ಮಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಳು. ಪ್ರಾಕೃತ ಗುಣಗಳ ಅಭಾವವಿರುವುದರಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಗುಣಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ನಿತ್ಯರೂಪ ಳಾಗಿದ್ದು, ದುಷ್ಟರಮೇಲೆ ಪ್ರಚಂಡ ಕೋಪವನ್ನು ಮಾಡುವುದ ರಿಂದ ಚಂಡೀ ಎಂದು ಹೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಳು. ಆದರೆ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಶಿವೆ (ಕಲ್ಯಾಣಮಯಿ)ಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಎಲ್ಲರ ಸಮಸ್ತ ಪೀಡೆಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಮಾತೆಯಾಗಿರುವಳು. ಅವಳೇ ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ನಿದ್ದೆಯಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ತನ್ನ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವಳು. ಅವಳು ಸಮಸ್ತ ಸ್ವಜನರನ್ನು (ಭಕ್ತರನ್ನು) ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸಿಬಿಡುವಳು. ಶಿವಾದೇವಿಯ ತೇಜೋರಾಶಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಆಕೆಯ ದರ್ಶನದ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಪುನಃ ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರಮಾಡಿದರು. ಅನಂತರ ದರ್ಶನದ ಇಚ್ಛುಕರಾದ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆ ಜಗದಂಬೆಯ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಆಕೆಯ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.

ಬಳಿಕ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಅಂಬಿಕೆ! ಮಹಾದೇವಿಯೇ! ನಾವು ಸದಾ ನಿನ್ನ ದಾಸರು. ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ನಿವೇದನೆಯನ್ನು ಆಲಿಸು. ಮೊದಲು ನೀನು ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರುದ್ರದೇವರ ವಲ್ಲಭೆಯಾಗಿದ್ದೆ. ಆಗ ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರೊಂದಿಗೆ ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಮಹಾನ್ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಅನಂತರ ತಂದೆಯಿಂದ ಅನಾದರ ಪಡೆದು ತಾನೇ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ನೀನು ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸ್ವಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಹರನಿಗೂ ಬಹಳ ದುಃಖವಾಯಿತು. ಮಹೇಶ್ವರಿಯೇ! ನೀನು ಹೊರಟುಹೋದ್ದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳಾದ ನಾವು ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳು ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಮಹೇಶಾನಿಯೇ! ಶಿವೇ! ನೀನು ದೇವತೆಗಳ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸು. ಅದರಿಂದ ಸನತ್ಕುಮಾರರ ವಚನ ಸಫಲವಾಗುವುದು. ದೇವಿಯೇ! ನೀನು ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ ಪುನಃ ರುದ್ರದೇವರ ಪತ್ನಿಯಾಗು ಹಾಗೂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡು. ಇದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸುಖ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು ದೇವಿ! ಇದರಿಂದ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ ರುದ್ರದೇವನೂ ಸುಖಿಯಾಗುವನು. ಎಲ್ಲರೂ ಸುಖಿಗಳಾಗಿ, ಎಲ್ಲರ ಸಮಸ್ತ ದುಃಖವು ನಾಶವಾಗುವಂತೆ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಮಾಡು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿನಮ್ರರಾಗಿ ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ದೇವತೆಗಳ ಈ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವಾದೇವಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದಳು. ಅವರ ಹೇತುವನ್ನು ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಪ್ರಭು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಭಕ್ತವತ್ಸಲೆ ದಯಾಮಯಿ ಉಮಾದೇವಿಯು ಆಗ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾ ನಕ್ಕು ನುಡಿದಳು.

ಉಮೆಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಎಲೈ ಹರಿಯೇ! ವಿಧಿಯೇ! ಎಲೈ ದೇವತೆಗಳಿರಾ ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳಿರಾ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ವ್ಯಥೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿರುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಜನರು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಬಹುಕಾಲದವರೆಗೆ ಸುಖಿಗಳಾಗಿರಿ. ನಾನು ಅವತರಿಸಿ ಮೇನೆಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಆಕೆಗೆ ಸುಖವನ್ನಿತ್ತು, ರುದ್ರದೇವರ ಪತ್ನಿಯಾಗುವೆನು. ಇದು ನನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಗುಪ್ತವಾದ ಮತವಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಲೀಲೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಅದು ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ತಂದೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಅನಾದರವನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ದಕ್ಷಜನಿತ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಂದಿನಿಂದ ಆ ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿ ರುದ್ರನು ತತ್ಕಾಲವೇ ದಿಗಂಬರನಾದನು. ಅವರು ನನ್ನ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿರುವರು. ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಸತಿಯು ರುದ್ರನಾದ ನನ್ನ ರೋಷವನ್ನು ನೋಡಿ ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋದಳು, ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅನಾದರವನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವಿರುವ ಕಾರಣ ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಟ್ಟಳು ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೆ ಯೋಚಿಸಿ ಅವರು ಮನೆ-ಮಠಬಿಟ್ಟು ಅಲೌಕಿಕ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಯೋಗಿಯಾಗಿರುವರು. ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪಭೂತಳಾದ ಸತಿಯ ವಿಯೋಗವನ್ನು ಮಹೇಶ್ವರನು ಸಹಿಸದಾದನು. ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನಿಗೂ- ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಮೇನೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವತಾರವಾಗಲಿ ಎಂಬ ಅತ್ಯಂತ ಇಚ್ಛೆ ಇದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರು ಪುನಃ ನನ್ನ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣದ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ರುದ್ರದೇವರ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ, ಲೌಕಿಕ ಗತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಹಿಮಾಲಯ ಪತ್ನೀ ಮೇನಾದೇವಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಜಗದಂಬೆ ಶಿವೆಯು ಆಗ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ನೋಡ-ನೋಡುತ್ತಾ ಅದೃಶ್ಯಳಾಗಿ ತನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದಳು. ಅನಂತರ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಆ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆಗೆ ವಂದಿಸಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 4)

ಮೇನೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನವಿತ್ತು ಶಿವಾದೇವಿಯು ಆಕೆಗೆ ಅಭೀಷ್ಟ ವರದಾನ ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಮೇನೆಯಿಂದ ಮೈನಾಕನ ಜನ್ಮ

ನಾರದರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ — ತಂದೆಯೇ! ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯು ಅಂತರ್ಧಾನಳಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ಏನಾಯಿತು?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನನ್ನ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿಪ್ರವರ ನಾರದನೇ! ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವ ಸಮುದಾಯವು ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಮೇನೆಗೆ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿ ಹೊರಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಮೇನಾ ದಂಪತಿಗಳು ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಶಂಭು ಮತ್ತು ಶಿವೆಯರನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಚಿತ್ತದಿಂದ ನಿತ್ಯವು ಸಮ್ಯಕ್ ರೀತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸತೊಡಗಿದರು. ಹಿಮವಂತನ ಪತ್ನೀ ಮೇನೆಯು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಶಿವಸಹಿತ ಶಿವಾದೇವಿಯ ಪೂಜೆಮಾಡ ತೊಡಗಿದಳು. ಅವಳು ಅವರ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಳು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತಾನದ ಕಾಮನೆಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮೇನಾದೇವಿಯು ಚೈತ್ರಮಾಸದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ತತ್ಪರತೆಯಿಂದ ಶಿವಾದೇವಿಯ ಪೂಜಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯು ಅಷ್ಟಮಿಗೆ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ನವಮಿಯಂದು ಲಾಡು, ಬಲಿ-ಸಾಮಗ್ರಿ, ಪಾಯಸ ಮತ್ತು ಗಂಧ-ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಗಂಗಾತೀರದ ಔಷಧಿ ಪ್ರಸ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಮೆಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಾನಾ ವಿಧದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮೇನಾದೇವಿಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿರಾಹಾರವಿರುತ್ತಿದ್ದಳು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವ್ರತನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಕೇವಲ ನೀರು ಮಾತ್ರ ಕುಡಿದು ಇರುತ್ತಿದ್ದಳು. ವಿಶುದ್ಧ ತೇಜದಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ದೀಪ್ತಿಮತಿ ಮೇನಾದೇವಿಯು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಶಿವೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದಳು. ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಜಗನ್ಮಯೀ ಶಂಕರಕಾಮಿನಿ ಜಗದಂಬೆ ಉಮೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದಳು. ಮೇನೆಯ ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟಳಾದ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ದೇವಿಯು ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತೋರಲು ಅವಳ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ತೇಜೋಮಂಡಲದ ನಡುವೆ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾ, ದಿವ್ಯ ಅವಯವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಮಾದೇವಿಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಗುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದಳು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನ ರಾಣಿ ಮಹಾಸಾಧ್ವೀ ಮೇನಾ! ನಾನು ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಭಿಲಾಷೆ ಯನ್ನು ಹೇಳು. ಮೇನಾ! ನೀನು ತಪಸ್ಸು, ವ್ರತ, ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲಕ ಯಾವ ಯಾವ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿ ಸಿದ್ದೀಯೋ, ಅವೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಕೊಡುವೆನು. ಆಗ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕಾಲಿಕಾದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮೇನೆಯು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಇಂತೆಂದಳು.

ಮೇನಾದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ದೇವಿ! ಈಗ ನನಗೆ ನಿನ್ನ ರೂಪದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಬಯಸುವೆನು. ಕಾಲಿಕೆಯೇ! ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಮೆನೆಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಸರ್ವಮೋಹಿನಿ ಕಾಲಿಕಾದೇವಿಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಿಂದ ಮೆನೆಯನ್ನು ಸೆಳೆದು ಬಿಗಿದಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು. ಇದರಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಆಗಲೆ ಮಹಾಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಮೇನಾದೇವಿಯು ಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತಿರುವ ಕಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದಳು.

ಮೇನಾದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕೊಂಡಿರುವ ಚಂಡಿಕೆಯೂ, ಲೋಕಧಾರಿಣಿಯೂ, ಮನೋ ವಾಂಛಿತ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವಳೂ, ಆದ ಮಹಾ ಮಾಯೆ ಮಹಾದೇವಿಗೆ ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿತ್ಯಾನಂದ ವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಮಾಯೆಯೂ, ಯೋಗನಿದ್ರೆಯೂ, ಜಗಜ್ಜನನಿಯೂ, ಸುಂದರ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತೆಯೂ ಆದ ನಿತ್ಯಸಿದ್ಧಾ ಉಮಾದೇವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಎಲ್ಲರ ಮಾತಾಮಹಿಯೂ, ನಿತ್ಯ-ಆನಂದಮಯಿಯೂ, ಭಕ್ತರ ಶೋಕವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವವಳೂ, ಕಲ್ಪದವರೆಗೆ ನಾರಿಯರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬುದ್ಧಿರೂಪಿಯೂ ಆದ ಉಮಾದೇವಿಗೆ ನಾನು ಪೊಡಮಡುವೆ. ನೀನು ಯತಿಗಳ ಅಜ್ಞಾನಮಯ ಬಂಧನ ನಾಶದ ಹೇತುಭೂತಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯಾಗಿರುವೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನನ್ನಂತಹ ನಾರಿಯರು ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಏನು ವರ್ಣಿಸಬಲ್ಲರು? ಅಥರ್ವವೇದದ ಹಿಂಸೆಯು ಮಾರಣಾದಿ ಪ್ರಯೋಗ ನೀನೇ ಆಗಿದ್ದೀಯೇ ದೇವಿ! ನೀನು ನನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಸದಾ ಕರುಣಿಸು. ಭಾವಹೀನ (ಆಕಾರರಹಿತ) ಹಾಗೂ ಅದೃಶ್ಯ ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ನೀನೇ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಒಟ್ಟು ಗೂಡಿಸುತ್ತಿಯೆ. ನೀನೇ ಅವುಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವು ನಿತ್ಯವಾದುದು, ನೀನು ಆಗಾಗ ಯೋಗಯುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಸಮರ್ಥ ನಾರಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವೆ. ನೀನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಯೋನಿ (ಜನ್ಮ ದಾತಳು)ಯೂ, ಆಧಾರಶಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನನ್ನೇ ಪ್ರಾಕೃತ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಅತೀತಳಾದ ನಿತ್ಯಾ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ (ತಿಳಿಯುವ) ಆ ನಿತ್ಯಾ ವಿದ್ಯೆ ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ತಾಯೇ! ಇಂದು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು. ಅಗ್ನಿಯೊಳಗೆ ವ್ಯಾಪ್ತವಾದ ಉಗ್ರದಾಹಿಕಾ ಶಕ್ತಿಯೂ ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾದ ಪ್ರಕಾಶಿಕಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವೆ. ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿರುವ ಆಹ್ಲಾದಿಕಾ ಶಕ್ತಿಯೂ ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ಅಂತಹ ಚಂಡೀದೇವಿಯಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿರುವೆ. ಊರ್ಧ್ವರೇತಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ಧ್ಯೇಯಭೂತಾ ನಿತ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಶಕ್ತಿಯೂ ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ವಾಂಛಾ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಮಾಯೆಯೂ ನೀನೇ ಆಗಿದ್ದೀಯೇ. ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರಮಯಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ದೇವಿಯೇ ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರರ ಶರೀರದ ಹೇತು ಭೂತಾ ಆಗಿರುವೆ. ಅವರೂ ಕೂಡ ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ದೇವಿ! ಇಂದು ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು. ನಿನಗೆ ಪುನಃ ನನ್ನ ನಮಸ್ಕಾರವು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಮೇನೆಯು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿದಾಗ ದುರ್ಗಾಕಾಲಿಕೆಯು ಪುನಃ ಮೇನಾದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು - ‘ನೀನು ತನ್ನ ಮನೋ ವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೋ’. ಹಿಮಾಚಲಪ್ರಿಯೇ! ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರಾಣದಂತೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ಇಚ್ಛೆ ಇದ್ದಂತೆ ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡುವೆನು. ನಿನಗಾಗಿ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡಬಲ್ಲೆ.

ಮಹೇಶ್ವರಿ ಉಮೆಯ ಈ ಅಮೃತಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಮಧುರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಿಮಗಿರಿಕಾಮಿನಿ ಮೇನೆಯು ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟಳಾದಳು. ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಾರ ನುಡಿದಳು. ಶಿವೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲೀ, ಜಯವಾಗಲೀ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳ ಮಹೇಶ್ವರಿಯೇ! ಜಗದಂಬಿಕೆಯೇ! ನಾನು ವರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯಳಾಗಿದ್ದರೆ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ. ಜಗದಂಬೆಯೇ! ಮೊದಲಿಗೆ ನನಗೆ ನೂರು ಪುತ್ರರಾಗಲಿ. ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ದೀರ್ಘವಾದ ಆಯುಸ್ಸು ಉಂಟಾಗಲಿ. ಅವರು ಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ, ಋದ್ಧಿ-ಸಿದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾಗಲಿ. ಆ ಪುತ್ರರ ಬಳಿಕ ನನಗೆ ಒಂದು ಪುತ್ರಿಯಾಗಲಿ, ಅವಳು ಸ್ವರೂಪ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತಳಾಗಿರಬೇಕು. ಅವಳು ಎರಡೂ ಕುಲಗಳಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವವಳೂ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪೂಜಿತವಾಗಲಿ. ಜಗದಂಬಿಕೆ! ಶಿವೇ! ನೀನೇ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ರುದ್ರ ದೇವರ ಪತ್ನಿಯಾಗು ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕನುಸಾರ ಲೀಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಮೇನೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಹೃದಯೆ ಉಮಾದೇವಿಯು ಆಕೆಯ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ನುಡಿದಳು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಮೊದಲಿಗೆ ನಿನಗೆ ನೂರು ಬಲಿಷ್ಠರಾದ ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಹುಟ್ಟುವ ಒಬ್ಬನು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಷ್ಠನೂ, ಪ್ರಧಾನನೂ ಆಗುವನು. ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿ ನಾನು ಸ್ವತಃ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅವತರಿಸುವೆನು. ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸೇವಿತಳಾಗಿ ಅವರ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವೆನು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಜಗದ್ಧಾತ್ರಿ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ಕಾಲಿಕಾ ಶಿವೆಯು ಮೇನಾಳು ನೋಡು-ನೋಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲೇ ಅದೃಶ್ಯಳಾದಳು. ಅಯ್ಯಾ! ಮಹೇಶ್ವರಿಯಿಂದ ಅಭೀಷ್ಟ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಮೇನಕೆಗೂ ಅಪಾರ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಆಕೆಯ ತಪಸ್ಸಿ ನಿಂದಾದ ಎಲ್ಲ ಕ್ಲೇಶಗಳು ನಾಶವಾಯಿತು. ಮುನಿಯೇ! ಮತ್ತೆ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೇನಾದೇವಿಯು ಗರ್ಭವತಿ ಯಾದಳು. ಹಾಗೂ ದಿನೇ, ದಿನೇ ಗರ್ಭವು ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ಓರ್ವ ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನ ಹೆಸರು ಮೈನಾಕವೆಂದಿತ್ತು. ಅವನು ಸಮುದ್ರದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದನು. ಆ ಅದ್ಭುತ ಪರ್ವತವು ನಾಗವಧುಗಳ ಉಪಭೋಗ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಅದರ ಸಮಸ್ತ ಅಂಗಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದವು. ಹಿಮಾಲಯನ ನೂರು ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ಮಹಾನ್ ಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನೂ ಆಗಿರುವನು. ತನ್ನಿಂದ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ತನ್ನ ಬಳಿಕ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಮಸ್ತ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಮೈನಾಕವು ಏಕಮಾತ್ರ ಪರ್ವತರಾಜನಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 5)

ಉಮಾದೇವಿಯು ಹಿಮವಂತನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮೇನೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ, ಗರ್ಭಸ್ಥಾ ದೇವಿಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತುತಿಸುವುದು, ಆಕೆಯು ದಿವ್ಯರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುವುದು, ತಾಯಿ ಮೇನೆಯೊಡನೆ ಮಾತುಕತೆ ಹಾಗೂ ನವಜಾತ ಕನ್ಯೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತನು ಆದರದಿಂದ ದೇವಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕನ್ಯಾಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದಾಗ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಜಗಜ್ಜನನೀ ಭಗವತಿ ಉಮೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಉಮೆಯು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಅಂಶದಿಂದ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟಳಾದಳು. ಇದರಿಂದ ಅವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ, ಸುಂದರ ಪ್ರಭೆಯು ಕಂಡುಬಂತು. ಅವನು ಆನಂದಮಗ್ನನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾದನು. ಆ ಅದ್ಭುತ ತೇಜೋರಾಶಿಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾದ ಮಹಾನುಭಾವ ಹಿಮಾಲಯನು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅನಂತರ ಸುಂದರ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ಮೇನೆಯ ಉದರದಲ್ಲಿ ಶಿವೆಯ ಆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಅಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಗಿರಿರಾಜನ ಪತ್ನೀ ಮೇನಾದೇವಿಯು ಹಿಮವಂತನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನ ಕರುಣಾನಿಧಾನ ದೇವಿಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸುಖದಾಯಕ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು. ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ನಿವಾಸಭೂತಾ ದೇವಿಯು ಗರ್ಭಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಗಿರಿಪ್ರಿಯೆ ಮೇನಾದೇವಿಯು ಸದಾ ತೇಜೋಮಂಡಲದ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಶೋಭಿಸತೊಡಗಿದಳು. ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ಶುಭಾಂಗಿ ಮೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಗದಂಬೆಯು ನೆಲೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಆಕೆಯು ಮಹಾ ತೇಜದಿಂದ ಸಂಪನ್ನಳಾಗಿದ್ದಳು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ದೇವೀ ಶಿವೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ನಾನಾ ವಿಧವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತರಾದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಒಂಭತ್ತು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದು ಹತ್ತನೇಯ ತಿಂಗಳು ತುಂಬುತ್ತಿರುವಾಗ ಜಗದಂಬೆ ಕಾಳಿಕೆಯು ಸಮಯ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಗರ್ಭಸ್ಥ ಶಿಶುವಿನ ಗತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು. ಅರ್ಥಾತ್ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯಾಶಕ್ತಿ ಸತೀ ಸಾಧ್ವೀ ಶಿವೆಯು ಮೊದಲಿಗೆ ಮೇನೆಯ ಎದುರಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಚೈತ್ರದ ನವಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಮೃಗಶಿರಾ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯಂತೆ ಮೇನಕೆಯ ಉದರದಿಂದ ದೇವೀಶಿವೆಯು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು. ಆಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಹರಡಿಹೋಯಿತು. ಅನುಕೂಲ ಸುಂದರ, ಸುಗಂಧಿತ, ಗಂಭೀರ ಗಾಳಿಯು ಬೀಸತೊಡಗಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೂವಿನ ಮಳೆಯೂ ಸುರಿಯಿತು. ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಸುಖಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಜಗದಂಬಿಕೆಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ, ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ದಿವ್ಯರೂಪೆ ಮಹಾಮಾಯಾ ಶಿವಕಾಮಿನೀ ಮಂಗಲಮಯಿ ಕಾಳಿಕಾಮಾತೆಯನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡಿದರು.

ನಾರದನೇ! ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತುತಿಸಿಹೋದ ಬಳಿಕ ಮೇನಾ ದೇವಿಯು ಆಗ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ನೀಲ ಕಮಲದಳದಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಶ್ಯಾಮಲೆ ದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅತಿಶಯ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸತೊಡಗಿದಳು. ದೇವಿಯ ಆ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ಗಿರಿಪ್ರಿಯೆ ಮೇನೆಗೆ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಪ್ತ ವಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಅವಳನ್ನು ಪರಮೇಶ್ವರೀ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಸಿತಳಾಗಿ ಸಂತೋಷ ದಿಂದ ನುಡಿದಳು -

ಮೇನಾದೇವಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಜಗದಂಬೇ! ಮಹೇಶ್ವರೀ! ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟಳಾಗಿ ನೀನು ಮಹತ್ಕೃಪೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಅಂಬಿಕೇ! ನಿನ್ನ ಶೋಭೆಯು ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿದೆ. ಶಿವೆ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆದ್ಯಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಜನನಿಯಾಗಿರುವೆ. ದೇವಿ! ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಸದಾ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತ ಪರಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವೆ. ಮಹೇಶ್ವರೀ! ನೀನು ಕೃಪೆಮಾಡಿ ಇದೇ ರೂಪದಿಂದ ನನ್ನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾಗು. ಜೊತೆಗೆ ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ರೂಪಕ್ಕನುಸಾರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನೀಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಪರ್ವತ ಪತ್ನೀ ಮೇನೆಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದ ಶಿವಾದೇವಿಯು ಆ ಗಿರಿಪ್ರಿಯೆಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಮೇನಾ! ನೀನು ಮೊದಲು ತತ್ಪರತೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಸೇವೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಆಗ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ನಾನು ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೆ. ‘ವರವನ್ನು ಕೇಳು’ ಎಂಬ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀನು - ‘ಮಹಾದೇವೀ! ನೀನು ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸು’ ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಆಗ ನಾನು ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಿನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ನಾನು ನನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದೆ. ಗಿರಿಕಾಮಿನಿಯೇ! ಆ ವರಕ್ಕನುಸಾರ ಇಂದು ನಾನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿರುವೆನು. ಇಂದು ನಾನು ದರ್ಶನವಿತ್ತ ದಿವ್ಯ ರೂಪದ ಉದ್ದೇಶ ನಿನಗೆ ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಸ್ಮರಣೆಯುಂಟಾಗಲೆಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ನನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದೆ. ಇನ್ನು ದಂಪತಿಗಳಾದ ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಪುತ್ರಿಯ ಭಾವದಿಂದ ಅಥವಾ ದಿವ್ಯ ಭಾವದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನಿರಂತರ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹವನ್ನಿಡಿರಿ. ಇದರಿಂದ ನನ್ನ ಉತ್ತಮವಾದ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ. ನಾನು ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವೆನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಸಂಕಟದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸುವೆನು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಶಿವೆಯು ಆಕ್ಷಣವೇ ತಾಯಿಯು ನೋಡು-ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನವಜಾತ ಶಿಶುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 6)

ಪಾರ್ವತಿಯ ನಾಮಕರಣ, ವಿದ್ಯಾಧ್ಯಯನ, ನಾರದರು ಹಿಮವಂತನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಮುಂದಿನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಆಕೆಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಲು ತಿಳಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಮೇನೆಯ ಎದುರಿಗೆ ದೇವಿಯು ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ಕನ್ಯೆಯಾಗಿ ಲೌಕಿಕಗತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅಳತೊಡಗಿದಳು. ಆಕೆಯ ಮಧುರ ಅಳುವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮನೆಯ ಸ್ತ್ರೀಯರೆಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷಗೊಂಡರು. ಹಾಗೂ ಲಗುಬಗೆಯಿಂದ ಆಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ನೀಲ ಕಮಲದ ಎಸಳಿನಂತೆ ಶ್ಯಾಮಲ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಆ ಪರಮ ತೇಜಸ್ವೀ ಮನೋರಮ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಅತಿಶಯ ಆನಂದ ಮಗ್ನನಾದನು. ಅನಂತರ ಶುಭಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಮವಂತನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಗೆ ಕಾಳಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಸುಖದಾಯಕ ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟನು. ದೇವಿ ಶಿವೆಯು ಗಿರಿರಾಜನ ಭವನದಲ್ಲಿ ದಿನೇ-ದಿನೇ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯ ಜಲರಾಶಿಯು ಬೆಳೆಯುವಂತೆ, ಶರದ್ ಋತುವಿನ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದಳು. ಸೌಶೀಲ್ಯವೇ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಬಂಧುಜನರ ಪ್ರಿಯಳಾದ ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕುಟುಂಬದವರು ತಮ್ಮ ಕುಲಪರಂಪರೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ‘ಪಾರ್ವತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯತೊಡಗಿದರು. ತಾಯಿಯು ಕಾಲಿಕೆಯನ್ನು ‘ಉಮಾ’ (ಎಲೈ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಡ) ಎಂದು ಕರೆದು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತಡೆದಿದ್ದಳು. ಮುನಿಯೇ! ಅದರಿಂದ ಆ ಸುಂದರ ಮುಖವುಳ್ಳ ಗಿರಿರಾಜ ನಂದಿನಿಯು ಮುಂದೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉಮಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ವಿಖ್ಯಾತಳಾದಳು. ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಯುವ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ದೇವಿ ಶಿವೆಯು ತನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರುವಿನಿಂದ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಯ ತೊಡಗಿದಳು. ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಂಸಗಳ ಸಾಲು ತಾನಾಗಿಯೇ ಸ್ವರ್ಗಂಗೆಯ ತಟವನ್ನು ಸೇರುವಂತೆ, ಮಹೌಷಧಿಗಳು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶಿತ ನಾಗುವಂತೆಯೇ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳು ಆಕೆಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದುವು. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ಶಿವೆಯ ಒಂದು ಲೀಲೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಇನ್ನು ಇತರ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು.

ಒಮ್ಮೆ ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಹಿಮವಂತನ ಮನೆಗೆ ಹೋದೆ. ಮುನಿಯೇ! ನೀನು ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನೂ, ಅವನ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿರುವೆ. ನಾರದನೇ! ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಬಂದಿರುವ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಅವಳಿಂದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಮತ್ತೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಿನಗೆ ವಂದಿಸಿ ತನ್ನ ಅಹೋಭಾಗ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ತಲೆಬಾಗಿಸಿ, ಕೈ ಜೋಡಿಸಿ ಕೊಂಡು ಇಂತೆಂದನು.

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಎಲೈ ನಾರದಮುನಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಜ್ಞಾನವುಳ್ಳ ಸ್ವಾಮಿ! ನೀವು ಸರ್ವಜ್ಞರಾಗಿರುವಿರಿ. ಕೃಪಾಪೂರ್ವಕ ಬೇರೆಯವರ ಉಪಕಾರದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವಿರಿ. ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ಜನ್ಮಕುಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗುಣ-ದೋಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ. ನನ್ನ ಮಗಳು ಯಾರಿಗೆ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಳು?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನೀನು ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲನೂ ಕೌತುಕಿಯೂ ಆಗಿಯೇ ಇದ್ದಿ. ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ನೀನು ಕಾಲಿಕೆಯ ಕೈಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಕೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವಯವಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿಹರಿಸಿ, ಹಿಮಾಲಯನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.

ನಾರದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೈಲರಾಜ ಮತ್ತು ಮೇನಾದೇವಿಯೇ! ನಿಮ್ಮ ಈ ಪುತ್ರಿಯು ಚಂದ್ರನ ಆದಿಕಲೆಗಳಂತೆ ಬೆಳೆದಿರುವಳು. ಸಮಸ್ತ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಈಕೆಯ ಅಂಗಗಳ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಇವಳು ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖದಾಯಿನಿಯಾಗುವಳು ಹಾಗೂ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಳು. ಪ್ರಪಂಚದ ಸಮಸ್ತ ನಾರಿಯರಲ್ಲಿ ಈಕೆಯು ಪರಮಸಾಧ್ವಿಯೂ, ಸ್ವಜನರಿಗೆ ಸದಾ ಮಹಾನ್ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವವಳೂ ಆಗುವಳು. ಗಿರಿರಾಜನೇ! ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಉತ್ತಮ ಲಕ್ಷಣಗಳೇ ಇವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ರೇಖೆಮಾತ್ರ ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ, ಅದರ ಯಥಾರ್ಥ ಫಲವನ್ನು ಕೇಳು. ಇವಳಿಗೆ ಯೋಗಿಯೂ, ದಿಗಂಬರನಾಗಿರುವವನೂ, ನಿರ್ಗುಣನೂ, ನಿಷ್ಕಾಮನೂ ಆದ ಪತಿಯು ದೊರೆಯುವನು. ಅವನಿಗೆ ತಂದೆಯಾಗಲೀ, ತಾಯಿಯಾಗಲಿ, ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಮಾನ-ಸಮ್ಮಾನದ ಕಡೆಗೂ ಗಮನವಿರಲಾರದು ಹಾಗೂ ಅವನು ಸದಾ ಅಮಂಗಲ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸುವನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸತ್ಯವೆಂದೇ ತಿಳಿದು ಮೇನಾ ಹಾಗೂ ಹಿಮಾಚಲರಿಬ್ಬರೂ ಬಹಳ ದುಃಖಿತರಾದರು. ಆದರೆ ಜಗದಂಬೆ ಶಿವೆಯು ನಿನ್ನ ಇಂತಹ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಆ ಭಾವೀ ಪತಿಯು ಶಿವನೆಂದೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿದು ಹರ್ಷಗೊಂಡಳು. ‘ನಾರದರ ಮಾತು ಎಂದೂ ಸುಳ್ಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಶಿವೆಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಯುಗಗಳನ್ನು ತುಂಬು ಹೃದಯದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸತೊಡಗಿದಳು. ನಾರದನೇ! ಆಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖಿತನಾದ ಹಿಮವಂತನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು. - ಮುನಿಯೇ! ಆ ರೇಖೆಯ ಫಲವನ್ನು ಕೇಳಿ ನನಗೆ ಅತೀವ ದುಃಖವಾಗಿದೆ. ನಾನು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಅದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಲು ಯಾವ ಉಪಾಯ ಮಾಡಲಿ?

ಮುನಿಯೇ! ‘ನೀನು ಮಹಾ ಕುತೂಹಲಭರಿತ ವಾರ್ತಾಲಾಪವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಶಾರದನಾಗಿರುವೆ.’ ಹಿಮವಂತನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀನು ಮಂಗಲಕರ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವನ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಈ ವಿಧವಾಗಿ ನುಡಿದೆ.

ನಾರದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಗಿರಿರಾಜನೇ! ನೀನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೇಳು. ನನ್ನ ಮಾತು ನಿಜವಾದುದು. ಅದು ಎಂದೂ ಸುಳ್ಳಾಗದು. ಕೈಯ ರೇಖೆಯು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಲಿಪಿಯಾಗಿದೆ. ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅದು ಸುಳ್ಳಾಗಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶೈಲಪ್ರವರನೇ! ಈ ಕನ್ಯೆಗೆ ಅಂತಹ ಪತಿಯೇ ದೊರೆಯುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ರೇಖೆಯ ಕೆಟ್ಟಫಲದಿಂದ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಒಂದು ಉಪಾಯವೂ ಇದೆ. ಅದು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಕೇಳು. ಅದನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಸುಖ ಸಿಗಬಹುದು. ನಾನು ನಿರೂಪಿಸಿರುವ ವರನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೇ ಆಗಿರುವನು. ಅವನು ಸರ್ವಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದು, ಲೀಲೆಗಾಗಿ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅವನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಕೆಟ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸದ್ಗುಣದಂತೇ ಆಗುವವು. ಸಮರ್ಥ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರು ದೋಷವಿದ್ದರೂ ಅದು ಅವನಿಗೆ ದುಃಖ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಸಮರ್ಥರಿಗೇ ಅದು ದುಃಖದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯ ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ಎದುರಿಗೆ ಇಡಬಹುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ವಿವೇಕಪೂರ್ವಕ ತನ್ನ ಕನ್ಯೆ ಶಿವೆಯನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಎಲ್ಲರ ಈಶ್ವರನೂ, ಸೇವ್ಯನೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಶಾಲಿಯೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನು ಬೇಗನೇ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಣಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವಶನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶಿವೆಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳೂ ಸರಿಯಾಗುವುವು. ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದಿಂದ ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರವನ್ನೂ ವಿನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲನು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವರು. ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಸುಖ ಕೊಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪಾರ್ವತಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಳು. ಆಕೆಯು ಸದಾ ರುದ್ರದೇವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವಳು; ಏಕೆಂದರೆ, ಇವಳು ಮಹಾಸಾಧ್ವಿಯೂ, ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವಳೂ, ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರ ಸುಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವಳೂ, ಆಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇವಳು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತನ್ನ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲಳು. ಆ ಭಗವಂತನೂ ಕೂಡ ಇವಳಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಬೇರೆ ಸ್ತ್ರೀಯಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರನು. ಇವರಿಬ್ಬರ ಪ್ರೇಮವು ಪರಸ್ಪರ ಅನುರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಉಚ್ಚಕೋಟಿಯ ಪ್ರೇಮವು ಹಿಂದೆ ಯಾರಲ್ಲಿಯೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಈಗಲೂ ಇಲ್ಲ, ಮುಂದೆಯೂ ಆಗಲಾರದು. ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಇದನ್ನೇ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಅವರ ಯಾವ-ಯಾವ ಕೆಲಸವು ನಷ್ಟಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆಯೋ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಇವಳಿಂದ ಪುನಃ ಉಜ್ಜೀವನ ಅಥವಾ ಉದ್ಧಾರವಾಗುವುದು. ಗಿರಿರಾಜನೇ! ನಿನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದೇ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರನಾಗುವನು. ಇವರಿಬ್ಬರ ಮಿಲನವು ಪುನಃ ಹರ್ಷಪೂರ್ವಕವಾಗುವುದು. ನಿನ್ನ ಈ ಪುತ್ರಿಯು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ, ಅವನ ಶರೀರದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಳು, ಅವನ ಅರ್ಧಾಂಗವಾಗುವಳು. ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನೀನು ತನ್ನ ಈ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಕೊಡಬಾರದು. ಇದು ದೇವತೆಗಳ ಗುಪ್ತ ರಹಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಎಂದೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸಬಾರದು.

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳಿದನು — ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ನಾರದ ಮುನಿಯೇ! ನಾನು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಅದನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿ, ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿರಿ. ಮಹಾದೇವನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನ್ನ ಮನವನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿಕೊಂಡು ನಿತ್ಯವೂ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವನೆಂದು ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅವನು ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲವಂತೆ. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಧ್ಯಾನಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಪರಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿರುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಹಿರ್ಮುಖಗೊಳಿಸಬಲ್ಲನು? ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಗೆ ಉದ್ಯುಕ್ತನಾಗುವನು? ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಮಹಾನ್ ಸಂದೇಹವಿದೆ. ದೀಪದ ಜ್ಯೋತಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ, ಪ್ರಕೃತಿಗಿಂತ ಅತೀತನೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ನಿರ್ಗುಣನೂ, ಸಗುಣನೂ, ನಿರ್ವಿಶೇಷನೂ, ನಿರೀಹನೂ, ಪರಬ್ರಹ್ಮನೂ ಆದ ಅವನ ಸದಾಶಿವ ಎಂಬ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅದನ್ನೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವನು. ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ಅನಾತ್ಮವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣುಹಾಯಿಸನು. ಮುನಿಯೇ! ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಕಿನ್ನರರ ಮುಖದಿಂದ ಅವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏನು ಅದೆಲ್ಲವೂ ಸುಳ್ಳಾಗಿರುವುದೇ? ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಹಿಂದೆ ಸತಿಯಮುಂದೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದನೆಂದೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ‘ದಕ್ಷಕುಮಾರಿ ಪ್ರಿಯ ಸತಿಯೇ! ನಾನು ನೀನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಸೀಯನ್ನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ವರಿಸಲಾರೆನು, ಗ್ರಹಿಸಲಾರೆನು. ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆನು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಈ ವಿಧವಾಗಿ ಸತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಮೊದಲೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು. ಈಗ ಸತಿಯು ಸತ್ತುಹೋದ ಮೇಲೆ ಅವನು ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಸೀಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಗ್ರಹಣಮಾಡಬಲ್ಲನು?

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹಾಮತಿಯಾದ ಗಿರಿರಾಜನೇ! ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಚಿಂತೆ ಮಾಡಬಾರದು. ನಿನ್ನ ಈ ಪುತ್ರಿ ಕಾಳಿಯೇ ಹಿಂದಿನಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆ ಸತಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಆಗ ಇವಳಿಗೆ ಸದಾ ಸರ್ವಮಂಗಳದಾಯಿನಿ ಸತೀ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಆ ಸತಿಯೇ ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆಯಾಗಿ ರುದ್ರನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯು ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅನಾದರಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೂ ಆದ ಅಪಮಾನವನ್ನು ನೋಡಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಳು. ಆ ಸತಿಯೇ ಪುನಃ ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಳಾಗಿರುವಳು. ನಿನ್ನ ಪುತ್ರೀ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಜಗದಂಬಾ ಶಿವೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಈ ಪಾರ್ವತಿಯು ಭಗವಾನ್ ಹರನ ಪತ್ನೀಯಾಗುವಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ನಾರದನೇ! ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನೀನು ಹಿಮವಂತನಿಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ಆ ಹಿಂದಿನರೂಪ ಮತ್ತು ಚರಿತ್ರವು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಮಹಾಕಾಳಿಯ ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿನ್ನಿಂದ ಕೇಳಿ ಹಿಮವಂತನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಪುತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂದೇಹರಹಿತನಾದನು. ಹೀಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಮುಖದಿಂದ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕಾಳಿಯು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮಂದ ಮುಗುಳ್ನಗೆ ಆವರಿಸಿತು. ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಪಾರ್ವತಿಯ ಆ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆಕೆಯ ತಲೆಯನ್ನು ನೇವರಿಸಿ, ಮಸ್ತಕವನ್ನು ಮೂಸಿ, ತನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡನು.

ನಾರದನೇ! ಇದಾದ ಬಳಿಕ ನೀನು ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದೆ. ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಆನಂದಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಸರ್ವಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 7-8)

ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತನ ಮಾತುಕತೆ, ಪಾರ್ವತಿ ಹಾಗೂ ಹಿಮವಂತನಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನ, ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಂದ ‘ಮಂಗಳ’ ಗ್ರಹದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಸಂಗ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ನೀನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ, ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಕಳೆದುಹೋದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ದಿನ ಮೇನಾದೇವಿಯು ಹಿಮವಂತನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಂದಿಸಿದಳು. ಆ ಗಿರಿಕಾಮಿನಿಯು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಪತಿಯಲ್ಲಿ ವಿನಯದಿಂದ ಇಂತೆಂದಳು.

ಮೇನಾದೇವಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಪ್ರಾಣನಾಥಾ! ಅಂದು ನಾರದಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ನೀವು ಕನ್ಯೆಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಸುಂದರ ವರನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿರಿ ಎಂಬುದೇ ನನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. ಆ ವಿವಾಹವು ಸರ್ವಥಾ ಅಪೂರ್ವ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಗಿರಿಜೆಯ ವರನು ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಕುಲೀನನಾಗಿರಬೇಕು. ನನ್ನ ಮಗಳು ನನಗೆ ಪ್ರಾಣ ಗಳಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆಯು ಉತ್ತಮ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಸನ್ನ ಮತ್ತು ಸುಖಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿರಿ. ನಿಮಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮೇನೆಯು ಪತಿಯ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಡಹಿಬಿದ್ದಳು. ಆಗ ಆಕೆಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರ ಧಾರೆಗಳು ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರಜ್ಞಾಶಿರೋಮಣಿ ಹಿಮವಂತನು ಅವಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಸಮಜಾಯಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮೇನಾದೇವಿಯೇ! ನಾನು ಯಥಾರ್ಥ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಕೇಳು. ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ತೊರೆ. ಮುನಿಯ ಮಾತು ಎಂದಿಗೂ ಸುಳ್ಳಾಗಲಾರದು. ನಿನಗೆ ಮಗಳಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಇರುವುದಾದರೆ, ಅವಳು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಸುಸ್ಥಿರಚಿತ್ತದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಂತೆ ಆದರದಿಂದ ಕಲಿಸು. ಮೇನಕೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಕಾಳಿಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಶುಭವೇ ಆಗುವುದು. ನಾರದರು ತಿಳಿಸಿದ ಅಮಂಗಲ ಅಥವಾ ಅಶುಭವು ನಾಶವಾದೀತು. ಶಿವನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಅಮಂಗಳಗಳು ಸದಾ ಮಂಗಳರೂಪವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಮಗಳಿಗೆ ಶಿವನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸುಮಾಡುವಂತೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹಿಮವಂತನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೇನೆಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಅವಳು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರುಚಿ ಉಂಟುಮಾಡಲೆಂದು, ಮಗಳಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಲು ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು. ಆದರೆ ಮಗಳ ಸುಕುಮಾರ ಶರೀರವನ್ನು ನೋಡಿ ಮೇನೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ವ್ಯಥೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಆಕೆಯ ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಬಂತು. ಮತ್ತೆ ಗಿರಿಪ್ರಿಯೆ ಮೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗಳಿಗೆ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೊಡುವ ಶಕ್ತಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಆ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಪಾರ್ವತಿಯು ಆಗಲೇ ಅರಿತುಕೊಂಡಳು. ಆಗ ಆ ಸರ್ವಜ್ಞ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ಕಾಳಿಕಾದೇವಿಯು ತಾಯಿಯನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತು, ನುಡಿದಳು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ - ಅಮ್ಮಾ! ನೀನು ತುಂಬಾ ಬುದ್ಧಿವಂತಳಾಗಿರುವೆ. ಈ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಇಂದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಝಾವದ ಬ್ರಾಹ್ಮಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ನಾನು ಒಂದು ಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ನೋಡಿದೆನು. ಅದನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ತಾಯಿ! ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ದಯಾಳು ತಪಸ್ವೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನನಗೆ ಶಿವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.

ನಾರದನೇ! ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇನೆಯು ಬೇಗನೇ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿದಳು ಹಾಗೂ ಮಗಳು ಕಂಡ ಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. ಮೇನಕೆಯ ಮುಖದಿಂದ ಪುತ್ರಿಯ ಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸುತ್ತಾ ನುಡಿದನು.

ಗಿರಿರಾಜನು ಹೇಳಿದನು — ಪ್ರಿಯೇ! ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಒಂದು ಕನಸನ್ನು ಕಂಡೆ. ಅದನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಹೇಳುವೆನು. ನೀನು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಕೇಳು. ಒಬ್ಬರು ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ವಿಗಳಿದ್ದರು. ನಾರದರು ಹೇಳಿದ ವರನ ಲಕ್ಷಣಗಳಂತೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅವನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನನ್ನ ನಗರದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಬಂದನು. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ನನಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ನಾನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದೆನು. ಆಗ ನನಗೆ ನಾರದರು ತಿಳಿಸಿದ ವರನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿತು. ಆಗ ನಾನು ಆ ತಪಸ್ವಿಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಅವನಲ್ಲಿಯೂ ಈಕೆಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಆದರೆ ಆಗ ಅವನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಾಂಖ್ಯಮತ್ತು ವೇದಾಂತಕ್ಕನುಸಾರ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನನ್ನ ಮಗಳು ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟಳು. ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಕಾಮನೆಯನ್ನೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಅವನನ್ನು ಸೇವಿಸ ತೊಡಗಿದಳು. ಸುಮುಖಿಯೇ! ಇದೇ ನಾನು ಕಂಡ ಸ್ವಪ್ನವಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಿಯಮೇನಾ! ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಈ ಸ್ವಪ್ನದ ಫಲವನ್ನು ಪ್ರತಿಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂಬುದೇ ಈಗ ಉಚಿತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದೇ ನನ್ನ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೀನು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರ ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಹಿಮವಂತನು ಮತ್ತು ಮೇನೆಯು ಶುದ್ಧ ಹೃದಯದಿಂದ ಆ ಸ್ವಪ್ನದ ಫಲವನ್ನು ಪ್ರತೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಶಿವಭಕ್ತ ಶಿರೋಮಣಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಕೀರ್ತಿಯು ಪರಮಪಾವನವೂ, ಮಂಗಲಕಾರಿಯೂ, ಭಕ್ತಿವರ್ಧಕವೂ, ಉತ್ತಮವೂ ಆಗಿದೆ. ನೀನು ಅದನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳು. ದಕ್ಷಯಜ್ಞದಿಂದ ತನ್ನ ನಿವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾದ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಪ್ರಿಯೆಯ ವಿರಹದಿಂದ ಕಾತರನಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯಳಾದ ಸತೀದೇವಿಯನ್ನು ಹಾರ್ದಿಕವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದನು. ತನ್ನ ಪಾರ್ಷದರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಸತಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾ ಆಕೆಯ ಪ್ರೇಮವರ್ಧಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವರ್ಣಿಸತೊಡಗಿದನು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಂಸಾರಿಕ ಗತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದ ಸುಂದರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ರೀತಿ-ನೀತಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅವನು ದಿಗಂಬರನಾದನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ಮತ್ತನಂತೆ ಸಂಚರಿಸತೊಡಗಿದನು. ಲೀಲಾಕುಶಲ ನಾದ್ದರಿಂದ ವಿರಹದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸತೊಡಗಿದನು. ಸತಿಯ ವಿರಹದಿಂದ ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಆಕೆಯು ಕಂಡು ಬರದೆ ಭಕ್ತ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪುನಃ ಕೈಲಾಸಗಿರಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಅವನು ಸಮಸ್ತ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಸಮಾಧಿಗೆ ಅಡರಿದನು. ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಅವಿನಾಶೀ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸತೊಡಗಿದನು. ಹೀಗೆ ತ್ರಿಗುಣರಹಿತನಾದ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಸುಸ್ಥಿರಭಾವದಿಂದ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದನು. ಆ ಪ್ರಭುವು ಸ್ವತಃ ಮಾಯೆಯ ಅಧಿಪತಿ ನಿರ್ವಿಕಾರ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುವನು. ಮತ್ತೆ ಅಸಂಖ್ಯ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದುಹೋದಾಗ ಅವನು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು. ಅನಂತರ ನಡೆದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಹಣೆಯಿಂದ ಆಗ ಶ್ರಮಜನಿತ ಬೆವರಿನ ಒಂದು ಹನಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿತ್ತು. ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅದು ಒಂದು ಶಿಶುವಾಗಿ ಪರಿಣಿತವಾಯಿತು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ಬಾಲಕನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳಿದ್ದು, ಶರೀರದ ಕಾಂತಿಯು ಕೆಂಪಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗೂ ಮನೋಹರ ರೂಪವಿತ್ತು. ದಿವ್ಯ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಲಕನು ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ಸಹ ತೇಜಸಂಪನ್ನನಾಗಿದ್ದರೂ ಆಗ ಲೋಕಾಚಾರ ಪರಾಯಣ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಮುಂದೆ ಸಾಧಾರಣ ಶಿಶುವಿನಂತೆ ಅಳತೊಡಗಿದನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಪೃಥಿವಿದೇವಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಭಯದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ಅವಳು ಆ ಸುಂದರ ಬಾಲಕನನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಎತ್ತಿ ಮಡಿಲಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಹಾಲನ್ನೇ ಸ್ತನ್ಯವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಕುಡಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಆಕೆಯು ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಟ್ಟು, ತನ್ನದೇ ಬಾಲಕನೆಂದರಿತು ನಗು-ನಗುತ್ತಾ ಆಡಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಪೃಥಿವಿದೇವಿಯು ನಿಜಭಾವದಿಂದ ಸ್ವತಃ ಅದರ ತಾಯಿಯಾದಳು. ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪರಮ ಕೌತುಕಿ ಹಾಗೂ ವಿದ್ವಾನ್ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಶಂಭುವು ಆ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ ನಕ್ಕು, ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ‘ಧರಣೀ! ನೀನು ಧನ್ಯಳಾಗಿರುವಿ! ನನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಪಾಲಿಸು. ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿಶುವು ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಶಂಭುವಾದ ನನ್ನ ಬೆವರಿನಿಂದ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದು. ವಸುಧೇ! ಈ ಪ್ರಿಯಕಾರೀ ಬಾಲಕನು ನನ್ನ ಬೆವರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನೆಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾಗುವನು. ಇವನು ಸದಾ ತ್ರಿವಿಧ ತಾಪಗಳಿಂದ ರಹಿತನಾಗುವನು. ಅತ್ಯಂತ ಗುಣವಂತನೂ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊಡುವವನೂ ಆಗುವನು. ಇವನು ನನಗೂ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವನು. ನೀನು ಇವನನ್ನು ತನ್ನ ಅಭಿರುಚಿಗನುಸಾರ ಗ್ರಹಣಮಾಡು.’

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿರಹದ ಪ್ರಭಾವವು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಅವನಲ್ಲಿ ವಿರಹ ಎಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವನು ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಶ್ರೀರುದ್ರದೇವನು ನಿರ್ವಿಕಾರ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಆಗಿದ್ದನು. ಶಿವನು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾವಹಿಸಿ ಪುತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಪೃಥಿವಿದೇವಿಯು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದಳು. ಆಕೆಗೆ ಆತ್ಯಂತಿಕ ಸುಖವು ದೊರಕಿತು. ಆ ಬಾಲಕನು ‘ಭೌಮ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಯುವಕನಾದಾಗ ಕಾಶಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದನು. ವಿಶ್ವನಾಥನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಗ್ರಹರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ಭೂಮಿಪುತ್ರನು ಕೂಡಲೇ ಶುಕ್ರಲೋಕದಿಂದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಿವ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 9-10)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಗಂಗಾವತರಣ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಬರುವುದು, ಹಿಮವಂತನು ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಸಿ ಪೂಜಿಸಿ ಹಾಗೂ ಸ್ತುತಿಸಿದುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹಿಮವಂತನ ಪುತ್ರೀ ಲೋಕಪೂಜಿತ ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪೆ ಪಾರ್ವತಿಯು ಹಿಮಾಲಯನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದಳು. ಆಕೆಗೆ ಎಂಟು ವರ್ಷವಾದಾಗ ಸತಿಯ ವಿರಹದಿಂದ ಕಾತರನಾದ ಶಂಭುವಿಗೆ ಆಕೆಯ ಜನ್ಮದ ಸಮಾಚಾರ ಸಿಕ್ಕಿತು. ನಾರದನೇ! ಆ ಅದ್ಭುತ ಬಾಲಿಕೆ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸತೊಡಗಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕಗತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಶಂಭುವು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಲು ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿದನು. ನಂದಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ಶಾಂತ ಪಾರ್ಷದರನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಅವನು ಹಿಮಾಲಯದ ಉತ್ತಮ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾವತರಣ (ಗಂಗೋತ್ತರೀ) ಎಂಬ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮಧಾಮದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪರಾಶಿಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಪರಮ ಪಾವನೀ ಗಂಗೆಯು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದಳು. ಶಿವನು ಜೀತೇಂದ್ರಿಯನಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನು ಆಲಸ್ಯರಹಿತನಾಗಿ ಚೇತನನೂ, ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನೂ, ನಿತ್ಯನೂ, ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯನೂ, ನಿರಾಮಯನೂ, ಜಗನ್ಮಯನೂ, ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪನೂ, ದ್ವೈತಹೀನನೂ, ಆಶ್ರಯ ರಹಿತನೂ ಆದ ತನ್ನ ಆತ್ಮಭೂತ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಭಾವ ದಿಂದ ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದನು. ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಧ್ಯಾನಪರಾಯಣನಾದಾಗ ನಂದೀ-ಭೃಂಗೀ ಮೊದಲಾದ ಇತರ ಪಾರ್ಷದಗಣಗಳೂ ಕೂಡ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾದರು. ಆಗ ಕೆಲವು ಪ್ರಮಥಗಣಗಳು ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಂಭುವಿನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಮೌನರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ಕಾವಲುಗಾರರಾದರು.

ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಔಷಧಗಳುಳ್ಳ ಆ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ಶುಭಾಗಮನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನ ಕುರಿತು ಆದರಭಾವದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಬಂದಿರುವ ಗಿರಿರಾಜ, ಹಿಮವಂತನು ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಪೂಜಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಸುಂದರ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದನು ಮತ್ತು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡನು -

ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಉದಯವಾಗಿದೆ. ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಸನಾಥನನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ನೀನು ದೀನವತ್ಸಲನಾಗಿರುವೆ ಎಂದು ಮಹಾತ್ಮರು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಹೇಳಿರುವರಲ್ಲ! ಇಂದು ನನ್ನ ಜನ್ಮ, ಜೀವನ, ಎಲ್ಲವೂ ಸಫಲವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಲು ಮನಮಾಡಿರುವೆ. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನನ್ನನ್ನು ನೀನು ತನ್ನ ದಾಸನೆಂದು ತಿಳಿದು ಶಾಂತಭಾವದಿಂದ ನನಗೆ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಕೊಡು. ನಾನು ಅನನ್ಯಭಾವದಿಂದ ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಗಿರಿರಾಜನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು ಸೇವಕರಸಹಿತ ಹಿಮವಂತನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಸೇವಕ ರೊಂದಿಗೆ ಗಿರಿರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿ ಧ್ಯಾನಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಜಗದೀಶ್ವರ ವೃಷಭಧ್ವಜನು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತ ಇಂತೆಂದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಶೈಲರಾಜನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಶಿಖರದ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿರುವೆನು. ಯಾರೂ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರದಂತೆ ನೀನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡು. ನೀನು ಮಹಾತ್ಮನೂ, ತಪಸ್ಸಿನ ಧಾಮನೂ, ಮುನಿಗಳಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ ಆಶ್ರಯನೂ, ಆಗಿರುವೆ. ದ್ವಿಜಾದಿಗಳು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಗಂಗೆಯಿಂದ ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾಗಿ ಸದಾ ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಹೋಗಿರುವೆ. ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವವನೂ, ಸಮಸ್ತ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಶಾಲಿ ರಾಜನಾಗಿರುವೆ. ಗಿರಿರಾಜನೇ! ನಾನು ಈ ಗಂಗಾವತರಣ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಿತನಾಗಿ ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಪೂರ್ವಕ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುವೆನು. ಶೈಲರಾಜನೇ! ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನನ್ನ ತಪಸ್ಸು ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನ-ಬಾಧೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುವಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೀನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಮಾಡು. ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಇದೇ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ. ನೀನು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಜಗದೀಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಆಗ ಗಿರಿರಾಜನು ಶಂಭುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು - ಜಗನ್ನಾಥನೇ! ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ಇಂದು ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಪೂರ್ವಕ ಪೂಜಿಸಿರುವೆನು. ಇದು ನನಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಮಾತಾಗಿದೆ. ಈಗ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಿ? ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಎಷ್ಟೋ ದೇವತೆಗಳು ಭಾರೀ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮಹಾತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೂ, ನಿನ್ನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂತಹ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವೆ. ನನಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೌಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯೂ, ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೂ, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನು ನನ್ನ ಪೃಷ್ಠಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವೆ. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ಇಂದು ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ದೇವೇಂದ್ರನಿ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ್ಯವಂತನೆಂದು ತಿಳಿಯುವೆನು. ಏಕೆಂದರೆ, ಸೇವಕರಸಹಿತ ನೀನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗಿಸಿರುವೆ. ದೇವೇಶನೇ! ನೀನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿರುವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನ-ಬಾಧೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡು. ಪ್ರಭೋ! ನಾನು ನಿನ್ನ ದಾಸನು ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ನಿನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಕೂಡಲೇ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ಮೇನೆಗೆ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಶೈಲರಾಜನು ಜೊತೆಗಿರುವ ಪರಿಜನರನ್ನು ಸಮಸ್ತ ಸೇವಕರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಅವರಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಮಜಾಯಿಸಿದನು.

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಇಂದಿನಿಂದ ನನ್ನ ಪೃಷ್ಠಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾವತರಣ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಹೋಗಬಾರದು, ಇದನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಯಾರಾದರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೆ, ಆ ದುಷ್ಟನಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊಡುವೆನು. ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಗಣಗಳಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಹಿಮವಂತನು ವಿಘ್ನನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಸುಂದರ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು ಕೇಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 11)

ಹಿಮವಂತನು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಶಿವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲು ಅವನಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಣೆ ಕೇಳುವುದು, ಶಿವನು ಸಕಾರಣವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಒಪ್ಪದಿರುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ಶೈಲರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಉತ್ತಮ ಫಲ-ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಹರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನು ಧ್ಯಾನಪರಾಯಣ ತ್ರಿಲೋಕನಾಥ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಕನ್ಯೆ ಕಾಳಿಯನ್ನು ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಫಲ-ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಅವನ ಮುಂದಿರಿಸಿ ಮಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಮಾಡಿ ಶೈಲರಾಜನು ಶಂಭುವಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ಭಗವಂತಾ! ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯು ಭಗವಾನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರನಾದ ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಉತ್ಸುಕಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಆರಾಧನೆಯ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾನು ಈಕೆಯನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆತಂದಿರುವೆನು. ಇವಳು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಳು. ಸ್ವಾಮಿ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹ ವಿರುವುದಾದರೆ ಈ ಕನ್ಯೆಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಡು.

ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಆ ಪರಮ ಮನೋಹರ ಕಾಮರೂಪಿಣೀ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡನು. ಹಾಗೂ ತನ್ನ ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ, ಅವಿನಾಶೀ, ಪರಮತತ್ತ್ವಮಯ ಉತ್ತಮ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರನೂ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಜಟಾಜೂಟಧಾರೀ ವೇದಾಂತವೇದ್ಯನೂ, ಚಂದ್ರಕಲಾವಿಭೂಷಣನೂ ಆದ ಶಂಭುವು ಉತ್ತಮ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕಂಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಹಿಮಾಚಲನು ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ಪುನಃ ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಸಿದನು. ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೀನತೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಆಗ ಭಗವಂತನು ನನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವನೋ, ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಸಂಶಯದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದನು. ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಜಗತ್ತಿನ ಏಕಮಾತ್ರ ಬಂಧುವಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ಕರುಣಾಕರ ಶಂಕರನೇ! ವಿಭೋ! ನಾನು ನಿನಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವೆನು. ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡು. ಶಿವನೇ! ಶರ್ವನೇ! ಮಹೇಶನೇ! ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪ್ರಭೋ! ಮಹಾದೇವನೇ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಆಪತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನಾಗಿರುವೆ. ನಾನು ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಸ್ವಾಮಿ! ಪ್ರಭುವೇ! ನಾನು ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬರುವೆನು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಕೊಡು.

ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆದು, ಧ್ಯಾನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಸ್ವಲ್ಪಯೋಚಿಸಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಗಿರಿರಾಜನೇ! ನೀನು ನಿನ್ನ ಈ ಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ನಿತ್ಯವೂ ನನ್ನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬರಬಲ್ಲೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ದರ್ಶನವಾಗಲಾರದು.

ಮಹೇಶ್ವರನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವೆಯ ತಂದೆ ಹಿಮವಂತನು ನತಮಸ್ತಕನಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು. ಪ್ರಭೋ! ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾನು ಈ ಕನ್ಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬರಬಾರದು? ಈಕೆಯು ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಲ್ಲವೇ! ಹಾಗಿರುವಾಗ ಇವಳನ್ನು ಏಕೆ ತರಬಾರದು? ಇದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜ ಶಂಭುವು ನಗುತ್ತ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದುಷ್ಟಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಲೋಕಾಚಾರದ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲು ಹಿಮವಂತನ ಬಳಿ ಹೇಳಿದನು - ಶೈಲರಾಜನೇ! ಈ ಕುಮಾರಿಯು ಸುಂದರಾಂಗಿಯೂ, ಚಂದ್ರಮುಖಿಯೂ, ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವಳೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇವಳನ್ನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ನೀನು ಕರೆತರಬಾರದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಈಕೆಯನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವೇದ ಪಾರಂಗತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಾರಿಯನ್ನು ಮಾಯಾರೂಪಿಣಿ ಎಂದು ಹೇಳಿರುವರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವತಿ ಸ್ತ್ರೀಯು ತಪಸ್ವಿಗಳ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನವನ್ನೊಡ್ಡುವವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಾನು ತಪಸ್ವಿಯೂ, ಯೋಗಿಯೂ, ಸದಾ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನೂ ಆಗಿ ಇರುವವನು. ನನಗೆ ಯುವತಿ ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ತಪಸ್ವಿಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಶ್ರಯ ಹಿಮಾಲಯನೇ! ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪುನಃ ನೀನು ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನಾಡಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನು ವೇದೋಕ್ತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣನೂ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ವಿದ್ವಾಂಸನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಅಚಲರಾಜನೇ! ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಗದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೇಗನೇ ವಿಷಯವಾಸನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯವು ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ವೈರಾಗ್ಯವು ನಾಶವಾದಾಗ ಪುರುಷನು ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಮಶೈಲನೇ! ತಪಸ್ವಿಗಳು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಗವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯು ಮಹಾವಿಷಯ-ವಾಸನೆಯ ಮೂಲ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವಳು.*

* ಭವತ್ಯಚಲ ತತ್ಸಂಗಾದ್ ವಿಷಯೋತ್ಪತ್ತಿರಾಶು ವೈ । ವಿನಶ್ಯತಿ ಚ ವೈರಾಗ್ಯಂ ತತೋ ಭ್ರಶ್ಯತಿ ಸತ್ತಪಃ ॥

ಅತಸ್ತಪಸ್ವಿನಾ ಶೈಲ ನ ಕಾರ್ಯಾ ಸ್ತ್ರೀಷು ಸಂಗತಿಃ । ಮಹಾವಿಷಯಮೂಲಂ ಸಾ ಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯನಾಶಿನೀ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಪಾ - ಖಂ - 12/31-32)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಈ ವಿಧವಾದ ಅನೇಕ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ ಮಹಾಯೋಗಿ ಶಿರೋಮಣಿ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸುಮ್ಮನಾದನು. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಶಂಭುವಿನ ಈ ನಿರಾಮಯ, ನಿಸ್ಪೃಹ, ನಿಷ್ಠುರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕಾಳಿಯ ತಂದೆ ಹಿಮವಂತನು ಚಕಿತನಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಸುಮ್ಮನಾದನು. ತಪಸ್ವೀ ಶಿವನು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಚಕಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಭವಾನೀ ಪಾರ್ವತಿಯು ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ವಿಶದವಾಗಿ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 12)

ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿಯರ ದಾರ್ಶನಿಕ ಸಂವಾದ, ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಪಾರ್ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ಭಗವಂತನ ಸೇವೆ

ಭವಾನಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಯೋಗಿಯೇ! ನೀನು ತಪಸ್ವಿ ಯಾಗಿಯೂ ಗಿರಿರಾಜನಲ್ಲಿ ಇದೆಂತಹ ಮಾತನ್ನಾಡಿದೆ? ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಜ್ಞಾನವಿಶಾರದನಾಗಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಮಾತಿಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು. ಶಂಭೋ! ನೀನು ತಪಃಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿಯೇ ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆನು ಆ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ನಿನಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ವಿಚಾರ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲರ ಸೃಷ್ಟಿ, ಪಾಲನೆ, ಮತ್ತು ಸಂಹಾರ ಆಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನೇ! ನೀನು ಯಾರು? ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರಕೃತಿ ಏನು? ಇದನ್ನು ವಿಚಾರ ಮಾಡು. ಪ್ರಕೃತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಲಿಂಗರೂಪೀ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲನು? ನೀನು ಸದಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅರ್ಚನೀಯನೂ, ವಂದನೀಯನೂ, ಚಿಂತನೀಯನೂ ಆಗಿರುವುದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ. ಇದನ್ನು ಸಹೃದಯನಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ನಿನಗೆ ಹೇಳಬೇಕಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹೇಳು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಪಾರ್ವತಿಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹತ್ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿರುವ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತ ಮಹೇಶ್ವರನು ನಗುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ನಾನು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕವೇ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವೆನು ಹಾಗೂ ತತ್ತ್ವತಃ ಪ್ರಕೃತಿರಹಿತ ಶಂಭುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಪುರುಷರು ಎಂದೂ, ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಬಾರದು. ಲೋಕಾಚಾರದಿಂದ ದೂರ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿ ಇರಬೇಕು.

ನಾರದನೇ! ಶಂಭುವು ಲೌಕಿಕ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕನುಸಾರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ಕಾಳಿಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನಕ್ಕು ಮಧುರವಾಣಿಯಿಂದ ನುಡಿದಳು.

ಕಾಳಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಪ್ರಭೋ! ಯೋಗಿಯೇ! ನೀವು ಹೇಳಿದ ವಾಣಿಯು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲವೇ? ಮತ್ತೆ ನೀವು ಅದರಿಂದ ಅತೀತ ಹೇಗಾಗುವಿರಿ? (ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿಯೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಿರಲ್ಲ.) ಇದೆಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಮಾಡಿ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಥಾರ್ಥವಾದುದನ್ನೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಸದಾ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಬಂಧಿತವೇ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಏನನ್ನು ಮಾತನಾಡಬಾರದು, ಏನನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಮಾತನಾಡುವುದು, ಮಾಡುವುದು ಇದೆಲ್ಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಪ್ರಾಕೃತವೇ ಆಗಿವೆ. ನೀವು ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ. ನೀವು ಕೇಳುವುದೆಲ್ಲ, ತಿನ್ನುವುದೆಲ್ಲ, ನೋಡುವುದೆಲ್ಲ, ಮಾಡುವುದೆಲ್ಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕಾರ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ. ಸುಳ್ಳು ವಾದ-ವಿವಾದ ಮಾಡುವುದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಭೋ! ಶಂಭೋ! ನೀವು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಅತೀತರಾಗಿದ್ದರೆ ಈ ಸಮಯ ಈ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಿರಿ? ಹರನೇ! ಪ್ರಕೃತಿಯು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರಿರಿ. ಈಶನೇ! ನೀವು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿದ್ದರೆ ಏಕೆ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುವಿರಿ? ಯೋಗಿಯೇ! ನನಗೆ ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ವಾದ-ವಿವಾದ ಮಾಡುವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಏನಿದೆ? ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಮಾಣ ದೊರೆತ ಮೇಲೆ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅನುಮಾನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯವೆಲ್ಲವೂ ಜ್ಞಾನೀ ಪುರುಷರು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಪ್ರಾತೃತವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಯೋಗೀಶ್ವರನೇ! ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ನನ್ನ ಉತ್ತಮ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನಾನು ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ಪುರುಷರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಇದು ತ್ರಿವಾರ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಸಗುಣ ಮತ್ತು ಸಾಕಾರನೆಂದು ತಿಳಿಯುವಿರಿ. ನಾನಿಲ್ಲದೆ ನೀವು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ಏನನ್ನು ಮಾಡಲಾರಿರಿ. ನೀವು ಜಿತೇಂದ್ರರಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅಧೀನರಾಗಿ ಸದಾ ನಾನಾ ವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಿರಿ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಿರ್ವಿಕಾರ ಹೇಗಾಗುವಿರಿ. ನನ್ನಿಂದ ಲಿಪ್ತ ಏಕೆ ಅಲ್ಲ? ಶಂಕರ! ನೀವು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಅತೀತನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ನಿಮಗೆ ನಾನು ಬಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಹೆದರ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದ ಈ ಸಾಂಖ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕನುಸಾರವಾದ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ವೇದಾಂತ ಮತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ನುಡಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಸುಂದರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಗಿರಿಜೆ! ನೀನು ಸಾಂಖ್ಯ-ಮತವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವೆಯಾದರೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನನ್ನ ಸೇವೆಮಾಡು. ಆದರೆ ಆ ಸೇವೆಯು ಶಾಸ್ತ್ರನಿಷಿದ್ಧವಾಗಬಾರದು.

ಗಿರಿಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಕ್ತರಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜನೆ ಮಾಡುವ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹಿಮವಂತನಲ್ಲಿ ನುಡಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಗಿರಿರಾಜನೇ! ನಾನು ಇಲ್ಲೇ ನಿನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ರಮಣಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಆನಂದಮಯ ಪರಮಾರ್ಥ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುವೆನು. ಪರ್ವತರಾಜನೇ! ನೀನು ನನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೊಡು. ನಿನ್ನ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಲಾರರು.

ದೇವಾಧಿದೇವ ಶೂಲಧಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಿಮವಂತನು ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು - ಮಹಾದೇವನೇ! ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಮನುಷ್ಯರ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ನಿನ್ನದೇ ಆಗಿದೆ. ತುಚ್ಛನಾದ ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಲಿ?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನಕ್ಕುಬಿಟ್ಟನು ಹಾಗೂ ಆದರದಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ‘ಈಗ ನೀನು ಮನೆಗೆ ಹೋಗು? ಶಂಕರನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಹಿಮವಂತನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದನು. ಅವನು ಗಿರಿಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಶಿವನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಕಾಳಿಯು ತನ್ನ ತಂದೆಯಿಲ್ಲದೆಯೂ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಿತ್ಯವೂ ಶಂಕರನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ನಂದೀಶ್ವರನೇ ಮೊದಲಾದ ಯಾವ ಗುಣಗಳೂ ಆಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಯ್ಯಾ! ಮಹೇಶ್ವರನ ಆದೇಶದಿಂದಲೇ ಹೀಗಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೋರ್ವ ಗಣವೂ ಪವಿತ್ರತೆಯಿಂದ ಇದ್ದು, ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದಾಗ ಪರಸ್ಪರ ಅಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುವ ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತ ಮತದಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಿವೆಯರು ಸ್ಥಿತರಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣದಾಯಕ ಮಾಡಿದ ಸಂವಾದವು ಸರ್ವದಾ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಆ ಸಂವಾದವನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವೆನು. ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಗಿರಿರಾಜನು ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಅವನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಬಳಿ ಇದ್ದು ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದನು.

ಕಾಳಿಯು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಮಹಾದೇವನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಚರಣಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಆ ಚರಣಾಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಕಾಯಿಸಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿರುವ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ(ಅಥವಾ ಬಿಸಿ ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆದ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ) ಅವನ ಶರೀರವನ್ನು ಮಾರ್ಜನಮಾಡಿ ಒರೆಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮತ್ತೆ ಹದಿನಾರು ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಹರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿಸಿ, ಪದೇ-ಪದೇ ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಪ್ರತಿದಿನವು ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಪರಾಯಣನಾದ ಶಂಕರನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಶಿವೆಯ ದೀರ್ಘವಾದ ಸಮಯ ಕಳೆದುಹೋದರೂ ತನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಂಯಮದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮಹಾದೇವನು ಆಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ತತ್ಪರಳಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವನು ದಯೆಯಿಂದ ದ್ರುವಿತನಾಗಿ ‘ಈ ಕಾಳಿಯು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ, ಇವಳಲ್ಲಿ ಗರ್ವದ ಬೀಜವೂ ಉಳಿಯದಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಈಕೆಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡುವೆನು.’ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು.

ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಮಹಾಲೀಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮಹಾಯೋಗೀಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಭೂತನಾಥನು ತತ್ಕಾಲವೇ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಮುನಿಯೇ! ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯಾವ ಚಿಂತನೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಳಿಯು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಮಹಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ರೂಪವನ್ನು ನಿರಂತರ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಳು. ಧ್ಯಾನಪರಾಯಣ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಶುದ್ಧ ಭಾವದಿಂದ ಅಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಕಾಳಿಯನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಮರೆತು ಅವಳು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರೂ ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಶಿವನಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಕಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಕಾಮನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಕಾಳಿಯ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ - ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ತಾರಕಾಸುರನಿಂದ ಬಹಳ ಪೀಡಿತರಾದುದೇ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. (ಮತ್ತು ಶಂಕರನಿಂದ ಮಹಾನ್ ಬಲಿಷ್ಠ ಪುತ್ರನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದರು.) ಕಾಮದೇವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಮಹಾದೇವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೊಂಚವೂ ಕ್ಷೋಭೆ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅವನು ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮಮಾಡಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ಸತೀ ಪಾರ್ವತಿಯು ಗರ್ವರಹಿತಳಾಗಿ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಶಿವನನ್ನು ಪತಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಳು. ಬಳಿಕ ಆ ಪಾರ್ವತೀ-ಪರಮೇಶ್ವರರು ಪರಸ್ಪರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇರತೊಡಗಿದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಪರೋಪಕಾರದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಮಹಾನ್ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 13)

ತಾರಕಾಸುರನಿಂದ ಕಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾದ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ಮೊರೆಹೋದುದು, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವರಿಗೆ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಿವನ ವಿವಾಹಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶ ಕೊಡುವುದು

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅನಂತರ ನಾರದರು ಕೇಳಿದಾಗ ಪಾರ್ವತಿಯ ವಿವಾಹದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ತಾರಕಾಸುರನ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಅವನ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸು , ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ದೇವಾಸುರರನ್ನು ಗೆದ್ದು ಇಂದ್ರಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ತಾರಕಾಸುರನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವತಃ ಇಂದ್ರನಾದಾಗ ಅವನ ಎದುರಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಶಾಸಕನು ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ ಅಸುರನು ತ್ರಿಭುವನದ ಏಕಮಾತ್ರ ಒಡೆಯನಾಗಿ ಅದ್ಭುತ ರೀತಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಹಾಕಿ ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾಧರ ಮೊದಲಾದ ದೇವಯೋನಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂ ತನ್ನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡನು. ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ತಾರಕಾಸುರನಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ, ಅನಾಥರಾಗಿ ನನಗೆ ಶರಣುಬಂದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾದ ನನಗೆ ವಂದಿಸಿ ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಮಾಡಿ, ತಮ್ಮ ದಾರುಣ ದುಃಖವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ - ಪ್ರಭೋ! ನೀನೇ ನಮಗೆ ಗತಿಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ನಮಗೆ ಧಾತಾ ಮತ್ತು ಉದ್ಧಾರಕನಾಗಿರುವೆ. ನಾವೆಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ತಾರಕಾಸುರ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯುತ್ತಾ ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಸನ್ನಿಪಾತ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಔಷಧಿಗಳೂ ನಿರ್ಬಲವಾಗುವಂತೆ ಅಸುರರು ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಕ್ರೂರ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಬಲಹೀನರಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರದಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ವಿಜಯದ ಆಶೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದೂ ಕೂಡ ಅವನ ಕಂಠದಮೇಲೆ ಕುಂಠಿತವಾಗಿವಾಗಿದೆ. ಅವನ ಕತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಅದು ಆ ಅಸುರನಿಗೆ ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಯನ್ನು ತೊಡಿಸಿದಂತೆ ಆಗಿತ್ತು.

ಮುನಿಯೇ! ದೇವತೆಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಯೋಚಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ - ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನನ್ನ ವರದಾನದಿಂದಲೇ ದೈತ್ಯ ತಾರಕಾಸುರನು ಇಷ್ಟೊಂದು ಬೆಳೆದಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಅವನ ವಧೆಯು ಉಚಿತವಾಗಲಾರದು. ಯಾರಿಂದ ಪಾಲಿತನಾಗಿ ದೊಡ್ಡವನಾಗಿರುವನೋ ಅವನಿಂದಲೇ ವಧೆಯಾಗುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ವಿಷದ ವೃಕ್ಷವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸ್ವತಃ ನೀರು ಹಾಕಿ ಬೆಳೆಸಿದವನೇ ಕಡಿದುಹಾಕುವುದು ಉಚಿತವಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೇ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನು ನೀವು ಹೇಳಿದರೂ ಆ ಅಸುರನನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾರನು. ತಾರಕ ದೈತ್ಯನು ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ಪಾಪದಿಂದಲೇ ನಾಶವಾಗುವನು. ನಾನು ಉಪದೇಶಿದಂತೆ ನೀವು ಮಾಡಿರಿ. ನನ್ನ ವರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾನು ತಾರಕಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಲಾರೆನು. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವೂ ವಧಿಸಲಾರನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೂ ಅವನನ್ನು ವಧಿಸಲಾರನು. ಬೇರೆ ಯಾವ ವೀರನೂ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಸೇರಿದರೂ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾರರು, ಇದನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಶಿವನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾದ ಪುತ್ರನೇ ತಾರಕ ದೈತ್ಯನನ್ನು ವಧಿಸಬಲ್ಲನು, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ. ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ತಿಳಿಸುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿರಿ. ಮಹಾದೇವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಆ ಉಪಾಯವು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗ ಬಹುದು. ಹಿಂದೆ ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆ ಸತಿಯು ದಕ್ಷ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಅವಳೇ ಈಗ ಹಿಮಾಲಯ ಪತ್ನೀ ಮೇನೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾಗಿರುವಳು. ಈ ಮಾತು ನಿಮಗೂ ತಿಳಿದೇ ಇದೆ. ಮಹಾದೇವನು ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಪಾಣಿಗ್ರಹಣವನ್ನು ಅವಶ್ಯಮಾಡಿ ಮಾಡುವನು. ಆದರೂ ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನೀವು ಸ್ವತಃ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮೇನಕಾಕುಮಾರಿ ಪಾರ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಗರ್ಭಾಧಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರಿ. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಉರ್ಧ್ವರೇತಸ್ಕ ನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಖಲಿತಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪಾರ್ವತಿಯೇ ಸಮರ್ಥಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಬೇರೆ ಯಾವ ಅಬಲೆಯೂ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾರಳು. ಗಿರಿರಾಜನ ಪುತ್ರಿ ಆ ಪಾರ್ವತಿಯು ಈಗ ಯುವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯದ ಮೇಲೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು, ಮಹಾದೇವನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುವಳು. ತಂದೆಯಾದ ಹಿಮವಂತನು ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ಕಾಳಿ ಶಿವೆಯು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಧ್ಯಾನಪರಾಯಣ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಆಗ್ರಹದಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಳು. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರೀ ಪಾರ್ವತಿಯು ಶಿವನ ಮುಂದೆಯೇ ಇದ್ದು ಪ್ರತಿದಿನ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನ ಮಹೇಶ್ವರನು ಧ್ಯಾನಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅರ್ಥಾತ್ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ವಿಚಾರ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿಗೇ ಬರಲಿಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಶಿವನು ಕಾಳಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಭಾರ್ಯೆಯಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುವಂತೆ ನೀವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರಿ. ನಾನು ಆ ದೈತ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಾರಕಾಸುರನನ್ನು ಕೆಟ್ಟ ಹಟದಿಂದ ದೂರಾಗಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವೆನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿರಿ.

ನಾರದನೇ! ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನಾನು ಕೂಡಲೇ ತಾರಕಾಸುರನನ್ನು ಭೆಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದೆನು-

ತಾರಕನೇ! ಈ ಸ್ವರ್ಗವು ನಮ್ಮ ತೇಜದ ಸಾರತತ್ತ್ವವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನೀನು ಇಲ್ಲಿಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ನೀನು ಮಾಡಿದ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ. ನಾನು ಇದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಸಣ್ಣದಾದ ವರವನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಸ್ವರ್ಗದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಎಂದೂ ಕೊಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಳು. ಅಸುರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿನಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಸುಲಭವಾಗುವವು ಇದರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ ವಿಚಾರ ಮಾಡುವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಅಸುರನನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸಿ ನಾನು ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾದೆ. ತಾರಕಾಸುರನೂ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಭೂತಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಶೋಣಿತಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಳತೊಡಗಿದನು. ಬಳಿಕ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನನ್ನು ವಂದಿಸಿ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿಚಾರ-ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು - ದೇವೇಂದ್ರನೇ! ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಶಿವನಿಗೆ ಶಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗಾದರೂ ಕಾಮಮೂಲಕ ಅಭಿರುಚಿ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ನೀನು ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಬೇಕು.

ಹೀಗೆ ದೇವೇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 14-16)

ಶಿವನನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು ಇಂದ್ರನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಮನ್ಮಥನು ಹೊರಡುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ದೇವತೆಗಳು ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ ದುರಾತ್ಮನಾದ ತಾರಕಾಸುರನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಇಂದ್ರನು ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ಕಾಮದೇವನು ಕೂಡಲೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಆಗ ದೇವೇಂದ್ರನು ಮಿತ್ರತೆಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರುಹಿ ಕಾಮನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ಮಿತ್ರನೇ! ಕಾಲವಶದಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ದುಃಖವು ಬಂದೆರಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ನೀನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ನಿವಾರಿಸಲಾರರು. ದಾತೃವಿನ ಪರೀಕ್ಷೆ ದುರ್ಭಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ , ಶೂರನ ಪರೀಕ್ಷೆ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಮಿತ್ರನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಆಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕುಲದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪತಿಯು ಅಸಮರ್ಥನಾದಾಗ ಆಗುವುದು. ಅಯ್ಯಾ! ಸಂಕಟಬಂದಾಗ ವಿನಯದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಆಗುವುದು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.* ಮಿತ್ರವರನೇ! ಈಗ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದ ವಿಪತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ನಿವಾರಣೆಯಾಗದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದು ನಿನ್ನ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗುವುದು. ಈ ಕಾರ್ಯವು ಕೇವಲ ನನಗಾಗಿಯೇ ಹಾಗೂ ನನಗೇ ಸುಖಕೊಡುವುದು ಎಂಬ ಮಾತಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

* ದಾತುಃ ಪರೀಕ್ಷಾ ದುರ್ಭಿಕ್ಷೇ ರಣೆ ಶೂರಸ್ಯ ಜಾಯತೇ । ಆಪತ್ಕಾಲೇ ತು ಮಿತ್ರಸ್ಯಾಶಕ್ತೌ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಕುಲಸ್ಯ ಹಿ ॥

ವಿನತೇಃ ಸಂಕಟೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇಽವಿತಥಸ್ಯ ಪರೋಕ್ಷತಃ । ಸುಸ್ನೇಹಸ್ಯ ತಥಾ ತಾತ ನಾನ್ಯಥಾ ಸತ್ಯ ಮೀರಿತಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 17/12-13)

ಇಂದ್ರನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮನ್ಮಥನು ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನುಡಿದನು.

ಕಾಮದೇವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೇವೇಂದ್ರನೇ! ನೀನು ಹೀಗೇಕೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವೆ? ನಾನು ನಿನಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಿವೇದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆನು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉಪಕಾರೀ ಮಿತ್ರನು ಯಾರು ಮತ್ತು ಕೃತ್ರಿಮನು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ವತಃ ನೋಡುವ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಹೇಳುವ ಮಾತಲ್ಲ. ಸಂಕಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವವನು ಏನು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಲ್ಲನು? ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಮಹಾರಾಜನೇ! ಒಡೆಯನೇ! ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು. ಮಿತ್ರನೇ! ನಿನಗೆ ಯಾರಾದರೂ ಶತ್ರುಗಳಿದ್ದರೆ ಅವನನ್ನು ನಾನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವೆನು. ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದವನು ಯಾರಿಂದ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದೋ, ಅವನನ್ನೆ ಅದಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು. ನನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯ ವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಕಾಮದೇವನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಇಂದ್ರನು ಸಂತಸಗೊಂಡನು, ಕಾಮಿನಿಯರಿಗೆ ಸುಖಕೊಡುವಂತಹ ಕಾಮನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು -

ಇಂದ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಅಯ್ಯಾ! ಮನೋಭವನೇ! ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನೀನೇ ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವೆ. ಬೇರೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಆ ಕಾರ್ಯವು ಆಗುವ ಸಂಭವವಿಲ್ಲ. ಮಿತ್ರವರನೇ! ಮನ್ಮಥನೇ! ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವೆನೋ, ಅದನ್ನು ಸ್ವಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು. ತಾರಕನೆಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೈತ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ಅದ್ಭುತವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಅಜೇಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರುವನು. ಅವನು ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಅವನಿಂದ ಪದೇ-ಪದೇ ಧರ್ಮದ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾ ಇದೆ. ಅದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳು ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣಶಕ್ತಿಯಿಂದೊಡ ಗೂಡಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲರ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳು ನಿಷ್ಫಲವಾದುವು. ವರುಣನ ಪಾಶವು ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು. ಶ್ರೀಹರಿಯ ಸುದರ್ಶನವೂ ಸಫಲವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಸುದರ್ಶನವು ಕುಂಠಿತ ವಾಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಮಹಾಯೋಗೀಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಾಲಕನಿಂದ ಈ ದುರಾತ್ಮಾ ದೈತ್ಯನ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ತಿಳಿಸಿರುವನು. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಿತ್ರವರನೇ! ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ದೇವತೆಗಳಾದ ನಮಗೆ ಬಹಳ ಸುಖ ಸಿಗಬಹುದು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವನು. ಅವನು ನಮಗೂ ಪ್ರಭುವಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಕಾಮಕ್ಕೆ ವಶನಲ್ಲ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಮೇಶ್ವರ ನಾಗಿರುವನು. ಗಿರಿರಾಜ ನಂದಿನೀ ಪಾರ್ವತಿಯೂ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಅವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಳು. ಆಕೆಯ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಯಮ-ನಿಯಮದಿಂದ ವಶದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಕೊಂಡಿರುವನು. ಮನ್ಮಥನೇ! ಹೇಗಾದರೂ ಅವನಿಗೆ ಪಾರ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಉಂಟಾಗುವಂತೆ ನೀನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ನೀನು ಕೃತಾರ್ಥನಾಗುವೆ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ದುಃಖವೆಲ್ಲ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋದೀತು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಸ್ಥಾಯಿಯಾದ ಪ್ರತಾಪ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಇಂದ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಕಾಮದೇವನ ಮುಖವು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅರಳಿತು. ಅವನು ದೇವೇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಹೇಳಿದನು - ’ನಾನು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ಕಾಮನು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿ, ಆ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡನು. ಅವನು ತನ್ನ ಪತ್ನೀ ರತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ವಸಂತನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಯೋಗೀಶ್ವರ ಶಿವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 17)

ರುದ್ರನ ನೇತ್ರಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಕಾಮನು ಭಸ್ಮವಾಗುವುದು, ಶಿವನು ರತಿಗೆ ವರ ಕೊಡುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಮನ್ಮಥನು ತನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ವಸಂತನೇ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಆಗ ಶಂಕರನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಕುರಿತು ಆಕರ್ಷಣೆ ಉಂಟಾಗತೊಡಗಿತು. ಹಾಗೂ ಅವನ ಧೈರ್ಯವು ಸಡಿಲವಾಯಿತು. ತನ್ನ ಧೈರ್ಯವು ಹ್ರಾಸವಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಮಹಾಯೋಗಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ನಾನಾದರೋ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನವು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು? ಯಾವ ಕುಕರ್ಮಿಯು ನನ್ನ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ವಿಕಾರವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದನು?

ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡುತ್ತಾ ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯ ದಾತನಾದ ಮಹಾಯೋಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಶಂಕೆಯಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡತೊಡಗಿದನು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಾ ನಿಂತಿರುವ ಕಾಮನ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿಬಿತ್ತು. ಮೂಢಚಿತ್ತನಾದ ಆ ಮದನನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಗರ್ವದಿಂದ ಪುನಃ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದನು. ನಾರದನೇ! ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಮನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಲೇ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಗಿರೀಶನಿಗೆ ರೋಷ ಉಕ್ಕಿಬಂತು. ಮುನಿಯೇ! ಅತ್ತ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಧನುರ್ಬಾಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಂತಿರುವ ಕಾಮದೇವನು ನಿವಾರಿಸಲು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾದ ಅಮೋಘ ಅಸವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಆ ಅಮೋಘ ಅಸ್ತ್ರವೂ ಮೋಘ(ವ್ಯರ್ಥ)ವಾಯಿತು. ಕುಪಿತನಾದ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಲೇ ಅದು ಶಾಂತವಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತ್ರವು ವ್ಯರ್ಥವಾದಾಗ ಮನ್ಮಥನಿಗೆ ಭಾರೀ ಭಯವುಂಟಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನನ್ನು ಎದುರಿಗೆ ನೋಡಿ ಅವನು ನಡುಗಿಹೋದನು. ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸತೊಡಗಿದನು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನವು
ನಿಷ್ಫಲವಾದಾಗ ಕಾಮನು ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು. ಮುನಿಶ್ವರನೇ! ಕಾಮದೇವನು ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಶಂಭುವಿಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಕುಪಿತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಹರನ ಹಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಭಾರೀ ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಯು ಹೊರಟಿತು. ಆ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಉರ್ಧ್ವಮುಖವಾಗಿದ್ದುವು. ಅದರ ಪ್ರಭೆ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಬೆಂಕಿಯು ಕೂಡಲೇ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ನೆಗೆದು, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ಅದು ಸುತ್ತಲೂ ತಿರುಗುತ್ತಾ ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿತು. ಸಾಧುವೇ! ಭಗವಂತನೇ ಕ್ಷಮಿಸು, ಕ್ಷಮಿಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಆ ಅಗ್ನಿಯು ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗಿಸಿತು. ಆ ವೀರಕಾಮದೇವನು ಸತ್ತು ಹೋದಾಗ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಭಾರೀ ದುಃಖವಾಯಿತು. ಅವರು ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ಅಯ್ಯೋ! ಇದೇನಾಯಿತು? ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಅಳತೊಡಗಿದರು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಕೃತ ಚಿತ್ತಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯ ಶರೀರವೆಲ್ಲ ಬಿಳಿಚಿಕೊಂಡಿತು, ತುಂಡರಿಸಿದರೆ ರಕ್ತವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋದಳು. ಕಾಮದೇವನು ಸುಟ್ಟುಹೋದಾಗ ರತಿಯು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಮೂರ್ಛಿತಳಾಗಿ ಬಿದ್ದುಬಿಟ್ಟಳು. ಪತಿಯ ಮೃತ್ಯುವಿನ ದುಃಖದಿಂದ ಸತ್ತಂತೆಯೇ ಬಿದ್ದಿದ್ದಳು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಾಗ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲಳಾದ ರತಿಯು ನಾನಾ ವಿಧದಿಂದ ವಿಲಾಪಿಸತೊಡಗಿದಳು.

ರತಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಅಯ್ಯೋ! ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ? ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ದೇವತೆಗಳು ಇದೇನು ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರು. ನನ್ನ ಉದ್ದಂಡ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿ ನಾಶಮಾಡಿಸಿದರು. ಅಯ್ಯೋ! ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ಸ್ಮರನೇ! ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯನೇ! ಅಯ್ಯೋ! ನನಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಪ್ರಿಯತಮನೇ! ಓ ಪ್ರಾಣನಾಥನೇ! ಇಲ್ಲಿ ಇದೇನು ನಡೆದುಹೋಯಿತು?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಅಳುತ್ತಾ, ಚಡಪಡಿಸುತ್ತಾ ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತಿರುವ ರತಿಯು ಎದೆಯನ್ನು ಬಡಿದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕೂದಲುಗಳನ್ನೇ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದಳು. ಆಗ ಆಕೆಯ ಪ್ರಲಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಸಮಸ್ತ ವನವಾಸೀ ಜೀವರು ಹಾಗೂ ವೃಕ್ಷಾದಿ ಸ್ಥಾವರವೂ ಬಹಳ ದುಃಖಿತವಾದುವು. ಆಗಲೇ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ರತಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನೀನು ಕಾಮನ ಶರೀರದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಸ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ಭಯರಹಿತಳಾಗು. ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಒಡೆಯನಾದ ಮಹಾದೇವನು ಕಾಮನನ್ನು ಪುನಃ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುವನು. ನೀನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವೆ. ಯಾರೂ ಯಾರಿಗೂ ಸುಖವಾಗಲೀ, ದುಃಖವಾಗಲೀ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ದೇವತೆಗಳು ದೋಷಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಶೋಕವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ.

ಹೀಗೆ ರತಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತು ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಇಂತೆಂದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶರಣಾಗತ ವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಕೃಪೆಯನ್ನು ತೋರಿ ನಮ್ಮ ಈ ಶುಭ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳು. ಶಂಕರನೇ! ನೀನು ಕಾಮದೇವನ ಕೃತ್ಯದ ಕುರಿತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ವಿಚಾರಮಾಡು. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಕಾಮನು ಮಾಡಿದ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಸ್ವಾರ್ಥವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ದುಷ್ಟನಾದ ತಾರಕಾಸುರನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳಾದ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಅವನಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದೆವು. ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ಶಂಕರನೇ! ಇವರಲ್ಲಿ ನೀನು ಅನ್ಯಥಾ ಎಣಿಸಬೇಡ. ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕೊಡುವ ದೇವನೇ! ಗಿರೀಶನೇ! ಸತಿ-ಸಾಧ್ವೀ ರತಿಯು ಒಬ್ಬಳೇ ಅತಿದುಃಖಿತಳಾಗಿ ವಿಲಾಪಿಸುತ್ತಿರುವಳು. ನೀನು ಆಕೆಯನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಮಾಡು. ಶಂಕರನೇ! ಈ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ನೀನು ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕಿದ್ದರೆ, ನೀನು ದೇವತೆಗಳ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಈಗಲೇ ಸಂಹಾರಮಾಡಿ ಬಿಡುವಂತೆ ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವೆವು. ರತಿಯ ದುಃಖವನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳು ನಷ್ಟ ಪ್ರಾಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ರತಿಯ ಶೋಕವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದರೇ! ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿರಾ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಆದರದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನನ್ನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉಂಟಾದುದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಲಾರದು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ರತಿಯ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪತಿಯು-ರುಕ್ಷ್ಮಿಣೀಪತಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಧರಿತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸುವವರೆಗೆ ಅನಂಗ (ಶರೀರರಹಿತ)ನಾಗಿಯೇ ಇರುವನು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಂದ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಮನು ಹುಟ್ಟುವನು, ಆಗ ಅವನ ಹೆಸರು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನೆಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದಾಕ್ಷಣ ಶಂಬರಾಸುರ ಅವನನ್ನು ಕದ್ದೊಯ್ಯುವನು. ದಾನವ ಶಿರೋಮಣಿ ಶಂಬರಾಸುರನು ಆ ಮಗುವನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಸೆದು ಬಿಡುವನು. ಅದು ಸತ್ತುಹೋಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದು ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು. ರತಿಯೇ! ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನೀನು ಶಂಬರಾಸುರನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರು. ಅಲ್ಲೇ ನಿನಗೆ ನಿನ್ನ ಪತಿಯಾದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ದೊರೆಯುವನು. ಅಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಸೇರಿ ಕಾಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಂಬರಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸುವನು ಹಾಗೂ ಸುಖವಾಗಿ ಇರುವನು. ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾಮನು ಕಾಮಿನಿ ರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಂಬರಾಸುರನ ಧನವನ್ನು ಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಬರುವನು. ಈ ಮಾತುಗಳು ಸರ್ವಥಾ ಸತ್ಯವಾಗುವುದು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಲ್ಲಾಸವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ವಿನೀತರಾಗಿ ನುಡಿದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವಾ! ಕರುಣಾಸಾಗರ ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಕಾಮದೇವನಿಗೆ ಬೇಗನೇ ಜೀವನ-ದಾನವನ್ನು ಕೊಡು ಹಾಗೂ ರತಿಯ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.

ದೇವತೆಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಕರುಣಾಸಾಗರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಪುನಃ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ - ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನಾನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನಾನು ಕಾಮನನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತನಾಗಿಸುವೆನು. ಅವನು ಸದಾ ನನ್ನ ಗಣವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವನು. ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿರಿ. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ದುಃಖವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುವೆನು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ರುದ್ರದೇವನು ಆಗ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರುವ ದೇವತೆಗಳು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ದೇವತೆಗಳ ವಿಸ್ಮಯ ದೂರವಾಯಿತು. ಹಾಗೂ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷಗೊಂಡರು. ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ರುದ್ರನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಭರವಸೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ದೇವತೆಗಳು ರತಿಗೆ ಶಿವನ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಆಸ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಕಾಮಪತ್ನೀ ರತಿಯು ಶಿವನು ಹೇಳಿದ ಶಂಬರಾಸುರನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ಮತ್ತು ರುದ್ರದೇವನು ಹೇಳಿದ ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರತೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 18-19)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಶಿವನ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿಗೆ ವಡವಾನಲ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಶಿವನ ವಿರಹದಿಂದ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ನಾರದರಿಂದ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದ ಉಪದೇಶ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನ ಮೂರನೆಯ ನೇತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಗ್ನಿಯು ಕಾಮದೇವನನ್ನು ತತ್ಕ್ಷಣ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗಿಸಿ, ಅದು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳಲು ತೊಡಗಿತು. ಇದರಿಂದ ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಹಿತ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರೀ ಹಾಹಾಕಾರವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಅಯ್ಯಾ! ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಕೂಡಲೇ ನನಗೆ ಶರಣುಬಂದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ತಲೆಬಾಗಿಸಿ, ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಗಿದುಕೊಂಡು ನನಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತಾ, ಸ್ತುತಿಸಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಅವನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವಿನೀತನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದೆನು. ಆ ಅಗ್ನಿಯು ಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದಿಪ್ತವಾಗಿದ್ದು ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಡಲು ಹೊರಟಿತ್ತು. ಆದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಉತ್ತಮ ತೇಜದಿಂದಾಗಿ ನಾನು ಅದನ್ನು ತಕ್ಷಣಸ್ತಂಭಿತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಮುನಿಯೇ! ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಡುವ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಆ ಕ್ರೋಧಮಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನಾನು ಮುಖದಿಂದ ಸೌಮ್ಯಜ್ವಾಲೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಕುದುರೆಯ ರೂಪವಾಗಿಸಿಬಿಟ್ಟೆನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆ ವಾಡವ ಶರೀರ(ಕುದುರೆ)ವುಳ್ಳ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನಾನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದ್ರದ ತಡಿಗೆ ಬಂದೆನು. ಮುನಿಯೇ! ನಾನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಸಮುದ್ರನು ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಪುರುಷರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಪಿತಾಮಹನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿ-ವಂದಿಸಿ ಸಿಂಧುವು ನನ್ನಲ್ಲಿ ನುಡಿದನು.

ಸಮುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನೇ! ತಾವು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವಿರಿ? ನನ್ನನ್ನು ಸೇವಕನೆಂದು ತಿಳಿದು ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಸಾಗರನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಲೋಕಹಿತವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಾನು ಅವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದೆನು. ಅಯ್ಯಾ! ಸಮುದ್ರನೇ! ನೀನು ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿದ್ದು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕಾರಿಯಾಗಿರುವೆ. ನಾನು ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಹಾರ್ದಿಕನಾಗಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನ ಕ್ರೋಧವಾಗಿದೆ. ಅದು ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಕುದುರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ಭಸ್ಮವಾಗಿಸಲು ಹೊರಟಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಪೀಡಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ನಾನು ಶಂಕರನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಶನಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆನು ಹಾಗೂ ಈ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ತಂಭಿತಗೊಳಿಸಿರುವೆನು. ಮತ್ತೆ ಇದು ಕುದುರೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ನಾನು ಇದನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆನು. ಜಲಧರನೇ! ನಾನು ಜಗತ್ತಿನಮೇಲೆ ದಯೆದೋರಿ ನಿನಗೆ ಆದೇಶವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರುವೆನು - ಈ ಮಹೇಶ್ವರನ ಕ್ರೋಧವು ವಾಡವಾ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತಾ ನಿಂತಿರುವನು. ನೀನು ಪ್ರಳಯದವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರು. ಸರಿತ್ಪತೇ! ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ವಾಸಿಸುವಾಗ ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಈ ಅದ್ಭುತ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. ನಿನ್ನ ಜಲವೇ ಪ್ರತಿದಿನ ಇದರ ಆಹಾರವಾಗುವುದು. ನೀನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಇದನ್ನು ಮೇಲೆಯೇ ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರು. ಅದರಿಂದ ಇದು ನಿನ್ನ ಅನಂತ ಜಲರಾಶಿಯೊಳಗೆ ಹೋಗದೇ ಇರಲಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ನಾನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಸಮುದ್ರನು ರುದ್ರನ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿರೂಪೀ ವಡವಾನಲವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮ್ಮತಿಸಿದನು. ಅದು ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಅಸಂಭವವಾಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಆ ವಡವಾಗ್ನಿಯು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕು ಜ್ವಾಲಾಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರದೀಪ್ತನಾಗಿ ಸಾಗರದ ಜಲರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಡಲು ತೊಡಗಿತು. ಮುನಿಯೇ! ಇದರಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟ ಚಿತ್ತನಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಆ ದಿವ್ಯರೂಪಧಾರೀ ಸಮುದ್ರನು ನನಗೆ ವಂದಿಸಿ ಅದೃಶ್ಯನಾದನು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ರುದ್ರನ ಆ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿಯ ಭಯದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಸುಖಿಯಾದರು.

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ದಯಾನಿಧಿಯೇ! ಮದನ ದಹನದ ಬಳಿಕ ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನೀ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಏನು ಮಾಡಿದಳು? ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಳು? ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ನೇತ್ರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಅಗ್ನಿಯು ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ಭುತ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದರಿಂದ ಆಕಾಶವೆಲ್ಲ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. ಆ ಮಹಾನ್ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಕಾಮದೇವನು ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯಗೊಂಡ ಪಾರ್ವತಿಯು ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡು ಇಬ್ಬರೂ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದಳು. ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಪರಿವಾರಸಹಿತ ಹಿಮವಂತನು ತುಂಬಾ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ನೆನೆದು ಬಹಳ ಕ್ಲೇಶಗೊಂಡನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ದೂರದಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅವಳು ಶಂಭುವಿನ ವಿರಹದಿಂದ ಅಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿಹ್ವಲಳಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಶೈಲರಾಜ ಹಿಮವಂತನಿಗೆ ಅತೀವ ಶೋಕವಾಯಿತು. ಅವನು ಬೇಗನೇ ಆಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒರೆಸಿ ಶಿವೇ! ಹೆದರಬೇಡ, ಅಳುವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸು, ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅಚಲೇಶ್ವರ ಹಿಮವಂತನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಹ್ವಲಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಬೇಗನೇ ತೊಡೆಯಲ್ಲೆತ್ತಿಕೊಂಡು, ಆಕೆಯನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು.

ಕಾಮದೇವನನ್ನು ದಹಿಸಿ ಮಹಾದೇವನು ಅದೃಶ್ಯನಾಗಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನೆಮ್ಮದಿ, ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಪಾರ್ವತಿ ಶಿವೆಯು ತನ್ನ ಹೊಸ ಜನ್ಮವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾ - ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ಸತ್ತುಹೋದೆ, ಸಖಿಯರು ಎಷ್ಟೇ ಸಮಜಾಯಿಸಿದರೂ ಗಿರಿರಾಜ ಕುಮಾರಿಯು ಏನನ್ನು ಅರಿಯದಾದಳು. ಅವಳು ಎದ್ದಾಗ ಕುಳಿತಾಗ, ಉಂಬಾಗ-ತಿಂಬಾಗ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ, ನಡೆದಾಡುವಾಗ, ಸಖಿಯರ ನಡುವೆ ಇದ್ದಾಗ ಎಂದೂ ಕಿಂಚಿತ್ತಾದರೂ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ‘ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ, ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸದಾಕಾಲ ಮಹಾದೇವನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೇಷ್ಟೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ಪಾರ್ವತಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ವಿರಹದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಕೊಂಚವೂ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಸದಾ ಶಿವ, ಶಿವ ಎಂಬ ಜಪ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಶರೀರದಿಂದ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಪಿನಾಕಪಾಣಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದಳು. ಅಯ್ಯಾ! ಶಿವೆಯು ಶೋಕಮಗ್ನಳಾಗಿ ಪದೇ-ಪದೇ ಮೂರ್ಛಿತಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಶೈಲರಾಜ ಹಿಮವಂತನು, ಪತ್ನೀ ಮೇನಾದೇವೀ ಹಾಗೂ ಮೈನಾಕನೇ ಮೊದಲಾದ ಉದಾರಚಿತ್ತರಾದ ಅವರ ಪುತ್ರರು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಸದಾ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಆಕೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಮರೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಅನಂತರ ಒಂದು ದಿನ ಇಂದ್ರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ನೀನು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದೆ. ಆಗ ಮಹಾತ್ಮಾ ಹಿಮವಂತನು ನಿನಗೆ ಸ್ವಾಗತ-ಸತ್ಕಾರ ನೀಡಿ, ಕ್ಷೇಮ-ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ನೀನು ಸುಖಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಾಗ ಶೈಲರಾಜನು ತನ್ನ ಕನ್ಯೆಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ವರ್ಣಿಸಿದನು. ಆಕೆಯು ಯಾವವಿಧದಿಂದ ಮಹಾದೇವನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು! ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದ ಶಿವನಿಂದ ಕಾಮದಹನವಾಯಿತು? ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀನು ಗಿರಿರಾಜನಲ್ಲಿ - ಶೈಲೇಶ್ವರನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಜನೆ ಮಾಡು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಅವನಿಂದ ಬಿಳ್ಕೊಂಡು ಎದ್ದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಶೈಲರಾಜನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಏಕಾಂತವಾಗಿ ಕಾಲಿಯ ಬಳಿಗೆ ಸಾರಿದೆ. ಮುನಿಯೇ! ನೀನು ಲೋಕೋಪಕಾರಿಯೂ, ಜ್ಞಾನಿಯೂ, ಶಿವನ ಪ್ರಿಯಭಕ್ತನೂ, ಸಮಸ್ತ ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಶಿರೋಮಣಿಯೂ ಆಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಳಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ, ಆಕೆಯ ಹಿತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಆದರದಿಂದ ಈ ಸತ್ಯವಚನವನ್ನು ನುಡಿದೆ.

ನಾರದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಕಾಳಿಯೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ದಯಾಪರನಾಗಿ ನಿಜವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಮಾತು ನಿನಗೆ ಸರ್ವಥಾ ಹಿತಕರವೂ, ನಿರ್ದೋಷವೂ, ಉತ್ತಮ ಕಾಮ್ಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದೂ ಆಗಿದೆ. ನೀನು ಮಹಾದೇವನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿರುವೆ. ಆದರೆ ಅದು ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಗರ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ದೀನರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ಶಿವನು ನಿನ್ನ ಆ ಗರ್ವವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿರುವನು. ಶಿವೆಯೇ! ನಿನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ವಿರಕ್ತನೂ, ಮಹಾಯೋಗಿಯೂ ಆಗಿರುವೆನು. ಅವನು ಕೇವಲ ಕಾಮದೇವನನ್ನೇ ಸುಟ್ಟು ನಿನ್ನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವುದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಆ ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತವತ್ಸಲತೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಗ್ನಳಾಗಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು
ಆರಾಧಿಸು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕಾರ ಉಂಟಾದಾಗ ರುದ್ರದೇವರು ನಿನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ಸಹಧರ್ಮಿಣಿಯಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು ಹಾಗೂ ನೀನೂ ಕೂಡ ಆ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಶಂಭುವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸಲಾರೆ. ದೇವಿಯೇ! ನೀನು ಹಟದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡು. ಶಿವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಡ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಗಿರಿರಾಜಕುಮಾರಿ ಕಾಳಿಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಉಲ್ಲಸಿತಳಾಗಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಳು.

ಶಿವೆಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಪ್ರಭೋ! ತಾವು ಸರ್ವಜ್ಞರೂ, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವವರೂ ಆಗಿರುವಿರಿ. ಮುನಿಯೇ! ರುದ್ರದೇವರ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ನನಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಪಾರ್ವತಿಯ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀನು ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಶಿವಮಂತ್ರವನ್ನು (ನಮಃ ಶಿವಾಯ) ಆಕೆಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಮಂತ್ರರಾಜದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಉಂಟುಮಾಡಲು ನೀನು ಅದರ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ.

ನಾರದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವೀ! ಈ ಮಂತ್ರದ ಪರಮಾದ್ಭುತ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಇದರ ಶ್ರವಣ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಂತ್ರವು ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಪರಮಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಕನಿಗೆ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಸೌಭಾಗ್ಯ ಶಾಲಿನಿಯೇ! ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ನಿನ್ನಿಂದ ಆರಾಧಿತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಶೀಘ್ರವೇ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟನಾಗುವನು. ಶಿವೇ! ಶೌಚ-ಸಂತೋಷಾದಿ ನಿಯಮ ಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾಗಿದ್ದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ನೀನು ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಮಾಡು. ಇದರಿಂದ ಆರಾಧ್ಯದೇವನಾದ ಶಿವನು ಶೀಘ್ರವೇ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುವನು. ಸಾಧ್ವಿಯೇ! ಈ ವಿಧದಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಮಹೇಶ್ವರನು ವಶನಾಗಬಲ್ಲನು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದು, ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಸಂಚರಿಸುವವನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಕಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನಂತೆ ಹೇಳಿ ದೇವತೆಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಮಾಡಿದೆ. ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆಗ ಪಾರ್ವತಿಯು ಪರಮೋತ್ತಮ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 20-21)

ಶ್ರೀಶಿವನ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ದುಷ್ಕರ ತಪಸ್ಸು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ನೀನು ಹೊರಟುಹೋದ ಬಳಕ ಪ್ರಫುಲ್ಲಿತ ಚಿತ್ತಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯು ಮಹಾದೇವನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯನಾಗುವುದೆಂದು ತಿಳಿದು ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿಯೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದಳು. ಆಗ ಅವಳು ತನ್ನ ಸಖೀ ಜಯಾ ಮತ್ತು ವಿಜಯೆಯ ಮೂಲಕ ತಂದೆ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಮೇನೆಯಲ್ಲಿ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಳು. ತಂದೆಯೇನೋ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ತಾಯಿ ಮೇನೆಯು ಸ್ನೇಹವಶಳಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಧದಿಂದ ಸಮಜಾಯಿಸಿದಳು. ಮನೆಯಿಂದ ದೂರ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ತಡೆದಳು. ಮೇನೆಯು ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ತಡೆಯುತ್ತಾ ‘ಉ’ ‘ಮಾ’ (ಹೊರಗೆ ಹೋಗಬೇಡ) ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಅಂದಿನಿಂದ ಶಿವೆಯ ಹೆಸರು ‘ಉಮೆ’ ಎಂದಾಯಿತು. ಮುನಿಯೇ! ಶೈಲರಾಜನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನೀ ಮೇನೆಯು ತಡೆಯುವುದರಿಂದ ಶಿವೆಗೆ ದುಃಖವಾಗಿರುವನ್ನು ತಿಳಿದು, ತನ್ನ ವಿಚಾರವನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅಪ್ಪಣೆಕೊಟ್ಟಳು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ತಾಯಿಯ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಪಾರ್ವತಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಳು. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಂದಿಸಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಆಕೆಯು ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಹೊರಟುಬಿಟ್ಟಳು. ಅನೇಕ ವಿಧದ ಪ್ರಿಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಕಟಿಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ದರ್ಭೆಯ ಮೇಖಲೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ವಲ್ಕಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು. ಹಾರಾದಿಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಟ್ಟು ಮೃಗಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊದ್ದುಕೊಂಡಳು. ಅನಂತರ ಆಕೆಯು ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಗಂಗಾವತರಣ ತೀರ್ಥದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟಳು. ಅಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದನು.

ಹಿಮಾಲಯದ ಆ ಶಿಖರವು ಗಂಗಾವತರಣ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲೇ ಪರಮ ಉತ್ತಮ ಶೃಂಗೀತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಗೌರಿಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಅದರ ಹೆಸರು ಗೌರೀಶಿಖರವೆಂದಾಯಿತು. ಮುನಿಯೇ! ಶಿವೆಯು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಪವಿತ್ರ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟಳು. ಸುಂದರಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯು ಮೊದಲಿಗೆ ಭೂಮಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಳು. ಅನಂತರ ಮುನಿಗಳಿಗೂ ದುಷ್ಕರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯು ಮನಸ್ಸಿನ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚಕೋಟಿಯ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದಳು. ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಉರಿಸಿಟ್ಟು ಅವಳು ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದು ನಿರಂತರ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಿದ್ದಳು. ವರ್ಷಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರವಾದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ಬಂಡೆಯಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ನಿರಂತರ ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ನೆನೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಶೀತಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರಾಹಾರಳಾಗಿದ್ದು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾಗಿ ಸದಾ ಶೀತಲ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹಾಗೂ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಹಿಮದ ಗಡ್ಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ್ತಿರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದ ಜಪದಲ್ಲಿ ಸಂಲಗ್ನಳಾಗಿ ಶಿವೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಆಕೆಯು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ತಾನು ನೆಟ್ಟಿರುವ ವೃಕ್ಷಗಳಿಗೆ ನೀರೆರೆದು, ಅಲ್ಲಿ ತಂಗಿರುವ ಅತಿಥಿಗಳ ಆತಿಥ್ಯ-ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಶುದ್ಧ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ಪಾರ್ವತಿಯು ಪ್ರಚಂಡ ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನು, ಕೊರೆಯುವ ಚಳಿಯನ್ನು, ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಮಳೆಗಳನ್ನು, ಅಸಹನೀಯ ಬಿಸಿಲನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಅವಳ ಮೇಲೆ ನಾನಾ ವಿಧದ ದುಃಖಗಳು ಬಂದೆರಗಿದರೂ ಅವಳು ಅವೆಲ್ಲವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಮುನಿಯೇ! ಆಕೆಯು ಕೇವಲ ಶಿವನಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರಭಾವದಿಂದ ನಿಂತಿರುತ್ತಿದ್ದಳು ಅಥವಾ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಮೊದಲನೆಯ ವರ್ಷವನ್ನು ಫಲಾಹಾರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದಳು. ಎರಡನೆಯ ವರ್ಷವನ್ನು ಕೇವಲ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಕಳೆದಳು. ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಅಸಂಖ್ಯ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದಳು. ಅನಂತರ ಹಿಮವಂತನ ಪುತ್ರೀ ಶಿವಾದೇವಿಯು ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ನಿರಾಹಾರವಾಗಿ ಇರತೊಡಗಿದಳು ಆದರೂ ತಪಶ್ಚರ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಅನುರಾಗವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು. ಹಿಮಾಚಲ ಪುತ್ರಿ ಶಿವೆಯು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ್ದಳು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಆಕೆಯನ್ನು ‘ಅಪರ್ಣಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯತೊಡಗಿದರು. ಬಳಿಕ ಪಾರ್ವತಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಒಂದು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದಳು. ಆಕೆಯ ಶರೀರವು ವಲ್ಕಲಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿತ್ತು. ಅವಳು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ಶಿವನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಳು. ಆ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ಕಾಳಿಯು ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದಳು.

ಅನಂತರ ಮಹಾದೇವನು ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣ ಹೊತ್ತು ನಿಂತು ಶಿವಾದೇವಿಯು ಈ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದಳು. ನಾನು ಮಹಾದೇವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯದೇ? ನಾನು ಅವನಿಗಾಗಿ ನಿಯಮ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಸೇವಕಿಯಾದ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರದಿರಲು ಕಾರಣವಾದರೂ ಏನಿರಬಹುದು? ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸದಾ ಗಿರೀಶನ ಮಹಿಮೆಯು ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಂರರನು ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ಸರ್ವಾತ್ಮನೂ, ಸರ್ವದರ್ಶಿಯೂ, ಸಮಸ್ತ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳ ದಾತೃನೂ, ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಸಂಪನ್ನನೂ, ಎಲ್ಲರ ಮನೋಭಾವಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನೂ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅವರ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವನೂ, ಸದಾ ಸಮಸ್ತ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನೂ ಆಗಿರುವನೆಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜನಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಆ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲೀ. ನಾನು ನಾರದ ತಂತ್ರೋಕ್ತ ಶಿವಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸದಾಕಾಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಜಪ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲೀ, ನಾನು ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನಿರ್ವಿಕಾರಳಾಗಿದ್ದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲೀ.

ಈ ವಿಧವಾಗಿ ನಿತ್ಯವೂ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಜಟಾವಲ್ಕಲಧಾರಿಣಿ ನಿರ್ವಿಕಾರಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯು ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಳು. ಮುನಿಗಳಿಗೂ ದುಷ್ಕರವಾಗಿದ್ದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಕೆಯು ಕೈಗೊಂಡಳು. ಅಲ್ಲಿ ಆ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೆನೆದು ಜನರಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಭಾವ ಉಂಟಾಗಿರುವುದನ್ನು ಈಗ ಕೇಳು. ಜಗದಂಬಾ ಪಾರ್ವತಿಯ ಆ ಮಹಾನ್ ತಪಸ್ಸು ಪರಮಾಶ್ಚರ್ಯಜನಕವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಭಾವತಃ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಕೂಡ ಆ ಆಶ್ರಮದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆಕೆಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವಿರೋಧರಹಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಹಸು ಮುಂತಾದ ಸದಾ ದ್ವೇಷದಿಂದಿರುವ ಪಶುಗಳೂ ಕೂಡ ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಇದಲ್ಲದೆ ಸ್ವಭಾವತಃ ವೈರಿಗಳಾದ ಇಲಿ, ಬೆಕ್ಕು ಮುಂತಾದ ಇತರ ಜೀವಿಗಳೂ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ರೋಷಾದಿ ವಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ವೃಕ್ಷಗಳು ಸದಾಕಾಲ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದವು. ನಾನಾ ರೀತಿಯ ತೃಣಾದಿಗಳು, ವಿಚಿತ್ರ ಹೂವುಗಳು ಆ ವನದ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿಯ ವನಪ್ರಾಂತವೆಲ್ಲ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಿದ್ಧಿಯ ಸಾಕಾರರೂಪವೇ ಆಗಿತ್ತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 22)

ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಕುರಿತು ದೃಢತೆ, ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ಆಕೆಯ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸು, ಅದರಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಸಂತಪ್ತವಾಗುವುದು, ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಶಿವನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದುಹೋದುವು. ಆದರೂ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪ್ರಕಟನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಹಿಮಾಚಲ, ಮೇನಾದೇವೀ, ಮೇರು, ಮಂದರಾಚಲ ಮೊದಲಾದವರು ಬಂದು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸಿ, ಶಿವನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನೀನು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮನೆಗೆ ಮರಳು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.

ಆಗ ಅವರೆಲ್ಲರ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ತಂದೆ - ತಾಯಿಯವರೇ! ಹಾಗೂ ಬಾಂಧವರೇ! ನಾನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ನೀವೆಲ್ಲ ಮರೆತುಬಿಟ್ಟಿರಾ? ಇರಲಿ, ಈಗಲೂ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ - ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿಬಿಟ್ಟ. ಮಹಾದೇವನು ವಿರಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ನಾನು ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸುವೆನು. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿರಿ. ಮಹಾದೇವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲದ ವಿಚಾರದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ. ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಭಸ್ಮವಾಗಿಸಿದ, ಈ ಪರ್ವತದ ವನವನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿದ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ನಾನು ಕೇವಲ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆಸುವೆನು. ಮಹಾನುಭಾವರೇ! ಮಹಾತಪೋಬಲದಿಂದಲೇ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನ ಸೇವೆಯು ಸುಲಭವಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವೆಲ್ಲ ತಿಳಿಯಿರಿ. ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ತ್ರಿವಾರ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಸುಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಪರ್ವತ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಶಿವೆಯು ತಾಯಿ ಮೇನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಣ್ಣ ಮೈನಾಕನಲ್ಲಿ, ತಂದೆ ಹಿಮವಂತನಲ್ಲಿ, ಮಂದರಾಚಲನೇ ಮೊದಲಾದವರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸುಮ್ಮನಾದಳು. ಶಿವೆಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ಹಿಮವಂತನೇ ಮೊದಲಾದವರು ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ, ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ಮಿತರಾಗಿ ಬಂದ ಹಾಗೇಯೇ ಮರಳಿದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೊರಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ಸಖಿಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಪಾರ್ವತಿಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೊಂಡು ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉಗ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದಳು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆಕೆಯ ಮಹಾನ್ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಹಿತ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಸಂತಪ್ತವಾದುವು. ಆಗ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಯಕ್ಷರು, ಕಿನ್ನರರು, ಚಾರಣರು, ಸಿದ್ಧರು, ಸಾಧ್ಯರು, ಮುನಿಗಳು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ನಾಗರು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ಗುಹ್ಯಕರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಜನರು ಮಹಾನ್ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಆದರೆ ಇದರ ಕಾರಣ ಯಾರಿಗೂ ಅರಿವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತ್ಯಾಚಾರ್ಯರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಅತೀವ ವಿಹ್ವಲತೆ ಯಿಂದ ಸುಮೇರು ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ ವಿಧಾತನಾದ ನನಗೆ ಶರಣುಬಂದರು. ಆಗ ಅವರೆಲ್ಲರ ಶರೀರಗಳು ಸುಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನನಗೆ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡು ವ್ಯಾಕುಲರೂ, ಕಾಂತಿಹೀನರೂ ಆದ ದೇವತೆಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಭುವೇ! ಜಗತ್ತು ಸಂತಪ್ತವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನಿರಬಹುದು? ಎಂದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರು.

ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ವಿಚಾರಪೂರ್ವಕ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡೆನು. ಈಗ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ದಾಹವು ಗಿರಿಜೆಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನಾನು ಅವರೆಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಬೇಗನೇ ಕ್ಷೀರಸಾಗರಕ್ಕೆ ಹೋದೆನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದೇ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಸುಖಾಸೀನದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದೆನು. ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ನಮಸ್ಕಾರಪೂರ್ವಕ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ-‘ಮಹಾವಿಷ್ಣುವೇ! ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿರುವ ಪಾರ್ವತಿಯ ಉಗ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತಪ್ತರಾಗಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಿನಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವೆವು. ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ಕಾಪಾಡು’ ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡೆವು. ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶೇಷಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಭಗವಾನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಇಂದು ನಾನು ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಈಗ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ - ಅವನು ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ತನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತರುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸೋಣ. ಅಮರರಿರಾ! ಈಗ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಶಿವೆಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಒತ್ತಾಯಿಸ ಬೇಕಾಗಿದೆ. ದೇವಾಧಿದೇವನಾದ ಪಿನಾಕಧಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಶಿವೆಗೆ ವರ ಕೊಡಲು ಹೇಗಾದರೂ ಆಕೆಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮ ಮಂಗಲಮಯ ಮಹಾಪ್ರಭು ರುದ್ರನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಲ್ಲಿಗೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಹೋಗೋಣ.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು-ಹಟಮಾರಿಯೂ, ಕ್ರೋಧಿಯೂ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸುಡಲು ಉದ್ಯುಕ್ತನಾದ ಪ್ರಳಯ ಭಯಂಕರ ರುದ್ರನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಗೊಂಡು ನುಡಿದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಭಗವಂತನೇ! ಮಹಾಭಯಂಕರನೂ, ಕಾಲಾಗ್ನಿ ರುದ್ರನಂತೆ ಇರುವವನೂ, ಭಯಾನಕ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನೂ, ಆದ ರೋಷತುಂಬಿದ ಮಹಾಪ್ರಭು ರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ನಾವು ಹೋಗಲಾರೆವು. ಏಕೆಂದರೆ, ಮೊದಲು ಅವನು ಕುಪಿತನಾಗಿ ದುರ್ಜಯನಾದ ಕಾಮವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬಿಡುವನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ.

ಮುನಿಯೇ! ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಸಂತೈಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ಶ್ರೀಹರಿಯು ಹೇಳಿದನು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರೇಮಾದರಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನೂ, ಅವರ ಭಯವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸುಡಲಾರನು. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಚತುರರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಶಂಭುವನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಭು ಆ ಮಹಾದೇವನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪುರಾಣಪುರುಷನೂ, ಸರ್ವೇಶ್ವರನೂ, ವರಣೀಯನೂ, ಪರಾತ್ಪರನೂ, ತಪಸ್ವಿಯೂ, ಪರಮಾತ್ಮ ಸ್ವರೂಪನೂ ಆಗಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಅವನಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಶರಣಾಗಬೇಕು.

ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವಿಷ್ಣವು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಪಿನಾಕಪಾಣಿ ಶಿವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲು ಹೊರಟರು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಆಶ್ರಮವು ಮೊದಲು ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನಿಯ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಲು ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಆಕೆಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಪಾರ್ವತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅವಳ ಉತ್ತಮ ತೇಜದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತರಾದರು. ಅವರು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಆ ತೇಜೋಮಯ ಜಗದಂಬಿಕೆಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಿದ್ಧಿಸ್ವರೂಪಾ ಶಿವಾದೇವಿಯ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಭೂರಿ-ಭೂರಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜ ನಿರುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು. ಮುನಿಯೇ! ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಮೊದಲು ನಿನ್ನನ್ನು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿ, ತಾವು ಮದನ ದಹನಕಾರಿ ಭಗವಾನ್ ಹರನಿಂದ ದೂರವೇ ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕುಪಿತ ನಾಗಿರುವನೋ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವನೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ನೋಡುತ್ತಾನಿಂತರು. ನಾರದನೇ! ನೀನಾದರೋ ಸದಾ ನಿರ್ಭಯನಾಗಿರುವವನೂ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿವನ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನು ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮರಳಿಬಂದು, ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆನಂದದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರು. ತನ್ನ ಗಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಶಂಭುವು ತಪಸ್ವಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಯೋಗಪಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಪರಮೇಶ್ವರರೂಪೀ ಶಂಕರನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳೂ, ಸಿದ್ಧರೂ, ಮುನೀಶ್ವರರೂ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ವೇದೋಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 23)

ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದುದು, ಭಗವಂತನು ವಿವಾಹದ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸದಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಅವರು ಪುನಃ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ದೇವತೆಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಆಗ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ದೀನ ಬಂಧುತ್ವ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತವತ್ಸಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ಪ್ರಭೋ! ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳು ಸಂಕಟಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ನಿನಗೆ ಶರಣುಬಂದಿರುವರು. ಸರ್ವೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಅವರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸು.

ದಯಾಳುವಾದ ನಂದಿಯು ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಬಹಿರ್ಮುಖನಾದನು. ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಎಚ್ಚೆತ್ತ ಪರಮಜ್ಞಾನೀ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸ್ವಾಮಿ ಶಂಭುವು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಂಭುವು ಹೇಳಿದನು — ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಏಕೆ ಬಂದಿರುವಿರಿ? ನೀವು ಬಂದಿರುವ ಕಾರಣವನ್ನು ಬೇಗನೇ ಹೇಳಿರಿ.

ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಬಂದ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದರು. ಆಗ ಶಿವನ ಭಕ್ತನಾದ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳ ಹಿತಕಾರಿಯಾದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ನಾನು ತಿಳಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳ ಮಹತ್ತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೇಳ ತೊಡಗಿದನು. ಶಂಭುವೇ! ತಾರಕಾಸುರನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತ ಹಾಗೂ ಮಹಾಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವನು. ಇದನ್ನು ಅರಿಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದೇ ದೇವತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವರು. ಭಗವಂತನೇ! ನಿನ್ನ ಔರಸ ಪುತ್ರನಿಂದಲೇ ತಾರಕದೈತ್ಯನು ಸಾಯಬಲ್ಲನು. ಬೇರೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಯಲಾರನು. ಇದು ಸರ್ವಥಾ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮಹಾ ದೇವನೇ! ಇದರ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಮಾಡಿ ದಯೆದೋರು, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಸ್ವಾಮಿ! ತಾರಕಾಸುರನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಈ ಕಷ್ಟದಿಂದ ನೀನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸು. ದೇವಾ! ಶಂಭುವೇ! ನೀನು ಬಲಗೈಯಿಂದ ಗಿರಿಜೆಯ ಪಾಣಿ ಗ್ರಹಣಮಾಡು. ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹಾನುಭಾವಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಪಾಣಿಗ್ರಹಣಮಾಡಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸು ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಯೋಗಪರಾಯಣ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು - ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನಾನು ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರೀ ಗಿರಿಜಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಲೇ ಸಮಸ್ತ ಸುರೇಶ್ವರರು ಮತ್ತು ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳು ಸಕಾಮರಾಗಿ ಹೋಗುವರು. ಮತ್ತೆ ಅವರು ಪರಮಾರ್ಥ ಪಥದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಲಾರರು. ದುರ್ಗೆಯು ತನ್ನ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುವಳು. ವಿಷ್ಣುವೇ! ನಾನು ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಸುಟ್ಟು ದೇವತೆಗಳ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿರುವೆನು. ಇಂದಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸುನಿಶ್ಚಿತರೂಪದಿಂದ ನಿಷ್ಕಾಮರಾಗಿ ಇರಲಿ. ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನಾನಿರುವಂತೆಯೇ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು ಕೊಂಡು ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡದೆ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರವಾದ ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲಿರಿ. ಈಗ ಆ ಮದನನು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲಕ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ನಿರ್ವಿಕಾರರಾಗಿರಿ; ಏಕೆಂದರೆ, ಕಾಮವು ನರಕವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು. ಕಾಮದಿಂದ ಕ್ರೋಧ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮೋಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮೋಹದಿಂದ ತಪಸ್ಸು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆಗಳು ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು, ನನ್ನ ಈ ಮಾತಿನ ಕುರಿತು ಎಂದಿಗೂ ಅನ್ಯಥಾ ಭಾವಿಸಬಾರದು.*

* ಕಾಮೋ ಹಿ ನರಕಾಯೈವ ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ರೋಧೋಽಭಿಜಾಯತೇ । ಕ್ರೋಧಾದ್ಭವತಿ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಮೋಹಾಚ್ಚ ಭ್ರಂಶತೇ ತಪಃ ॥

ಕಾಮಕ್ರೋಧೌ ಪರಿತ್ಯಾಜ್ಯೌ ಭವದ್ಭಿಃ ಸುರಸತ್ತಮೈಃ । ಸರ್ವೇರೇವ ಚ ಮಂತವ್ಯಂ ಮದ್ವಾಕ್ಯಂ ನಾನ್ಯಥಾ ಕ್ವಚಿತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 24/27-28)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ವೃಷಭ ಧ್ವಜವುಳ್ಳ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾದೇವನು ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣು , ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ನಿಷ್ಕಾಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಪುನಃ ಧ್ಯಾನಸ್ಥನಾಗಿ ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಹಾಗೂ ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಪಾರ್ಷದರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಸುಸ್ಥಿರಭಾವದಿಂದ ಕುಳಿತುಬಿಟ್ಟನು. ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನೂ, ನಿರಂಜನನೂ, ನಿರಾಭಾಸನೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ನಿರಾಮಯನೂ, ಪರಾತ್ಪರನೂ, ನಿತ್ಯ ಮಮತಾರಹಿತನೂ, ನಿರವಗ್ರಹನೂ, ಶಬ್ದಾತೀತನೂ, ನಿರ್ಗುಣನೂ, ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯನೂ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಅತೀತನೂ ಆದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದನು. ಹೀಗೆ ಪರಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ-ಮಾಡುತ್ತಾ ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋದನು. ಶ್ರೀಹರಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಧ್ಯಾನಮಗ್ನ ನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವರು ನಂದಿಯ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂದಿಯು ಪುನಃ ದೀನಭಾವ ದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲು ಹೇಳಿದನು. ಅವನ ಸಮ್ಮತಿಗನುಸಾರ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು. - ‘ದೇವ ದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ಕರುಣಾಸಾಗರ ಪ್ರಭುವೇ! ನಾವು ನಿನಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನೀನು ಮಹಾಕ್ಲೇಶದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸು’.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಬಹಳ ದೀನತೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಇದಾದಬಳಿಕ ಆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಚಿತ್ತರಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಳತೊಡಗಿದರು. ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಅತ್ಯಂತ ದೀನವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡನು.

ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳು ಹೀಗೆ ಬಹಳ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಭಕ್ತವತ್ಸಲತೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಬಹಿರ್ಮುಖನಾದನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಕರನು ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಕರುಣಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ ಅವರ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ - ವಿಷ್ಣುವೇ! ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಯಾವ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಬಂದಿರುವಿರಿ? ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿರಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಶ್ರೀಹರಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಈಶ್ವರನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲವೇ? ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ನಾನು ಸ್ವತಃ ಹೇಳುವೆನು. ಸುಖದಾಯಕ ಶಂಕರನೇ! ದೇವತೆಗಳಾದ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ತಾರಕಾಸುರನಿಂದ ಅನೇಕ ವಿಧದ ದುಃಖಗಳು ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿರುವರು. ನಿನಗಾಗಿಯೇ ಅವರು ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನಿಂದ ಶಿವೆಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿರುವರು. ಶಿವೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಪುತ್ರನಿಂದಲೇ ತಾರಕಾಸುರನ ಮೃತ್ಯುವಾಗುವುದು. ಬೇರೆ ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದಲೂ ಸಾಯಲಾರನು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಆ ದೈತ್ಯನಿಗೆ ಇಂತಹ ವರವನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟಿರುವರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಅವನ ಮೃತ್ಯುವು ಆಗಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರುವನು. ಇತ್ತ ನಾರದರ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಪಾರ್ವತಿಯು ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಳು. ಆಕೆಯ ತೇಜದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಆವರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಶಿವೆಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗು. ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ದೇವತೆಗಳ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ನಮಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸು. ಶಂಕರನೇ! ನನ್ನ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ವಿವಾಹೋತ್ಸವವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹ ತುಂಬಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಯಥೋಚಿತ ರೀತಿಯಿಂದ ವಿವಾಹವಾಗು. ಪರಾತ್ಪರ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ರತಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ವರದ ಪೂರ್ಣತೆಯ ಸಂದರ್ಭವು ಬಂದೊದಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೇಗನೇ ಸಫಲಗೊಳಿಸು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನಾನಾ ವಿಧದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಪುನಃ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತು ಕೊಂಡರು. ಭಕ್ತಾಧೀನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ವೇದ ಮರ್ಯಾದೆಯ ರಕ್ಷಕರಾದ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಗುತ್ತಾ ನುಡಿದನು - ಎಲೈ ಹರಿಯೇ! ವಿಧಿಯೇ! ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನಾನು ಯಥೋಚಿತ, ವಿಶೇಷತಃ ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ವಿವಾಹವಾಗುವುದು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ವಿವಾಹವು ದೃಢವಾಗಿ ಬಂಧಿಸುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸರಪಳಿಯಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕುಸಂಗಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯಳ ಸಂಗವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಬಲ್ಲನು. ಆದರೆ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಸಂಗರೂಪೀ ಬಂಧನದಿಂದ ಅವನು ಮುಕ್ತನಾಗಲಾರನು. ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಥವಾ ಮರದ ಬೇಡಿಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಬಂಧಿತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಬಲ್ಲನು. ಆದರೆ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುತ್ರಾದಿಗಳ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಮನುಷ್ಯನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಾರದು. ಮಹಾಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುವ ವಿಷಯಗಳು ಸದಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಮನಸ್ಸು ವಿಷಯಗಳ ವಶೀಭೂತನಾದವನಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ದುರ್ಲಭವಾಗಿದೆ. ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುವುದಾದರೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಷದಂತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸಾಯುವನು. ವಿಷಯಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮಾತುಕತೆಯಾಡಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪತಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆ ಬೆರೆಸಿದ ಮದಿರೆ ಎಂದು ಆಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿರುವರು.* ನಾನು ಈ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ವಿಷಯಗಳ ಇವೆಲ್ಲ ದೋಷಗಳು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸಫಲಗೊಳಿಸುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಭಕ್ತರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವವನು ಹಾಗೂ ಭಕ್ತವತ್ಸಲತೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಚಿತ-ಅನುಚಿತ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಿದೆ. ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ನಾನು ಅನೇಕಸಲ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಗೃಹಪತಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವಾನರ ಮುನಿಯ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಿರುವೆನು. ಹರಿಯೇ! ವಿಧಿಯೇ! ಈಗ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೀರಿ. ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ವಿಪತ್ತುಗಳು ಬಂದಾಗಲೆಲ್ಲ ನಾನು ತತ್ಕ್ಷಣ ಅವರ ಎಲ್ಲ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಎಂಬುದನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ತಾರಕಾಸುರನಿಂದ ನಿಮಗೆಲ್ಲರಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ದುಃಖವನ್ನೂ ನಾನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಅದನ್ನು ದೂರಮಾಡುವೆನು ಎಂದು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾಗುವ ಇಚ್ಛೆಯು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಾನು ಪುತ್ರೋತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಗಿರಿಜೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗುವೆನು. ದೇವತೆಗಳಾದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಈಗ ನಿರ್ಭಯರಾಗಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿರಿ. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವೆನು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

* ಕುಸಂಗಾ ಬಹವೋ ಲೋಕೇ ಸ್ತ್ರೀಸಂಗಸ್ತತ್ರ ಚಾಧಿಕಃ । ಉದ್ಧರೇತ್ಸಕಲೈರ್ಬಂ ಧೈರ್ನ ಸ್ತ್ರೀಸಂಗಾತ್ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ॥

ಲೋಹದಾರುಮಯೈಃ ಪಾಶೈರ್ದೃಢಂ ಬದ್ಧೋಽಪಿ ಮುಚ್ಯತೇ । ಸ್ತ್ರ್ಯಾಧಿಪಾಶ ಸುಸಂಬದ್ಧೋ ಮುಚ್ಯತೇ ನ ಕದಾಚನ ॥

ವರ್ಧಂತೇ ವಿಷಯಾಃ ಶಶ್ವನ್ಮಹಾಬಂಧನಕಾರಿಣಃ । ವಿಷಯಾಕ್ರಾಂತಮನಸಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಮೋಕ್ಷೋಽಪಿ ದುರ್ಲಭಃ ॥

ಸುಖಮಿಚ್ಛತಿ ಚೇತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವಿಧಿವದ್ ವಿಷಯಾಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್ । ವಿಷವದ್ ವಿಷಯಾನಾಹುರ್ವಿಷಯೈರ್ಯೈರ್ನಿಹನ್ಯತೇ ॥

ಜನೋ ವಿಷಯಿಣಾ ಸಾಕಂ ವಾರ್ತಾತಃ ಪತತಿ ಕ್ಷಣಾತ್ । ವಿಷಯಂ ಪ್ರಾಹುರಾಚಾರ್ಯಾಃ ಸಿತಾಲಿಪ್ತೇಂದ್ರವಾರುಣೀಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 24/61-65)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಸುಮ್ಮನಾಗಿ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 24)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಪಾರ್ವತಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅವಳಲ್ಲಿರುವ ಶಿವವಿಷಯಕವಾದ ಅನುರಾಗವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಸಮಾಧಿಸ್ಥನಾದನು. ಅವನು ಸ್ವಯಂ ತನ್ನಲ್ಲೇ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪರಾತ್ಪರ, ಸ್ವಸ್ಥ , ಮಾಯಾರಹಿತ ಹಾಗೂ ಉಪದ್ರವಶೂನ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದನು. ಆ ಧ್ಯೇಯ ವಸ್ತುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ವಿರಾಜಮಾನ ನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಗತಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ತಿಳಿಯಲಾರರು. ಆ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜನೇ ಎಲ್ಲರ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿರುವನು.

ಅಯ್ಯಾ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ರುದ್ರದೇವನಿಗೂ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಭಕ್ತಾಧೀನನಾದ ಕಾರಣವೇ ಅವನು ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾದನು, ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಲ್ಲ. ಅನಂತರ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಹರನು ವಸಿಷ್ಠಾದಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ಅವನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಲೇ ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಕೂಡಲೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನೆರೆದರು. ಅವರ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಕಮಲದಂತೆ ಅರಳಿದವು. ಅವನು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು.-ಅಯ್ಯಾ! ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಿರಾ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನಗೆ ಹಿತಕಾರಿಗಳೂ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಗಿರಿರಾಜಕುಮಾರಿ ದೇವೇಶ್ವರಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರಚಿತ್ತಳಾಗಿ ಗೌರೀಶಿಖರ ಎಂಬ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಳು. ನನ್ನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯುವುದೇ ಆಕೆಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ದ್ವಿಜರೇ! ಈಗ ಕೇವಲ ಸಖಿಯರೇ ಅವಳ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇತರ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅವಳು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ನಿಶ್ಚಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವಳು. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ಣ ಹೃದಯದಿಂದ ಆಕೆಯ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿರಿ. ಅಲ್ಲಿ ನೀವು ವಕ್ರೋಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಬೇಕು. ಉತ್ತಮ ವ್ರತಧಾರೀ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಸಂಶಯ ಪಡಬಾರದು.

ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಈ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಕೂಡಲೇ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಪಾರ್ವತಿಯು ಇದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಇನ್ನೊಂದು ಸಿದ್ಧಿಯಂತೆ ತೋರುವ ಶಿವೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅವಳ ತೇಜವು ಮಹತ್ತರವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವುಳ್ಳ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಆಕೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವಳಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿತರಾಗಿ, ನತಮಸ್ತಕರಾಗಿ ಇಂತೆಂದರು -

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ದೇವಿ! ಗಿರಿರಾಜ ನಂದಿನಿಯೇ! ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನೀನು ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ? ಇದರಿಂದ ಯಾವ ದೇವತೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಯಾವ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ? ಇದನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯಬಯಸುತ್ತೇವೆ.

ಆ ದ್ವಿಜರು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಗಿರಿರಾಜಕುಮಾರಿ ಶಿವಾದೇವಿಯು ಅವರ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗೋಪ್ಯ ವಾಗಿದ್ದರೂ ನಿಜವಾದ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಳು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು - ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತರಾಗಿ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.ನಾನು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಚಿಂತನೆಮಾಡಿದ ಆ ವಿಚಾರವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತಿರುವೆನು. ನೀವು ನನ್ನ ಅಸಂಭವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವಿರೋ, ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಂಕೋಚವೂ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೂ ಹೇಳಿ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ, ಏನು ಮಾಡುವುದು? ನನ್ನ ಈ ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ದೃಢತೆಯಿಂದ ಒಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕರ್ಮದ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲು ವಿವಶಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾದ ಹಾಗೂ ಎತ್ತರವಾದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಂತೆ ಆಗಿದೆ. ದೇವರ್ಷಿಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದು ‘ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ನನ್ನ ಪತಿಯಾಗಲಿ’ ಎಂಬ ಮನೋರಥವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಮನೋರೂಪೀ ಪಕ್ಷಿಯು ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಹಟದಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದೆ. ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಕರುಣಾನಿಧಾನ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೇ ಅದರ ಈ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಮಾಡಬಲ್ಲನು.

ಪಾರ್ವತಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮುನಿಗಳು ನಗುತ್ತಾ, ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಸಮ್ಮಾನಿಸಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಪಟಯುಕ್ತ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳತೊಡಗಿದರು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನಿಯೇ! ದೇವಋಷಿ ನಾರದರು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿಯೇ ತನ್ನನ್ನು ಪಂಡಿತನೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರತೆಯೇ ತುಂಬಿದೆ. ನೀನು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಯುಳ್ಳವಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿಯೆಯಾ. ನಾರದರು ಕಪಟೀ ಸುಳ್ಳು ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ ಬೇರೆಯವರ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಸರ್ವಥಾ ಹಾನಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರರಿಗೆ ನಾರದರು ಮಾಡಿದ ಕಪಟ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಮರಳಿ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಬರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಇದೇ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅವರು ದಕ್ಷನ ಇತರ ಪುತ್ರರಿಗೂ ಮಾಡಿದನು. ಅವರೂ ಕೂಡ ಇವರ ಮೋಸದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಭಿಕಾರಿಗಳಾದರು. ವಿದ್ಯಾಧರ ಚಿತ್ರಕೇತುವಿಗೆ ಇವರು ಉಪದೇಶಮಾಡಿ ಅವನ ಮನೆಯನ್ನೇ ಮುರಿದರು. ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯನನ್ನಾಗಿಸಿ ಇವರು ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನಿಂದ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿದರು. ಇವರು ಸದಾ ಬೇರೆಯವರ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಇಂಪಾದ ತನ್ನ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಾರದರು ಯಾರು-ಯಾರಿಗೆ ಹೇಳುವರೋ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಲು ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಮಲಿನವಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಶರೀರ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ಉಜ್ವಲವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಾವು ಅದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಇರುತ್ತೇವಲ್ಲ! ಅವರ ಉಪದೇಶ ಪಡೆದು ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ಸಮ್ಮಾನಿತಳಾದ ನೀನೂ ಕೂಡ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿಯೇ ಮೋಸಹೋಗಿ, ಮೂರ್ಖಳಾಗಿ ದುಷ್ಕರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದೆ.

ಮಗಳೇ! ನೀನು ಯಾರಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆಯೋ ಆ ರುದ್ರನು ಸದಾ ಉದಾಸೀನನೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ಕಾಮದ ಶತ್ರುವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಅಮಂಗಳವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವನು. ಲಜ್ಜೆಗೆ ತಿಲಾಂಜಲಿಯನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟಿರುವನು. ಅವನಿಗೆ ಮನೆ-ಮಠವಾಗಲೀ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಯಾವ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರುವನು ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದು. ಕುತ್ಸಿತ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭೂತ-ಪ್ರೇತಾದಿಗಳ ಸಂಗಡವೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ನಗ್ನವಾಗಿ ಶೂಲವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಧೂರ್ತರಾದ ನಾರದರು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಿರುವರು. ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ ನಿನ್ನಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು. ದೇವೇಶ್ವರೀ! ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನಿಯೇ! ಇಂತಹ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ನಿನಗೆ ಯಾವ ಸುಖ ಸಿಗಬಹುದೆಂದು ನೀನೇ ವಿಚಾರಮಾಡು. ಮೊದಲು ರುದ್ರನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಾ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಸಾಧ್ವಿ ಸತಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪದಿನಗಳೂ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಳಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಮೂಢನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅವನು. ಆ ಬಡಪಾಯಿಗೆ ಸುಮ್ಮನೆ ದೋಷಹೊರೆಸಿ ಆಕೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಹಾಗೂ ಸ್ವತಃ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ ತನ್ನ ನಿಷ್ಕಲವೂ, ಶೋಕರಹಿತವೂ ಆದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅದರಲ್ಲೇ ಸುಖವಾಗಿ ತನ್ಮಯನಾದನು. ದೇವಿ! ಸದಾಕಾಲ ಒಬ್ಬಂಟಿಗ ನಾಗಿರುವವನೂ, ಶಾಂತನೂ, ಸಂಗರಹಿತನೂ, ಅದ್ವಿತೀಯನೂ ಆದ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ತ್ರೀಯು ಹೇಗೆ ಬಾಳಬಲ್ಲಳು? ಈಗಲೂ, ಏನೂ ಕೆಟ್ಟು ಹೋಗಿಲ್ಲ. ನೀನು ನಮ್ಮ ಅಪ್ಪಣೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು ಮನೆಗೆ ಮರಳಿ ಹೋಗು ಹಾಗೂ ಈ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. ಮಹಾನುಭಾವಳೇ! ಇದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುವುದು. ಸಮಸ್ತ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವೇ ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿದ್ದು, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವನು. ನಾನಾ ವಿಧದ ಕ್ರೀಡೆ ಗಳನ್ನಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕುಶಲನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ನಾವು ನಿನ್ನ ಮದುವೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುವೆವು. ಆ ವಿವಾಹವು ನಿನಗೆ ಸಮಸ್ತ ಸುಖಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಪಾರ್ವತೀ! ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗುವ ನಿನ್ನ ಹಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು ಮತ್ತು ಸುಖಿಯಾಗು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಅವರ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಜಗದಂಬಿಕೆ ಪಾರ್ವತಿಯು ನಕ್ಕುಬಿಟ್ಟಳು. ಹಾಗೂ ಪುನಃ ಜ್ಞಾನವಿಶಾರದ ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ನೀವು ನಿಮ್ಮ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಂದ ಸರಿಯೇ ಹೇಳಿರುವಿರಿ. ಆದರೆ ದ್ವಿಜರೇ! ನನ್ನ ಹಟವು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವಂತಹುದಲ್ಲ. ನನ್ನ ಶರೀರವು ಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಾರಣ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಕಠೋರತೆ ತುಂಬಿದೆ. ತಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತಡೆಯಲು ಕಷ್ಟಪಡಬೇಡಿ. ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಉಪದೇಶ ವಾಕ್ಯವು ನನಗಾಗಿ ಪರಮ ಹಿತಕಾರಕವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡಲಾರೆ. ಗುರು-ಹಿರಿಯರ ಮಾತು ಹಿತಕಾರಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವೇದವೇತ್ತರೂ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ‘ಗುರುಗಳ ವಚನವು ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ’ ಎಂಬ ದೃಢವಿಶ್ವಾಸ ಇರುವವರಿಗೆ ಇಹಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸುಖವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ದುಃಖವು ಎಂದಿಗೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಗುರುಗಳ ವಚನವು ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ’ ಈ ವಿಚಾರವು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವವರಿಗೆ ಇಹಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖವೇ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಖವು ಎಂದಿಗೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ವಿಜವರ್ಯರೇ! ಗುರುಗಳ ವಚನವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ, ಯಾವರೀತಿಯಿಂದಲೂ ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು. ನನ್ನ ಮನೆ ನೆಲಸಲೀ ಅಥವಾ ಹಾಳಾಗಲೀ ನನಗಾದರೋ ಈ ಹಟವೇ ಸದಾ ಸುಖಕರವಾಗಿದೆ. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ತಾವು ಹೇಳಿದ ಮಾತಿನ ಕುರಿತು, ತಾವು ಹೇಳಿದ ತಾತ್ಪರ್ಯದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ವಿವೇಚಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಸದ್ಗುಣಗಳ ಧಾಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗೂ ಲೀಲಾ ವಿಹಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನೀವು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಹೇಳಿರುವಿರಿ. ಜೊತೆಗೆ ನೀವು ಸದಾಶಿವನನ್ನು ನಿರ್ಗುಣನೆಂದೂ ಹೇಳಿರುವಿರಿ. ಇದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುವನು, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಕೇವಲ ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿಯೇ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುವನು, ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಭುತೆಯನ್ನು ತೋರಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮಹಂಸರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಗತಿಯನ್ನೇ ಅವನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಪರಮಾನಂದಮಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಧೂತರೂಪದಿಂದಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮಾಯಾಲಿಪ್ತ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಭೂಷಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ರುಚಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಆ ಪ್ರಭುವು ಗುಣಾತೀತನೂ, ಜನ್ಮರಹಿತನೂ, ಮಾಯಾರಹಿತನೂ, ಅಲಕ್ಷಗತಿಯುಳ್ಳವನೂ, ವಿರಾಟನೂ ಆಗಿರುವನು. ದ್ವಿಜರೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ಯಾರ ಮೇಲೂ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಗುರುಗಳ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಶಿವನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳೇ! ಶಿವನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಸದಾ ಕುಮಾರಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವೆನು. ಆದರೆ ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಲಾರೆನು; ಸತ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಸೂರ್ಯನು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಉದಿಸಿದರೂ, ಮೇರುಪರ್ವತವು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ವಿಚಲಿತವಾದರೂ, ಅಗ್ನಿಯು ಶೀತಲತೆಯನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಕಮಲವು ಪರ್ವತಶಿಖರದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅರಳಿದರೂ ನನ್ನ ಹಟವು ಬಿಡಲಾರದು; ಇದನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಗಿರಿರಾಜ ಕುಮಾರಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ನಿರ್ವಿಕಾರ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಸುಮ್ಮನಾದಳು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಗಿರಿಜೆಯ ಆ ಉತ್ತಮ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಆಕೆಯ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಮುನಿಯೇ! ಗಿರಿಜಾದೇವಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಆಕೆಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತರಾಗಿ ಬೇಗನೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಶಿವನಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿ, ಅವನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 25)

ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಜಟಾಧಾರೀ ತಪಸ್ವೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ರೂಪದಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು, ಅವಳಿಂದ ಸತ್ಕೃತನಾಗಿ ಆಕೆಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಹಾಗೂ ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಸಖಿ ವಿಜಯಾಳಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋದ ಬಳಿಕ ಸುಂದರ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ತೋರುವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ದೇವಿಯ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಕುರಿತು ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದನು. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನೆಪದಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಜಟಾಧಾರೀ ತಪಸ್ವಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಆಕೆಯ ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ತನ್ನ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಅತ್ಯಂತ ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ ಅವನು ದಂಡ ಮತ್ತು ಛತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ದೇವಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ - ಶಿವಾದೇವಿಯು ಸಖಿಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವಳು. ಚಂದ್ರನ ವಿಶುದ್ಧ ಕಲೆಯಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಭುವು ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕ ಆಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಆ ಅದ್ಭುತ ತೇಜಸ್ವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಆಗ ಶಿವಾದೇವಿಯು ಸಮಸ್ತ ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದಳು. ಅವನ ಚೆನ್ನಾದ ಸತ್ಕಾರವಾಯಿತು, ಉತ್ತಮ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಪಾರ್ವತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಆ ವಿಪ್ರೋತ್ತಮನ ಬಳಿ ಆದರದಿಂದ ಕುಶಲ-ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿದಳು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದಿರುವ ತಾವು ಯಾರು? ಎಲ್ಲಿಂದ ಆಗಮಿಸಿರುವಿರಿ? ವೇದವೇತ್ತದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ವಿಪ್ರವರ್ಯರೇ! ತಾವು ತಮ್ಮ ತೇಜದಿಂದ ಈ ವನವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವಿರಿ. ನಾನು ಕೇಳಿದುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು — ನಾನು ಇಚ್ಛಾನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿರುವೆ, ಪವಿತ್ರ ಬುದ್ಧಿಯವನೂ, ತಪಸ್ವಿಯೂ, ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವವನೂ, ಪರೋಪಕಾರಿಯೂ ಆಗಿರುವೆನು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ನೀನು ಯಾರು? ಯಾರ ಮಗಳು? ಈ ನಿರ್ಜನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ಇಂತಹ ಮುನಿಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೇ? ನೀನು ಬಾಲಿಕೆಯಲ್ಲ, ವೃದ್ಧಳೂ ಅಲ್ಲ, ಸುಂದರಿಯಾದ ತರುಣಿಯಾಗಿರುವೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈ ವನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸುತ್ತಿರುವೆ? ಭದ್ರೆ! ನೀನು ಯಾರಾದರೂ ತಪಸ್ವಿಯ ಸಹಚಾರಿಣಿ ತಪಸ್ವಿನಿಯಾಗಿರುವೆಯಾ? ದೇವಿ! ಆ ತಪಸ್ವಿಯು ನಿನ್ನನ್ನು ಸಾಕುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗಿರುವನೇ? ನೀನು ಯಾವ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರುವೆ? ಹೇಳು. ನಿನ್ನ ತಂದೆಯು ಯಾರು ಹಾಗೂ ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇನು? ನೀನು ಮಹಾ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಶಾಲಿನಿಯಂತೆ ಕಂಡುಬರುವೆ. ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿನಗಿರುವ ಅನುರಾಗವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಏನು ನೀನು ವೇದಮಾತಾ ಗಾಯತ್ರಿಯಾಗಿರುವೆಯಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿರುವೆಯಾ, ಅಥವಾ ಸುಂದರ ರೂಪವುಳ್ಳ ಸರಸ್ವತಿಯಾಗಿರುವೆಯಾ? ಈ ಮೂವರಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾರಾಗಿರುವೆ - ಇದನ್ನು ಅನುಮಾನದಿಂದ ನಾನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾರೆನು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ವಿಪ್ರವರ್ಯರೇ! ನಾನು ವೇದಮಾತಾ ಗಾಯತ್ರಿಯಲ್ಲ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಯೂ, ಸರಸ್ವತಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ಈಗ ನಾನು ಹಿಮಾಚಲನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದು, ನನ್ನ ಹೆಸರು ಪಾರ್ವತಿ ಎಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ಆಗ ನನ್ನ ಹೆಸರು ಸತೀ ಎಂದಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ದಿನ ತಂದೆಯು ನನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದ್ದನು. ಅದರಿಂದ ಕುಪಿತಗೊಂಡು ನಾನು ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಟ್ಟೆ. ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನನಗೆ ದೊರಕಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಭಾಗ್ಯವಶದಿಂದ ಕಾಮನನ್ನು ಭಸ್ಮಗೈದು ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟುಹೋದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಶಂಕರನು ಹೊರಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ನಾನು ವಿರಹತಾಪದಿಂದ ಉದ್ವಿಗ್ನಳಾಗಿ, ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯಮಾಡಿ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಗಂಗಾತೀರಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಬಂದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೂ ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭನನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತಾವು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ತಡೆದುಕೊಂಡೆ. ಈಗ ತಾವು ನಡೆಯಿರಿ. ನಾನು ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶಮಾಡುವೆನು. ಏಕೆಂದರೆ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದಾಗಲೆಲ್ಲ ಶಿವನನ್ನೇ ಪತಿಯಾಗಿ ವರಿಸುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮುಂದೆಯೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಪರ್ವತರಾಜಕುಮಾರಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ಅಗ್ನಿಯು ತತ್ಕ್ಷಣ ಚಂದನದಂತೆ ಶೀತಲವಾಯಿತು. ಕ್ಷಣಕಾಲ ಆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಪಾರ್ವತಿಯು ಆಕಾಶದತ್ತ ಮೇಲೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪಧಾರೀ ಶಿವನು ನಗುತ್ತಾ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದನು - ಶುಭಮಂಗಳೇ! ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸೇನೆಂಬುದೇ ನನಗೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಶರೀರವು ಸುಡಲಿಲ್ಲ, ಇದಾದರೋ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಫಲತೆಯ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟರವರೆಗೆ ನಿನ್ನ ಮನೋರಥವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಅದರ ವಿಫಲತೆಯೇ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವಿಯೇ! ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನೀನು ನಿನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟ ಮನೋರಥವನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಅಂಬಿಕೆಯು ತನ್ನ ಸಖಿಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದಳು. ಪಾರ್ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾದ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಆ ವಿಜಯಾ ಎಂಬ ಪ್ರಾಣಸಖಿಯು ಜಟಾಧಾರೀ ತಪಸ್ವಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಸಖಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಸಾಧುವೇ! ಪಾರ್ವತಿಯ ಉತ್ತಮ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಈಕೆಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ನೀವು ಕೇಳಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ ಕೇಳಿರಿ. ನನ್ನ ಸಖಿಯು ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಚನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದು ಪಾರ್ವತೀ ಮತ್ತು ಕಾಳಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ತಾಯಿ ಮೇನಕೆಯ ಕನ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇಷ್ಟರವರೆಗೆ ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಇವಳ ವಿವಾಹವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಇವಳು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗಾಗಿಯೇ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಳೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿಯೇ ನನ್ನ ಈ ಸಖಿಯು ಇಂತಹ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿರುವಳು. ವಿಪ್ರವರ್ಯರೇ! ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳಿರಿ. ಈ ಪರ್ವತರಾಜ ಕುಮಾರಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಾ , ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಾದಿದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ಪಿನಾಕಪಾಣಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನೇ ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವಳು. ನಾರದರ ಆದೇಶದಂತೆಯೇ ಇವಳು ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸುತ್ತಿರುವಳು. ದ್ವಿಜ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನೀವು ಕೇಳಿದುದನ್ನು ನಾನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ನನ್ನ ಸಖಿಯ ಮನೋರಥವನ್ನು ಹೇಳಿರುವೆನು. ಇನ್ನೇನು ತಾವು ಕೇಳ ಬಯಸುವಿರಿ?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ವಿಜಯಳ ಈ ಯಥಾರ್ಥ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಜಟಾಧಾರೀ ತಪಸ್ವೀ ರುದ್ರನು ನಗುತ್ತಾ - ‘ಸಖಿಯು ಹೇಳಿದುದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಪರಿಹಾಸದ ಅನುಮಾನವಾಗುತ್ತಾ ಇದೆ. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದರೆ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಬಾಯಿಯಿಂದಲೇ ಹೇಳಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಜಟಾಧಾರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ತಾನೇ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾರಂಭಿಸಿದಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 26)

ಪಾರ್ವತಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಜಟಾಧಾರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಅವನಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಆದೇಶಿಸುವುದು

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಜಟಾಧಾರೀ ವಿಪ್ರವರ್ಯರೇ! ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನನ್ನ ಸಖಿಯು ಹೇಳಿದುದೆಲ್ಲವೂ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಸತ್ಯವೆಂಬುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ತ್ರಿಕರಣಪೂರ್ವಕ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನೇ ಪತಿಭಾವದಿಂದ ವರಿಸಿರುವೆನು. ದುರ್ಲಭನಾದ ಅವನು ನನಗೆ ಹೇಗೆ ತಾನೆ ದೊರೆಯಬಲ್ಲನು. ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತ್ತಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಉತ್ಕಂಠತೆಯಿಂದ ವಿವಶಳಾಗಿ ನಾನು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಸುಮ್ಮನಾದಳು. ಆಗ ಆಕೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನುಡಿದನು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು — ಈ ದೇವಿಯು ಯಾವ ದುರ್ಲಭ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವಳು? ಯಾರಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಳು? ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಇಚ್ಛೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ದೇವಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಮುಖಾರವಿಂದದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಿ. ಆ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುವನ್ನು ತಿಳಿದ ಬಳಿಕ ನಾನು ಈಗ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಿನಗೆ ಇಚ್ಛೆ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡು. ನೀನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೆ ಮಿತ್ರತೆ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯವು ಇರುವಂತೆಯೇ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾದೀತು. ನಿನಗೆ ಇದರಲ್ಲೇ ಸುಖ ಇರುವುದಾದರೆ ನಾನು ಹೇಳುವುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ.

ಅಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಮಾತನಾಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೋಗಲು ವಿಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಪಾರ್ವತೀ ದೇವಿಯು ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ವಿಪ್ರವರ್ಯರೇ! ನೀವು ಏಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಿರಿ? ನಿಲ್ಲಿರಿ ಹಾಗೂ ನನಗೆ ಹಿತವಾದ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ದಂಡಧಾರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನಿಂತುಬಿಟ್ಟನು ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಾರ ನುಡಿದನು - ದೇವೀ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವ ಮನಸ್ಸಿದ್ದರೆ, ನನ್ನನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನಿಲ್ಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಆ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಅದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಹಿತಾಹಿತದ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಮಹಾದೇವನ ಕುರಿತು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಬುದ್ಧಿಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದಿಂದ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಯಥಾರ್ಥವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ನೀನು ಸಾವಧಾನವಾಗಿ ಕೇಳು. ವೃಷಭಧ್ವಜವುಳ್ಳ ಮಹಾದೇವನು ಇಡೀ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಮೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವನು. ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ಹುಲಿಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಉಡುವನು ಮತ್ತು ಗಜಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊದ್ದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ನರಕಪಾಲವನ್ನು, ಧರಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಹಾವುಗಳು ಗುಂಪು-ಗುಂಪಾಗಿ ಶರೀರದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸುತ್ತಿ ಕೊಂಡಿವೆ. ಅವನು ವಿಷವನ್ನುಂಡರೂ ಪುಷ್ಟನಾಗಿರುವನು. ಅಭಕ್ಷ್ಯಭಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ನೋಡಲು ಸುಂದರವಾಗಿರದೆ, ಹೆದರಿಸುವಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಅವನ ಜನ್ಮ ಎಂದು, ಎಲ್ಲಿ, ಯಾರಿಂದ ಆಯಿತೆಂಬುದು ಇಂದಿನ ವರೆಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮನೆ-ಸಂಸಾರದ ಭೋಗಗಳಿಂದ ಸದಾ ಅವನು ದೂರವುಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ನಗ್ನನಾಗಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ಭೂತ-ಪ್ರೇತಗಳನ್ನು ಸದಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಅವನಿಗೆ ಒಂದೆರಡಲ್ಲ ಹತ್ತು ಭುಜಗಳಿವೆ. ದೇವೀ! ನೀನು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆಯೋ ನಾನು ತಿಳಿಯಲಾರೆನು. ನಿನ್ನ ಜ್ಞಾನ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ವಿಚಾರಮಾಡಿ ನನಗೆ ತಿಳಿಸು. ದಕ್ಷನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅವಳು ಕಪಾಲಧಾರೀ ಭಿಕ್ಷುಕನ ಹೆಂಡತಿ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿಯೇ ಕರೆಸಲಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡಲು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿದನು, ಆದರೆ ಶಂಭುವಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಸತಿಯು ಆ ಅಪಮಾನದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೋಧಿತಳಾದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಳು ಜೊತೆಗೆ ಶಂಕರನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಳು.

ನೀನಾದರೋ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ರತ್ನಪ್ರಾಯಳಾಗಿರುವೆ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯು ಸಮಸ್ತ ಪರ್ವತಗಳ ರಾಜನಾಗಿರುವನು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನೀನು ಈ ಉಗ್ರತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಂತಹ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಪಡುವೆ? ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಬದಲಿಗೆ ಅಷ್ಟೆ ದೊಡ್ಡ ಗಾಜಿನ ತುಂಡನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆಯಲ್ಲ? ಉಜ್ವಲ ಚಂದನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಕೆಸರನ್ನು ಮೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ! ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಿಂಚುಹುಳದ ಬೆಳಕನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ! ಮೃದುವಾದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಶರೀರವನ್ನು ಚರ್ಮದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿರುವೆ! ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗಷ್ಟಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ! ದೇವೇಶ್ವರೀ! ನೀನು ಇಂದ್ರಾದಿ ಲೋಕಪಾಲರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಅನುರಕ್ತಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ರತ್ನಗಳ ಉತ್ತಮ ಭಂಡಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಸಂಬಂಧವು ನನಗೆ ಈಗ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕಮಲದಲಗಳಂತೆ ಪ್ರಫುಲ್ಲಿತ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ನೀನೆಲ್ಲಿ? ಕುರೂಪವಾದ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಆ ರುದ್ರನೆಲ್ಲಿ? ನೀನಾದರೋ ಚಂದ್ರಮುಖಿಯಾಗಿರುವೆ, ಶಿವನನ್ನು ಪಂಚಮುಖನೆಂದು ಹೇಳುವರು. ನಿನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ನಾಗವೇಣಿಯು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಶಿವನ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಜಟಾಜೂಟವಿರುವುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನಿನ್ನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಚಂದನದ ಅಂಗರಾಗವಿದ್ದರೆ, ಶಿವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಚಿತಾಭಸ್ಮ . ಸುಂದರವಾದ ಮೃದುವಾದ ನಿನ್ನ ಸೀರೆ ಎಲ್ಲಿ? ಶಿವನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಗಜಚರ್ಮಾಂಬರವೆಲ್ಲಿ? ನಿನ್ನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಆಭೂಷಣಗಳಾದರೆ, ಶಂಕರನ ಸರ್ವಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳು. ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸದಾ ಸೇವಿತಳಾದ ನೀನೆಲ್ಲಿ? ಭೂತಗಳು ಕೊಟ್ಟ ಬಲಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವ ಶಿವನೆಲ್ಲಿ? ಮೃದಂಗದ ಮಧುರ ಧ್ವನಿಯೆಲ್ಲಿ? ಡಮರುವಿನ ಸದ್ದು ಎಲ್ಲಿ? ಭೇರಿಗಳ ಗಂಭೀರನಾದವೆಲ್ಲಿ? ಅಶುಭ ಶೃಂಗೀನಾದವೆಲ್ಲಿ? ಧಕ್ಕೆಯ ಶಬ್ದವೆಲ್ಲಿ? ಅಶುಭ ಕಂಠಧ್ವನಿಯೆಲ್ಲಿ? ನಿನ್ನ ಈ ಉತ್ತಮರೂಪವು ಶಿವನಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಅವನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಧನವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಅವನು ದಿಗಂಬರನಾಗಿ ಏಕೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದನು? ವಾಹನವಾಗಿ ಒಂದು ಮುದಿ ಎತ್ತು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸಾಮಗ್ರಿಯೂ ಅವನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಕನ್ಯೆಯರಿಗೆ ಹುಡುಕುವ ವರರಲ್ಲಿ, ನಾರಿಯರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಒಂದು ಗುಣವೂ ಕುರೂಪಿಯಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಪರಮ ಪ್ರಿಯ ಮನ್ನಥನನ್ನೂ ಆ ಹರನು ಸುಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಹಾಗೂ ನಿನ್ನ ಕುರಿತು ಅನಾದರವಾದರೋ, ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋದಾಗಲೇ ನೋಡಿಯಾಯಿತು. ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಜಾತಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನವೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಪಿಶಾಚಿಗಳೇ ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯಕರು ಮತ್ತು ವಿಷವಾದರೋ ಅವನ ಕಂಠದಲ್ಲೇ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸದಾಕಾಲ ಒಬ್ಬಂಟಿಗನಾಗಿದ್ದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿರಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಹರನೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬೆಸೆಯಬೇಡ. ನಿನ್ನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಹಾರಗಳೆಲ್ಲಿ? ಅವನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನರಮುಂಡಮಾಲೆಗಳೆಲ್ಲಿ? ದೇವೀ! ನಿನ್ನ ಮತ್ತು ಹರನ ರೂಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನಗಾದರೋ ಈ ಸಂಬಂಧ ಮೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ಇದ್ದಂತೆ ಮಾಡು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಸದ್ವಸ್ತುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ನೀನು ಸ್ವತಃ ಬಯಸತೊಡಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಆ ಅಸತ್ತಿನ ಕಡೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡೆದುಬಿಡು ಎಂದೇ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇನ್ನು ನೀನು ಬಯಸಿದಂತೆಯೇ ಮಾಡು. ನಾನು ಏನನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದರೇ! ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕುಪಿತಳಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕಾರ ಹೇಳಿದಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 27)

ಪಾರ್ವತಿಯು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು, ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಜಟಿಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಗದರಿಸುವುದು, ಸಖಿಯ ಮೂಲಕ ಪುನಃ ಮಾತನಾಡಲು ತಡೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆಕೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡಲು ಹೇಳುವುದು

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಸಾಧುವೇ! ಯಾರೋ ಜ್ಞಾನೀ ಮಹಾತ್ಮರು ಬಂದಿರುವರೆಂದು ಇಷ್ಟರವರೆಗೆ ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಗುಟ್ಟುರಟ್ಟಾಯಿತೆಂಬುದು ತಿಳಿಯಿತು. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಏನೆಂದು ಹೇಳಲಿ? ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೀವು ಅವಧ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿರುವಿರಿ. ಭೂಸುರನೇ! ನೀವು ಹೇಳಿದುದೆಲ್ಲವೂ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಆದರೆ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಸುಳ್ಳೆ ಆಗಿದೆ. ನಾನು ಶಿವನನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದೀರಿ. ಈ ನಿಮ್ಮ ಮಾತು ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೆ ನೀವು ಇಂತಹ ಯುಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಂದಾದರು ಮಹೇಶ್ವರನು ಲೀಲಾ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಇಂತಹ ಅದ್ಭುತ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ನಿಜವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ನೀವು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವಿರಿ. ಅನುಚಿತ ಹಾಗೂ ಅಸಂಗತ ಯುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕಪಟಯುಕ್ತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಿರಿ. ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ವಿಚಾರಮಾಡಿ, ಅವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಶಿವನು ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುವನು. ಕಾರಣವಶದಿಂದ ಸಗುಣನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿದ್ದು , ಸಮಸ್ತ ಗುಣಗಳು ಅವನ ಸ್ವರೂಪಭೂತವಾಗಿವೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಅವನಿಗೆ ಜಾತಿಯು ಹೇಗೆ ಇರಬಲ್ಲದು? ಆ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನು ಸಮಸ್ತ ವಿದ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಆ ಪೂರ್ಣ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಏನು ಕೆಲಸ? ಹಿಂದೆ ಕಲ್ಪದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಉಚ್ಛ್ವಾಸರೂಪದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಂತೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಭು ಬೇರೆ ಯಾರು ಇದ್ದಾರೆ? ಎಲ್ಲರ ಆದಿಕಾರಣನಾದ ಅವನ ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳೆಯಬಲ್ಲದು? ಪ್ರಕೃತಿಯು ಅವನಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಅವನ ಶಕ್ತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣ ಏನಿರಬಲ್ಲದು? ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸದಾ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಭಜನೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಪ್ರಭುಶಕ್ತಿ, ಉತ್ಸಾಹಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ - ಈ ಮೂರು ಅಕ್ಷಯ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಜನೆಯಿಂದಲೇ ಜೀವಿಯು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು ನಿರ್ಭಯ ನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ‘ಮೃತ್ಯುಂಜಯ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ವಿಷ್ಣುತ್ವವು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವವು, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ದೇವತ್ವವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿರುವುದು. ಶಿವನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಆ ಭಗವಂತನು ಸ್ವಯಂ ಮಹಾಪ್ರಭುವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕಲ್ಯಾಣರೂಪೀ ಶಿವನ ಸೇವೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮನೋರಥವು ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ಆ ಮಹಾದೇವನಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸಲು ಯಾವುದು ತಾನೇ ಕೊರತೆಯಾಗಿರುವುದು? ಶಂಕರನ ಸೇವೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ದರಿದ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಸೇವೆಯಿಂದಲೇ ಸೇವಕನಿಗೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗದಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಎದುರಿಗೆ ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಳೂ - ಆ ಭಗವಂತನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲೀ ಎಂದು ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ನೃತ್ಯವಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಿತಕರ ವಸ್ತುವು ದುರ್ಲಭ ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಇಲ್ಲಿ ಮಾಂಗಲಿಕವೆಂದು ಹೇಳುವ ವಸ್ತುಗಳು ಶಂಕರನನ್ನು ಸೇವಿಸದಿದ್ದರೂ ಅವನ ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲದರ ಮಂಗಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಪೂಜೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಪಾಸಕನ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಹೋಗುವವು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಸದಾ ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿ ಇರುವ ಆ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನಲ್ಲಿ ವಿಕಾರಗಳು ಹೇಗೆ ಬರಬಲ್ಲವು? ಯಾವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ‘ಶಿವ ’ ಎಂಬ ಮಂಗಲಮಯ ನಾಮವು ವಾಸಿಸುವುದೋ, ಅವನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಇತರರೆಲ್ಲರೂ ಸದಾ ಪವಿತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಚಿತಾ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವನು ಎಂದು ನೀವು ಹೇಳಿದಿರಿ. ಆದರೆ ಅವನು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಭಸ್ಮವು ಅಪವಿತ್ರವಾಗುವುದಾದರೆ, ಅವನ ಶರೀರದಿಂದ ಉದುರಿ ಬಿದ್ದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಸದಾ ತಮ್ಮ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು? ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನ ಅಂಗಸ್ವರ್ಶದಿಂದ ಅಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುವೂ ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮಹಾದೇವನು ಸುಗುಣನಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಕರ್ತಾ-ಭರ್ತಾ-ಹರ್ತಾ ಆಗಿರುವನು ಹಾಗೂ ನಿರ್ಗುಣರೂಪದಿಂದ ಶಿವನೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವನು, ಅಂತಹವನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪೂರ್ಣರೂಪದಿಂದ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲನು? ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ನಿರ್ಗುಣರೂಪವನ್ನು ನಿಮ್ಮಂತಹ ಬಹಿರ್ಮುಖ ಜನರು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು? ದುರಾಚಾರಿ ಮತ್ತು ಪಾಪಿಯಾದವನು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತನಾಗುವನು. ಇಂತಹ ಜನರು ನಿರ್ಗುಣ ಶಿವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯ ಲಾರರು. ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸು ವವನ ಜೀವನವಿಡೀ ಗಳಿಸಿದ ಪುಣ್ಯವು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ. ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವೀ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದಿರಿ ಮತ್ತು ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದೆ, ಅದರಿಂದ ನಾನು ಪಾಪಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಶಿವದ್ರೋಹಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಸಚೈಲ ಸ್ನಾನಮಾಡಬೇಕು. ಶಿವದ್ರೋಹಿಯ ದರ್ಶನವಾದರೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಟ್ಟಾಗಿ ನುಡಿದಳು - ಎಲವೋ ದುಷ್ಟನೇ! ನಾನು ಶಂಕರನನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನೀನು ಆ ಸನಾತನ ಶಿವನನ್ನು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನನ್ನು ನೀನು ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಹೇಳು. ಅವನು ಹೇಗಾದರೂ ಇರಲಿ, ಅವನ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳು ಹೇಗೂ ಇರಲಿ, ಸತ್ಪುರುಷರ ಪ್ರಿಯತಮ ನಿತ್ಯ-ನಿರ್ವಿಕಾರ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ನನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟ ದೇವನಾಗಿರುವನು. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಇವರು ಎಂದಿಗೂ ಮಹಾತ್ಮಾ ಹರನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಲಾರರು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತಾದರೂ ಏನಿದೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸದಾಕಾಲ ಕಾಲನ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ನನ್ನ ಶುದ್ಧ-ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ತತ್ತ್ವತಃ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ನಾನು ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಕಾಡಿಗೆ ಬಂದು ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವನೇ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿರುವನು. ದೀನರಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರುವ ಆ ಮಹಾದೇವನನ್ನೇ ಪಡೆಯುವುದು ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನೀ ಗಿರಿಜೆಯು ಸುಮ್ಮನಾದಳು ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಿಕಾರ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸತೊಡಗಿದಳು. ದೇವಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇನ್ನೇನೋ ಮಾತನಾಡಬೇಕೆಂದಿದ್ದಾಗ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಚಿತ್ತನಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವನ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ವಿಮುಖಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಸಖೀ ವಿಜಯಳಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಸಖಿಯೇ! ಈ ಅಧಮನನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಡೆ. ಇವನು ಪುನಃ ಏನೋ ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವನು. ಇವನು ಕೇವಲ ಶಿವನನ್ನೇ ನಿಂದಿಸುವನು. ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನಿಗೇ ಪಾಪವು ತಟ್ಟುವುದೆಂದಿಲ್ಲ. ಆ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವನೂ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.* ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಉಪಾಸಕನು ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನನ್ನು ಸರ್ವಥಾ ವಧಿಸಿ ಬಿಡಬೇಕು. ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿ, ತಾನು ಆ ನಿಂದೆಯ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ದೂರ ಹೊರಟುಹೋಗಬೇಕು. ಈ ದುಷ್ಟ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮತ್ತೆ ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದ್ದರಿಂದ ಇವನು ವಧ್ಯನೇನೋ ಅಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಡಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಇವನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಬಾರದು. ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಇಂದೇ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಬೇಗನೆ ಹೋಗುವಾ, ಅದರಿಂದ ಪುನಃ ಈ ಅಜ್ಞಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಂದರ್ಭ ಸಿಗಲಾರದು.

* ನ ಕೇವಲಂ ಭವೇತ್ ಪಾಪಂ ನಿಂದಾಕರ್ತುಃ ಶಿವಸ್ಯ ಹಿ । ಯೋ ವೈ ಶೃಣೋತಿ ತನ್ನಿಂದಾಂ ಪಾಪಭಾಕ್ ಸ ಭವೇದಿಹ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು -ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 28/37)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಉಮೆಯು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗಲು ಇನ್ನೇನು ಹೊರಡಬೇಕೆಂದಾಗಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಪ್ರಿಯೆಯಾದ ಪಾರ್ವತಿಯ ಕೈಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು. ಶಿವೆಯು ಧ್ಯಾನಮಾಡು ತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶಿವನು ಆಕೆಗೆ ದರ್ಶನಕೊಟ್ಟನು. ಪಾರ್ವತಿಯು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಮುಖವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದಳು.

ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಪ್ರಿಯೇ! ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವೇ? ಇನ್ನು ನಾನು ಪುನಃ ಎಂದಿಗೂ ನಿನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ನಿನಗೆ ಕೊಡದಿರು ವಂತಹುದು ನನ್ನ ಬಳಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ , ದೇವಿ! ಇಂದಿನಿಂದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೊಂಡುಕೊಂಡ ನಾನು ನಿನ್ನ ದಾಸನು. ನಿನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ನನ್ನನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈಗ ನೀನಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಯುಗದಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ಬಿಡು, ನೀನಾದರೋ ನನ್ನ ಸನಾತನ ಪತ್ನೀಯಾಗಿರುವೆ. ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನಿಯೇ! ಮಹೇಶ್ವರಿ! ನಾನು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಮಾಡು. ಸುಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ಪಾರ್ವತಿಯೇ! ನಾನು ನಾನಾ ವಿಧದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಲೋಕಲೀಲೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಸ್ವಜನನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿಬಿಡು. ಶಿವೆಯೇ! ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಂತಹ ಅನುರಾಗಿಣಿ ನನಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಸರ್ವಥಾ ನಿನಗೆ ಅಧೀನ ನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗಲೀ, ಪ್ರಿಯೇ! ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಾ. ನೀನು ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾಗು, ನಾನು ನಿನ್ನ ವರನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಬೇಗನೇ ನನ್ನ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನ ಉತ್ತಮ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಆನಂದಮಗ್ನಳಾದಳು. ಆಕೆಗೆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದುಂಟಾದ ಮೊದಲಿನ ಎಲ್ಲ ಕಷ್ಟಗಳು ಪರಿಹಾರವಾದುವು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಸಾಧ್ವೀ ಪಾರ್ವತಿಯ ಎಲ್ಲ ಶ್ರಮಗಳು ದೂರವಾದುವು. ಏಕೆಂದರೆ, ಪರಿಶ್ರಮದ ಫಲವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಮೊದಲಿನ ಶ್ರಮಗಳೆಲ್ಲವು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 28)

ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಮಾತುಕತೆ, ಶಿವನ ಒತ್ತಾಯವನ್ನು ಪಾರ್ವತಿಯು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಪರಮಾತ್ಮಾ ಹರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವನ ಆನಂದದಾಯಕ ರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಆಕೆಯ ಮುಖವು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅರಳಿತು. ಅವಳು ಬಹಳ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಳು. ಮತ್ತೆ ಆ ಮಹಾಸಾಧ್ವಿ ಶಿವೆಯು ತನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ನೀವು ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವಿರಿ. ಪ್ರಭುವೇ! ಹಿಂದೆ ತಾವೇ ಯಾರಿಗಾಗಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡಿದ್ದು ಮರೆತು ಹೋಯಿತೇ? ಅವರೂ ನೀವೇ ಮತ್ತು ಅವಳೇ ನಾನು. ದೇವದೇವೇಶ್ವರ! ಈಗ ನಾನು ತಾರಕಾಸುರನಿಂದ ದುಃಖ ಪಡುವ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಮೇನಾರಾಣಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವೆನು. ದೇವೇಶ! ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡುವಿರಾದರೆ ನನ್ನ ಪತಿಯಾಗಿರಿ. ಈಶಾನ! ಪ್ರಭೋ! ನನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಿ. ನಿಮ್ಮ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ನಾನು ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವೆನು. ಇನ್ನು ನೀವು ನಿಮ್ಮ ವಿವಾಹರೂಪೀ ಪರಮೋತ್ತಮ ವಿಶುದ್ಧ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಿಖ್ಯಾತ ಗೊಳಿಸಿರಿ. ಸ್ವಾಮಿ! ಪ್ರಭೋ! ನೀವಾದರೋ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕುಶಲರಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ತಂದೆ ಹಿಮವಂತನ ಬಳಿಗೆ ಯಾಚಕರಾಗಿ ಹೋಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಯಾಚಿಸಿರಿ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹರಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಾವು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿರಿ. ಈ ವಿಧವಾಗಿ ನೀವು ನನ್ನ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವನ್ನು ಸಫಲಗೊಳಿಸಿರಿ. ನೀವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಋಷಿಗಳ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಾಗ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಮೊದಲು ದಕ್ಷಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಕನ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ನನ್ನ ತಂದೆಯು ನಿಮಗೆ ನನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವಾಗ ತಾವು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಿಧಿಯಿಂದ ವಿವಾಹಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ತಂದೆಯು ಗ್ರಹರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಪೂಜೆಯ ದೊಡ್ಡ ಕೊರತೆ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಭೋ! ಮಹಾದೇವ! ಈ ಸಲ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ತಾವು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಿಧಿಯಿಂದ ವಿವಾಹಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿರಿ. ವಿವಾಹದ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೀವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ನನ್ನ ಮಗಳು ಶುಭಕಾರಕ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿರುವಳು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ತಂದೆ ಹಿಮವಂತನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪಾರ್ವತಿಯ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ದೇವಿ! ಮಹೇಶ್ವರೀ! ನನ್ನ ಉಚಿತವಾದ, ಮಂಗಲಕಾರಕ ನಿರ್ದೋಷವಾದ ಉತ್ತಮ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು, ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡು. ವರಾನನೇ! ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅನಿತ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಾಮಿನಿ! ಕಂಡು ಬರುವ ಇದೆಲ್ಲವೂ ನಶ್ವರವೆಂದು ತಿಳಿ. ನಿರ್ಗುಣ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ನಾನೇ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಒಂದರಿಂದ ಅನೇಕನಾಗಿರುವೆನು. ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾಗುವ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ನಾನು ಬೇರೆಯವನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾಗುವಂತೆ ಆಗಿರುವೆನು. ದೇವೀ! ನಾನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಪರತಂತ್ರನನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಪ್ರಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಮಹಾಮಾಯೆಯು ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು ಮಾಯಾಮಯವಾಗಿಯೇ ರಚಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ನಾನು ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವೆನು. ಸರ್ವತ್ರ ಪರಮಾತ್ಮ ಭಾವವುಳ್ಳ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಪುಣ್ಯವಂತರು ಇದನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವರು ಹಾಗೂ ಇದು ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದಲೂ ಆವೇಷ್ಟಿತವಾಗಿರುವುದು. ದೇವಿ! ವರವರ್ಣಿನೀ! ಯಾವ ಗ್ರಹ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ? ಯಾವ ಋತು-ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ? ಅಥವಾ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಉಪಗ್ರಹರು ಯಾರು? ಈಗ ನೀನು ಶಿವನ ಕುರಿತು ಏನು ಹೇಳಿದೆ - ಯಾವ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಿರುವೆ? ಗುಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳ ಭೇದದಿಂದ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲತೆಯಿಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಖಕೊಡುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವತರಿಸಿರುವೆವು. ನೀನೇ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿ ಯಾಗಿರುವೆ. ಸದಾ ವ್ಯಾಪಾರಕುಶಲ ಸಗುಣಾ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣಾ ಆಗಿರುವೆ. ಸುಂದರಿಯೇ! ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆತ್ಮನೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯನೂ ಆಗಿರುವೆನು. ಭಕ್ತರ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾನು ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವೆನು. ಶೈಲಜೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಹಿಮಾಲಯನ ಬಳಿಗೆ ಭಿಕ್ಷುಕನಾಗಿ ಹೋಗಿ ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಅವನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾಚಿಸಲಾರೆನು. ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನಿಯೇ! ಮಹಾನ್ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಗೌರವಶಾಲಿಯಾದ ಮಹಾತ್ಮನೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಬಾಯಿಯಿಂದ ‘ದೇಹಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಕ್ಷಣ ಲಘುವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಕಲ್ಯಾಣೀ! ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು ನನಗಾಗಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳುವೇ? ಭದ್ರೇ! ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆಯೇ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದಂತೆಯೇ ಮಾಡು.

ಮಹಾದೇವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಸತೀ ಸಾಧ್ವೀ ಕಮಲಲೋಚನೆ ಮಹಾದೇವಿ ಶಿವೆಯು ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಸ್ವಾಮಿ! ನೀವು ಆತ್ಮನಾಗಿರುವಿರಿ, ನಾನು ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಮಾಡುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಸ್ವತಂತ್ರರು, ನಿರ್ಗುಣರು, ಆಗಿದ್ದರೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಧೀನವಾದ್ದರಿಂದ ಸಗುಣರಾಗುತ್ತೇವೆ. ಶಂಭುವೇ! ಪ್ರಭೋ! ತಾವು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗನುಸಾರವೇ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬೇಕು. ಶಂಕರ! ನೀವು ನನಗಾಗಿ ಯಾಚಿಸಿರಿ. ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತನಿಗೆ ದಾತೃನಾಗುವ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿರಿ. ಮಹೇಶ್ವರ! ನಾನು ಸಾದಾ ತಮ್ಮ ಭಕ್ತಳಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ತೋರಿರಿ. ನಾಥಾ! ಸದಾ ಜನ್ಮ-ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಾನೇ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯಾಗಿರುವೆನು. ತಾವು ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನೂ, ನಿರ್ಗುಣನೂ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಅತೀತನೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯನೂ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಮೇಶ್ವರನೂ ಆಗಿರುವಿರಿ. ಆದರೂ ಭಕ್ತರ ಉದ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಲಗ್ನರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಗುಣರಾಗುತ್ತೀರಿ, ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮರಾಗಿದ್ದರೂ ಲೀಲಾವಿಹಾರಿಯಾಗುತ್ತೀರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀವು ನಾನಾ ವಿಧದ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕುಶಲರಾಗಿರುವಿರಿ. ಮಹಾದೇವ! ಮಹೇಶ್ವರ! ನಾನು ಎಲ್ಲರೀತಿಯಿಂದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ. ಸರ್ವಜ್ಞ! ಈಗ ಬಹಳ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ಮಾಡಿರಿ. ನಾಥಾ! ಮಹಾನ್ ಅದ್ಭುತ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿರಿ. ಅದನ್ನು ಹಾಡಿ-ಪಾಡಿ ಜನರು ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಭವಸಾಗರದಿಂದ ಪಾರಾಗುವರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಗಿರಿಜೆಯು ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮಸ್ತಕವನ್ನು ಬಾಗಿಸಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಾದಳು. ಅವಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಮಹಾತ್ಮಾ ಮಹೇಶ್ವರನು ಲೋಕಲೀಲೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೇ ಮಾಡಲು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಂತೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಗಿ ನಗತೊಗಿದನು. ಅನಂತರ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಶಂಭುವು ಅಂತರ್ಧಾನನಾಗಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಆಗ ಕಾಳಿಯ ವಿರಹದಿಂದ ಅವನ ಚಿತ್ತವು ಆಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದ ಬಳಿಕ ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಮಹೇಶ್ವರನು ನಂದಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಆ ಭೈರವಾದಿ ಗಣಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖಿಗಳಾಗಿ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸತೊಡಗಿದರು. ನಾರದನೇ! ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಮಂಗಲೋತ್ಸವ ನಡೆಯಿತು. ಎಲ್ಲರ ದುಃಖಗಳು ನಾಶವಾಗಿಹೋಗಿದ್ದವು. ರುದ್ರನಿಗೂ ಪೂರ್ಣಾನಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು.

(ಅದ್ಯಾಯ 29)

ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಸತ್ಕಾರ, ಮಹಾದೇವನ ಅದ್ಭುತ ನಟನ ಲೀಲೆ ಅವನು ಮೇನಾದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಯಾಚಿಸುವುದು, ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ ಅಂತರ್ಧಾನನಾಗುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದಾಗ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಪಾರ್ವತಿಯೂ ತನ್ನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಸಫಲಗೊಳಿಸಿ ಮಹಾದೇವನ ನಾಮಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಹೊರಟಳು. ಪಾರ್ವತಿಯ ಆಗಮನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲನು ದಿವ್ಯ ರಥವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ವಿಹ್ವಲನಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಇದಿರುಗೊಳ್ಳಲು ಹೊರಟನು. ಪುರೋಹಿತರು, ಪುರವಾಸಿಗಳು, ಅನೇಕ ಸಖಿಯರು, ಇತರ ಸಂಬಂಧಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಬಂದು ತಲುಪಿದರು. ಮೈನಾಕನೇ ಮೊದಲಾದ ಸಹೋದರರು ಬಹಳ ಹರ್ಷದಿಂದ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರಲು ಹೊರಟರು.

ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ನಗರದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಶಿವಾದೇವಿಯು ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷದಿಂದ ವಿಹ್ವಲಚಿತ್ತರಾಗಿ ಇವಳೆಡೆಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಕಾಳಿಯು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಳು. ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ, ಮಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ‘ಓ ನಮ್ಮ ಮಗಳೇ!’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಪ್ರೇಮವಿಹ್ವಲರಾಗಿ ಅಳತೊಡಗಿದರು. ಬಳಿಕ ಮನೆಯ ಇತರ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ, ಅತ್ತಿಗೆಯವರೂ ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಆಕೆಯನ್ನು ಬಾಚಿ ತಬ್ಬಿಕೊಂಡರು. ದೇವೀ! ನೀನು ನಮ್ಮ ಕುಲವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವ ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿದೆ. ನಿನ್ನ ಸದಾಚರಣೆಯಿಂದ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪವಿತ್ರರಾದೆವು. ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಆಕೆಗೆ ವಂದಿಸತೊಡಗಿದರು. ಜನರು ಚಂದನ, ಸುಗಂಧಿತ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಶಿವಾದೇವಿಯನ್ನು ಆನಂದದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ದೇವತೆಗಳು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ನಾರದನೇ! ಆಗ ನಿನ್ನನ್ನು ಒಂದು ಸುಂದರ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿ ಎಲ್ಲ ಜನರು ನಗರಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಮತ್ತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಸಖಿಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಬಹಳ ಆದರದಿಂದ ಶಿವೆಯನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಸ್ತ್ರೀಯರು ಆಕೆಗೆ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನಿವಾಳಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಆಶೀರ್ವಾದ ಮಾಡಿದರು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ತಂದೆ ಹಿಮವಂತನಿಗೆ ತಾಯಿ ಮೇನಾಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವು ಸಫಲವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದರು ಹಾಗೂ ಕುಪುತ್ರನಿಗಿಂತ ಸುಪುತ್ರಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಳೆಂದು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಗಿರಿರಾಜನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಂದೀಜನರಿಗೆ ಧನವನ್ನು ಹಂಚಿದನು. ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರು, ಅಣ್ಣ-ಅತ್ತಿಗೆಯರು ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದರು.

ಅನಂತರ ಹಿಮವಂತನು ಸಂತೋಷಚಿತ್ತನಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಆದರ-ಸತ್ಕಾರಮಾಡಿ ಗಂಗಾಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕುಣಿಯುವ ಒಬ್ಬ ನಟನಾಗಿ ಮೇನಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಅವನು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಬನ್ನು, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಡಮರುವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಬೆನ್ನಮೇಲೆ ಕವದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಉಟ್ಟಿರುವ ಆ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಗಾನ, ನರ್ತನಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿಪುಣತೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಸುಂದರ ನಟನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಮೇನೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಗುಂಪಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ನೃತ್ಯವಾಡಿದನು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ನಾನಾ ವಿಧದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದನು. ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಧ್ವನಿಮಾಡುವ ಕೊಂಬು ಮತ್ತು ಡಮರುವನ್ನು ನುಡಿಸಿ, ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ತುಂಬಾ ಮನೋಹಾರಿಣಿ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ನಟರಾಜನ ಆ ಲೀಲೆಯನ್ನು ನೋಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ನಗರದ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರೂ ಹಾಗೂ ಬಾಲಕರು, ವೃದ್ಧರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನೆರೆದರು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ಸುಮಧುರ ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮನೋಹರ ಉತ್ತಮ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಬಹಳ ಮೋಹಿತರಾದರು. ಮೇನಾದೇವಿಯು ಮೋಹಗೊಂಡಳು. ಅತ್ತ ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ದರ್ಶಿಸಿದಳು. ಅವನು ತ್ರಿಶೂಲವೇ ಮೊದಲಾದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಇಡೀ ಶರೀರವು ವಿಭೂತಿಯಿಂದ ಭೂಷಿತವಾಗಿತ್ತು. ಎಲುಬುಗಳ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಮುಖವು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ , ಅಗ್ನಿರೂಪೀ ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನು ನಾಗಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ಸುರಮ್ಯವಾದ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ದುರ್ಗೆಯು ಪ್ರೇಮಾವೇಶದಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತಳಾದಳು. ಗೌರವರ್ಣವಿಭೂಷಿತ ದೀನಬಂಧು, ದಯಾಸಿಂಧು ಮತ್ತು ಸರ್ವಥಾ ಮನೋಹರ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪಾರ್ವತಿಯಲ್ಲಿ - ‘ವರವನ್ನು ಕೇಳು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಈ ವಿಧವಾಗಿ ನೋಡಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ‘ನೀವು ನನಗೆ ಪತಿಯಾಗಿರಿ’ ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತ ಹೃದಯದಿಂದ ಶಿವೆಗೆ ಅಂತಹ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪುನಃ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವ ನಟನಾಗಿ ಉತ್ತಮ ನೃತ್ಯವಾಡತೊಡಗಿದನು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇನಾದೇವಿಯು ಚಿನ್ನದ ಹರಿವಾಣದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ರತ್ನಗಳನ್ನು ತಂದು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕೊಡಲು ಹೋದಳು. ಆಕೆಯ ಆ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಬಹು ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು. ಆದರೆ ಅವನು ಆ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಭಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಆಕೆಯ ಪುತ್ರಿ ಶಿವೆಯನ್ನೇ ಕೇಳತೊಡಗಿದನು. ಹಾಗೂ ಪುನಃ ಕೌತುಕಮಯ ಸುಂದರ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಡಲು ತೊಡಗಿದನು. ಮೇನಾದೇವಿಯು ಭಿಕ್ಷುಕನಾದ ನಟನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅತ್ಯಂತ ಕುಪಿತಳಾಗಿ, ಅವನನ್ನು ಗದರಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹಾಕಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಮರಳಿದನು. ಅವನು ತನ್ನಿದಿರಿಗೆ ಆ ನರಾಕಾರ ಭಿಕ್ಷುಕನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಮೇನಾ ದೇವಿಯ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನಿಗೂ ಭಾರೀ ಸಿಟ್ಟು ಬಂತು. ಅವನು ‘ಈ ನಟನನ್ನು ಹೊರಗೆ ಕಳಿಸಿರಿ’ ಎಂದು ಸೇವಕರಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆ ನಟರಾಜನು ವಿಶಾಲಕಾಯ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಉತ್ತಮ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದೂ ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ಅವನನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹಾಕಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಯ್ಯಾ! ಮತ್ತೆ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಲೀಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾರದನಾದ ಆ ಭಿಕ್ಷು ಶಿರೋಮಣಿ ಶೈಲರಾಜನಿಗೆ ತನ್ನ ಅನಂತ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಹಿಮವಂತನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ - ಭಿಕ್ಷುಕನು ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡಲೇ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಅವನ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕಿರೀಟ, ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲ, ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪೀತಾಂಬರ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳಿದ್ದವು. ಹಿಮವಂತನು ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗದಾಧಾರೀ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದ ಪುಷ್ಪಗಳೆಲ್ಲ ಆ ಭಿಕ್ಷುವಿನ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ನೋಡಿದನು. ಅನಂತರ ಗಿರಿರಾಜನು ಆ ಭಿಕ್ಷು ಶಿರೋಮಣಿಯನ್ನು ಜಗತ್ಸ್ರಷ್ಟಾ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನು. ಅವನ ಶರೀರದ ಬಣ್ಣವು ಕೆಂಪಗಾಗಿದ್ದು, ಅವನು ವೈದಿಕಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಬಳಿಕ ಶೈಲರಾಜನು ಆ ಕೌತುಕಕಾರಿ ನಟರಾಜನನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ನೇತ್ರರೂಪೀ ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನು. ಅಯ್ಯಾ! ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಅವನು ಮಹಾದ್ಭುತವಾದ ರುದ್ರನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದನು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯೂ ಇದ್ದಳು. ಆ ಉತ್ತಮ ತೇಜದಿಂದ ಸಂಪನ್ನ ರಮಣೀಯ ರುದ್ರನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಕೇವಲ ತೇಜೋಮಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸಿದನು. ಅವನ ಆ ರೂಪವು ನಿರಾಕಾರವೂ, ನಿರಂಜನವೂ, ಉಪಾಧಿ ಶೂನ್ಯವೂ, ನಿರೀಹವೂ, ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಹಿಮವಂತನು ಅವನ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಇದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ತುಂಬಾ ವಿಸ್ಮಯವಾಗಿ ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋದನು. ಅನಂತರ ಸುಂದರ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ತೋರುವ ಆ ಭಿಕ್ಷುಶಿರೋಮಣಿಯು ಹಿಮವಾನ್ ಮತ್ತು ಮೇನಾದೇವಿಯರಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆಯನ್ನೇ ಭಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಕೇಳಿದನು. ಬೇರೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ್ದರಿಂದ ಶೈಲರಾಜನು ಅವನ ಆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಭಿಕ್ಷುವು ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆಯದೆಯೇ ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಆಗ ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಶೈಲರಾಜ ಇವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವುಂಟಾಯಿತು. ಅವರು ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದರು.-‘ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಹೋದನು.’ ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡುತ್ತಾ ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ - ಮಹಾನ್ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ, ದಿವ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆನಂದವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವ ಪರಾಭಕ್ತಿಯು ಉಂಟಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 30)

ದೇವತೆಗಳ ಒತ್ತಾಯದಂತೆ ಶಿವನು ವೈಷ್ಣವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಹಿಮವಂತನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಆತನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡದಿರುವಂತೆ ಹೇಳುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಮೇನಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತನಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಉಚ್ಚಕೋಟಿಯ ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿಚಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಬಳಿಕ ಗುರುಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ದೇವ ದೇವ, ಮಹಾದೇವನೇ! ಕರುಣಾಕರ ಶಂಕರನೇ! ನಾವು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇವೆ, ಕೃಪೆ ಮಾಡು. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ನೀನು ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಭಕ್ತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವವನೂ, ದೀನರ ಉದ್ಧಾರಕನೂ, ದಯಾಸಮುದ್ರನೂ ಭಕ್ತರನ್ನು ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸುವವನೂ ಆಗಿರುವೆ.

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತನ ಅನನ್ಯ ಶಿವಭಕ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಹೇಳಿದರು. ದೇವತೆಗಳ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ನಗುತ್ತಾ ಅವರಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟನು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವು ಸಿದ್ಧಿಸಿತು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮರಳಿದರು ಹಾಗೂ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಅನಂತರ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ, ಮಹೇಶ್ವರ ಮಾಯಾಧೀಶನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ನಿರ್ವಿಕಾರ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಶೈಲರಾಜನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು. ಆಗ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಸಭಾಭವನದಲ್ಲಿ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತುವರಿದು ಪಾರ್ವತಿಸಹಿತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದನು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸದಾಶಿವನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅವನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ, ಛತ್ರ, ಶರೀರದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯವಸ್ತ್ರ, ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲ ತಿಲಕ, ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕದ ಮೂಲೆಯನ್ನು, ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶಾಲಿಗ್ರಾಮವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ನೋಡಲು ಸಾಧುವೇಷಧಾರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪರಿವಾರ ಸಹಿತ ಹಿಮವಂತನು ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ಅವನು ಆ ಅಪೂರ್ವ ಅತಿಥಿದೇವನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ನುಡಿದನು. ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪಧಾರೀ ಪ್ರಾಣೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳೂ ಕೂಡ ಅವನಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಿದಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದಳು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪಧಾರೀ ಶಿವನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಶಿವೆಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಶುಭಾಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಶೈಲಾಧಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಅತೀವ ಆದರದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಮಧುಪರ್ಕಾದಿ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಿಮಾಚಲನು ಅವನಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮ-ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕ ಆ ದ್ವಿಜವರನನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಶೈಲರಾಜನು ಕೇಳಿದನು - ತಾವು ಯಾರು? ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಿರೋಮಣಿಯು ಗಿರಿರಾಜನಲ್ಲಿ ಆದರದಿಂದ ಇಂತೆಂದನು.

ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು — ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಾನು ಉತ್ತಮ ವಿದ್ವಾನ್ ವೈಷ್ಣವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿರುವೆನು. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಮನಸ್ಸಿನಂತೆ ನನಗೆ ಗತಿಯಿದೆ, ನಾನು ಎಲ್ಲೆಡೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದು, ಗುರುಗಳು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸರ್ವಜ್ಞ, ಪರೋಪಕಾರಿ, ಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ, ದಯಾಸಿಂಧು ಮತ್ತು ವಿಕಾರನಾಶಕನಾಗಿರುವೆನು. ನೀನು ಈ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತಿರುವ ಸುಂದರ ರೂಪವುಳ್ಳ ದಿವ್ಯ ಸುಲಕ್ಷಣೆಯಾದ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯರಹಿತ, ಅಸಂಗ, ಕುರೂಪೀ ಮತ್ತು ಗುಣಹೀನನಾದ ಮಹಾದೇವನ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ಆ ರುದ್ರದೇವನು ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವನು. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಯೋಗ ಸಾಧಕನಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನಲ್ಲಿ, ಉಡಲು ಒಂದು ಬಟ್ಟೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ದಿಗಂಬರನಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಆಭೂಷಣಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕುಲವು ಯಾವುದೆಂಬುದು ಇಷ್ಟರವೆರೆಗೆ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಕುಪಾತ್ರನೂ, ಕುಶೀಲನೂ ಆಗಿರುವನು. ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ವಿಹಾರದಿಂದ ದೂರವುಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಇಡೀ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಮೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಕ್ರೋಧಿಯೂ, ಅವಿವೇಕಿಯೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನ ವಯಸ್ಸು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಕೆಟ್ಟ ಜಟೆಗಳ ಭಾರವನ್ನು ಸದಾ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿರುವನು. ಅವನು ಒಳ್ಳೆಯ-ಕೆಟ್ಟ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಆಶ್ರಯ ಕೊಡುವವನೂ, ಭ್ರಮಣಶೀಲನೂ, ನಾಗಹಾರಧಾರಿಯೂ, ಭಿಕ್ಷುಕನೂ, ಕುಮಾರ್ಗಪರಾಯಣನೂ, ಹಟದಿಂದ ವೈದಿಕಮಾರ್ಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಇಂತಹ ಅಯೋಗ್ಯವರನಿಗೆ ನೀನು ನಿನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಮದುವೆಮಾಡಿ ಕೊಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ. ಅಚಲ ರಾಜನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ವಿಚಾರವು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಮಂಗಲದಾಯಕವಲ್ಲ. ನಾರಾಯಣಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಿರಿರಾಜನೇ! ನನ್ನ ಮಾತಿನ ಮರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿ. ನೀನು ಹುಡುಕಿರುವವನ ಕೈಗೇ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲು ಅವನು ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರನಲ್ಲ. ಶೈಲರಾಜನೇ! ನೀನೇ ನೋಡು, ಅವನಿಗೆ ಒಬ್ಬನೂ ಅಣ್ಣ-ತಮ್ಮಂದಿರಿಲ್ಲ. ನೀನಾದರೋ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ರತ್ನಗಳ ನಿಧಿಯಾಗಿರುವೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಡಕಲು ಕವಡೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಸರ್ವಥಾ ನಿರ್ಧನನಾಗಿರುವನು. ಗಿರಿರಾಜನೇ! ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರಲ್ಲಿ, ಮೇನಾದೇವಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ, ಪಂಡಿತರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಕೇಳಿಕೋ. ಆದರೆ ಪಾರ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಬೇಡ; ಏಕೆಂದರೆ, ಆಕೆಗೆ ಶಿವನ ಗುಣ-ದೋಷಗಳ ಅರಿವು ಇಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಭೂಸುರನು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಶಾಂತಸ್ವರೂಪೀ ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದನು. ಬೇಗ-ಬೇಗನೇ ತಿಂದುಂಡು ಆನಂದದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಂದ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 31)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹಿಮವಂತನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸುವುದು, ಅರುಂಧತಿ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠರು ಮೇನಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತನನ್ನು, ಸಮಜಾಯಿಸಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಲು ಹೇಳುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪಧಾರೀ ಶಿವನ ವಚನಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಮೇನಾದೇವಿಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಿತ್ತು. ಅವಳು ದುಃಖಿತೆಯಾಗಿ ಪತಿಯಲ್ಲಿ - ‘ಗಿರಿರಾಜ! ಈ ವೈಷ್ಣವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮಾಡಿದ ಶಿವನ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅವನಿಂದ ವಿರಕ್ತವಾಗಿ ಖಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಶೈಲೇಶ್ವರ! ರುದ್ರನ ರೂಪ, ಶೀಲ, ನಾಮ ಎಲ್ಲವೂ ಕುತ್ಸಿತವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಅವನಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸುಲಕ್ಷಣೆಯಾದ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು, ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಕೊಡಲಾರೆನು. ನೀವು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಸತ್ತುಹೋಗುವೆನು. ಈಗಲೇ ಈ ಮನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು ಅಥವಾ ವಿಷವನ್ನು ತಿನ್ನುವೆನು. ಪಾರ್ವತಿಯ ಕತ್ತಿಗೆ ಹಗ್ಗ ಬಿಗಿದು, ಗಹನವಾದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಆಕೆಯನ್ನು ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಆದರೂ ನನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ರುದ್ರನ ಕೊರಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ನುಡಿದು ಮೇನಾದೇವಿಯು ಕೂಡಲೇ ಕೋಪಭವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೆಸೆದು ಅಳುತ್ತಾ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದಳು.

ಇತ್ತ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಇದು ತಿಳಿದುಹೋಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ಅರುಂಧತಿಸಹಿತ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ, ಮೇನಾದೇವಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸಲು ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದನು.

ಶಿವನ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದು ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಆ ದಿವ್ಯ ಋಷಿಗಳು ಆಕಾಶಮಾರ್ಗ ದಿಂದ ಹಿಮವಂತನ ನಗರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದರು. ಆ ದಿವ್ಯ ಪುರವನ್ನು ನೋಡಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಅವರು ಹಿಮಾಚಲ ಪುರಿಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಸಕಲ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ-ತುಳುಕುವ ಹಿಮವಂತನ ಮನೆಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಆ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ನೋಡಿ ಹಿಮವಂತನಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ‘ಈ ಏಳು ಸೂರ್ಯತುಲ್ಯ ತೇಜಸ್ವಿ ಮುನಿಗಳು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವರು. ನಾನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವ ಇಂತಹ ಮಹಾತ್ಮರು ಯಾರ ಮನೆಗೆ ಕಾಲುಬೆಳೆಸುವರೋ ಅಂತಹ ಗೃಹಸ್ಥರೇ ಧನ್ಯರು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮುನಿಗಳು ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಿಂದ ಇಳಿದು ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಹಿಮವಂತನು ಬಹಳ ಆದರದಿಂದ ಮುಂದೆ ಬಂದು, ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು, ತಲೆಯನ್ನು ಬಾಗಿಸಿ ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಅವನು ಬಹಳ ಸಮ್ಮಾನದಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಅವರ ಮುಂದೆ-‘ನನ್ನ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವು ಇಂದು ಧನ್ಯ ವಾಯಿತು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸುಖಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದನು. ಅವರು ಸುಖಾಸೀನ ರಾದಾಗ ಅವರ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು ಹಿಮವಂತನು ಕುಳಿತುಕೊಂಡನು ಹಾಗೂ ಆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಹಿಮವಂತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಇಂದು ನಾನು ಧನ್ಯನಾದೆನು, ಕೃತಕೃತ್ಯನಾದೆನು. ನನ್ನ ಜೀವನವು ಸಫಲವಾಯಿತು. ನಾನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳಂತೆ ದರ್ಶನೀಯನಾದೆನು; ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಮ್ಮಂತಹ ವಿಷ್ಣುರೂಪೀ ಮಹಾತ್ಮರು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವಿರಿ. ನೀವು ಪೂರ್ಣಕಾಮರಾಗಿರುವಿರಿ. ನಮ್ಮಂತಹ ದೀನರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮಗೇನು ಕೆಲಸವಿರಬಲ್ಲದು? ಆದರೂ ನನ್ನಂತಹ ಸೇವಕನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯವಿದ್ದರೆ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವವರಾಗಿರಿ. ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ಜೀವನವು ಸಫಲವಾಗಿ ಹೋದೀತು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೈಲರಾಜನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ತಂದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಶಿವೆಯು ಜಗನ್ಮಾತೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಮಹಾತ್ಮಾ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಹಿಮಾಚಲನೇ! ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಜನ್ಮವು ಸಫಲವಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ನೀನು ಜಗದ್ಗುರುವಿಗೂ ಗುರುವಾಗುವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಿಮವಂತನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳಿದನು — ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳೇ! ನೀವು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾನು ಮೊದಲೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಾಮಿ! ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಓರ್ವ ವೈಷ್ಣವಧರ್ಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬಂದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಆಗಿನಿಂದ ಶಿವೆಯ ತಾಯಿಯ ಜ್ಞಾನವು ಭ್ರಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಅವಳು ತನ್ನ ಮಗಳ ವಿವಾಹವನ್ನು ಆ ಯೋಗೀ ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮರೇ! ಆಕೆಯು ಬಹಳ ಹಟವನ್ನು ತೊಟ್ಟು, ಮಲಿನಾಂಬರಗಳನ್ನುಟ್ಟು ಕೋಪಭವನವನ್ನು ಸೇರಿರುವಳು. ಎಷ್ಟು ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳಿದರೂ ಕೇಳಲೊಲ್ಲಳು. ನಾನೂ ಕೂಡ ಆ ವೈಷ್ಣವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಜ್ಞಾನಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿರುವೆನು. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ನಿಜವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ - ಭಿಕ್ಷುಕರೂಪಧಾರೀ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಈಗ ನನಗೂ ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಮುನಿಗಳ ನಡುವೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಶೈಲರಾಜನು ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಮೇಲಿನಂತೆ ಹೇಳಿ ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಆಗ ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಮೇನಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಅರುಂಧತಿಯನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು. ಪತಿಯ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಜ್ಞಾನದಾಯಿನೀ ಅರುಂಧತಿ ದೇವಿಯು ಕೂಡಲೇ ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರು ಇದ್ದ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ಹೋಗಿ ಆಕೆಯು ನೋಡಿದಳು, ಮೇನಾ ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವಳು. ಆಗ ಆ ಸಾಧ್ವಿಯು ಬಹಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಧುರ ಹಾಗೂ ಹಿತಕರ ಮಾತನ್ನು ನುಡಿದಳು.

ಅರುಂಧತಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಸಾಧ್ವೀ ಮೇನಾರಾಣಿಯೇ! ಏಳು, ಅರುಂಧತಿಯಾದ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವೆನು ಹಾಗೂ ದಯಾಳುಗಳಾದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳೂ ಬಂದಿರುವರು. ಅರುಂಧತಿಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೇನಕೆಯು ಬೇಗನೆ ಎದ್ದು ಲಕ್ಷ್ಮೀಯಂತಿರುವ ತೇಜಸ್ವಿನೀಯಾದ ಆ ಪತಿವ್ರತಾ ದೇವಿಯ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಸ್ತಕವನ್ನಿಟ್ಟು ನುಡಿದಳು.

ಮೇನಾದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು-ಅಮ್ಮಾ! ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಜಗತ್ಸೃಷ್ಟಾ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಸೊಸೆ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠನ ಪತ್ನೀಯಾದ ತಾವು ಬಂದಿರುವುದು ಪುಣ್ಯಜನ್ಮಾ ನಮ್ಮಂತಹ ಜೀವರ ಯಾವ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವೋ ಏನೋ? ದೇವಿಯೇ! ತಾವು ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿರುವಿರಿ? ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ. ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮಗಳು ನಿಮ್ಮ ದಾಸಿಯರಂತೆ ಇದ್ದೇವೆ. ನೀವು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆದೋರಿರಿ.

ಮೇನಕೆಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಸಾಧ್ವಿ ಅರುಂಧತಿಯು ಆಕೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಮಜಾಯಿಸಿದಳು ಹಾಗೂ ಆಕೆಯನ್ನು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಇರುವಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಳು. ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಮಾತು-ಕತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಯುಗಲ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಶೈಲರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೈಲೇಂದ್ರನೇ! ನಮ್ಮ ಶುಭಕಾರಕವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನೀನು ಪಾರ್ವತಿಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಬಿಡು. ಹಾಗೂ ಸಂಹಾರಕರ್ತನಾದ ರುದ್ರನ ಮಾವನಾಗು. ಶಂಭು ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಯಾರಲ್ಲಿಯೂ ಯಾಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಾರಕಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹಾರಮಾಡಲು ಓರ್ವ ವೀರ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿರುವರು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಾದರೋ ಯೋಗಿಗಳ ಶಿರೋಮಣಿಯಾಗಿರುವನು. ಅವನು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದಲೇ ಮಹಾದೇವನು ನಿನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡುವನು. ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಾಗ ಅವಳ ಎದುರಲ್ಲಿ ಅವನು ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವೆನೆಂದು ಅಂದಿದ್ದನು. ಈ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆ ಯೋಗಿರಾಜ ಶಿವನು ವಿವಾಹವಾಗುವನು.

ಋಷಿಗಳ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಿಮವಂತನು ನಕ್ಕುಬಿಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಭಯಗೊಂಡು ವಿನಯಪೂರ್ವಕ ನುಡಿದನು.

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ನಾನು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜೋಚಿತ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮನೆಯಾಗಲೀ, ಐಶ್ವರ್ಯವಾಗಲೀ, ಸ್ವಜನರಾಗಲೀ, ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರಾಗಲೀ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾದ ಯೋಗಿಗೆ ನನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ನೀವುಗಳು ವೇದವಿಧಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪುತ್ರರಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಮ್ಮ ನಿಶ್ಚಿತ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ. ಕಾಮದಿಂದ, ಮೋಹದಿಂದ, ಭಯದಿಂದ, ಲೋಭದಿಂದ ತಂದೆಯಾದವನು ಯಾರೋ ಅಯೋಗ್ಯ ವರನ ಕೈಗೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು, ಕೊಟ್ಟರೆ ಸತ್ತ ಬಳಿಕ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.* ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶೂಲಪಾಣಿಗೆ ನನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನೀವು ಉಚಿತವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಿರಿ.

* ವರಾಯಾನನುರೂಪಾಯ ಪಿತಾ ಕನ್ಯಾಂ ದದಾತಿ ಚೇತ್ ।

ಕಾಮಾನ್ಮೋಹಾದ್ಭಯಾಲ್ಲೋಭಾತ್ ಸ ನಷ್ಟೋ ನರಕಂ ವ್ರಜೇತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 33/26)

ಮುನೀಶ್ವರ ನಾರದನೇ! ಹಿಮಾಚಲನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಾತು-ಕತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಮಹರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠರು ಹೀಗೆ ನುಡಿದರು.

ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೈಲೇಶ್ವರನೇ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಇದು ಸರ್ವಥಾ ನಿನಗೆ ಹಿತಕಾರಕ, ಧರ್ಮಾನುಕೂಲ, ಸತ್ಯ ಹಾಗೂ ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಖದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಶೈಲರಾಜನೇ! ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದ ವಚನಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾದ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ನಿರ್ಮಲ ಜ್ಞಾನದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ವಚನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇಳಲು ಬಹಳ ಸುಂದರ (ಪ್ರಿಯ)ನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮುಂದೆ ಅದು ಅಸತ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಹಿತಕಾರಕವೆಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವಚನವನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಶತ್ರುವೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಹಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯದು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲೇ ಕೇಳಲು ಒಳ್ಳೆದೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬೇಸರ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು; ಇಂತಹ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿ ದಯಾಳು ಧರ್ಮಶೀಲ ಬಾಂಧವರೇ ಕರ್ತವ್ಯದ ಬೋಧವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮೂರನೆಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಚನವು ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಅಮೃತದಂತೆ ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯವೇ ಅದರ ಸಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ಹಿತಕಾರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವಚನವು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ಅಭೀಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶೈಲರಾಜನೇ! ಹೀಗೆ ನೀತಿ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಯಾವ ವಚನ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ? ಹೇಳು, ನಾನು ನಿನಗಾಗಿ ಅಂತಹ ವಚನವನ್ನೇ ಹೇಳುವೆನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನಾಗಿರುವನು. ಅವನ ಬಳಿ ಬಾಹ್ಯಸಂಪತ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವ ಕಾರಣ ಅವನ ಚಿತ್ತವು ಏಕಮಾತ್ರ ಜ್ಞಾನದ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನಾನಂದ ಸ್ವರೂಪನೂ, ಎಲ್ಲರ ಈಶ್ವರನೂ ಆದ ಅವನಿಗೆ ಲೌಕಿಕ-ಬಾಹ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಇಚ್ಛೆ ಇರಬಲ್ಲದು? ಗೃಹಸ್ಥನಾದವನು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸುಶೋಭಿತನಾದ ವರನಿಗೇ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಯಾರೋ ದೀನ-ದುಃಖಿಗೆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಡುವುದರಿಂದ ತಂದೆಯು ಕನ್ಯಾಘಾತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ - ಅವನಿಗೆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ವಧಿಸಿದ ಪಾಪ ಬರುತ್ತದೆ.* ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ದುಃಖಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಯಾರು ಬಲ್ಲರು? ಕುಬೇರನು ಅವನ ಕಿಂಕರನಾಗಿರುವನು. ತನ್ನ ಭ್ರೂಭಂಗದ ಲೀಲಾಮಾತ್ರದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವನು. ಅವನನ್ನು ಗುಣಾತೀತ, ಪರಮಾತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಅತೀತ ಪರಮೇಶ್ವರನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವನದೇ ತ್ರಿವಿಧ ಮೂರ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಅವನನ್ನು ನಿರ್ಧನ ಅಥವಾ ದುಃಖಿಯೆಂದು ಯಾರು ಹೇಳಬಲ್ಲರು? ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಕ್ಷೀರ-ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಕೈಲಾಸವಾಸೀ ಹರ - ಇವರು ಶಿವನ ವಿಭೂತಿಗಳೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಶಿವನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ತನ್ನ ಅಂಶದಿಂದ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವಳು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಲೀಲಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾಗಿ ಅವಳು ತನ್ನ ಕಲೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಸಮಸ್ತ ವಾಙ್ಮಯದ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ದೇವಿವಾಣಿಯು ಅವನ ಮುಖದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾಗಿರುವಳು. ಸರ್ವಸಂಪತ್ಸ್ವರೂಪಿಣೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀಯು ವಕ್ಷಃಸ್ಥಳದಿಂದ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿರುವಳು. ಶಿವೆಯು ದೇವತೆಗಳ ಏಕತ್ರವಾದ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ದಾನವರನ್ನು ವಧಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದ್ದಳು.

* ಗೃಹೀ ದದಾತಿ ಸ್ವಸುತಾಂ ರಾಜ್ಯಸಂಪತ್ತಿ ಶಾಲಿನೇ ಕನ್ಯಕಾಂ ದುಃಖಿನೇ ದತ್ತ್ವಾ ಕನ್ಯಾಘಾತೀ ಭವೇತ್ಪಿತಾ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 33/36)

ಶಿವಾದೇವಿಯು ಕಲ್ಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಪತ್ನಿಯ ಉದರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಸತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ, ಹರನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ದಕ್ಷನು ಸ್ವತಃ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು. ಸತಿಯು ಪತಿಯ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಯೋಗಬಲದಿಂದ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಳು. ಅದೇ ಕಲ್ಯಾಣಮಯಿ ಸತಿಯು ಈಗ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿರುವಳು. ಶೈಲರಾಜನೇ! ಈ ಶಿವೆಯು ಪ್ರತೀ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವನ ಪತ್ನಿಯೇ ಆಗುವಳು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಬುದ್ಧಿರೂಪಾ ದುರ್ಗೆಯು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಾತೆಯಾಗಿರುವಳು. ಇವಳು ಸದಾ ಸಿದ್ಧಿದಾಯಿನಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿರೂಪಿಣೀಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಚಿತಾಭಸ್ಮದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸತಿಯ ಅಸ್ತಿಚೂರ್ಣವನ್ನೇ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ತನ್ನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗಿರಿರಾಜನೇ! ನೀನು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಮಂಗಳ ಮಯಿ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಹರನ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸು. ನೀನು ಕೊಡದಿದ್ದರೆ ಅವಳು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಿಯತಮನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋಗುವಳು. ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ಅನಂತಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದನು. ಈಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಮಾಡಿ ಆಕೆಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ಹಾಗೂ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತನ್ನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದನು. ಗಿರಿಯೇ! ಪಾರ್ವತಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದಲೇ ಶಂಭುವು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಯಾಚಿಸಿದನು. ಹಾಗೂ ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿ ಅವನ ಯಾಚನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಗಿರೀಶ್ವರನೇ! ಹಾಗಿರುವಾಗ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯು ವಿಪರೀತವಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ ನಮ್ಮೆಲ್ಲ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅರುಂಧತಿ ದೇವಿಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿರುವನು. ನೀನು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ರುದ್ರನ ಕೈಗೆ ಕೊಡು ಎಂದೇ ನಾವು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತೇವೆ. ಹಿಮವಂತನೇ! ಹೀಗೆ ಮಾಡುವು ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಮಹದಾನಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು. ಶೈಲೇಂದ್ರನೇ! ನೀನು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಮಗಳು ಶಿವೆಯನ್ನು ಶಿವನ ಕೈಗೆ ಕೊಡದಿದ್ದರೆ ದೈವಬಲದಿಂದ ಇವರಿಬ್ಬರ ಮದುವೆ ಆಗಿಯೇ ಆಗುವುದು. ಅಯ್ಯಾ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಹೀಗೇ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವನು ಈಶ್ವರನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯು ಎಂದೂ ಹುಸಿಯಾಗದು. ಗಿರಿರಾಜನೇ! ಈಶ್ವರನ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಸ್ತ ಸಾಧು ಸತ್ಪುರುಷರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾರರು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಈಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಕುರಿತು ಹೇಳುವುದೇನಿದೇ?

(ಅಧ್ಯಾಯ 32-33)

ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಸಮಜಾಯಿಸುವುದರಿಂದ, ಹಿಮವಂತನು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ವಸಿಷ್ಠರು ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ಅನರಣ್ಯನು ತನ್ನ ಕನ್ಯೆಯಾದ ಪದ್ಮಾಳನ್ನು ಪಿಪ್ಪಲಾದನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು, ಧರ್ಮನ ವರದಿಂದ ಪಿಪ್ಪಲಾದನು ತರುಣ ವಯಸ್ಸು, ರೂಪ, ಗುಣ, ಸದಾಕಾಲವಿರುವ ಯೌವನ, ಕುಬೇರ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರಿ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾದ ಧನ-ಐಶ್ವರ್ಯ, ಭಕ್ತಿ, ಸಿದ್ಧಿ, ಸಮತೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು, ಪದ್ಮಾಳಿಗೆ ಸ್ಥಿರಯೌವನ, ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಸಂಪತ್ತಿ, ಗಂಡನಿಂದ ಪರಮ ಗುಣಾಢ್ಯ ಹತ್ತು ಪುತ್ರರ ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಹೀಗೆ ಈ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಿದರು. ಶೈಲೇಂದ್ರನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಮಾತಿನ ಸಾರತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಕೈಯನ್ನು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಬಿಡು ಮತ್ತು ಮೇನಾಸಹಿತ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಟ್ಟನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಿಡು. ಇಂದಿನಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶುಭ ಹಾಗೂ ದುರ್ಲಭ ಮುಹೂರ್ತವು ಬರಲಿದೆ. ಆಗ ಚಂದ್ರನು ಲಗ್ನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಬುಧನೊಂದಿಗೆ ಲಗ್ನದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗುವನು. ರೋಹಿಣೀ ನಕ್ಷತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಯೋಗವಾಗುವುದು. ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ತಾರೆಗಳು ಶುದ್ಧರಾಗಿರುವರು. ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೋಷಗಳಿಂದ ರಹಿತವಾದ ಸೋಮವಾರದಂದು ಲಗ್ನಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುಭದೃಷ್ಟಿ ಇದ್ದಾಗ, ಪಾಪಗ್ರಹರ ದೃಷ್ಟಿಯು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಉತ್ತಮ ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಪತಿಯ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಶುಭ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವನು. ಇಂತಹ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಕನ್ಯೆ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿ ಈಶ್ವರೀ ಜಗದಂಬಾ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಜಗತ್ಪಿತಾ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೈಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕೃತಾರ್ಥನಾಗು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಜ್ಞಾನಶಿರೋಮಣಿ ವಸಿಷ್ಠರು ನಾನಾ ವಿಧದ ಲೀಲೆಯನ್ನು ತೋರುವ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಸುಮ್ಮನಾದರು. ವಸಿಷ್ಠರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಪತ್ನೀಸಹಿತ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಿತನಾಗಿ, ಇತರ ಪರ್ವತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳಿದನು — ಗಿರಿರಾಜ ಮೇರುವೇ! ಸಹ್ಯ, ಗಂಧಮಾದನ, ಮಂದರಾಚಲ, ಮೈನಾಕ ಮತ್ತು ವಿಂಧ್ಯಾಚಲ ಮೊದಲಾದ ಪರ್ವತೇಶ್ವರರೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ವಸಿಷ್ಠರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಮಾತಿನ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಮಾಡಬೇಕು. ನೀವು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ ಸರಿಯೆಂದು ತಿಳಿದುದನ್ನು ಮಾಡುವಾ.

ಹಿಮಾಚಲನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸುಮೇರು ಮೊದಲಾದ ಪರ್ವತಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನುಡಿದರು.

ಪರ್ವತರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹಾನುಭಾವನೇ! ಈಗ ವಿಚಾರಮಾಡುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ಕನ್ಯೆಯು ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲೆಂದೇ ಉತ್ಪನ್ನಳಾಗಿರುವಳು. ಇವಳು ಶಿವನಿಗಾಗಿಯೇ ಅವತರಿಸಿರು ವಳು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇವಳನ್ನು ಶಿವನಿಗೇ ಕೊಡಬೇಕು. ಇವಳು ರುದ್ರದೇವರ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವಳು. ರುದ್ರನು ಬಂದು ಇವಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತು-ಕತೆಯಾಡಿದ್ದನು ಆದ್ದರಿಂದ ಇವಳ ವಿವಾಹವು ಶಿವನೊಂದಿಗೇ ಆಗಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಆ ಮೇರುವೇ ಮೊದಲಾದ ಪರ್ವತಗಳ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಿಮಾಚಲನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಗಿರಿಜೆಯೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಗತೊಡಗಿದಳು. ಅರುಂಧತಿಯೂ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ನಾನಾ ವಿಧದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು, ವರ್ಣಿಸಿ ಮೇನಾದೇವಿಯನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸಿದಳು. ಆಗ ಶೈಲಪತ್ನೀ ಮೇನಕೆಯು ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಳು. ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತಳಾಗಿ ಆಕೆಯು ಮುನಿಗಳಿಗೆ, ಅರುಂಧತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲನಿಗೂ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ತಾನು ಭೋಜನಮಾಡಿದಳು. ಅನಂತರ ಜ್ಞಾನೀ ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಿಮಾಚಲನು ಮುನಿಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ, ಭ್ರಮೆಯು ದೂರವಾಯಿತು. ಅವನು ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಯರಲ್ಲಿ ನುಡಿದನು.

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳೇ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸಂದೇಹಗಳು ನಿರಸನವಾದವು. ನಾನು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿದೆ. ಈಗ ನನ್ನ ಶರೀರ, ನನ್ನ ಪತ್ನೀ ಮೇನಾ, ನನ್ನ ಪುತ್ರ-ಪುತ್ರಿ, ಋದ್ಧಿ-ಸಿದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನದೇ ಆಗಿವೆ, ಬೇರೆ ಯಾರದೂ ಅಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಹಿಮಾಚಲನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಆದರದಿಂದ ನೋಡಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ವಸಾಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಋಷಿಗಳ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಶೈಲರಾಜನು ಪುನಃ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ಇದು ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಾನು ಅವನಿಗೇ ಕೊಡುವೆನೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿರುವೆನು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಗಿರಿರಾಜನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಯಾಚಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನೀನು ಸ್ವಯಂ ದಾತೃನಾಗಿರುವೆ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಭಿಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇದರಿಂದ ಉತ್ತಮವು ಬೇರೆ ಏನು ಇರಬಲ್ಲದು? ಹಿಮಾಚಲನೇ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಪರ್ವತಗಳ ರಾಜನಾಗಿರುವೆ, ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ಧನ್ಯನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಶಿಖರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನಿರ್ಮಲ ಅಂತಃಕರಣವುಳ್ಳ ಆ ಮುನಿಗಳು ಗಿರಿರಾಜ ಕುಮಾರಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಮುಟ್ಟಿ ಆಶೀರ್ವದಿ ಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು - ‘ಶಿವೇ! ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗಾಗಿ ಸುಖದಾಯಕಳಾಗು. ನಿನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗುವುದು. ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ’. ಹೀಗೆ ನುಡಿದು ಮುನಿಗಳು ಗಿರಿರಾಜನಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಿವಾಹವು ನಿಶ್ಚಿತವಾಯಿತೆಂದು ಫಲ-ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನುಕೊಟ್ಟು ವಿಶ್ವಾಸ ವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದರು. ಆಗ ಪರಮ ಸತೀ ಸುಮುಖೀ ಅರುಂಧತಿಯು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿ ಮೇನಾದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನ ಗೊಳಿಸಿದಳು. ಅನಂತರ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಪರಮೋತ್ತಮ ಮಾಂಗಲಿಕ ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅರಸಿನ-ಕುಂಕುಮಗಳನ್ನು ಗಡ್ಡಮೀಸೆಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡನು. ಅನಂತರ ನಾಲ್ಕನೆಯ ದಿನ ಉತ್ತಮ ಲಗ್ನವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಆ ವಸಿಷ್ಠಾದಿ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದರು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವದೇವ! ಮಹಾದೇವನೇ! ಪರಮೇಶ್ವರ ಮಹಾಪ್ರಭುವೇ! ನೀನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಿನ್ನ ಈ ಸೇವಕರು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನಾವು ನಾನಾ ವಿಧದ ಸುಂದರ ವಚನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಗಿರಿರಾಜ ಮತ್ತು ಮೇನಾಳನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸಿದೆವು. ಗಿರಿರಾಜನು ನಿನಗಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಮಾಡಿರುವನು. ಈಗ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ನೀನು ತನ್ನ ಪಾರ್ಷದ ರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನಲ್ಲಿಗೆ ವಿವಾಹ ಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಡು. ಮಹಾದೇವ! ಪ್ರಭೋ! ಈಗ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹಿಮಾಚಲನ ಮನೆಗೆ ದಯಮಾಡಿಸಿ, ವೇದೋಕ್ತ ರೀತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಪಾಣಿಗ್ರಹಣಮಾಡು.

ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಲೋಕಾಚಾರ ಪರಾಯಣ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಹೀಗೆಂದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳೇ! ವಿವಾಹವನ್ನು ನಾನು ಎಂದೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ನೀವುಗಳು ಮೊದಲು ನೋಡಿರುವಂತೆಯೇ ವಿವಾಹದ ವಿಧಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಮಹೇಶ್ವರನ ಆ ಲೌಕಿಕ ಶುಭವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಋಷಿಗಳು ನಗುತ್ತಾ ದೇವದೇವ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದರು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಮೊದಲಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವನ ಪಾರ್ಷದರೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕರೆಸಿಕೋ. ಮತ್ತೆ ಪುತ್ರರಸಹಿತ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು, ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನನ್ನು, ಸಮಸ್ತ ಋಷಿಗಳನ್ನು, ಯಕ್ಷ, ಗಂಧರ್ವ, ಕಿನ್ನರ, ಸಿದ್ಧ, ವಿದ್ಯಾಧರ ಹಾಗೂ ಅಪ್ಸರೆಯರನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿಸು. ಇವರನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಜನರನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆದರದಿಂದ ಕರೆಸಿಕೋ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಸುವರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಅವನಿಂದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ತಮ್ಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 34-36)

ಹಿಮವಂತನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಲಗ್ನಪತ್ರಿಕೆ ಕಳಿಸುವುದು, ಮಂಗಲಾಚಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ವಿವಾಹದ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡುವುದು

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ಅಪ್ಪಾ! ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ಪ್ರಭುವೇ! ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಹೊರಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ಹಿಮಾಲಯನು ಏನು ಮಾಡಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೃಪಾ ಪೂರ್ವಕ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಅರುಂಧತಿಸಹಿತ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಹೊರಟುಹೋದ ಮೇಲೆ ಹಿಮವಂತನು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆನು. ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಹೋದಬಳಿಕ ಮೇರುವೇ ಮೊದಲಾದ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ ಪುತ್ರ, ಪತ್ನೀಸಹಿತ ಮಹಾ-ಮನಸ್ವೀ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಬಹಳ ಹರ್ಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಋಷಿಗಳ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಹಿಮವಂತನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ತನ್ನ ಪುರೋಹಿತರಾದ ಗರ್ಗರಿಂದ ಲಗ್ನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಬರೆಸಿದನು. ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿದನು. ಪರ್ವತರಾಜನ ಅನೇಕ ಆತ್ಮೀಯರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು. ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿ ಅವರು ಶಿವನಿಗೆ ತಿಲಕವನ್ನಿಟ್ಟು, ಆ ಲಗ್ನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಅವನ ಕೈಗಿತ್ತರು. ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವರೆಲ್ಲ ಜನರು ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತರಾಗಿ ಶೈಲರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸನ್ಮಾನಿತರಾಗಿ ಬಹಳ ಹರ್ಷದಿಂದ ಮರಳಿಬಂದ ಆ ಜನರನ್ನು ನೋಡಿ ಹಿಮವಂತನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಆನಂದಿತನಾದ ಶೈಲರಾಜನು ನಾನಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳಿಗೆಲ್ಲರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಲಿಖಿತ ಆಮಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಅವನು ಬಹಳ ಆದರ, ಉತ್ಸಾಹಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ವಿವಾಹೋಚಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಅಕ್ಕಿ, ಬೆಲ್ಲ, ಸಕ್ಕರೆ, ಹಿಟ್ಟು, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಮಿಠಾಯಿಗಳು, ಬೆಣ್ಣೆ, ಪಕ್ವಾನ್ನಗಳು, ಸ್ವಾದಿಷ್ಟ ರಸಗಳು, ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು - ಒಣಪದಾರ್ಥಗಳ ಬೆಟ್ಟವೇ ನಿಂತಂತೆ, ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಬಾವಿಗಳೇ ಆಗುವಷ್ಟು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದನು. ಶಿವನ ಪಾರ್ಷದರಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಿತಕರವಾದ ನಾನಾ ವಿಧದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಬಹುಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರದ ಮಣಿರತ್ನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಇವಲ್ಲದೆ ಇತರ ಉಪಯೋಗೀ ದ್ರವ್ಯವಗಳನ್ನೂ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಗಿರಿರಾಜನು ಮಂಗಲಕರ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮಾಂಗಲಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಪರ್ವತರಾಜನ ಮನೆಯ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪಾರ್ವತಿಯ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು. ನಾನಾ ವಿಧದ ಒಡವೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾದ ರಾಜಭವನದ ಆ ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಆನಂದದಿಂದ ಮಂಗಲಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ನಗರದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸ್ವತಃ ಬಹಳ ಹರ್ಷದಿಂದ ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಂಗಲಪೂರ್ವಕ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಹರ್ಷತುಂಬಿದ ಹೃದಯದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಮಂಗಲಾಚಾರವನ್ನು ನಡೆಸಿ ಹಿಮಾಲಯನೂ ಕೂಡ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ತಾನು ಕರೆಸಿದ ಬಂಧುಜನರ ಆಗಮನವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಅವನಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿತರಾದ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರು ಬರತೊಡಗಿದರು. ದೇವತೆಗಳ ನಿವಾಸ ಭೂತವಾದ ಗಿರಿರಾಜ ಸುಮೇರುವು ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಾನಾ ವಿಧದ ಮಣಿ-ಮಹಾರತ್ನಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಪತ್ನೀ-ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಹಿಮಾಲಯನ ಮನೆಗೆ ಬಂದನು. ಮಂದರಾಚಲ, ಅಸ್ತಾಚಲ, ಉದಯಾಚಲ, ಮಲಯ, ದರ್ದುರ, ನಿಷದ, ಗಂಧಮಾದನ, ಕರವೀರ, ಮಹೇಂದ್ರ, ಪಾರಿಯಾತ್ರ, ಕ್ರೌಂಚ, ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಶೈಲ, ನೀಲ, ತ್ರಿಕೂಟ, ಚಿತ್ರಕೂಟ, ವೆಂಕಟ, ಶ್ರೀಶೈಲ, ಗೋಕಾಮುಖ, ನಾರದ, ವಿಂಧ್ಯ, ಕಾಲಂಜರ, ಕೈಲಾಸ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪರ್ವತಗಳು ದಿವ್ಯರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಪತ್ನೀ-ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಡುಗೊರೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾದರು. ಬೇರೆ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೊ ಇದ್ದ ಪರ್ವತಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹಿಮಾಲಯನ ಮನೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವನ ವಿವಾಹ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿದರು. ಶೋಣಭದ್ರಾ ಮೊದಲಾದ ನದಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ನದಿಗಳು ದಿವ್ಯ ನರ-ನಾರಿಯರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾಗಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ವಿವಾಹವನ್ನು ನೋಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದರು. ಗೋದಾವರೀ, ಯಮುನಾ, ಸರಸ್ವತಿ, ವೇಣೀ, ಗಂಗೆ, ನರ್ಮದಾ ಹಾಗೂ ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿಗಳೂ ಕೂಡ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಹಿಮವಂತನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರೆಲ್ಲರು ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾದ ಹಿಮಾಲಯನ ಆ ದಿವ್ಯ ಪುರಿಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿಹೋಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಧ್ವಜ-ಪತಾಕೆಗಳು ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅದರ ಶೋಭೆಯು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಪ್ಪರಗಳಿದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನಾ ರೀತಿಯ ನೀಲಿ, ಹಳದಿ, ಮುಂತಾದ ಪ್ರಭೆಗಳಿಂದ ಆ ಪುರಿಯ ಶೋಭೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತ್ತು. ಹಿಮಾಲಯನೂ ಕೂಡ ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರನ್ನು ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಆದರ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಸುಂದರ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅನೇಕ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದನು.

ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅನಂತರ ಶೈಲರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಮಹೋತ್ಸವದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ವಿಚಿತ್ರ ರೀತಿಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಗುಡಿಸಿ-ಸಾರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಸಿಂಪಡಿಸಿದನು. ಅವುಗಳನ್ನು ಬಹುಮೂಲ್ಯ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿ, ಶೋಭಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಕಂಬವೇ ಮೊದಲಾದ ಮಾಂಗಲಿಕ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೆಡಿಸಿದನು. ಅವನ್ನು ಮಾಂಗಲಿಕ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದನು. ಅಂಗಳವನ್ನು ಬಾಳೆ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಯಿತು ರೇಶ್ಮೆಯ ದಾರದಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ತೋರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಬದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತೂಗಿಬಿಟ್ಟರು. ಸುಂದರ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಆ ಅಂಗಳದ ಭಾಗವು ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಂಗಲಸೂಚಕ ಶುಭ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಅದರಿಂದ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಶೋಭೆಯು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಮಹಾ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಗರ್ಗಮುನಿಯನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಡಬೇಕಾದ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ಎಲ್ಲ ಉತ್ತಮ ಮಂಗಲಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಅವನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ಕರೆಸಿ ಅವನಿಂದ ಆದರಪೂರ್ವಕ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಒಂದು ಮಂಟಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಸಿದನು. ವೇದಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಮಂಟಪವು ಬಹಳ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಆ ಮಂಟಪವು ಎಷ್ಟೋ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಅನೇಕ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಆಶ್ಚರ್ಯಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು ಕೃತ್ರಿಮವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದವು. ಆದರೂ ನಿಜವಾದ ವಸ್ತುಗಳಂತೆಯೇ ತೋರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದರಿಂದ ಆ ಮಂಟಪದ ಮನೋಹರತೆಯು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಆ ಮಂಟಪದ ಸರ್ವಸ್ವವೆಂದೇ ತಿಳಿಯುವ ಅದ್ಭುತ ವಸ್ತುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ವಿಲಕ್ಷಣ ವಸ್ತುಗಳ ಚಮತ್ಕಾರ ಅಲ್ಲಿ ಹರಡಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಯ ಸ್ಥಾವರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಜಂಗಮ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾವರ ಪರಾಜಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅರ್ಥಾತ್ ಅವು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿ ಚಮತ್ಕಾರಪೂರ್ಣ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ಮಂಟಪದ ಸ್ಥಲಭೂಮಿಯು ಜಲದಿಂದ ಪರಾಜಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅರ್ಥಾತ್ ಅತಿ ಚತುರನಿಗೂ ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲಿ ನೀರೆಲ್ಲಿ, ನೆಲವೆಲ್ಲಿ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೆಡೆ ಕೃತ್ರಿಮ ಸಿಂಹಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು, ಕೆಲವೆಡೆ ಹಂಸಗಳ ಸಾಲುಗಳೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದವು. ಕೆಲವೆಡೆ ಕೃತ್ರಿಮ ನವಿಲುಗಳು ತಮ್ಮ ಸುಂದರತೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೂರೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವೆಡೆ ಪುರುಷರೊಡನೆ ನೃತ್ಯವಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೃತ್ರಿಮ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ನೋಡಬಹು ದಾಗಿತ್ತು. ಅವು ಕೃತ್ರಿಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಎಲ್ಲ ಜನರತ್ತ ನೋಡುತ್ತಾ, ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮೋಹಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದೇ ವಿಧಿಯಿಂದ ಮನೋಹರ ದ್ವಾರಪಾಲರನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಅವು ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದ್ದರೂ ಜಂಗಮದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವು ತಮ್ಮ ಕೈಗಳಿಂದ ಧನುಷ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಾಣನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು.

ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಕೃತ್ರಿಮ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ರಚನೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ಆಕೆಯು ಸಮಸ್ತ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಕ್ಷೀರ-ಸಾಗರದಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಬಂದಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕೃತ್ರಿಮ ಆನೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅವು ನಿಜವಾದ ಆನೆಗಳಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಸವಾರರೊಂದಿಗೆ ಕುದುರೆಗಳು, ಮಾವುತರು ಮತ್ತು ಆನೆ ಸವಾರರೊಂದಿಗೆ ಆನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ರಥಿಕರಸಹಿತ ರಥಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅವನ್ನು ಕೃತ್ರಿಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನ್ನು ನೋಡಿ ಜನರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಕೃತ್ರಿಮ ವಾಹನಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದವು. ಕೃತ್ರಿಮ ಕಾಲಾಳುಗಳ ಸೈನ್ಯವೂ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿತ್ತು. ಮುನಿಯೇ! ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಅಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅದ್ಭುತ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು. ಮಂಟಪದ ಮುಖ್ಯದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಕೃತ್ರಿಮ ನಂದಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅದು ಸ್ಫಟಿಕಮಣಿಯಂತೆ ಉಜ್ವಲ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ವಾಹನ ನಂದಿಯಂತೆಯೇ ಅದರ ಆಕೃತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕೃತ್ರಿಮ ನಂದಿಯ ಮೇಲೆ ರತ್ನಭೂಷಿತ ಮಹಾದಿವ್ಯ ಪುಷ್ಪಕವು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಪಲ್ಲವಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಬಿಳಿಯ ಚಾಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಎಡ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೃತ್ರಿಮ ಆನೆಗಳು ನಿಂತಿದ್ದವು. ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣವು ವಿಶುದ್ಧ ಕೇಸರದಂತೆ ಇತ್ತು. ಅವು ನಾಲ್ಕು ದಂತಗಳುಳ್ಳವುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅರವತ್ತು ವರ್ಷದ ದುಷ್ಟ-ಪುಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು. ಅವು ಬಹಳ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೇಮಿಸುವಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆಯೇ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಎರಡು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ರಚಿಸಿದ್ದನು. ಅವು ಕೂದಲುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾಗಿದ್ದು, ದಿವ್ಯ ಆಭೂಷಣ ಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ರತ್ನಮಯ ಆಭೂಷಣ ಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾದ ಕವಚಧಾರೀ ಲೋಕಪಾಲರನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ರಚಿಸಿದ್ದನು. ಅವು ನಿಜವಾದ ಲೋಕ-ಪಾಲರಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದೇ ರೀತಿ ಭೃಗುವೆ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ತಪೋಧನ ಋಷಿಗಳೂ, ಇತರ ಉಪದೇವತೆಗಳೂ, ಸಿದ್ಧರೂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದವು.

ಗರುಡನೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ಪಾರ್ಷದರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕೃತ್ರಿಮ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ರಚಿಸಿದ್ದನು. ಅದರ ಸ್ವರೂಪವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶ್ರೀಹರಿಯಂತೆಯೇ ಆಶ್ಚರ್ಯಜನಕವಾಗಿತ್ತು. ನಾರದನೇ! ಹಾಗೆಯೇ ಪುತ್ರರು, ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ಇದರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು. ಅದು ನನ್ನಂತೆಯೇ ವೈದಿಕ ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಐರಾವತವನ್ನೇರಿದ ದೇವೇಂದ್ರನು ಸೈನ್ಯ-ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಅವನ್ನನ್ನೂ ಕೃತ್ರಿಮವಾಗಿ ರಚಿಸಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಹೆಚ್ಚೇನು ಹೇಳಲಿ! ಹಿಮಾಚಲನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಅಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತಾ ಸಮಾಜದ ಕೃತ್ರಿಮ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಅವನು ದಿವ್ಯ ಮಂಟಪವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದನು. ಆ ಮಂಟಪವು ಅನೇಕ ಆಶ್ಚರ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮೋಹಿಸುವಂತಿತ್ತು.

ಅನಂತರ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಪರಮ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಕೃತ್ರಿಮ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು. ಆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಆಯಾ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ತೇಜಸ್ವೀ, ಪರಮಾದ್ಭುತ ಮತ್ತು ಸುಖದಾಯಕ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ದಿವ್ಯ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು, ಇತರ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನ ನಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಸತ್ಯಲೋಕವನ್ನು ರಚಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗಾಗಿಯೂ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ದಿವ್ಯ ವೈಕುಂಠಧಾಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅದು ಪರಮೋಜ್ವಲ ಹಾಗೂ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಆಶ್ಚರ್ಯಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ದೇವೇಂದ್ರನಿಗಾಗಿಯೂ ದಿವ್ಯ, ಅದ್ಭುತ, ಉತ್ತಮ, ಸಮಸ್ತ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾದ ಗೃಹವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಇತರ ಲೋಕಪಾಲಕರಿಗೂ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಸುಂದರ, ದಿವ್ಯ ಅದ್ಭುತ ಭವನಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅವನು ವಿಚಿತ್ರ ಗೃಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಪರಮ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮಹಾನ್ ವರವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಅವನು ಶಿವನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಅನಂತರ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗಾಗಿಯೂ ಅವನು ಒಂದು ಶೋಭಾಮಯ ಗೃಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿದನು. ಅದು ಶಿವನ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ದಿವ್ಯ ಭವನದಂತೆಯೇ ಅನುಪಮವಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆಗಳು ಅದನ್ನು ಭೂರಿ-ಭೂರಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಅದು ಪರಮೋಜ್ವಲ, ಮಹಾನ್ ಪ್ರಭಾಪುಂಜದಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಾ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಪರಮೋಜ್ವಲವಾಗುವುದೊಂದಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹಾದೇವನಿಗೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುವಂತಹ ಅದ್ಭುತ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆಲ್ಲ ಲೌಕಿಕ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹಿಮಾಚಲನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ಶುಭಾಗಮನವನ್ನು ಪ್ರತೀಕ್ಷೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಹಿಮಾಲಯನ ಇದೆಲ್ಲ ಆನಂದದಾಯಕ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆ, ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ?

(ಅಧ್ಯಾಯ 37-38)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಾರದನ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆಮಂತ್ರಣ ಕಳಿಸುವುದು,
ಶಿವನು ಕೈಲಾಸದಿಂದ ದಿಬ್ಬಣ ಸಹಿತ ಹೊರಡುವುದು

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ವಿಷ್ಣು ಶಿಷ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ಅಪ್ಪಾ ವಿಧಾತನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಕೃಪಾನಿಧಿಯೇ! ತಮ್ಮ ಮುಖದಿಂದ ಈ ಅದ್ಭುತ ಕಥೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಕೇಳಲು ದೊರಕಿತು. ಈಗ ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಚಂದ್ರಮೌಳಿಯ ಪರಮ ಮಂಗಲಮಯ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪರಾಶಿಯ ವಿನಾಶಕ ವೈವಾಹಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಮಂಗಳ ಪತ್ರಿಕೆ ಪಡೆದು ಮಹಾದೇವನು ಏನು ಮಾಡಿದನು? ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಂಕರನ ಆ ದಿವ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಗೂ! ನೀನು ಬಹಳ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿರುವೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳು. ಮಂಗಲ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕನು ಮಾಡಿದುದೆಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆ ಮಂಗಲಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೈಯ್ಯಲ್ಲೆತ್ತಿಕೊಂಡು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ನಗತೊಡಗಿದನು. ಮತ್ತೆ ಭಗವಂತನು ಅದನ್ನು ತಂದಿರುವವನನ್ನು ಸಮ್ಮಾನಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ಓದಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಹಿಮಾಚಲನ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಜನರನ್ನು ಆದರ-ಸಮ್ಮಾನಮಾಡಿ ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟನು. ಬಳಿಕ ಆ ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ - ‘ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಶುಭಕಾರ್ಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿರುವಿರಿ. ಈಗ ನಾನು ವಿವಾಹವಾಗಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮದುವೆಗೆ ಬರಬೇಕು ಎಂದು ಆಮಂತ್ರಿಸಿದನು.

ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಋಷಿಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ, ಅವನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ, ತಮ್ಮ ಪರಮ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಮಹಾಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ದೇವೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕೂಡಲೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ನೀನು ತನ್ನ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿಕೊಂಡು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ನಿಂತುಕೊಂಡೆ.

ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ನಾರದನೇ! ನಿನ್ನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ದೇವಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದಳು. ಅದರಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ - ‘ನಾನು ಪತಿರೂಪದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡುವೆನು’ ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೆ . ಪಾರ್ವತಿಯ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಆಕೆಯ ವಶನಾಗಿರುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗುವೆನು. ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಲಗ್ನವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿನಿಂದ ಏಳನೆಯದಿನ ನನ್ನ ವಿವಾಹವಾಗುವುದು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ರೀತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಾನು ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸುವೆನು. ಮುನಿಯೇ! ನೀನು ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು , ಮುನಿಗಳನ್ನು , ಸಿದ್ಧರನ್ನು , ಇತರ ಜನರನ್ನೂ ಕೂಡ ನನ್ನ ಕಡೆಯಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿಸು. ಎಲ್ಲ ಜನರು ನನ್ನ ಶಾಸನದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಪತ್ನೀ-ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಈ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾವಹಿಸಿಕೊಂಡು ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೋಗಿ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿದೆ. ಅನಂತರ ಶಂಭುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ನೀನು ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ಆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಆಗಮನವನ್ನು ಉತ್ಕಂಠತೆಯಿಂದ ಪ್ರತೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಬಿಟ್ಟನು. ಅವನ ಗಣಗಳೆಲ್ಲ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಸುಂದರ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಪತ್ನೀ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಷದರೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಬಂದು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆಯೇ ನಾನು ನನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರತಾಪೂರ್ವಕ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದೆನು ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಆನಂದದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿದೆನು. ಅನಂತರ ಇಂದ್ರಾದಿ ಲೋಕಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸುಂದರ ಪತ್ನಿಯರು ಆವಶ್ಯಕ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ತುಂಬಾ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಳಿಕ ಮುನಿಗಳು, ನಾಗರು, ಸಿದ್ಧರು, ಉಪದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆಮಂತ್ರಿತರಾದ ಇತರ ಜನರೂ ಕೂಡ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಆಗ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಸ್ವಾಗತ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ಮಹೋತ್ಸವವು ನಡೆಯತೊಡಗಿತು. ದೇವಾಂಗನೆಯರು ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ನರ್ತನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ವೈವಾಹಿಕ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವೀಗೊಳಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಯಥಾಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಎಲ್ಲ ಜನರು ಅವನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತನ್ನದೇ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ನಿಯಂತ್ರಿತರೂಪದಿಂದ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಶಿವನಸೇವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದರು. ಆಗ ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಆ ಭೂಷಣಗಳನ್ನು ತೊಡಿಸಲು ತೊಡಗಿದರು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವೇಷವೇ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವನಿಗಾಗಿ ಆಭೂಷಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಾದುವು. ಆಗ ಚಂದ್ರನು ಸ್ವಯಂ ಅವನ ಮುಕುಟದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸಿದನು. ಲಲಾಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಸುಂದರ ತ್ರಿತೀಯ ನೇತ್ರವೇ ಶುಭ ತಿಲಕವಾಯಿತು. ಮುನಿಯೇ! ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಭೂಷಣಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು ಸರ್ಪಗಳೇ ನಾನಾ ವಿಧದ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಎರಡು ಕುಂಡಲಗಳಾದುವು. ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಅವಯವಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಸರ್ಪಗಳು ಆಯಾಯಾ ಅವಯವಗಳ ಅತಿರಮಣೀಯ ನಾನಾ ರತ್ನಮಯ ಆಭೂಷಣಗಳಾದುವು. ಅವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಿದ ಭಸ್ಮವೇ ಚಂದನಾದಿಗಳ ಅಂಗರಾಗವಾಯಿತು. ಅವನು ಉಟ್ಟಿರುವ ಗಜಚರ್ಮವೇ ಸುಂದರ ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳಾದುವು.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಅವನ ರೂಪವು ವರ್ಣಿಸಲಾರದಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಯಿತು. ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಈಶ್ವರನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೊಂಡನು. ಅನಂತರ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಯಕ್ಷರು, ದಾನವರು, ನಾಗರು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಅಪ್ಸರೆಯರು, ಮಹರ್ಷಿ ಗಳು ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು - ಮಹಾದೇವನೇ! ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಈಗ ನೀನು ಮಹಾದೇವೀ ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ತರಲು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡು, ಹೊರಟು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡು. ಅನಂತರ ವಿಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನ, ಹೃದಯವುಳ್ಳ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿಯೇ ನುಡಿದನು.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲ ದೇವ ದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರಜನರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವವನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನದೊಂದು ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಕೇಳು. ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಶಂಭುವೇ! ನೀನು ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಗಿರಿರಾಜ ಕುಮಾರಿ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿಕೋ. ಹರನೇ! ನಿನ್ನ ಮೂಲಕ ವಿವಾಹದ ವಿಧಿಯು ನೆರವೇರಿದರೆ ಅದೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿ ಹೋಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾಮಿ! ನೀನು ಕುಲಧರ್ಮಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಮಂಡಪ ಸ್ಥಾಪನ ಮತ್ತು ನಾಂದೀಮುಖ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸು ಹಾಗೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಮಾಡು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಲೋಕಾಚಾರಪರಾಯಣ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಭುವು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಆಭ್ಯುದಯಿಕ ಕಾರ್ಯಮಾಡಲು ನನಗೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಜೊತೆಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ನಾನು ಆದರದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅದೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದೆ. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಆಗ ಕಶ್ಯಪ, ಅತ್ರಿ, ವಸಿಷ್ಠ, ಗೌತಮ, ಭಾಗುರಿ, ಗುರು, ಕಣ್ವ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಶಕ್ತಿ, ಜಮದಗ್ನಿ, ಪರಾಶರ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ಶಿಲಾಪಾಕ, ಅರುಣಪಾಲ, ಅಕೃತಶ್ರಮ, ಅಗಸ್ತ್ಯ , ಚ್ಯವನ, ಗರ್ಗ, ಶಿಲಾದ, ದಧೀಚಿ, ಉಪಮನ್ಯು, ಭರದ್ವಾಜ, ಅಕೃತವ್ರಣ, ಪಿಪ್ಪಲಾದ, ಕುಶಿಕ, ಕೌತ್ಸ ಹಾಗೂ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಸರು- ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗೂ ಇತರ ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ನನ್ನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಆಭ್ಯುದಯಿಕ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾದ ವಿದ್ವಾಂಸ ರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಿಂದ ವೈವಾಹಿಕ ಮಂಗಲಾಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದಗಳ ವಿವಿಧ ಉತ್ತಮ ಸೂಕ್ತಗಳಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ರಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅನೇಕ ಮಂಗಲಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು. ನನ್ನ ಮತ್ತು ಶಂಭುವಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅವರು ವಿಘ್ನಗಳ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕ ಗ್ರಹರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಪರಿವಾರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಅದೆಲ್ಲ ಲೌಕಿಕ, ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಯಥೋಚಿತ ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ, ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ಆ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆ ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೈಲಾಸದಿಂದ ಹರ್ಷದಿಂದ ಹೊರಟನು. ಕೈಲಾಸದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ನಾನಾ ವಿಧದ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಆನಂದದಿಂದ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟನು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳೇ ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗಿದವು ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯಗಳು ನಡೆದುವು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 39)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದಿಬ್ಬಣದೊಂದಿಗೆ ಹಿಮಾಲಯಪುರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ನಂದಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ತನ್ನ ಗಣಗಳಿಗೆ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹಿಮಾಚಲಪುರಿಗೆ ಹೊರಡಲು ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದನು. ‘ನೀವು ಕೆಲವೇ ಗಣಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದು, ಉಳಿದವರೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ಸಾಹ, ಆನಂದದೊಂದಿಗೆ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನ ನಗರಕ್ಕೆ ನಡೆಯಿರಿ.’ ಮತ್ತೆ ಭಗವಂತನ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು ಗಣೇಶ್ವರ ಶಂಖಕರ್ಣ, ಕೇಕರಾಕ್ಷ, ವಿಕೃತ, ವಿಶಾಖ, ಪಾರಿಜಾತ, ವಿಕೃತಾನನ, ದುಂದುಭ, ಕಪಾಲ, ಸಂದಾರಕ, ಕಂದುಕ, ಕುಂಡಕ, ವಿಷ್ಟಂಭ, ಪಿಪ್ಪಲ, ಸನಾದಕ, ಆವೇಶನ, ಕುಂಡ, ಪರ್ವತಕ, ಚಂದ್ರತಾಪನ, ಕಾಲ, ಕಾಲಕ, ಮಹಾಕಾಲ, ಅಗ್ನಿಕ, ಅಗ್ನಿಮುಖ, ಆದಿತ್ಯ ಮೂರ್ದ್ಧಾ, ಘನಾವಹ, ಸಂನಾಹ, ಕುಮುದ, ಅಮೋಘ, ಕೋಕಿಲ, ಸುಮಂತ್ರ, ಕಾಕಪಾದೋದರ, ಸಂತಾನಕ, ಮಧುಪಿಂಗ, ಕೋಕಿಲ, ಪೂರ್ಣಭದ್ರ, ನೀಲ, ಚತುರ್ವಕ , ಕರಣ, ಅಹಿರೋಮಕ, ಯಜ್ವಾಕ್ಷ, ಶತಮನ್ಯು, ಮೇಘಮನ್ಯು, ಕಾಷ್ಠಾಗೂಢ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಸುಕೇಶ, ವೃಷಭ, ಸನಾತನ, ತಾಲಕೇತು, ಷಣ್ಮುಖ, ಚೈತ್ರ, ಸ್ವಯಂಪ್ರಭು, ಲಕುಲೀಶ, ಲೋಕಾಂತಕ, ದೀಪ್ತಾತ್ಮಾ , ದೈತ್ಯಾಂತಕ, ಭೃಂಗಿರಿಟಿ, ದೇವದೇವಪ್ರಿಯ, ಅಶನಿ, ಭಾನುಕ ಪ್ರಮಥ ಹಾಗೂ ವೀರಭದ್ರ ಮುಂತಾದವರು ತಮ್ಮ ಅಸಂಖ್ಯ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಗಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭೂತಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಟರು. ನಂದಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಗಣಮುಖ್ಯರು ಅಸಂಖ್ಯ ಗಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ನಡೆದರು. ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಮತ್ತು ಭೈರವರೂ ಕೂಡ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಗಣಗಳನ್ನು ಜೊತೆಸೇರಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರೇಮೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಹೊರಟರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸಾವಿರ ಕೈಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರು. ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಟಾಮುಕುಟವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಮತ್ತು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಚಿಹ್ನೆಯಿತ್ತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಆಭೂಷಣಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಉತ್ತಮ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಹಾರ, ಕುಂಡಲ, ಕೇಯೂರ, ಮುಕುಟ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಗಣಗಳನ್ನು ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಮವಂತನ ನಗರದಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು. ಚಂಡೀದೇವಿಯು ರುದ್ರನ ತಂಗಿಯಾಗಿ ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಳು. ಆಕೆಯು ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಪ್ರೇತವಾಹನೆ ಯಾದ ಅವಳು ಸರ್ಪಗಳ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಪ್ರೇತದ ಮೇಲೆ ಆರೂಢಳಾಗಿ ತನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಂಗಾರದ ಪೂರ್ಣಕುಂಭವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ಕಲಶವು ಮಹಾಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಮುನಿಯೇ! ಅಲ್ಲಿ, ವಿಕರಾಳ ರೂಪವುಳ್ಳ ಕೋಟಿ- ಕೋಟಿ ದಿವ್ಯ ಭೂತಗಣಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವರ ರೂಪ-ರಂಗವೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಮರುಗಳ ಡಿಮ್-ಡಿಮ್ ಘೋಷದಿಂದ, ಭೇರಿಗಳ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ, ಶಂಖಗಳ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದವು. ದುಂದುಭಿಗಳ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಮಹಾ ಕೋಲಾಹಲವೇ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಜಗತ್ತಿನ ಮಂಗಲವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಅಮಂಗಳವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ದೇವತೆಗಳು ಶಿವಗಣಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ತುಂಬಾ ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ದಿಬ್ಬಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಪಾಲರೇ ಮುಂತಾದವರೂ ಕೂಡ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು. ದೇವತೆಗಳ ಗಡಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗರುಡಾಸನನಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಮುನಿಯೇ ಅವನ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಮಹಾನ್ ಛತ್ರವು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾರ್ಷದರು ಅವನಿಗೆ ಚಾಮರ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅವನು ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದನು. ಅವನ ಶೋಭಾಶಾಲಿ ಪಾರ್ಷದರು ಅವನನ್ನು ಆಭೂಷಣಾದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು. ಹೀಗೆಯೇ ನಾನೂ ಕೂಡ ಮೂರ್ತಿಮಂತರಾದ ವೇದಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು, ಆಗಮಗಳು, ಸನಕಾದಿ ಮಹಾಸಿದ್ಧರು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ಪುತ್ರರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪರಿಜನರೊಂದಿಗೆ ದಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾ ಶಿವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದೆ. ದೇವೇಂದ್ರನೂ ಕೂಡ ನಾನಾ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ಐರಾವತವನ್ನೇರಿ ತನ್ನ ಸೇವಕರ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಿಬ್ಬಣದ ಜೊತೆಗೆ ಪಯಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳೂ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಶಿವನ ವಿವಾಹವನ್ನು ನೋಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಬಹಳ ಉತ್ಕಂಠಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಶಾಕಿನೀ, ಯಾತುಧಾನ, ಬೇತಾಳ, ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ, ಭೂತ, ಪ್ರೇತ, ಪಿಶಾಚ, ಪ್ರಮಥಾದಿ ಗಣಗಳು, ತುಂಬರು, ನಾರದರು, ಹಾಹಾ ಮತ್ತು ಹೂಹೂ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರೂ ಕೂಡ ಬಹಳ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಮಸ್ತ ಜಗನ್ಮಾತೆಯರು, ಎಲ್ಲ ದೇವಕನ್ಯೆಯರು, ಗಾಯತ್ರೀ, ಸಾವಿತ್ರಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಮತ್ತು ದೇವಾಂಗನೆಯರು - ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಮಾತೆಯರಾದ ದೇವಪತ್ನಿಯರೂ ಶಂಕರನ ವಿವಾಹವು ನಡೆಯುವುದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಆಗಮಿಸಿದರು. ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಧರ್ಮ ಸ್ವರೂಪನೂ, ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಉಜ್ವಲ ಅಂಗಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರನೂ ಆದ ವೃಷಭನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ವಾಹನನಾಗಿದ್ದನು. ಧರ್ಮವತ್ಸಲ ಮಹಾದೇವನು ಆ ವೃಷಭನ ಮೇಲೆ ಆರೂಢನಾಗಿ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಮಾಡುತ್ತಾ ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಸಮುದಾಯವು ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೃಂಗರಿಸಿದ್ದರು. ಅವನು ಶಿವೆಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಭವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು. ನಾರದನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದಿಬ್ಬಣದ ಯಾತ್ರಾ ಸಂಬಂಧೀ ಉತ್ತಮ ಉತ್ಸವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಂಭುವಿನ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಹಿಮಾಲಯನ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸುಂದರ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 40)

ಹಿಮವಂತನಿಂದ ಶಿವನ ದಿಬ್ಬಣವನ್ನು ಇದಿರ್ಗೊಳ್ಳುವುದು, ಎಲ್ಲರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾ, ವಂದಿಸುವುದು, ಮೇನಾದೇವಿಯು ನಾರದರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಅವರಲ್ಲಿ ದಿಬ್ಬಣಿಗರ ಪರಿಚಯ ಪಡೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಶಿವ ಮತ್ತು ಅವನ ಗಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯದಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತಳಾಗುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಾರದರನ್ನು ಹಿಮಾಚಲನ ಮನೆಗೆ ಕಳಿಸಿದನು. ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯ ವಿಲಕ್ಷಣ ಏರ್ಪಾಡನ್ನು ನೋಡಿ ದಂಗಾದನು. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ರಚಿಸಿದ ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಹಾಗೂ ನಾರದಾದಿ ಋಷಿಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಚೇತನದಂತೆಯೇ ಕಂಡು ಬಂದು ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದರು ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು. ಅನಂತರ ಹಿಮಾಚಲನು ದಿಬ್ಬಣವನ್ನು ಕರೆತರುವಂತೆ ಕಳಿಸಿದನು. ಜೊತೆಗೆ ಆ ದಿಬ್ಬಣವನ್ನು ಇದಿರ್ಗೊಳ್ಳಲು ಮೈನಾಕನೇ ಮೊದಲಾದ ಪರ್ವತಗಳೂ ಹೋದರು. ಬಳಿಕ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆನಂದಿತರಾದ ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹಿಮಾಲಯದ ನಗರದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಆನಂದದಿಂದ ಬಂದನು.

ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಶಂಕರನು ನನ್ನ ನಗರದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವನೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಹಿಮವಂತನಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅವನು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪರ್ವತರನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಮಹಾದೇವನೊಂದಿಗೆ ವಾರ್ತಾಲಾಪಕ್ಕಾಗಿ ಕಳಿಸಿದನು. ಸ್ವತಃ ತಾನೂ ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯ ಮಹೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಹೋದನು, ಆಗ ಅವನ ಹೃದಯ ಹೆಚ್ಚಾದ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ದ್ರವಿತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಸೇನೆಯು ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಹಿಮವಂತನಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ತನ್ನನ್ನು ಧನ್ಯನೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾ ಅವರ ಎದುರಿಗೆ ಹೋದನು. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತರು ಪರಸ್ಪರ ಭೆಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನರಾದರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಕೃತಕೃತ್ಯರೆಂದು ತಿಳಿದರು. ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಮುಂದುಗಡೆ ನೋಡಿದ ಹಿಮಾಲಯನು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ಜೊತೆಗೆ ಸಮಸ್ತ ಪರ್ವತರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಸದಾಶಿವನಿಗೆ ವಂದಿಸಿದರು. ಅವನು ವೃಷಭವನ್ನೇರಿದ್ದನು. ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ನಾನಾ ವಿಧದ ಒಡವೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿದ್ದು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಅಂಗಗಳ ಲಾವಣ್ಯದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಅವನ ಶ್ರೀಅಂಗವು ಅತ್ಯಂತ ನವಿರಾಗಿ ನೂತನ ಸುಂದರ ರೇಶ್ಮೆವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ. ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ಕಿರೀಟವು ಉತ್ತಮ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಜಡಿತವಾದ ಕಾರಣ ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಪಾವನ ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತಾ ನಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅವಯವಗಳು ಭೂಷಣಗಳಾದ ಸರ್ಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ತುಂಬಾ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ದಿವ್ಯ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾದ ಆ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಸುರೇಶ್ವರರು ಕೈಯಿಂದ ಚಾಮರಗಳನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಾ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು, ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ಇದ್ದೆವು. ಹಿಂದೆ ದೇವೇಂದ್ರನು ಇದ್ದನು. ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಹಿಂದೆ-ಮುಂದೆ ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದರು. ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ದೇವತೆಗಳೇ ಆದಿ ಆ ಜನರು ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ದಿವ್ಯ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ, ಎಲ್ಲರ ಈಶ್ವರ, ಉಪಾಸಕರಿಗೆ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಪ್ರಾಕೃತ ಗುಣಗಳಿಂದ ರಹಿತ, ಭಕ್ತರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಿಂದಲೂ ವಿಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವನು. ಅವನ ದರ್ಶನದ ಬಳಿಕ ಹಿಮವಂತನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ವಾಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಯುತ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದನು. ಅವನು ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತನಾಗಿ ವಿನತಾನಂದನ ಗರುಡನ ಬೆನ್ನಿನಮೇಲೆ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಮುನಿಯೇ! ಭಗವಂತನ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಹಾಶೋಭಾಮಯ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಪರಿವಾರದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಸದಾ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯರಾದ ಈ ದೇವೇಶ್ವರರಿಬ್ಬರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಪರಿವಾರಸಹಿತ ಗಿರಿರಾಜನು ಆದರದಿಂದ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿದನು.

ಹೀಗೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಹಿಂದೆ ಹಾಗೂ ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಗಿರಿರಾಜನು ಅವರೆಲ್ಲರ ಎದುರಿಗೆ ತಲೆಯನ್ನು ಬಾಗಿದನು. ಅನಂತರ ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಿಂದ ಹಿಮವಂತನು ಮುಂದಾಗಿ ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮಹಾದೇವನು, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯತೊಡಗಿದರು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೇನಾಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆಯು ನಿನ್ನನ್ನು ಕರೆಸಿದಳು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಅವಳ ಹಾರ್ದಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನೀನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆ.

ಮೇನಾದೇವಿಯು ನಿನಗೆ ವಂದಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು - ಮುನಿಯೇ! ಗಿರಿಜೆಗೆ ಪತಿಯಾಗುವವನನ್ನು ಮೊದಲು ನಾನು ನೋಡಬೇಕು. ಶಿವನ ರೂಪವು ಹೇಗಿದೆ? ಅವನಿಗಾಗಿ ನನ್ನ ಮಗಳು ಇಂತಹ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಳು.

ಅಯ್ಯಾ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ಮೇನಾಳ ಒಳಗಿರುವ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅದ್ಭುತ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ನನ್ನಲ್ಲಿ ನುಡಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಅಯ್ಯಾ! ನೀವಿಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಗಿರಿರಾಜನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿರಿ. ನಾನು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬರುವೆನು.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಹೇಳಿದನು. ಶಿವನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಿ ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿಂದ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಹೊರಟರು. ಮೇನಾದೇವಿಯು ತನ್ನ ಮನೆಯ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನು ಮೇನಾಳ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಆಘಾತವಾಗುವಂತಹ ವೇಷ-ಭೂಷಣಗಳಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ದಿಬ್ಬಣದ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಿಸುವ ತುಂಬಾ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡ, ವಾದ್ಯ-ಗೀತಗಳೊಂದಿಗೆ ಪತಾಕೆಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾ ವಸುವೇ ಮೊದಲಾದ ಗಂಧರ್ವರು ಬಂದರು. ಮತ್ತೆ ಮಣಿಗ್ರೀವಾದಿ ಯಕ್ಷರು, ಬಳಿಕ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಯಮರಾಜ, ನಿರ್ಋತಿ, ವರುಣ, ವಾಯು, ಕುಬೇರ, ಈಶಾನ, ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಭೃಗುವೇ ಮುಂತಾದ ಮುನೀಶ್ವರರು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಬಂದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಒಬ್ಬರು ವಿಶೇಷ ಸುಂದರ ಶೋಭಾಮಯ ರೂಪ-ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಂಡದ ಒಡೆಯನನ್ನು ನೋಡಿ ಮೇನಾಳು - ‘ಇವನು ಶಿವನಾಗಿರುವನೇ?’ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ನಾರದರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು - ಇವರಾದರೋ ಶಿವನ ಸೇವಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೇನಾಳು ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ, ಹರ್ಷತುಂಬಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ - ‘ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಅವನ ಸೇವಕರೇ ಇಷ್ಟು ಸುಂದರರಾಗಿರುವಾಗ ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನಾದರೋ ಎಷ್ಟು ಸುಂದರನಾಗಿರಬಹುದು’ ಎಂದು ಅಂದುಕೊಂಡಳು.’

ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಆಗಮಿಸಿದನು. ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನ ಶ್ರೀಮಾನ್, ನೂತನ ಜಲಧರದಂತೆ ಶ್ಯಾಮಲನಾಗಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು. ಅವನ ಲಾವಣ್ಯವು ಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥರನ್ನೂ ನಾಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನು ಪೀತಾಂಬರವನ್ನುಟ್ಟು ತನ್ನ ಸಹಜ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಸುಂದರ ನೇತ್ರಗಳು ಅರಳಿದ ಕಮಲದ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಕಸಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನ ಆಕೃತಿಯಿಂದ ಶಾಂತಿಯು ಒಸರುತ್ತಿತ್ತು. ಪಕ್ಷಿರಾಜ ಗರುಡನು ಅವನ ವಾಹನನಾಗಿದ್ದನು. ಶಂಖ, ಚಕ್ರ ಮೊದಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕಿರೀಟಾದಿಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತನಾಗಿ, ವಕ್ಷಃಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ ಆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಅಪ್ರಮೇಯ ಪ್ರಭಾಪುಂಜದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಮೇನಾಳ ನೇತ್ರಗಳು ಚಕಿತವಾದುವು. ಅವಳು ಬಹಳ ಹರ್ಷದಿಂದ ‘ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಇವನೇ ನನ್ನ ಶಿವೆಯ ಪತಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಾಗಿರುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.

ಮುನಿಯೇ! ನೀನೂ ಲೀಲೆ ಮಾಡುವವನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೇನಾಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ದೇವೀ! ಇವನು ಶಿವೆಯ ಪತಿಯಲ್ಲ. ಭಗವಾನ್ ಕೇಶವ ಹರಿಯಾಗಿರುವನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳ ಅಧಿಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವನು. ಪಾರ್ವತಿಯ ಪತಿ ಮದುಮಗನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಇವನಿಗಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವನ ಶೋಭೆಯನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಧಿಪತಿ, ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೇನಾದೇವಿಯು ಆ ಶುಭಲಕ್ಷಣೆಯಾದ ಉಮೆಯನ್ನು ಮಹಾನ್ ಧನ-ವೈಭವಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನ, ಸೌಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ಮೂರು ಕುಲಗಳಿಗೂ ಸುಖ ದಾಯಿನಿ ಎಂದು ತಿಳಿದಳು. ಅವಳು ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತ ಹೃದಯದಿಂದ ತನ್ನ ಸರ್ವಾಧಿಕ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ನುಡಿದಳು.

ಮೇನಾಳು ಹೇಳಿದಳು — ಈಗ ನಾನು ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಜನ್ಮನೀಡಿ ಸರ್ವಥಾ ಧನ್ಯಳಾದೆನು. ಈ ಗಿರೀಶ್ವರರೂ ಧನ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ನನ್ನದೆಲ್ಲವೂ ಪರಮ ಧನ್ಯವಾಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ತೇಜಸ್ವೀ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವೇಶ್ವರರನ್ನು ನೋಡಿದವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಪತಿಯಾಗಿರು ವವನೇ ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ಪತಿಯಾಗುವನು. ಆಕೆಯ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಎಷ್ಟೊಂದು ವರ್ಣಿಸಲಿ? ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದ ಪಾರ್ವತಿಯ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಣಿಸಲಾಗದು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ನಾರದನೇ! ಮೇನಾದೇವಿಯು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಮೇಲಿನಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಅದ್ಭುತ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಮುಂದೆ ಬಂದನು. ಅಯ್ಯಾ! ಅವನ ಎಲ್ಲ ಗಣಗಳು ಅದ್ಭುತವಾಗಿದ್ದು ಮೇನಾಳ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸುವಂತಹುದಿತ್ತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನನ್ನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಮುನಿಯೇ! ಅವನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ನೀನು ಮೇನಾಳಿಗೆ ಶಿವೆಯ ಪತಿಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸುಂದರಿ! ನೋಡು ಇವನೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಾಗಿರುವನು. ಇವನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿಯೇ ಶಿವೆಯು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದಳು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

ನೀನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಮೇನಾಳು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅದ್ಭುತ ಆಕಾರವುಳ್ಳ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಅವನು ಸ್ವತಃ ಅದ್ಭುತನೇ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಅನುಚರರೂ ಕೂಡ ಬಹಳ ಅದ್ಭುತರಾಗಿದ್ದರು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರುದ್ರದೇವರ ಪರಮಾದ್ಭುತ ಸೇನೆಯೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿತು. ಅದು ಭೂತ ಪ್ರೇತಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ನಾನಾ ಗಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಜನರು ಚಂಡಮಾರುತದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದಿದ್ದರು. ಎಷ್ಟೋ ಜನರು ಪತಾಕೆಗಳ ಮರ್ಮರಧ್ವನಿಯಂತೆ ಶಬ್ದಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರ ಮುಖಗಳು ಓರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವರು ಅತ್ಯಂತ ಕುರೂಪ ರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ತುಂಬಾ ವಿಕರಾಳರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವರ ಮುಖಗಳು ಗಡ್ಡ - ಮೀಸೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು. ಕೆಲವರು ಕುಂಟರಾಗಿದ್ದರೆ ಕೆಲವರು ಕುರುಡರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ದಂಡ, ಪಾಶಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವರ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ಗರವಿದ್ದಿತು. ಎಷ್ಟೋ ಜನರು ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಕೊಂಬು, ಕೆಲವರು ಡಮರು, ಕೆಲವರು ಗೋಮುಖಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಜನರಿಗೆ ಮುಖವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಮುಖವು ಬೆನ್ನಿನಕಡೆಗಿತ್ತು. ಬಹಳಷ್ಟು ಗಣಗಳಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮುಖಗಳಿದ್ದವು. ಹೀಗೆಯೇ ಕೆಲವರು ಕೈಗಳೇ ಇಲ್ಲದವರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವರ ಕೈಗಳು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿದ್ದವು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಕೈಗಳಿದ್ದವು. ಎಷ್ಟೋ ಗಣಗಳು ನೇತ್ರಹೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಅನೇಕ ನೇತ್ರಗಳಿದ್ದವು. ಎಷ್ಟೋ ಜನರಿಗೆ ತಲೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಎಷ್ಟೋ ಜನರಿಗೆ ಅನೇಕ ಕೆಟ್ಟ ಮುಖಗಳಿದ್ದವು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಕಿವಿಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಿವಿಗಳಿದ್ದವು. ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ಗಣಗಳು ನಾನಾ ವಿಧದ ವೇಷ-ಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅಯ್ಯಾ! ಆ ವಿಕೃತ ಆಕಾರವುಳ್ಳ ಅನೇಕ ಪ್ರಬಲ ಗಣಗಳು ಬಹಳ ವೀರರೂ, ಭಯಂಕರರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವುಗಳ ಯಾವುದೇ ಸಂಖ್ಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮುನಿಯೇ! ನೀನು ಬೆರಳಿನಿಂದ ರುದ್ರಗಣರನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ - ವರಾನನೇ! ನೀನು ಮೊದಲಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಹರನ ಸೇವಕರನ್ನು ನೋಡು. ಮತ್ತೆ ಅವನನ್ನು ನೋಡು.’ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಆ ಅಸಂಖ್ಯ ಭೂತ-ಪ್ರೇತಾದಿ ಗಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಮೇನಾಳು ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾದಳು. ಅವರ ನಡುವೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿದ್ದನು. ಅವನು ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಪರಮ ಗುಣವಂತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ವೃಷಭವನ್ನೇರಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಐದು ಮುಖಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಖ ದಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು-ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳಿದ್ದವು. ಅವನ ಸರ್ವಾಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಭೂತಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಅವನಿಗೆ ಭೂಷಣವಾಗಿತ್ತು. ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಜಟಾಜೂಟ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮುಕುಟವು, ಹತ್ತು ಕೈಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕಪಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಘ್ರಾಂಬರವನ್ನು ಹೊದ್ದುಕೊಂಡು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಿನಾಕ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಶೂಲವಿತ್ತು. ಕಣ್ಣುಗಳು ಭಯಾನಕವಾಗಿದ್ದವು. ಆಕೃತಿಯು ವಿಕರಾಳವು, ಗಜಚರ್ಮಾಂಬರ - ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನೋಡಿ ಶಿವೆಯ ಮಾತೆಯು ಬಹಳ ಹೆದರಿದಳು. ಚಕಿತಳಾಗಿ, ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ನಡುಗತೊಡಗಿದಳು. ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಬುದ್ಧಿಯು ಭ್ರಮಿಸಿಹೋಯಿತು. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಬೆರಳಿನಿಂದ ತೋರಿಸುತ್ತಾ - ‘ಇವನೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಾಗಿರುವನು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸತಿ ಮೇನಾಳು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿ, ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಆಗಲೇ ಭೂಮಿಗೆ ಉರುಳಿದಳು. ‘ಇದೆಂತಹ ವಿಕೃತ ದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ? ನಾನು ದುರಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಮೋಸಹೋದೆ ’. ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಮೇನಾಳು ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಮೂರ್ಛಿತಳಾದಳು. ಅನಂತರ ಸಖಿಯರು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಉಪಾಯ ಮಾಡಿ ಆಕೆಯ ಸೇವೆಮಾಡಿದಾಗ ಗಿರಿರಾಜ ಪ್ರಿಯೆ ಮೇನಾದೇವಿಯು ನಿಧಾನನಾಗಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 41-43)

ಮೇನಾದೇವಿಯ ವಿಲಾಪ, ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಆಕೆಯನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸುವುದು, ಶಿವನ ಜೊತೆ ಶಿವೆಯ ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಸಮ್ಮತಿ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ನಾರದನೇ! ಹಿಮಾಚಲಪ್ರಿಯೆ ಮೇನೆಯು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಾಗ, ಆಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷುಬ್ಧಳಾಗಿ ವಿಲಾಪಿಸುತ್ತಾ, ತಿರಸ್ಕರಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವಳು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದಳು, ಬಳಿಕ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ವಚನಗಳನ್ನಾಡಿದಳು.

ಮೇನಾದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಮುನಿಯೇ! ಮೊದಲಿಗೆ ನೀನು-‘ಶಿವೆಯು ಶಿವನನ್ನು ವರಿಸುವಳು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೆ, ಬಳಿಕ ನನ್ನ ಪತಿ ಹಿಮವಂತನ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಸಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಆರಾಧನಾ-ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ನಿಜವಾದ ಫಲವು ಏನಾಯಿತು? ವಿಪರೀತ ಮತ್ತು ಅನರ್ಥಕಾರಿಯಾಯಿತು. ದುರ್ಬುದ್ಧಿ ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ನೀನು ಅಧಮನಾರಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲರೀತಿಯಿಂದ ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಮುನಿಗಳಿಗೂ ದುಷ್ಕರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನ ಮಗಳು ಮಾಡಿದಳು. ಆಕೆಯ ಈ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನೋಡುವವರಿಗೂ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ತಳ್ಳುವಂತಹ ಫಲ ದೊರಕಿತು. ಅಯ್ಯೋ! ನಾನೇನು ಮಾಡಲೀ? ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ಯಾರು ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವರು? ನನ್ನ ಕುಲವು ನಾಶವಾಯಿತು. ನನ್ನ ಜೀವನವೂ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು ಆ ದಿವ್ಯ ಋಷಿಗಳು? ಸಿಕ್ಕಿದರೆ ನಾನು ಅವರ ಗಡ್ಡ-ಮೀಸೆಗಳನ್ನು ಬೋಳಿಸಿ ಬಿಡುವೆನು. ತಪಸ್ವಿನಿಯಾದ ವಸಿಷ್ಠನ ಪತ್ನಿಯೂ ಬಹಳ ಧೂರ್ತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಸ್ವತಃ ಈ ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದಾಳಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಳು. ಯಾರ-ಯಾರ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಈಗ ನನ್ನದೆಲ್ಲವೂ ಲೂಟಿಯಾಯಿತೋ ತಿಳಿಯದು?

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮೇನಾಳು ತನ್ನ ಮಗಳು ಶಿವೆಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ಆಕೆಗೆ ಕಟುವಚನಗಳನ್ನು ನುಡಿಯ ತೊಡಗಿದಳು. ‘ಎಲೈ ದುಷ್ಟ ಮಗಳೇ! ನೀನು ಇದೆಂತಹ ಕಾರ್ಯಮಾಡಿದೆ, ಅದು ನನಗಾಗಿ ದುಃಖದಾಯಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತಲ್ಲ! ದುಷ್ಟಳಾದ ನೀನು ಸ್ವತಃ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಮಾರಿ ಗಾಜನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಂಡೆ. ಚಂದನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶರೀರಕ್ಕೆ ಕೆಸರನ್ನು ಮೆತ್ತಿಕೊಂಡೆ. ಅಯ್ಯೋ! ರಾಮ-ರಾಮಾ! ಹಂಸವನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಪಂಜರದಲ್ಲಿ ಕಾಗೆಯನ್ನು ಸಾಕಿದೆ. ಗಂಗಾಜಲವನ್ನು ತೊರೆದು ಹೊಂಡದ ನೀರು ಕುಡಿದೆ. ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಬಯಸಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಿಣುಕುಹುಳವನ್ನು ಹಿಡಿದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊಟ್ಟನ್ನು ತಿಂದೆ. ತುಪ್ಪವನ್ನು ಎಸೆದು ಮೇಣದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತಿಂದು ಬಿಟ್ಟೆ. ಸಿಂಹನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನರಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕುತ್ಸಿತ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದೆ. ಮಗಳೇ! ನೀನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ಯಶದ ಮಂಗಲಮಯ ವಿಭೂತಿಯನ್ನು ಎಸೆದು ಚಿತೆಯ ಅಮಂಗಲ ಬೂದಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಸೆರಗಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಸಮಸ್ತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ಪರಮೇಶ್ವರರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯು ಕೆಟ್ಟ ಕಾರಣ ಶಿವನನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಇಂತಹ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದೆಯಲ್ಲ? ನಿನಗೆ, ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗೆ, ನಿನ್ನ ರೂಪಕ್ಕೆ, ನಿನ್ನ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ. ನಿನಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ನಾರದನಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಿನಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಿದ ಇಬ್ಬರು ಸಖಿಯರಿಗೂ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ. ಮಗಳೇ! ನಿನ್ನನ್ನು ಹೆತ್ತ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳಾದ ನಮಗೂ
ಧಿಕ್ಕಾರ. ನಾರದನೇ! ನಿನ್ನ ಬುದ್ದಿಗೂ ಧಿಕ್ಕಾರ. ಸದ್ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಿಗೂ ಧಿಕ್ಕಾರ. ನಿನ್ನ ಕುಲಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕಾರ. ನಿನ್ನ ದಕ್ಷತೆಗೂ-ಕ್ರಿಯೆಗೂ ಧಿಕ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ನೀನು ಮಾಡಿದುದೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ. ನೀನಾದರೋ ನನ್ನ ಮನೆಯನ್ನೇ ಹಾಳುಗೆಡಹಿದೆ. ಇದಾದರೋ ನನ್ನ ಮರಣವೇ ಆಗಿದೆ. ಈ ಪರ್ವತಗಳ ರಾಜನು ಇಂದು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರದಿರಲಿ. ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ನನಗೆ ಮುಖ ತೋರದಿರಲಿ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಏನು ಸಾಧಿಸಿದರು? ನನ್ನ ಕುಲವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ಬಂಜೆಯಾದರೂ ಏಕಾಗಲಿಲ್ಲ? ನನ್ನ ಗರ್ಭವು ಏಕೆ ಬಿದ್ದುಹೋಗಲಿಲ್ಲ? ನಾನು ಅಥವಾ ನನ್ನ ಮಗಳು ಏಕೆ ಸತ್ತುಹೋಗಲಿಲ್ಲ? ಅಥವಾ ರಾಕ್ಷಸಾದಿಗಳು ಇವಳನ್ನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡುಹೋಗಿ ಏಕೆ ತಿಂದು ಹಾಕಲಿಲ್ಲ? ಪಾರ್ವತಿ! ಇಂದು ನಾನು ನಿನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಕಡಿದು ಹಾಕುವೆನು. ಆದರೆ ಈ ಶರೀರದ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಅಯ್ಯೋ! ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗಲಿ? ನನ್ನ ಜೀವನವೇ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಯಿತು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮೇನಾಳು ಮೂರ್ಛಿತಳಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದುಬಿಟ್ಟಳು. ಶೋಕ-ರೋಷ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಪತಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಆಗ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ನಾನು ತಲುಪಿದೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ನೀನು ಮೇನಾಳಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದೆ.

ನಾರದರು ಹೇಳಿದನು — ಪತಿವ್ರತೆಯೇ! ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ರೂಪವು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ, ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಅವನು ಲೀಲೆಗಾಗಿ ಇಂತಹ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ಇದು ಅವನ ಯಥಾರ್ಥರೂಪವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಸಿಟ್ಟನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸ್ವಸ್ಥಳಾಗು. ಹಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಿವಾಹದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡು ಮತ್ತು ಶಿವೆಯ ಕೈಯನ್ನು ಶಿವನ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸು. ನಿನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೇನಾ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು - ‘ಏಳು, ಇಲ್ಲಿಂದ ದೂರ ಹೊರಟುಹೋಗು. ನೀನು ದುಷ್ಟರ ಹಾಗೂ ಅಧಮರ ಶಿರೋಮಣಿ ಯಾಗಿರುವೆ.’ ಮೇನಾಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ನನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗೂ ದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದು ಇಂತೆಂದರು - ‘ಪಿತೃಗಳ ಕನ್ಯೆಯಾದ ಮೇನಾದೇವಿಯೇ! ನೀನು ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಕೇಳು. ಈ ಶಿವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ದೇವತೆಯಾಗಿರುವನು. ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವವನು. ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ಸಹ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ ಈ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಪ್ರಭುವು ಕೃಪಾಪೂರ್ವಕ ಆಕೆಗೆ ದರ್ಶನವಿತ್ತು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರವನ್ನೂ ಕರುಣಿಸಿದ್ದನು.’

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೇನಾಳು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇ-ಪದೇ ವಿಲಾಪಮಾಡುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ - ಶಿವನ ರೂಪವು ಭಾರೀ ಭಯಂಕರವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಅವನಿಗೆ ನನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾರೆ. ದೇವತೆಗಳಾದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ವಂಚನೆಯಿಂದ ಏಕೆ ನನ್ನ ಕನ್ಯೆಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ರೂಪವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲು ಹೊರಟಿರುವಿರಿ?

ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಆಕೆಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ವಸಿಷ್ಠಾದಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಹೀಗೆ ನುಡಿದರು - ‘ಪಿತೃಗಳ ಕನ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಗಿರಿರಾಜನ ರಾಣಿಯಾದ ಮೇನಾದೇವಿಯೇ! ನಾವುಗಳು ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಬಂದಿರುವೆವು. ಸರ್ವಥಾ ಉಚಿತ ಹಾಗೂ ಉಪಯೋಗಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿನ್ನ ಹಟದಿಂದ ನಾವು ಹೇಗೆ ವಿಪರೀತವೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದು? ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ದರ್ಶನವು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಲಾಭವಾಗಿದೆ. ಅವನು ದಾನಪಾತ್ರನಾಗಿ ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿರುವನು.’

ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗಲೂ ಜ್ಞಾನದುರ್ಬಲಾ ಮೇನಾಳು ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಸುಳ್ಳೆಂದು ಹೇಳಿ, ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡು ಅವರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು - ನಾನು ಶಸಾದಿಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ತುಂಡು-ತುಂಡು ಮಾಡಿ ಬಿಡುವೆನು. ಆದರೂ ಆ ಶಂಕರನ ಕೈಗೆ ಕೊಡಲಾರೆ. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ದೂರ ತೊಲಗಿಬಿಡಿ, ಯಾರೂ ನನ್ನ ಬಳಿ ಬರಬೇಕಾದ್ದಿಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಹ್ವಲಳಾಗಿ ವಿಲಾಪಿಸುತ್ತಾ ಮೇನಾ ಸುಮ್ಮನಾದಳು. ಮುನಿಯೇ! ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಈ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಹಾಹಾಕಾರವೆದ್ದಿತು. ಆಗ ಹಿಮಾಲಯನು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಮತ್ತು ಮೇನಾಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳಿದನು — ಪ್ರಿಯ ಮೇನೆಯೇ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನೀನು ಇಷ್ಟು ವ್ಯಾಕುಲವೇಕೆ ಆಗಿರುವೆ? ನೋಡು, ಎಂತೆಂತಹ ಮಹಾತ್ಮರು ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವರು. ನೀನು ಅವರನ್ನು ಏಕೆ ನಿಂದಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ನೀನೂ ತಿಳಿದಿರುವೆ. ಆದರೆ ನಾನಾ ರೂಪವುಳ್ಳ ಶಂಭುವಿನ ವಿಕಟರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಗಾಬರಿಗೊಂಡಿರುವೆ. ನಾನು ಶಂಕರನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವೆನು. ಅವನೇ ಎಲ್ಲರ ಪ್ರತಿಪಾಲಕನಾಗಿರುವನು. ಪೂಜ್ಯರಿಗೂ ಪೂಜನೀಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅನುಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ನಿಗ್ರಹ ಮಾಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪುಣ್ಯಾತ್ಮಳಾದ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯೇ! ಹಟ ಮಾಡಬೇಡ, ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಡು. ಸುವ್ರತೆ! ಬೇಗ ಏಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡು. ಮೊದಲಸಲ ವಿಕಟರೂಪಧಾರೀ ಶಂಭುವು ನಮ್ಮ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಮಾಡಿದ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಇಂದು ನಿನಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅವನ ಆ ಪರಮ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ತಿಳಿದು ಆಗ ನಾನು ಮತ್ತು ನೀನು ಅವನಿಗೆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದೆವಲ್ಲ. ಪ್ರಿಯೇ! ನಮ್ಮ ಆ ಮಾತನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ತಿಳಿದು ಸಾರ್ಥಕ ಮಾಡು.

ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವೆಯ ತಾಯಿ ಮೇನಾಳು ಹಿಮಾಲಯನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು — ಸ್ವಾಮಿ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀವು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು. ನೀವು ನಮ್ಮ ಪುತ್ರಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಕತ್ತಿಗೆ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಬಿಗಿದು ಅವಳನ್ನು ಕಡಿದಾದ ಪರ್ವತದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ತಳ್ಳಿಬಿಡಿರಿ. ಆದರೆ ನಾನು ಇವಳನ್ನು ಹರನ ಕೈಗೆ ಕೊಡಲಾರೆನು. ಅಥವಾ ನಾಥ! ತಮ್ಮ ಈ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಹೋಗಿ ನಿರ್ದಯತೆಯಿಂದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ಬಿಡಿರಿ. ಗಿರಿರಾಜ! ಹೀಗೆ ಮಾಡಿ ನೀವು ಪೂರ್ಣಸುಖಿಗಳಾಗಿರಿ. ಸ್ವಾಮಿ! ವಿಕಟರೂಪಧಾರೀ ರುದ್ರನಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ನಾನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.

ಮೇನಾಳು ಹಟದಿಂದ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನಾಡಿದಾಗ ಪಾರ್ವತಿಯು ಸ್ವತಃ ಬಂದು ರಮಣೀಯವಾದ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದಳು - ಅಮ್ಮಾ! ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯು ತುಂಬಾ ಶುಭಕಾರಕವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅದು ವಿಪರೀತ ಏಕೆ ಆಯಿತು? ಧರ್ಮಾವಲಂಬಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಏಕೆ ಬಿಡುತ್ತಿರುವೆ? ಈ ರುದ್ರದೇವರು ಎಲ್ಲರ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣಭೂತನಾದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಈಶ್ವರರಾಗಿರುವರು. ಇವರಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದವರು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಸುಂದರರೂಪವುಳ್ಳವನು ಮತ್ತು ಸುಖದನಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಸಮಸ್ತ ಶ್ರುತಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶನಾಗಿರುವನು. ಇವನಿಗೆ ನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳು ಅನೇಕವಾಗಿವೆ. ತಾಯೇ! ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳೂ ಇವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವರು. ಇವನು ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಷ್ಠಾನನಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ತಾ, ಹರ್ತಾ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವನು. ವಿಕಾರಗಳು ಇವನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾರವು. ಇವನು ಮೂರು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸ್ವಾಮಿಯೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ, ಸನಾತನನೂ ಆಗಿರುವನು. ಇವನಿಗಾಗಿಯೇ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಕಿಂಕರರಾಗಿ ನಿನ್ನ ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿರುವರು ಹಾಗೂ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವರು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಸುಖದ ಮಾತು ಇನ್ನೇನು ಇರಬಲ್ಲದು? ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಏಳು ಮತ್ತು ಜೀವನವನ್ನು ಸಫಲಗೊಳಿಸು. ನನ್ನನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಡು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಡಿಕೊಳ್ಳಿ. ಅಮ್ಮಾ! ನನ್ನನ್ನು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಕರನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿಬಿಡು. ನಾನು ಸ್ವತಃ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಇದೊಂದು ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೋ. ನೀನು ಶಿವನಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಡದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಬೇರೆಯಾರನ್ನೂ ವರಿಸಲಾರೆನು; ಏಕೆಂದರೆ, ಸಿಂಹನ ಪಾಲನ್ನು ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವ ನರಿಯು ಹೇಗೆ ತಾನೇ ಪಡೆಯಬಲ್ಲದು? ತಾಯೇ! ನಾನು ಮನ-ವಚನ-ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಹರನನ್ನು ವರಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವೆನು. ಹರನನ್ನೆ ವರಿಸಿರುವೆನು. ಇನ್ನು ನಿನಗೆ ಇಚ್ಛೆ ಇದ್ದಂತೆ ಮಾಡು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಪಾರ್ವತಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶೈಲೇಶ್ವರ ಪ್ರಿಯೆ ಮೇನಾಳು ಬಹಳ ಉತ್ತೇಜಿತಳಾದಳು. ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಗದರಿಸುತ್ತಾ, ದುರ್ವಚನಗಳನ್ನಾಡಿ ಅಳುತ್ತಾ ವಿಲಾಪಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಅನಂತರ ಸ್ವತಃ ನಾನು ಮತ್ತು ಸನಕಾದಿ ಸಿದ್ಧರೂ ಕೂಡ ಮೇನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಸಮಜಾಯಿಸಿದೆವು. ಆದರೆ ಅವಳು ಯಾರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಗದರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಳು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಸುದೃಢವಾದ ಮಹಾಹಟದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವಪ್ರಿಯ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಇಂತೆಂದನು -

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ದೇವೀ! ನೀನು ಪಿತೃಗಳ ಮಾನಸಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯದ ಗುಣವತೀ ಪತ್ನೀಯಾಗಿರುವೆ. ಹೀಗೆ ನಿನ್ನ ಸಂಬಂಧವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಉತ್ತಮ ಕುಲದೊಂದಿಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಸಹಾಯಕರೂ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ಇದ್ದಾರೆ. ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರುವೆ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಿ? ನೀನಾದರೋ ಧರ್ಮದ ಆಧಾರಭೂತಳಾಗಿರುವೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸಬಲ್ಲೆ? ನೀನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿ ನೋಡು. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಮತ್ತು ನಾನು - ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಏಕೆ ಹೇಳುವೆವು? ನೀನು ಶಿವನನ್ನು ಅರಿತಿಲ್ಲ. ಅವನು ನಿರ್ಗುಣನೂ, ಸಗುಣನೂ, ಆಗಿರುವನು. ಕುರೂಪಿಯೂ, ಸುರೂಪಿಯೂ, ಆಗಿರುವನು. ಎಲ್ಲರ ಸೇವ್ಯನೂ, ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯನೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನೇ ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿರೂಪೀ ದೇವಿ ಈಶ್ವರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿರು ವನು. ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದನು. ಅವರಿಬ್ಬರಿಂದಲೇ ಸಗುಣರೂಪದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಸ್ವಯಂ ರುದ್ರರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅನಂತರ ವೇದಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಏನೆಲ್ಲ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೋ ಆ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮರೂಪವಾದ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಅವನ ಸರಿಯಾದ ರೂಪವನ್ನು ಯಾರು ತಾನೇ ವರ್ಣಿಸಬಲ್ಲರು? ಅಥವಾ ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ಯಾರು ತಾನೇ ಬಲ್ಲರು? ನನ್ನಿಂದ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಅವನ ಅಂತ-ಪಾರವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗದಿದ್ದಾಗ ಬೇರೆಯವರು ಹೇಗೆ ತಾನೇ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು? ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೀಟದವರೆಗೆ ಏನೆಲ್ಲ ಜಗತ್ತು ಕಂಡುಬರುವುದೋ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಶಿವನರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ಅವನೇ ತನ್ನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಇಂತಹ ರೂಪದಿಂದ ಅವತರಿಸಿರುವನು ಮತ್ತು ಶಿವೆಯ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಿನ್ನ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಮಾಚಲನ ಪತ್ನಿಯೇ! ನೀನು ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಶಿವನನ್ನು ಭಜಿಸು. ಇದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಮಹದಾನಂದವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಕ್ಲೇಶಗಳು ಇಲ್ಲದಂತಾಗುವುವು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಹೀಗೆ ಸಮಜಾಯಿಸಿದಾಗ ಮೇನಾಳ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಲ್ಪ ಕೋಮಲವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಶಿವನಿಗೆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಡದಿರುವ ಹಟವನ್ನು ಆಗಲೂ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತಳಾದ ಕಾರಣವೇ ಆಕೆಯು ಇಂತಹ ದುರಾಗ್ರಹವನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಳು. ಆಗ ಮೇನಾಳು ಶಿವನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು. ಸ್ವಲ್ಪ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾದಾಗ ಅವಳು ಶ್ರೀಹರಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು - ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದರೆ ಆಗ ನಾನು ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಡುವೆನು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕೋಟಿ ಉಪಾಯಮಾಡಿದರೂ ಕೊಡಲಾರೆನು. ಇದನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹಾಗೂ ದೃಢತೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದೃಢತೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಮೇನಾದೇವಿಯು ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾಗಿ ಸುಮ್ಮನಾದಳು. ಎಲ್ಲರನ್ನು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುವ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯು ಧನ್ಯವಾಗಿದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 44)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಪರಮ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು, ಮೇನೆಯ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮಾ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಪುರವಾಸೀ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಶಿವನ ರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿ ಜನ್ಮ-ಜೀವನವನ್ನು ಸಫಲವೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಅನುಕೂಲವಾಗಿಸಲು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾನಾ ವಿಧದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ನೀನು ರುದ್ರನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದೆ. ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಂಭುವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅದ್ಭುತ, ಉತ್ತಮ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿ ಅವನು ತನ್ನ ದಯಾಳು ಸ್ವಭಾವದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಮುನಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ಆ ಸ್ವರೂಪವು ಕಾಮದೇವನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಲಾವಣ್ಯದ ಪರಮಾಶ್ರಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ನೀನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾದೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಮೇನಾಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋದೆ.

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೀನು ಹೇಳಿದೆ — ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರಗಳುಳ್ಳ ಮೇನಾದೇವಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡು. ಈ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಆ ಕರುಣಾಮಯ ಶಿವನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವನು.

ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಶೈಲರಾಜನ ಪತ್ನೀ-ಮೇನಾಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾದಳು. ಆಕೆಯು ಶಿವನ ಆ ಪರಮಾನಂದದಾಯಕ ರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದಳು. ಅದು ಕೋಟಿಸೂರ್ಯರಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯೂ, ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರವೂ, ವಿಚಿತ್ರವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯೂ, ನಾನಾ ವಿಧದ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನೂ, ಸುಂದರ ಹಾಸ್ಯದಿಂದ ಸುಶೋಭಿತನೂ, ಲಲಿತ ಲಾವಣ್ಯದಿಂದ ಲಸಿತನೂ, ಮನೋಹರನೂ, ಗೌರವರ್ಣನೂ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನೂ, ಚಂದ್ರಲೇಖೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೂರ್ಯನು ಛತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದನು. ಚಂದ್ರನು ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮುಕುಟನಾಗಿ ಅವನ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದೆಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಸರ್ವಥಾ ರಮಣೀಯನಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ವಾಹನವೂ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಮಹಾಶೋಭೆಯು ಅವರ್ಣನೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗಾ, ಯಮುನೆಯರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಸುಂದರ ಚಾಮರಗಳನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಳೂ ಅವನ ಮುಂದೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನು, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ವೇಷಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಪರ್ವತವಾಸೀ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು. ನಾನಾ ರೂಪಧಾರೀ ಶಿವನ ಗಣಗಳು ತುಂಬಾ ಅಲಂಕೃತರಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದಿತರಾಗಿ, ಶಿವನ ಮುಂದೆ-ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಿದ್ಧರು, ಉಪದೇವತೆಗಳು, ಸಮಸ್ತ ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ಮಹತ್ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಶಿವನ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳೇ ಆದಿ ಎಲ್ಲ ಜನರು ವಿವಾಹವನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಕಂಠಿತರಾಗಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಶಿವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಶ್ವಾವಸು ಮೊದಲಾದ ಗಂಧರ್ವರು ಅಪ್ಸರೆಯರೊಂದಿಗೆ ಶಂಕರನ ಉತ್ತಮ ಯಶೋಗಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನ ಮುಂದೆ-ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಮಹೇಶ್ವರನು ಶೈಲರಾಜನ ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವಾಗ ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ನಾನಾ ವಿಧದ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಶೋಭೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷರೂಪದಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲು ಯಾರು ಸಮರ್ಥರಿರಬಲ್ಲರು? ಅಂತಹ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ನೋಡಿ ಮೇನಾಳು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಚಿತ್ರದಂತೆ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟಳು. ಮತ್ತೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ - ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯು ಧನ್ಯಳು. ಅವಳು ಮಾಡಿದ ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನೀನು ಇಂದು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿರುವೆ. ಮೊದಲು ನಾನು ಶಿವನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದ್ದೆ. ಓ ಶಿವೆಯ ಪತಿಯಾದ ಶಿವನೇ! ನೀನು ಅದನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಈಗ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಳು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ನುಡಿದು ಚಂದ್ರಮೌಳಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಶೈಲಪ್ರಿಯೆ ಮೇನಾಳು ಅವನಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ಲಜ್ಜಿತಳಾದಳು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪುರವಾಸಿನೀ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ದರ್ಶನದ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದ್ದರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತರಾಗಿಯೇ ಓಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದರು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಆ ಮನೋಹರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರೆಲ್ಲರು ಮೋಹಿತರಾದರು. ಶಿವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ಣ ಹೃದಯವುಳ್ಳ ಆ ನಾರಿಯರು ಮಹೇಶ್ವರನ ಆ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೋಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ಕೊಂಡು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡಿಕೊಂಡರು.

ಪುರವಾಸಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಆಹಾ! ಹಿಮವಂತನ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಇಂದು ಸಫಲವಾದುವು. ಯಾರು-ಯಾರು ಈ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿರುವರೋ ಅವರ ಜನ್ಮವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಸಫಲವಾಯಿತು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವರ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಫಲವಾದುವು. ಶಿವನಿಗಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಮನೋರಥಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಶಿವನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದ ಈ ಶಿವೆಯು ಧನ್ಯಳು ಕೃತಕೃತ್ಯಳು. ವಿಧಾತನು ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವ ಇವರ ಯುಗಲ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಜೊತೆ ಸೇರಿಸದಿದ್ದರೆ ಆಕೆಯ ಪರಿಶ್ರಮವೆಲ್ಲ ನಿಷ್ಫಲವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಉತ್ತಮ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿರುವರು. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಾರ್ಥಕವಾದುವು. ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಶಂಭುವಿನ ದರ್ಶನವು ದುರ್ಲಭವಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಕೃತಾರ್ಥರಾದರು. ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಗಿರಿಜಾಪತಿ ಶಂಕರನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷರೂ ಹಾಗೂ ನಾವೆಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಧನ್ಯರೇ ಆಗಿದ್ದೇವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಚಂದನ, ಅಕ್ಷತೆಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅತೀವ ಆದರದಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ಅರಳಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದರು. ಅವರೆಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮೇನಾಳ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು, ಮೇನಾಳ ಮತ್ತು ಗಿರಿರಾಜನ ಭೂರಿಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಮುನಿಯೇ! ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅಂತಹ ಶುಭ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 45)

ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಮೇನಾಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕಾಲು ತೊಳೆದುದು, ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುವುದು, ಪಾರ್ವತಿಯು ಅಂಬಿಕಾ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಹೊರಡುವುದು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆಕೆಯ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಹಿಮಾಚಲನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪತ್ನೀ ಮೇನಾದೇವಿಯು ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೋಗಿ, ಶಂಭುವಿಗೆ ಆರತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಲು ಕೈಯಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲ ಋಷಿಪತ್ನಿಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ಆದರದಿಂದ ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮೇನಾಳು ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತನಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸೇವಿತನಾದ ಗಿರಿಜಾಪತಿ ಮಹೇಶ್ವರ ಶಂಕರನನ್ನು ತುಂಬಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಳು. ಅವನ ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಮನೋಹರ ಸಂಪಿಗೆಯಂತಿತ್ತು. ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ಮುಖವಿದ್ದು ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳಿದ್ದವು. ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖಾರವಿಂದದಲ್ಲಿ ಮಂದ ಮುಗುಳ್ನಗೆ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಅವನು ರತ್ನ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣಾದಿಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹಾರವನ್ನು ತೊಟ್ಟಿದ್ದನು. ಸುಂದರ ರತ್ನಮಯ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಮುಖಮಂಡಲವು ಉಜ್ವಲ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕೊರಳಲ್ಲಿ ನವರತ್ನ ಹಾರಾದಿ ಸುಂದರ ಆಭರಣಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಂಕಣ, ಕೇಯೂರಗಳು, ಅವನ ಭುಜವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದವು. ಅಗ್ನಿಯಂತಹ ನಿರ್ಮಲ, ಅನುಪಮ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮನೋಹರ, ವಿಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಬಹುಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತ್ರಯುಗ್ಮದಿಂದ ಅವನು ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಚಂದನ, ಅಗರು, ಕಸ್ತೂರಿ ಹಾಗೂ ಮನೋಹರ ಕುಂಕಮ ಕೇಸರದ ಅಂಗರಾಗದಿಂದ ಅವನ ಅಂಗವು ವಿಭೂಷಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಮಯ ದರ್ಪಣವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದನು. ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಾಡಿಗೆಯಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಹಾಗೂ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅತ್ಯಂತ ತರುಣ, ಪರಮ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಆಭರಣಭೂಷಿತ ಅಂಗದಿಂದ ಸುಶೋಭಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಕಾಮಿನಿಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಮನೀಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನಲ್ಲಿ ವ್ಯಗ್ರತೆಯು ಅಭಾವವಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಮುಖಾರವಿಂದವು ಕೋಟಿ ಚಂದ್ರರಿಗಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಆಹ್ಲಾದದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಶ್ರೀಅಂಗಗಳ ನೋಟವು ಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೋಹಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರನಾಗಿದ್ದನು. ಇಂತಹ ಸುಂದರ ರೂಪವುಳ್ಳ ಪರಮೋತ್ತಮ ದೇವತೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅಳಿಯನಾಗಿ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಮೇನಾದೇವಿಯ ಎಲ್ಲ ಶೋಕ-ಚಿಂತೆಗಳು ದೂರಾದವು. ಆಕೆಯು ಪರಮಾನಂದ ಸಿಂಧುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋದಳು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಭಾಗವ್ಯವನ್ನು, ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಕುಲವನ್ನು ಭೂರಿ-ಭೂರಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದಳು. ಅವಳು ತನ್ನನ್ನು ಕೃತಾರ್ಥಳೆಂದು ತಿಳಿದು ಪದೇ-ಪದೇ ಹರ್ಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಳು. ಸತೀ ಮೇನಾಳ ಮುಖವು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅರಳಿಹೋಯಿತು. ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಅಳಿಯನನ್ನು ಆನಂದದಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಾ ಅವನಿಗೆ ಆರತಿ ಎತ್ತಲು ತೊಡಗಿದಳು. ಗಿರಿಜೆಯು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ನೆನೆಸಿಕೊಂಡು ಮೇನಾಳಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳು ಹರ್ಷೋತ್ಫುಲ್ಲ ಮುಖಾರವಿಂದದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ - ‘ಪಾರ್ವತಿಯು ಮೊದಲು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಈ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಮಹೇಶ್ವರನ ಮನೋಹರ ಲಾವಣ್ಯವು ಈಗ ಅವರ್ಣನೀಯವಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಅಂದುಕೊಂಡಳು. ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾದ ಮೇನಾಳು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೋದಳು.

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಯುವತಿಯರೂ ವರನ ಮನೋಹರ ರೂಪವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ‘ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನಿ ಶಿವೆಯು ಧನ್ಯ! ಧನ್ಯ!’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಕನ್ಯೆಯರು - ‘ದುರ್ಗೆಯಾದರೋ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇತರ ಕೆಲವು ಕನ್ಯೆಯರು ಮೇನಾಳ ಬಳಿ - ‘ನಾವಾದರೋ ಎಂದೂ ಇಂತಹವರನನ್ನು ನೋಡಲೇ ಇಲ್ಲ. ಇವನನ್ನು ಪಡೆದು ಗಿರಿಜೆಯು ಧನ್ಯಳಾದಳು.’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಆ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಹರ್ಷಗೊಂಡರು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಂಧರ್ವರು ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅಪ್ಸರೆಯರು ನೃತ್ಯವಾಡಿದರು. ವಾದ್ಯಗಾರರು ಮಧುರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಆದರದಿಂದ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿಮಾಚಲನೂ ಆನಂದಿತ ನಾಗಿ ದ್ವಾರೋಚಿತ ಮಾಂಗಲಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಸಮಸ್ತ ನಾರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಮೇನಾಳೂ ಕೂಡ ಮಹೋತ್ಸವ ವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ವರನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದಳು. ಮತ್ತೆ ಅವಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೊರಟು ಹೋದಳು. ಬಳಿಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತನಗಾಗಿ ಅಣಿಗೊಳಿಸಿದ ಬಿಡಾರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಗಿರಿರಾಜನ ಅಂತಃಪುರದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕುಲದೇವಿಯ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಹೊರಟರು. ರೆಪ್ಪೆಯನ್ನೇ ಮಿಟುಕಿಸದ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಆಕೆಯ ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ನೀಲ ಅಂಜನದಂತೆ ಇತ್ತು. ಅವಳು ಮನೋಹರ ಅಂಗಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಕಟಾಕ್ಷವು ಕೇವಲ ಭಗವಾನ್ ತ್ರಿಲೋಚನನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳುತ್ತಿತ್ತು. ಇತರ ಯಾವುದೇ ಪುರುಷನ ಕಡೆಗೆ ಆಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಾಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖಕಮಲವು ಮಂದ ಮುಗುಳ್ನಗೆಯಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳು ಕಟಾಕ್ಷಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಮನೋಹಾರಿಣಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಜಡೆಯು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು. ಕಪೋಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದ ಮನೋಹರ ಪತ್ರಭಂಗಿಯು ಆಕೆಯ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತ್ತು. ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಸ್ತೂರಿಯ ಬೊಟ್ಟಿನ ಜೊತೆಗೆ ಸಿಂಧೂರದ ಬೊಟ್ಟು ಕೂಡ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಕ್ಷಃ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರತ್ನಗಳ ಸಾರಭೂತ ಹಾರಗಳಿಂದ ದಿವ್ಯ ದೀಪ್ತಿಯು ಪಸರಿಸಿತ್ತು. ರತ್ನಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೇಯೂರ, ವಂಕಿ, ಕಂಕಣಗಳಿಂದ ಆಕೆಯ ಭುಜಗಳು ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದವು. ಉತ್ತಮ ರತ್ನಮಯ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಆಕೆಯ ಕಪೋಲಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಆಕೆಯ ದಂತಪಂಕ್ತಿಯು ಮಣಿಗಳ ಹಾಗೂ ರತ್ನಗಳ ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮುಖದ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಧುವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅಧರ ಮತ್ತು ಓಷ್ಠ ತೊಂಡೆಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದವು. ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ರತ್ನಮಯ ನೂಪುರಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆಕೆಯು ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ರತ್ನಜಡಿತ ದರ್ಪಣವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಇನ್ನೊಂದು ಕೈ ಕ್ರೀಡಾಕಮಲದಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಕೆಯ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದನ, ಆಗರು, ಕಸ್ತೂರಿ, ಕೇಸರಕುಂಕುಮಗಳ ಅಂಗರಾಗವನ್ನು ಹಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆಗಳು ಉಲಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ತನ್ನ ಕೆಂಪಾದ ಅಂಗಾಲುಗಳಿಂದ ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಆದಿಕಾರಣಭೂತಾ ಜಗಜ್ಜನನಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿ ಮೇನಾಸಹಿತ ಆಕೆಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು. ತ್ರಿಲೋಚನ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ, ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷದಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಸತಿಯ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ವಿರಹ- ವೇದನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಶಿವೆಯ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ನೆಟ್ಟು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆಗ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆತುಬಿಟ್ಟನು. ಅವನ ಇಡೀ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚನ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವನು ಹರ್ಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಗೌರಿಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡತೊಡಗಿದನು. ಗೌರಿಯು ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಹೋದಳು.

ಇತ್ತ ಕಾಳಿಯು ಪುರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಅಂಬಿಕಾದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ರಮಣೀಯ ಭವನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಳು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೂ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಮಾಚಲನು ಹೇಳಿರುವ ತನ್ನ ನಿಯತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಗಿರಿರಾಜನಿಂದ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಸುಂದರ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಮ್ಮಾನಿತರಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸುಖವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸೇವೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 46)

ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತ ಶಿವನ ಆರತಿ, ಕನ್ಯಾದಾನದ ಸಮಯ ವರನೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ವಿವಾಹ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸುವುದು ವಧೂ-ವರರಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಪೂಜೆ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಿಮವಂತನು ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ವೇದಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ದುರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಶಿವ ಇವರಿಗೆ ಉಪಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಗಿರಿರಾಜನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳು ಅವನ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈದಿಕ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಆಚಾರಗಳನ್ನು ಯಥಾರ್ಥ ರೀತಿಯಿಂದ ಪಾಲಿಸಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಒಡವೆಗಳಿಂದ ಶಿವಾದೇವಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು. ಸಖಿಯರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯರು ಮೊದಲಿಗೆ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಸ್ನಾನಮಾಡಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ವಸಾಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಆಕೆಗೆ ಆರತಿ ಎತ್ತಿದರು. ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಜನನೀ ಶೈಲಪುತ್ರಿ ಸುಂದರೀ ಶಿವೆಯು ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರಾಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತಳಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲೇ ಕುಳಿತುಬಿಟ್ಟಳು. ಆಗ ಆಕೆಯ ಶೋಭೆಯು ಅವರ್ಣನೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಹದಾನಂದದಾಯಕ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯಿತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ರೀತಿಯಿಂದ ನಾನಾ ವಿಧದ ದಾನಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಇತರ ಜನರಿಗೂ ಕೂಡ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಬಹಳಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಲಾಯಿತು. ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸವದೊಂದಿಗೆ ಗೀತ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಜನರ ಮನೋರಂಜನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು - ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆನಂದೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಶಿವೆಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಶಿವನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಹಿಮಾಲಯನ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು.

ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಗರ್ಗರು ಕನ್ಯಾದಾನದ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಹಿಮಾಚಲನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಶಂಕರ ಹಾಗೂ ದಿಬ್ಬಣಿಗರನ್ನು ಕರೆಸಲು ಹೇಳಿದನು. ಮತ್ತೆ ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ಹಿಮಾಚಲನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೋಗಿ ವರ ಮತ್ತು ದಿಬ್ಬಣಿಗರನ್ನು ಬೇಗನೇ ಆಗಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ - ‘ಕನ್ಯಾದಾನದ ಉಚಿತ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಬಿಜಯಂಗೈಯಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರಾಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿ ವೃಷಭನ ಬೆನ್ನಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಹೊರಟರು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಾಡಿ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಣಿಗರೆಲ್ಲರೂ ಹಿಮಾಲಯನ ಮನೆಗೆ ನಡೆದರು. ಹಿಮಾಚಲನು ಕಳಿಸಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಣ ಪರ್ವತಗಳು ಶಂಭುವಿನ ಮುಂದೆ-ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಗವಂತನ ಮಸ್ತಕದ ಮೇಲ್ಗಡೆ ದೊಡ್ಡ ಛತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ಸುತ್ತಲೂ ಚಾಮರಗಳನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಚಪ್ಪರದ ಕೆಳಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ನಾನು, ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರ, ಲೋಕಪಾಲರು ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಉತ್ತಮ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಂಖ, ಭೇರಿ, ಆನಕ, ದುಂದುಭಿ, ಗೋಮುಖ ಮುಂತಾದ ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವರೆಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಏಕಮಾತ್ರ ಜೀವನ ಬಂಧು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪರಮೇಶ್ವರೋಚಿತ ತೇಜದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ನಡೆದು ಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಸಮಸ್ತ ದೇವೇಶ್ವರರು ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದು ಬಹಳ ಹರ್ಷೋಲ್ಲಾಸದಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ಹೂವುಗಳ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪೂಜಿತನಾಗಿ, ಅನೇಕ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಯಜ್ಞಮಂಟಪವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತರು ಶಿವನನ್ನು ವೃಷಭನ ಮೇಲಿನಿಂದ ಇಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಹೋತ್ಸವದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಅವನನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಹಿಮಾಲಯನೂ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ದೇವತೆಗಳ ಸಹಿತ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಅವನಿಗೆ ಆರತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿದರು. ಮತ್ತೆ ಮಹೋತ್ಸವದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಅವನು ಇತರ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಆದರಿಸಿದನು. ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುಸಹಿತ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ-ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪಾದ್ಯ-ಅರ್ಘ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಹಿಮಾಲಯನು ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಭವನದೊಳಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ರತ್ನಮಯ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ಶಂಕರನನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ದನು. ಹಾಗೂ ಇತರ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದನು. ಆಗ ಮೇನೆಯು ತನ್ನ ಸಖಿಯರನ್ನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಹಾಗೂ ಮುತ್ತೈದೆಯರನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿ ಬಂದು ಆನಂದದಿಂದ ಆರತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿದಳು. ಕರ್ಮಕಾಂಡವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಪುರೋಹಿತರು ಮಹಾತ್ಮಾ ಶಂಕರನಿಗೆ ಮಧುಪರ್ಕ ಪೂಜಾದಿ ಆವಶ್ಯಕ ಕೃತ್ಯಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಹರ್ಷದಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಪುರೋಹಿತರು ಪ್ರಸ್ತಾವಕ್ಕನುಸಾರ ಉತ್ತಮ ಮಂಗಲಮಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಹಿಮಾಲಯನು ಸಮಸ್ತ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತಳಾಗಿ ಅಂತರ್ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನಳಾಗಿದ್ದ ಅವನ ಕೃಶಾಂಗಿ ಕನ್ಯೆಯ ಬಳಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಅನಂತರ ಬ್ರಹಸ್ಪತಿಯೇ ಆದಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾಗಿ ಕನ್ಯಾದಾನೋಚಿತ ಲಗ್ನವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗರ್ಗರು ಪುಣ್ಯಾಹವಾಚನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಪಾರ್ವತಿಯ ಅಂಜಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಹಾಕಿಸಿದನು. ಪರಮ ಉದಾರ ಸುಮುಖಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಮೊಸರು, ಅಕ್ಷತೆ, ಕುಶ ಮತ್ತು ಜಲ ಇವುಗಳಿಂದ ರುದ್ರದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದಳು. ಅವನಿಗಾಗಿ ಶಿವೆಯು ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದಳು. ಆ ಶಿವನನ್ನು ಬಹಳ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ ಆಕೆಯು ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮತ್ತೆ ನಾನು ಮತ್ತು ಗರ್ಗಾದಿ ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ ಶಂಭುವು ಲೋಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ವಶನಾಗಿ ಶಿವೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪರಸ್ಪರ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಜಗನ್ಮಯ ಪಾರ್ವತೀ-ಪರಮೇಶ್ವರರು ಅಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತ್ರಿಭುವಗಳ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಆ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಆದಿ ದೇವಿಯರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 47)

ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ವಿವಾಹದ ಪ್ರಾರಂಭ, ಹಿಮಾಲಯನಿಂದ ಶಿವನ ಗೋತ್ರದ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆ, ನಾರದರಿಂದ ಉತ್ತರ, ಹಿಮಾಲಯನು ಕನ್ಯಾದಾನ ಮಾಡಿ ಶಿವನಿಗೆ ಬಳುವಳಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಶಿವೆಯ ಅಭಿಷೇಕ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಆಗಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಗರ್ಗಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಹಿಮವಂತನು ಕನ್ಯಾದಾನದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಆಗ ವಸಾಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ಮಹಾಭಾಗಾ ಮೇನಾಳು ಚಿನ್ನದ ಕಲಶವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಪತಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದಳು. ಅನಂತರ ಪುರೋಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ಶೈಲರಾಜನು ಪಾದ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ವಸ್ತ್ರ, ಚಂದನ, ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ವರಣ ಮಾಡಿದನು. ಬಳಿಕ ಹಿಮಾಚಲನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ - ‘ತಿಥಿಯೇ ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಕನ್ಯಾದಾನದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿರಿ. ಆ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಿದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅವರೆಲ್ಲ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರು ಕಾಲಜ್ಞಾನವುಳ್ಳವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಿಥಿಯೇ ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಸುಂದರ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಭುವಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಹಿಮಾಚಲನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನಕ್ಕು ಅವನಲ್ಲಿ - ‘ಶಂಭೋ! ನೀನು ನಿನ್ನ ಗೋತ್ರದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೊಡು. ಪ್ರವರ, ಕುಲ, ನಾಮ, ವೇದ ಮತ್ತು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸು. ಈಗ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಳೆಯಬೇಡ’. ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಹಿಮಾಚಲನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಸುಮುಖನಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಮುಖನಾದನು. ಅಶೋಚನೀಯ ನಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡಲೇ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದನು. ಆಗ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು, ಸಿದ್ಧರು - ಭಗವಂತನು ಯಾವ ಉತ್ತರವನ್ನೂ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನೋಡಿದರು. ನಾರದನೇ! ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ನೀನು ನಕ್ಕು ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸ್ಮರಿಸಿ ಗಿರಿರಾಜನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದೆ.

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು — ಪರ್ವತರಾಜನೇ! ನೀನು ಮೂಢತೆಯಿಂದ ಏನನ್ನೂ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮಹೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು, ಏನನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು ಎಂಬುದು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನೀನು ಬಹಳ ಬಹಿರ್ಮುಖನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಈಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಹರನಲ್ಲಿ ಅವನ ಗೋತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಹೇಳಲು ಅವನನ್ನು ಪ್ರೇರಿತಗೊಳಿಸಿದೆ. ನಿನ್ನ ಈ ಮಾತು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಹಾಸಜನಕವಾಗಿದೆ. ಪರ್ವತರಾಜನೇ! ಇವನ ಗೋತ್ರ, ಕುಲ, ನಾಮ ಇವು ವಿಷ್ಣು , ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳೂ ತಿಳಿಯಲಾರರು, ಹಾಗಿರುವಾಗ ಬೇರೆಯವರ ಮಾತೇನು? ಶೈಲರಾಜನೇ! ಅವನ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಬ್ರಹ್ಮರು ಲಯ ಹೊಂದುವರು. ಅದೇ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ನೀನು ಇಂದು ಕಾಳಿಯ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ಇವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೂಪವಿಲ್ಲ. ಇವನು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಅತೀತನಾದ ನಿರ್ಗುಣ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ನಿರಾಕಾರನೂ, ನಿರ್ವಿಕಾರನೂ, ಮಾಯಾಧೀಶನೂ, ಪರಾತ್ಪರನೂ ಆಗಿರುವನು. ಕುಲ, ಗೋತ್ರ, ನಾಮಗಳಿಂದ ರಹಿತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಜೊತೆಗೆ ಭಕ್ತರ ಕುರಿತು ಬಹಳ ದಯಾಳುವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಭಕ್ತರ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಇವನು ನಿರ್ಗುಣದಿಂದ ಸಗುಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಿರಾಕಾರ ನಾಗಿದ್ದರೂ ಸುಂದರ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಾಮ ನಾಗಿದ್ದರೂ ಅನೇಕ ನಾಮವುಳ್ಳವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇವನು ಗೋತ್ರಹೀನನಾಗಿದ್ದರೂ ಉತ್ತಮ ಗೋತ್ರವುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕುಲಹೀನನಾಗಿದ್ದರೂ ಕುಲೀನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಇವನು ಇಂದು ನಿನ್ನ ಅಳಿಯನಾಗಿರುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಬೇಡ. ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈ ಲೀಲಾವಿಹಾರಿ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹಿರುವನು. ಯಾರು ಎಷ್ಟೇ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಮಾಡುವ ಜ್ಞಾನೀ ದೇವರ್ಷಿಯಾದ ನೀನು ಶೈಲರಾಜನನ್ನು ತನ್ನ ಮಾತಿನಿಂದ ಹರ್ಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ ಪುನಃ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದೆ.

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು - ಶಿವೆಗೆ ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟ ಮಹಾಶೈಲನೇ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು, ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಶಂಕರನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸು, ಲೀಲೆಯಿಂದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಸಗುಣ ಮಹೇಶ್ವರನ ಗೋತ್ರ ಮತ್ತು ಕುಲವು ಕೇವಲ ನಾದವೇ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೋ. ಶಿವನು ನಾದಮಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗೂ ನಾದವು ಶಿವಮಯ ವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರ್ವಥಾ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಾದ ಮತ್ತು ಶಿವ-ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಂತರವಿಲ್ಲ ಶೈಲೇಂದ್ರನೇ! ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಲೀಲೆಗಾಗಿ ಸಗುಣ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಶಿವನಿಂದ ನಾದವೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯನೇ! ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಂಕರನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ನಾನು ಇಂದೂ ಕೂಡ ವೀಣೆಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನಿಗೆ ಸಂತೋಷ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ವಿಸ್ಮಯವು ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಅನಂತರ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ವಿಸ್ಮಯರಹಿತರಾಗಿ ನಾರದರನ್ನು ಭಲೇ! ಭಲೇ! ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದರು. ಮಹೇಶ್ವರನ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ವಿದ್ವಾಂಸರೆಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡಿ ಕೊಂಡರು. ‘ಆಹಾ! ಯಾರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಈ ವಿಶಾಲ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿರುವುದೋ, ಯಾರು ಪರಾತ್ಪರತರ, ಆತ್ಮಬೋಧಸ್ವರೂಪ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಭಾವದಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿರುವನೋ, ಆ ತ್ರಿಲೋಕನಾಥ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವನ್ನು ಇಂದು ನಾವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದೆವು.’

ಅನಂತರ ಹಿಮಾಲಯನು ವಿಧಿ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ತನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು. ಕನ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಅವನು -

ಇಮಾಂ ಕನ್ಯಾಂ ತುಭ್ಯಮಹಂ ದದಾಮಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ।

ಭಾರ್ಯಾರ್ಥಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣೀಷ್ವ ಪ್ರಸೀದ ಸಕಲೇಶ್ವರ ॥

‘ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನನ್ನ ಈ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಈಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಸರ್ವೇಶ್ವರನೇ! ಕನ್ಯಾದಾನದಿಂದ ನೀನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಹಿಮಾಚಲನು ತನ್ನ ಪುತ್ರೀ ತ್ರಿಲೋಕಜನನೀ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಆ ಮಹಾದೇವ ರುದ್ರನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶಿವೆಯ ಕೈಯನ್ನು ಶಿವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಶೈಲರಾಜನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು. ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಮನೋರಥವೆಂಬ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಪರಮೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವೇದಮಂತ್ರ ಉಚ್ಚಾರಪೂರ್ವಕ ಗಿರಿಜೆಯ ಕರಕಮಲವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು. ಮುನಿಯೇ! ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಸ್ವರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ‘ಕೋಽದಾತ್’* ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಹಾನ್ ಆನಂದದಾಯಕ ಉತ್ಸವವು ನಡೆಯಿತು. ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಶಬ್ದವು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. ಎಲ್ಲ ಜನರು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷತುಂಬಿ ಸಾಧುವಾದವನ್ನು ನುಡಿಯುತ್ತಾ ನಮಸ್ಕರಿಸತೊಡಗಿದರು. ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಡತೊಡಗಿದರು, ಅಪ್ಸರೆಯರು ನೃತ್ಯ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಹಿಮಾಚಲನ ನಗರದ ಜನರೂ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಮಹೋತ್ಸವದ ಜೊತೆಗೆ ಪರಮ ಮಂಗಲವನ್ನು ಆಚರಿಸತೊಡಗಿದರು. ನಾನು, ವಿಷ್ಣು , ಇಂದ್ರನೇ - ಆದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುನಿಗಳು ಹರ್ಷಗೊಂಡರು. ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅನಂತರ ಶೈಲರಾಜ ಹಿಮಾಚಲನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಶಿವೆಯ ಕನ್ಯಾದಾನವನ್ನು ಯಥೋಚಿತ ಸಾಂಗತೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಬಳಿಕ ಅವನ ಬಂಧುಗಳು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಶಿವೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ನಾನಾ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಉತ್ತಮದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು. ಹಿಮಾಲಯನು ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ದ್ರವ್ಯ, ರತ್ನ, ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಗೋವುಗಳು, ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕುದುರೆಗಳು, ಕೋಟ್ಯಾವಧಿ ಆನೆಗಳು, ಅಷ್ಟೇ ಸುವರ್ಣಜಡಿತ ರಥಗಳು ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ಕಲ್ಯಾಣಮಯಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ ಹಿಮಾಲಯನು ಕೃತಾರ್ಥನಾದನು. ಬಳಿಕ ಶೈಲರಾಜನು ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ವೇದವೇತ್ತಾ ಹಿಮಾಚನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಮುನಿಗಳು ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಶಿವೆಯ ತಲೆಯಮೇಲೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಆ ಅಭಿಷೇಕದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಆನಂದದಾಯಕ ಮಹೋತ್ಸವವು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

* ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾ-ಪ್ರತಿಗ್ರಹದ ಬಳಿಕ ವರನು ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುವನು. ಪೂರ್ಣಮಂತ್ರವು ಹೀಗಿದೆ -

ಕೋಽದಾತ್ಕಸ್ಮಾ ಅದಾತ್ಕಾಮೋಽದಾತ್ಕಾಮಾಯಾದಾತ್ಕಾಮೋದಾತಾ ಕಾಮಃ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀತಾ ಕಾಮೈತತ್ತೇ ।

(ಶು - ಯಜುರ್ವೇದ ಸಂಹಿತಾ 7/48)

(ಅಧ್ಯಾಯ 48)

ವಧೂ-ವರರಿಂದ ಕುಲದೇವತಾ ಪೂಜೆ, ಅವರಿಂದ ಲೋಕಾಚಾರದ ಪಾಲನೆ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮಹೇಶ್ವರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಅಗ್ನಿಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಅಯ್ಯಾ! ಆಗ ಕಾಳಿಯ ಸಹೋದರ ಮೈನಾಕನು ಅರಳುಗಳ ಅಂಜಲಿಯನ್ನು ತುಂಬಿದನು ಕಾಳಿ ಹಾಗೂ ಶಿವರಿಬ್ಬರೂ ಲಾಜಾಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದರು.

ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಶಿವೆ-ಶಿವ ಇವರ ಉಳಿದ ವಿವಾಹದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದೆನು. ಮತ್ತೆ ದಂಪತಿಗಳ ಮಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯಿತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವರಿಗೆ ಆದರದಿಂದ ಧ್ರುವನ ದರ್ಶನಮಾಡಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಹೃದಯಾಲಂಭನದ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಶಿವೆಯ ಬೈತಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಸಿಂಧೂರವನ್ನು ಹಚ್ಚಿದನು. ಆಗ ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನಿ ಉಮೆಯ ಶೋಭೆ ಅದ್ಭುತ ಹಾಗೂ ಅವರ್ಣನೀಯ ವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆದೇಶದಂತೆ ಆ ಶಿವದಂಪತಿಗಳು ಒಂದೇ ಆಸನದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿ ಭಕ್ತರ ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಶೋಭಿಸತೊಡಗಿದರು. ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಅದ್ಭುತ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಆ ನವದಂಪತಿಗಳು ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಂಸ್ರವ ಪ್ರಾಶನ* ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಆ ವೈವಾಹಿಕ ಯಜ್ಞವು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಲೋಕಸ್ರಷ್ಟಾ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನನಗೆ ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ಶಂಭುವು ಆಚಾರ್ಯನಿಗೆ ಗೋ ದಾನಮಾಡಿದನು. ಹೇಳಿರುವ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಮಂಗಲದಾಯಕ ದಾನಗಳನ್ನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಅವನು ಅನೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ನೂರು-ನೂರು ಸುವರ್ಣ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು. ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ರತ್ನಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗೂ ಇತರ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನರಾದರು ಮತ್ತು ಜೋರಾಗಿ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಧ್ವನಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಾಂಗಲಿಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಯಿತು. ವಾದ್ಯಗಳ ಕರ್ಣಾನಂದ ಧ್ವನಿಯು ಎಲ್ಲರ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಅನಂತರ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು, ನಾನು, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಜನರು ಗಿರಿರಾಜನಿಂದ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಬಿಡದಿಗೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟೆವು. ಆಗ ಹಿಮಾಲಯನಗರದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಆನಂದಮಗ್ನರಾಗಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕುಲದೇವಿಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರೆಲ್ಲರು ಆದರದಿಂದ ವಧೂ-ವರರಿಂದ ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಆಗ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪರಮಾನಂದದಾಯಕ ಮಹೋತ್ಸವವು ನಡೆಯಿತು. ಅನಂತರ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಆ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಪರಮ ದಿವ್ಯ ವಾಸಭವನ (ಕೌತುಕಾಗಾರ)ಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಗಿರಿರಾಜನ ನಗರದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮಂಗಲಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಆ ನವದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಕೇಲಿಗೃಹಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಜಯಧ್ವನಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವರ ಸೆರಗಿನ ಮತ್ತು ಶಲ್ಯದ ಗಂಟನ್ನು ಬಿಚ್ಚುವ ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯ ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

* ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಸ್ರುವೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಕುವ ವಿಧಿಯಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಹುತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಕ್ಷಣಿ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ತುಪ್ಪವನ್ನು ‘ಸಂಸ್ರವ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನು ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುವನು. ಇದನ್ನೇ ಸಂಸ್ರಾವ ಪ್ರಾಶನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ನೂತನ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಹದಿನಾರು ದಿವ್ಯ ನಾರಿಯರು ಬಹಳ ಆದರದೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರ ಹೆಸರು ಇಂತಿತ್ತು - ಸರಸ್ವತೀ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಸಾವಿತ್ರೀ, ಗಂಗಾ, ಅದಿತಿ, ಶಚೀ, ಲೋಪಾಮುದ್ರಾ, ಅರುಂಧತೀ, ಅಹಲ್ಯಾ, ತುಲಸೀ, ಸ್ವಾಹಾ, ರೋಹಿಣೀ, ಪೃಥಿವೀ, ಶತರೂಪಾ, ಸಂಜ್ಞಾ ಹಾಗೂ ರತಿ. ಈ ದೇವಾಂಗನೆಯರು ಹಾಗೂ ಮನೋಹಾರಿಣೀ ದೇವಕನ್ಯೆಯರು, ನಾಗಕನ್ಯೆಯರು, ಮುನಿಕನ್ಯೆಯರು ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಎಣಿಸಲು ಯಾರು ತಾನೇ ಸಮರ್ಥರಾಗುವರು? ಅವರು ನೀಡಿದ ರತ್ನಮಯ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಕುಳಿತನು. ಆಗ ಅವರು ಶಿವನಲ್ಲಿ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ವಿನೋದಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. ಅನಂತರ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ, ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಕರ್ಪೂರ ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡನು.

ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲ ಸಮಯವೆಂದರಿತು ಪ್ರಸನ್ನಳಾದ ರತಿಯು ದೀನವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು - ‘ಭಗವನ್! ಪಾರ್ವತಿಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣಮಾಡಿ ನೀನು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದೆ. ಸರ್ವಥಾ ಸ್ವಾರ್ಥರಹಿತ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣನಾಥನನ್ನು ಏಕೆ ಭಸ್ಮ ಮಾಡಿದೆ ಹೇಳು. ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸು. ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಮಸಂಬಂಧೀ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಜಾಗ್ರತಗೊಳಿಸು. ನಿನಗೆ ಮತ್ತು ನನಗೆ ಸಮಾನರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ವಿಯೋಗಜನಿತ ಸಂತಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡು. ಮಹೇಶ್ವರ! ನಿಮ್ಮ ಈ ವಿವಾಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಸುಖಿಯಾದರು. ಕೇವಲ ನಾನೇ ನನ್ನ ಪತಿಯಿಲ್ಲದೆ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವೆನು. ದೇವ! ಶಂಕರ! ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ಸನಾಥಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು. ದೀನಬಂಧುವೇ! ಪರಮ ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿಸು. ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಸಹಿತ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ನೀನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರು ಸಮರ್ಥರು ಇದ್ದಾರೆ? ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆಮಾಡು. ದೀನರ ಮೇಲೆ ದಯೆಮಾಡುವ ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವ ನೀನು ಈ ವಿವಾಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನೂ ಕೂಡ ಉತ್ಸವಸಂಪನ್ನ ಳನ್ನಾಗಿಸು. ನನ್ನ ಪ್ರಾಣನಾಥನು ಜೀವಿತನಾದಾಗಲೇ ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಸುಂದರ ವಿಹಾರ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಸರ್ವೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥ ನಾಗಿರುವೆ? ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನೇ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿರುವೆ. ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಸರ್ವೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ರತಿಯು ಗಂಟುಕಟ್ಟಿದ ಕಾಮದೇವನ ಶರೀರದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಶಂಭುವಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಳು ಹಾಗೂ ಅವನಿದುರು ಹಾ ನಾಥಾ! ನಾಥಾ! ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅಳತೊಡಗಿದಳು. ರತಿಯ ಅಳುವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸರಸ್ವತಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವಿಯರೂ ಅಳತೊಡಗಿದರು. ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ದೀನ ವಾಣಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದರು - ಪ್ರಭೋ! ನಿನ್ನ ಹೆಸರು ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಎಂದಿದೆ. ನೀನು ದೀನ ಬಂಧು ಮತ್ತು ದಯಾ ಸಮುದ್ರನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಮನಿಗೆ ಜೀವನದಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ರತಿಯನ್ನು ಉತ್ಸಾಹಿತಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಅವರೆಲ್ಲರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಆ ಕರುಣಾಸಾಗರ ಪ್ರಭುವು ತತ್ಕಾಲವೇ ರತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಗೈದನು. ಭಗವಾನ್ ಶೂಲಪಾಣಿಯ ಅಮೃತಮಯ ದೃಷ್ಟಿಯು ಬೀಳುತ್ತಲೇ ಮೊದಲಿನಂತೆ ರೂಪ, ವೇಷ, ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಅದ್ಭುತ ಮೂರ್ತಿಧಾರೀ ಸುಂದರ ಕಾಮದೇವನು ಆ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಮೊದಲಿದ್ದಂತೆ ರೂಪ, ಆಕೃತಿ, ಮಂದವಾದ ಮುಗುಳ್ನಗೆ, ಧನುಷ್ಯ-ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ರತಿಯು ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿದಳು. ಅವಳು ಕೃತಾರ್ಥಳಾದಳು. ರತಿಯು ಪ್ರಾಣನಾಥನನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ಸ್ತುತಿಸಿದಳು. ಪತ್ನೀಸಹಿತ ಕಾಮನು ಮಾಡಿದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ದಯಾರ್ದ್ರಹೃದಯಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಂಕರನು ಹೇಳಿದನು — ಮನೋಭವ! ಪತ್ನೀಸಹಿತ ನೀನು ಮಾಡಿದ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ನಾನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಟನಾಗುವ ಕಾಮನೇ! ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ ವರವನ್ನು ಬೇಡು, ನಾನು ನೀಡುತ್ತಿರುವೆನು.

ಶಂಭುವಿನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಾಮದೇವನು ಮಹದಾನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು ಮತ್ತು ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು, ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ಗದ್ಗದವಾಣಿಯಿಂದ ನುಡಿದನು.

ಕಾಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೇವ ದೇವ ಮಹಾದೇವ! ಕರುಣಾಸಾಗರ ಪ್ರಭೋ ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ ಆನಂದದಾಯಕನಾಗು. ಪ್ರಭೋ! ಹಿಂದೆ ನಾನು ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿಬಿಡು. ಸ್ವಜನರ ಕುರಿತು ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸು.

ಕಾಮದೇವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ - ‘ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಗುತ್ತಾ ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ಕಾಮದೇವ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಭಯವನ್ನು ಬಿಡು. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು ಮತ್ತು ಈ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆಯೇ ಇರು.

ಅನಂತರ ಕಾಮನು ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಹೊರಗೆ ಬಂದನು. ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಆ ವಾಸಭವನದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಎಡಕ್ಕೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಮೃಷ್ಟಾನ್ನ ಭೋಜನ ಮಾಡಿದನು. ಪಾರ್ವತಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಶಿವನ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಸಿಹಿಮಾಡಿದಳು. ಅನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಲೋಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಆವಶ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತನ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಬಿಡದಿಗೆ ಮರಳಿದನು.

ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ಮಹೋತ್ಸವವು ನಡೆಯಿತು. ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳ ಧ್ವನಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ಜನರು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ* ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸತೊಡಗಿದರು. ಬಿಡದಿಗೆ ಬಂದು ಶಿವನು ಲೋಕಾಚಾರವಶ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಮತ್ತು ನನಗೂ ತಲೆಬಾಗಿದನು, ಮತ್ತೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಶಿವನನ್ನು ವಂದಿಸಿದರು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಜಯ-ಜಯಕಾರ, ನಮಸ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ವೇದಧ್ವನಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ಅನಂತರ ನಾನು, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದೆವು. ಗಿರಿಜಾನಾಯಕ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಯಥೋಚಿತ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಲೀಲೆಯಿಂದ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಮಹೇಶ್ವರ ಶಂಭುವು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಸಮ್ಮಾನಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಅಪ್ಪಣೆಪಡೆದು ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ವಿಶ್ರಾಮಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು.

* ಅಮರ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಅಥವಾ ಅರ್ವಾಚೀನ ವಾದ್ಯಗಳು ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಹೆಸರು ಇಂತಿವೆ - ತತ, ಆನದ್ಧ, ಸುಷಿರ ಮತ್ತು ಘನ. ತತ ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂತಿಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಿರುತ್ತದೆ, ವೀಣೆ, ಸಿತಾರ್, ಇತ್ಯಾದಿ. ಚರ್ಮವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಮಡೆಸಲಾಗುವುದನ್ನು ಆನದ್ಧ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಡೋಲು, ಮೃದಂಗ, ತಬಲಾ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಂಧ್ರಗಳಿದ್ದು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಊದಿ ನುಡಿಸುವುದು ಸುಷಿರ, ಕೊಳಲು, ಶಂಖ, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಇತ್ಯಾದಿ. ಕಂಚಿನ ತಾಳಕ್ಕೆ ಘನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 49-51)

ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಸಜ್ಜೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆದು ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಶಿವನು ತನ್ನ ಬಿಡದಿಗೆ ಆಗಮನ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅಯ್ಯಾ! ಅನಂತರ ಭಾಗ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ಚತುರನೂ ಆದ ಹಿಮವಂತನು ದಿಬ್ಬಣಿಗರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಲು ತನ್ನ ಅಂಗಳವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಪುತ್ರರನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪರ್ವತರನ್ನು ಕಳಿಸಿ ಶಿವಸಹಿತ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಊಟಕ್ಕಾಗಿ ಆಮಂತ್ರಿಸಿದನು. ಎಲ್ಲ ಜನರು ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೆ ತುಂಬು ಆದರದಿಂದ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಲಾಯಿತು. ಭೋಜನದ ಬಳಿಕ ಕೈತೊಳೆದು ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ವಿಶ್ರಾಮಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಬಿಡದಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಮೇನಾಳ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಸಾಧ್ವೀ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಮಹಾನ್ ಉತ್ಸವದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಸುಂದರ ಸಜ್ಜೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮೇನಾಳು ನೀಡಿದ ಮನೋಹರ ರತ್ನ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಆನಂದಿತನಾದ ಶಂಭುವು ಆ ಸಜ್ಜೆಮನೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ಆ ಭವನವು ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಸಾವಿರಾರು ರತ್ನಮಯ ದೀಪಗಳ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ರತ್ನಮಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ರತ್ನಮಯ ಕಲಶಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದ್ದರು. ಮುತ್ತಿನ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಇಡೀ ಭವನವು ಝಗ-ಝಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ರತ್ನಮಯ ದರ್ಪಣಗಳಿಂದ ಶೋಭಾಸಂಪನ್ನವಾಗಿ ಶ್ವೇತ ಚಾಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಮುಕ್ತಾಮಣಿಗಳ ಝಲ್ಲರಿಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋದ ಆ ಸಜ್ಜೆಭವನವು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧಶಾಲಿಯಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಉಪಮಾತೀತವಾಗಿದ್ದು, ಮಹಾದಿವ್ಯ, ಅತಿವಿಚಿತ್ರ, ಪರಮ ಮನೋಹರ ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ವಿಧ ರಚನೆಗಳ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ್ದರು. ಶಿವನೇ ಕೊಟ್ಟ ಮಹಾನ್ ವರದ ಅನುಪಮ ಪ್ರಭಾವವು ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಶೋಭಾಮಯ ಭವನವು ಶಿವಲೋಕವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಸುಗಂಧಿತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಸುವಾಸಿತ ಹಾಗೂ ಸುಂದರ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಚಂದನ ಮತ್ತು ಅಗರುವಿನ ಸಮ್ಮಿಲಿತ ಸುಗಂಧವು ಹರಡಿತ್ತು. ಆ ಭವನದಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಸಜ್ಜೆಯನ್ನು ಹಾಸಿದ್ದರು. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಆ ಭವನವು ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ವಿಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ರತ್ನಗಳ ಸಾರಭೂತ ಮಣಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸುಂದರ ಹಾರಗಳಿಂದ ಆ ಶಯ್ಯಾಗೃಹವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಕೃತ್ರಿಮ ವೈಕುಂಠ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ, ಕೈಲಾಸ, ಇಂದ್ರಭವನ ಹಾಗೂ ಶಿವಲೋಕ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಆಶ್ಚರ್ಯಜನಕ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾದ ಆ ಸಜ್ಜೆ ಮನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅತಿರಮಣೀಯ ರತ್ನಜಡಿತ ಉತ್ತಮ ಮಂಚದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಲೀಲಾಪೂರ್ವಕ ಮಲಗಿದನು. ಇತ್ತ ಹಿಮಾಲಯನು ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜನರಿಗೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.

ಶೈಲರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಹೀಗೆ ಆವಶ್ಯಕ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಶಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆದು ಬೆಳಗಾಯಿತು. ಪ್ರಭಾತಕಾಲವಾದಾಗ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪುರುಷರು ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆನಂದದಿಂದ ಎದ್ದು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟದೇವನಾದ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಬೇಗ-ಬೇಗನೇ ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬಳಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿದರು. ಯೋಗಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧರ್ಮವು ನಾರಾಯಣನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಸಜ್ಜೆಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಯೋಗೀಶ್ವರ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ - ‘ಪ್ರಮರ್ಥಗಣಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಏಳು! ಏಳು! ನಿನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಲಿ. ನೀನು ನಮಗೂ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿಯಾಗು. ಶಯ್ಯಾಮಂದಿರ ದಿಂದ ಹೊರಟು, ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರನ್ನು ಕೃತಾರ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು’ ಎಂದು ನುಡಿದನು.

ಧರ್ಮದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ನಕ್ಕುಬಿಟ್ಟನು. ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ ಶಯ್ಯೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ನಗುತ್ತಾ ಧರ್ಮನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ನೀನು ಮುಂದೆ ನಡೆ. ನಾನೂ ಬೇಗನೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವೆನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಧರ್ಮವು ಬಿಡದಿಗೆ ಹೋದನು. ಬಳಿಕ ಶಂಭುವೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಹೊರಟನು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಮಂಗಲ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅನಂತರ ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಶಂಭುವು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಬಿಡದಿಗೆ ಹೋದನು. ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ಭಾರೀ ಉತ್ಸವನಡೆಯಿತು. ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಧ್ವನಿಯು ಕೇಳತೊಡಗಿತು. ಜನರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸತೊಡಗಿದರು. ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಶಂಭುವು ಲೋಕಾಚಾರವಶನಾಗಿ ಮುನಿಗಳಿಗೆ, ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮತ್ತು ನನಗೂ ವಂದಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ದೇವತೆಗಳು ಆತನನ್ನು ವಂದಿಸಿದರು. ಆಗ ಜಯ-ಜಯಕಾರ, ನಮಸ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ವೇದಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರದ ಮಂಗಲಮಯ ಧ್ವನಿಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗದ್ದಲವೇ ಉಂಟಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 52)

ದಿಬ್ಬಣವು ಕೆಲವು ದಿನ ಉಳಿಯುವುದು, ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಸಮಜಾಯಿಸಿದಾಗ ಹಿಮವಂತನು ದಿಬ್ಬಣಿಗರನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಡಲು ಒಪ್ಪುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅನಂತರ ವಿಷ್ಣುವೇ, ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ವಿಚಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಹಿಮಾಚಲನು ದಿಬ್ಬಣಿಗರ ಬಿಡದಿಗೆ ಬಂದು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಊಟಕ್ಕಾಗಿ ಆಮಂತ್ರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ ಹಿಮವಂತನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ವಿಧಾನದಿಂದ ಭೋಜನೋತ್ಸವದ ಸಿದ್ಧತೆಗೆ ತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಕಂಠತೆಯಿಂದ ಭೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿವಾರ ಸಹಿತ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಯಥೋಚಿತ ರೀತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕರೆಸಿದನು. ಶಂಭುವಿನ, ವಿಷ್ಣುವಿನ, ನನ್ನ ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ, ಮುನಿಗಳ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಇತರ ಎಲ್ಲರ ಚರಣಗಳನ್ನು, ಆದರದಿಂದ ತೊಳೆದು, ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಗಿರಿರಾಜನು ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರೊಂದಿಗೆ ಆ ಎಲ್ಲ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಸರಸ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು. ನನ್ನೊಂದಿಗೆ, ವಿಷ್ಣು , ಶಂಭುವಿನೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿದರು. ನಾರದನೇ! ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಭೋಜನ ಮತ್ತು ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ತೃಪ್ತರಾದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಹಿಮಾಲಯನಿಂದ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಬಿಡದಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಮುನಿಯೇ! ಇದೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಮೂರನೆಯ ದಿನವೂ ಗಿರಿರಾಜನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ದಾನ, ಮಾನ, ಆದರದಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿದನು. ನಾಲ್ಕನೆಯ ದಿನ ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಚತುರ್ಥೀ ಕರ್ಮವು ನಡೆಯಿತು. ಅದಾಗದೆ ವಿವಾಹ ಯಜ್ಞವು ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ನಾನಾ ವಿಧದ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯಿತು. ಸಾಧುವಾದ, ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಧ್ವನಿಗಳಾದುವು. ಬಹಳಷ್ಟು ಉದಾರವಾಗಿ ದಾನಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಸುಂದರ ಗಾನ-ನೃತ್ಯಗಳು ನಡೆದವು. ಐದನೆಯ ದಿನ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಬಹಳ ಹರ್ಷ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಶೈಲರಾಜನಲ್ಲಿ - ‘ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಈಗ ಹೊರಡಬೇಕೆಂದಿದ್ದೇವೆ. ಅಪ್ಪಣೆಯಾಗಬೇಕು’. ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮವಂತನು ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು. ‘ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕೆಲವು ದಿನ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡಿರಿ.’ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು , ವಿಷ್ಣುವನ್ನು , ನನ್ನನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಜನರನ್ನೂ ಅನೇಕ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ವಿಶೇಷ ಆದರ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು.

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಹಳ ದಿನಗಳು ಕಳೆದುಹೋದುವು. ಆಗ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಗಿರಿರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು. ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಹಿಮವಂತನ ಮತ್ತು ಮೇನಾದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಯೋಚಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದರು. ಪರಮ ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವರ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದರು. ಮುನಿಯೇ! ಅವರು ಸಮಜಾಯಿಸಿದಾಗ ಗಿರಿರಾಜನು ದಿಬ್ಬಣಿಗರನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಬಳಿಕ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಶೈಲರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನು ದೇವತೆಗಳ ಸಹಿತ ಕೈಲಾಸದ ಯಾತ್ರೆಗಾಗಿ ಹೊರಟಾಗ ಮೇನಾಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಳತೊಡಗಿದಳು. ಹಾಗೂ ಆ ಕೃಪಾನಿಧಾನನಲ್ಲಿ ನುಡಿದಳು.

ಮೇನಾ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಕೃಪಾನಿಧೇ! ದಯಮಾಡಿ ನನ್ನ ಶಿವೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಲಾಲನೆ - ಪಾಲನೆ ಮಾಡು. ನೀನು ಆಶುತೋಷನಾಗಿರುವೆ. ಪಾರ್ವತಿಯಿಂದ ಏನಾದರೂ ಅಪರಾಧ ನಡೆದರೆ ಕ್ಷಮಿಸಿಬಿಡು. ನನ್ನ ಮಗಳು ಜನ್ಮ- ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳ ಭಕ್ತಳಾಗಿರಲಿ ಹಾಗೂ ಇರುವಳು. ಅವಳಿಗೆ ಮಲಗಿದಾಗ ಎದ್ದಾಗಲೂ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹಾದೇವನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಗಮನವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮೃತ್ಯುಂಜಯನೇ! ನಿನ್ನ ಕುರಿತಾದ ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಇವಳು ಹರ್ಷದ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಪುಳಕಿತಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ನಿನ್ನ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸತ್ತಂತೆ ಮೌನಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮೇನಕೆಯು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಅವರಿಬ್ಬರ ಮುಂದೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಮೂರ್ಛಿತಳಾದಳು. ಆಗ ಮಹಾದೇವನು ಮೇನಾಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾ ಎಚ್ಚರಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಅವಳಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹೋತ್ಸವ ಪೂರ್ವಕ ಹೊರಟನು. ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟರು. ಅವರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿಮಾಚಲಪುರಿಯ ಹೊರಗಿನ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಶಿವನೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಹರ್ಷೋಲ್ಲಾಸದಿಂದ ನಿಂತುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಶಿವೆಯ ಆಗಮನವನ್ನು ಪ್ರತೀಕ್ಷಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಿವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಶಿವೆಯ ಯಾತ್ರೆಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಅದು ವಿರಹ ವ್ಯಥೆ ಮತ್ತು ಆನಂದ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 53)

ಮೇನೆಯ ಇಚ್ಛೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಓರ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯು ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಪತಿವ್ರತಾಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಹಿಮಾಲಯನಲ್ಲಿ - ‘ಗಿರಿರಾಜನೇ! ಈಗ ನೀನು ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರಿ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯ ಪ್ರಯಾಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೇಗನೇ ಮಾಡು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಭಾವೀ ವಿರಹವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಗಿರಿರಾಜನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ವಿಷಾದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋದನು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಶೈಲರಾಜನು ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮೇನಾಳಿಗೆ ಸಂದೇಶ ಕಳಿಸಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಹಿಮವಂತನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದು ಹರ್ಷ, ಶೋಕಕ್ಕೆವಶಳಾದ ಮೇನಾಳು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಳ್ಳಲು ತೊಡಗಿದಳು. ಶೈಲರಾಜನ ಪ್ರಿಯಪತ್ನೀ ಮೈನಾದೇವಿಯು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವೈದಿಕ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಕುಲಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಆಗ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದಳು. ಮತ್ತೆ ಆಕೆಯು ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ರತ್ನಜಡಿತ ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ರಾಜೋಚಿತವಾಗಿ ಶೃಂಗರಿಸಿದಳು. ಅನಂತರ ಮೇನಾಳ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಅರಿತ ಓರ್ವ ಸತೀ-ಸಾಧ್ವೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪತ್ನಿಯು ಗಿರಿಜೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದಳು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಗಿರಿರಾಜ ಕಿಶೋರಿಯೇ! ನೀನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಇದು ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತಹುದೂ, ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದೂ, ಕೇಳಿದವರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದೂ ಆಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪತಿವ್ರತಾ ನಾರಿಯೇ ಧನ್ಯಳು, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ. ಅವಳೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜನೀಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಪತಿವ್ರತೆಯು ಎಲ್ಲ ಜನರನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವವಳೂ, ಸಮಸ್ತ ಪಾಪರಾಶಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವಳೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ. ಶಿವೇ! ಪತಿಯನ್ನು ಪರಮೇಶ್ವರನಂತೆ ತಿಳಿದು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಅವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವಳು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಳು.* ಸಾವಿತ್ರಿ, ಲೋಪಾಮುದ್ರೆ, ಅರುಂಧತಿ, ಶಾಂಡಿಲೀ, ಶತರೂಪಾ, ಅನುಸೂಯಾ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ , ಸ್ವಧಾ, ಸತೀ, ಸಂಜ್ಞಾ, ಸುಮತಿ, ಶ್ರದ್ಧಾ, ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಹಾ ಇವರು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಾಧ್ವಿಯರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಸ್ತಾರ ಭಯದಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಬಲದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಜನರಲ್ಲಿ ಪೂಜನೀಯರೂ, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ಹಾಗೂ ಮುನೀಶ್ವರರಿಗೂ ಮಾನನೀಯರೂ ಆಗಿರುವರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ತನ್ನ ಪತಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸದಾ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವನು ದೀನದಯಾಳುವೂ, ಎಲ್ಲರ ಸೇವನೀಯನೂ, ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯನೂ ಆಗಿರುವನು. ಶ್ರುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪತಿವ್ರತಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ಮಹಾನ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಷ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮವು ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

* ಧನ್ಯಾ ಪತಿವ್ರತಾ ನಾರೀ ನಾನ್ಯಾ ಪೂಜ್ಯಾ ವಿಶೇಷತಃ । ಪಾವನೀ ಸರ್ವಲೋಕಾನಾಂ ಸರ್ವಪಾಪೌಘನಾಶಿನೀ ॥

ಸೇವತೇ ಯಾ ಪತಿಂ ಪ್ರೇಮ್ಣಾ ಪರಮೇಶ್ವರವಚ್ಛಿವೇ । ಇಹ ಭುಕ್ತ್ವಾಖಿಲಾನ್ ಭೋಗಾನಂತೇ ಪತ್ಯಾ ಶಿವಾಂ ಗತಿಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 54/9-10)

ಪಾತಿವ್ರತ್ಯ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾಗಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪತಿಯ ಭೋಜನವಾದ ಮೇಲೆಯೇ ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಕು. ಶಿವೇ! ಪತಿಯು ನಿಂತಿರುವಾಗ ಸಾಧ್ವಿ ಸ್ತ್ರೀಯು ನಿಂತಿರಬೇಕು. ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀಯು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪತಿಯು ಮಲಗಿದ ಬಳಿಕವೇ ಮಲಗಬೇಕು, ಅವನು ಏಳುವ ಮೊದಲೇ ಏಳಬೇಕು. ಅವಳು ಕಪಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸದಾ ಅವನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಶಿವೇ! ಸಾಧ್ವೀ ಸ್ತ್ರೀಯು ವಸ್ತ್ರಾಭೂಷಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತಳಾಗದೆ ಪತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬೀಳಬಾರದು. ಪತಿಯು ಕಾರ್ಯನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆ, ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆಯು ಶೃಂಗಾರ ಎಂದೂ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀಯು ಎಂದೂ ಪತಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು. ಪತಿಯು ಕಟುವಚನಗಳನ್ನಾಡಿದರೂ ಆಕೆಯು ತಿರುಗಿ ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತನ್ನು ಆಡಬಾರದು. ಪತಿಯು ಕರೆದಾಗ ಅವಳು ಎಲ್ಲ ಮನೆ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೂಡಲೇ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ - ‘ಸ್ವಾಮಿ! ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ದಾಸಿಯನ್ನೂ ಕರೆದಿರುವಿರಿ? ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನಗೆ ಆದೇಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಪತಿಯು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನ ಹೃದಯದಿಂದ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಅವಳು ಮನೆ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ನಿಲ್ಲಬಾರದು. ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಬಾರದು. ಯಾವುದೇ ಗುಟ್ಟಾದ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಮುಂದೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬಾರದು. ಪತಿಯು ಹೇಳದಿದ್ದರೂ ಅವನಿಗೆ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಅವನ ಹಿತ-ಸಾಧನೆಗಾಗಿಯೇ ಯಥೋಚಿತ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಪತಿಯ ಆಜ್ಞೆ ಪಡೆಯದೆ ಎಲ್ಲೂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಬಾರದು. ಜನರ ಗದ್ದಲದಿಂದ, ತುಂಬಿದ ಸಭೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಜಾತ್ರೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ಉತ್ಸವಗಳಿಂದ ದೂರವುಳಿಯಬೇಕು. ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಸ್ತ್ರೀಯು ತನ್ನ ಪತಿಯ ಚರಣೋದಕವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಅವನಲ್ಲೇ ಸಕಲ ತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ.*

* ತೀರ್ಥಾರ್ಥಿನೀ ತು ಯಾ ನಾರೀ ಪತಿಪಾದೋದಕಂ ಪಿಬೇತ್ । ತಸ್ಮಿನ್ ಸರ್ವಾಣಿ ತೀರ್ಥಾನಿ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣಿ ಚ ನ ಸಂಶಯಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 54/25)

ಪತಿವ್ರತಾ ನಾರಿಯು ಪತಿಯ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟವನ್ನು ಪರಮಪ್ರಿಯ ಭೋಜನವೆಂದು ತಿಳಿದು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಪತಿಯು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಮಹಾಪ್ರಸಾದವೆಂದು ತಿಳಿದು ಶಿರಸಾವಹಿಸಬೇಕು. ದೇವತೆ, ಪಿತೃಗಳು, ಅತಿಥಿ, ಸೇವಕವರ್ಗ, ಗೋವು ಹಾಗೂ ಭಿಕ್ಷು ಸಮುದಾಯ ಇವರುಗಳಿಗೆ ಅನ್ನದ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡದೆ ಎಂದೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಬಾರದು. ಪಾತಿವ್ರತ್ಯ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾಗಿರುವ ಗೃಹದೇವಿಯು ಮನೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪವಾಗಿಟ್ಟು, ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿಸಬೇಕು. ಗೃಹಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಶಲಳಾಗಿದ್ದು, ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಖರ್ಚಿನ ಕುರಿತು ಸದಾ ಕೈ ಹಿಂದಾಗಿರಬೇಕು. ಪತಿಯ ಅಪ್ಪಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಉಪವಾಸ-ವ್ರತಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದರ ಯಾವುದೇ ಫಲವು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅವಳು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ನರಕಗಾಮಿನಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಪತಿಯು ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಕ್ರೀಡಾವಿನೋದಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ಮನೋರಂಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಂತರಿಕ ಕಾರ್ಯ ಬಿದ್ದರೂ ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀಯು ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಎಬ್ಬಿಸಬಾರದು. ಪತಿಯು ನಪುಂಸಕನಾಗಿರಲೀ, ದುರ್ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರಲೀ, ರೋಗಿಯಾಗಿರಲೀ, ಮುದುಕನಾಗಿರಲೀ, ಸುಖಿಯಾಗಿರಲೀ ಅಥವಾ ದುಃಖಿಯಾಗಿರಲೀ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾರಿಯು ತನ್ನ ಏಕಮಾತ್ರ ಪತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಬಾರದು. ರಜಸ್ವಲೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳವರೆಗೆ ಪತಿಗೆ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸಬಾರದು. ಅರ್ಥಾತ್ ಅವನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿರಬೇಕು. ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುದ್ಧವಾಗುವವರೆಗೆ ತನ್ನ ಯಾವುದೇ ಮಾತನ್ನು ಪತಿಯ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳಬಾರದು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಪತಿಯ ಮುಖವನ್ನೇ ನೋಡಬೇಕು. ಬೇರೆ ಯಾರ ಮುಖವನ್ನೂ ನೋಡಬಾರದು. ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪತಿಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಪತಿಯ ಆಯುಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಲಾಷೆಯುಳ್ಳ ಪತಿವ್ರತೆ ನಾರಿಯು ಅರಸಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಸಿಂಧೂರ, ಕಾಡಿಗೆ, ರವಿಕೆ, ವೀಳ್ಯ, ಮಾಂಗಲಿಕ ಆಭೂಷಣಾದಿಗಳು, ಕೂದಲನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು, ಜಡೆ ಹೆಣೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕೈ, ಕಿವಿಯ ಆಭರಣಗಳು - ಇವುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ತನ್ನ ಶರೀರದಿಂದ ದೂರಮಾಡಬಾರದು. ಅಗಸರಗಿತ್ತಿ, ಕುಲಟೆ, ವೇಶ್ಯೆ, ಸಂನ್ಯಾಸಿನಿ, ಭಾಗ್ಯಹೀನ ಸ್ತ್ರೀ ಇವರೊಂದಿಗೆ ಎಂದೂ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಬಾರದು. ಪತಿಯನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಅವಳು ಎಂದೂ ಆದರಿಸಬಾರದು. ಎಲ್ಲಿಯೂ ಒಬ್ಬಂಟಿಗಳಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಾರದು. ನಗ್ನಳಾಗಿ ಎಂದೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬಾರದು. ಮುತ್ತೈದೆಯಾದವಳು ಒರಳು, ಒನಕೆ, ಪರಕೆ, ಬೀಸೋಕಲ್ಲು, ಅರೆಯುವ ಕಲ್ಲು, ಹೊಸ್ತಿಲು ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಮೈಥುನ ಕಾಲವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಪತಿಯ ಇದಿರು ಧೃಷ್ಟತೆ ತೋರಬಾರದು. ಪತಿಗೆ ಅಭಿರುಚಿಯುಳ್ಳ ವಸ್ತುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಕೆಯು ಪ್ರೇಮಿಸಬೇಕು. ಪತಿವ್ರತಾ ದೇವಿಯು ಸದಾ ಪತಿಯ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಪತಿಯ ಹರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಪತಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ವಿಷಾದದ ಛಾಯೆ ಆವರಿಸಿದ್ದರೆ, ತಾನೂ ವಿಷಾದ ಪಡಬೇಕು. ಪತಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿ ಕಾಣುವಂತಹ ವರ್ತನೆಯನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಪುಣ್ಯಾತ್ಮಳಾದ ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀಯು ಸಂಪತ್ತು, ವಿಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪತಿಗಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇರಬೇಕು. ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ವಿಕಾರ ಬರಲು ಬಿಡಬಾರದು, ಸದಾ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಇರಬೇಕು. ತುಪ್ಪ, ಉಪ್ಪು, ಎಣ್ಣೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ತೀರಿ ಹೋಗಿದ್ದರೂ ಪತಿವ್ರತೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಬಾರದು. ಅವಳು ಪತಿಯನ್ನು ಚಿಂತೆಗೆ, ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿಸಬಾರದು. ದೇವೇಶ್ವರಿ! ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಏಕಮಾತ್ರ ಪತಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ಇವರಿಗಿಂತಲು ಮಿಗಿಲೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಪತಿಯು ಶಿವರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ.*

* ವಿಧೇರ್ವಿಷ್ಣೋರ್ಹರಾದ್ವಾಪಿ ಪತಿರೇಕೋಧಿಕೋ ಮತಃ । ಪತಿವ್ರತಾಯಾ ದೇವೇಶಿ ಸ್ವಪತಿಃ ಶಿವ ಏವ ಚ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 54/43)

ಪತಿಯ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ವ್ರತ, ಉಪವಾಸಾದಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವಳು. ಪತಿಯ ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸತ್ತಮೇಲೆ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಪತಿಯು ಏನಾದರು ಹೇಳಿದರೆ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಕಠೋರವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀಯು ಹೆಣ್ಣು ನಾಯಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಜನವಾದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ನರಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವಳು. ನಾರಿಯಾದವಳು ಪತಿಯ ಆಸನಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ದುಷ್ಟ ಪುರುಷರ ಹತ್ತಿರ ಸುಳಿಯಬಾರದು ಮತ್ತು ಪತಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಕಾತರ ವಚನವನ್ನಾಡಬಾರದು. ಯಾರನ್ನು ನಿಂದಿಸಬಾರದು. ಕಲಹವನ್ನು ದೂರದಲ್ಲೇ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಗುರು-ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬಾರದು, ಅವರ ಮುಂದೆ ನಗಬಾರದು. ಪತಿಯು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದಾಕ್ಷಣವೇ ಅನ್ನ, ನೀರು, ಭೋಜ್ಯವಸ್ತು, ವಸಾದಿಗಳಿಂದ ಅವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವಳು, ಎರಡೂ ಕಾಲನ್ನೊತ್ತಿ, ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ ಪ್ರಿಯತಮನ ಖೇದವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವಳು, ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟಪಡಿಸುವವಳು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ, ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದಂತೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ತಂದೆ, ಸಹೋದರ, ಪುತ್ರ ಇವರು ಪರಿಮಿತವಾದ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡಬಲ್ಲರು, ಆದರೆ ಪತಿಯು ಅಸೀಮ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾರಿಯು ಸದಾ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಪೂಜೆ-ಆದರ-ಸತ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪತಿಯೇ ಗುರು, ಧರ್ಮ, ತೀರ್ಥ ಹಾಗೂ ವ್ರತ - ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಕಮಾತ್ರ ಪತಿಯನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.*

* ಭರ್ತಾದೇವೋ ಗುರುರ್ಭರ್ತಾ ಧರ್ಮತೀರ್ಥವ್ರತಾನಿ ಚ । ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಪತಿಮೇಕಂ ಸಮರ್ಚಯೇತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 54/51)

ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ನಾರಿಯು ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಚರಿಸುವಳೋ (ಅಥವಾ ವ್ಯಭಿಚಾರ ಮಾಡುವಳೋ) ಅವಳು ಮರದ ಪೊಟರೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗುವ ಕ್ರೂರ ಗೂಬೆಯಾಗುವಳು. ಪರಪುರುಷವನ್ನು ಕಟಾಕ್ಷ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವವಳು ಹೊರಳಿದ ಕಣ್ಣುಗುಡ್ಡೆಯವಳಾಗುವಳು. ಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಬ್ಬಳೇ ಮಿಠಾಯಿ ತಿನ್ನುವವಳು ಹಂದಿಯಾಗುವಳು, ಅಥವಾ ಆಡಾಗಿ ತನ್ನ ಮಲವನ್ನೇ ತಿನ್ನುವಳು. ಪತಿಯನ್ನು ನೀನು ಎಂದು ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವವಳು ಮೂಗಿಯಾಗುವಳು. ಸವತಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ದ್ವೇಷ ಮಾಡುವವಳು ದುರ್ಭಾಗ್ಯವತಿಯಾಗುವಳು. ಪತಿಯ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿ ಬೇರೆ ಪುರುಷನನ್ನು ನೋಡುವವಳು ಒಕ್ಕಣ್ಣಳು, ಓರೆ ಮುಖದವಳು, ಕುರೂಪಿಯೂ ಆಗುವಳು. ನಿರ್ಜೀವ ಶರೀರವು ಅಪವಿತ್ರವಾಗುವಂತೆಯೇ ಪತಿಹೀನಳಾದ ನಾರಿಯು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿದರೂ ಅಪವಿತ್ರಳಾಗಿಯೇ ಇರುವಳು. ಯಾರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪತಿವ್ರತೆಯು ವಾಸಿಸುವಳೋ ಅವಳ ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಪತಿ ಇವರು ಧನ್ಯರು. ಪತಿವ್ರತೆಯ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಪತಿ ಇವರ ಮೂರು-ಮೂರು ತಲೆಮಾರಿನ ಜನರು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವರು.*

* ಸಾ ಧನ್ಯಾ ಜನನೀ ಲೋಕೇ ಸ ಧನ್ಯೋ ಜನಕಃ ಪಿತಾ । ಧನ್ಯಃ ಸ ಚ ಪತಿರ್ಯಸ್ಯ ಗೃಹೇ ದೇವೀ ಪತಿವ್ರತಾ ॥

ಪಿತೃವಂಶ್ಯಾಃ ಮಾತೃವಂಶ್ಯಾಃ ಪತಿವಂಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಯಃ । ಪತಿವ್ರತಾಯಾಃ ಪುಣ್ಯೇನ ಸ್ವರ್ಗೇ ಸೌಖ್ಯಾನಿ ಭುಂಜತೇ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 54/58-59)

ತನ್ನ ಶೀಲವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿದ ದುರಾಚಾರಿಣೀ ಸ್ತ್ರೀಯಳ ತಂದೆ-ತಾಯಿ - ಪತಿ - ಇವರ ಮೂರು ಕುಲಗಳೂ ಚ್ಯುತರಾಗುವವು ಹಾಗೂ ಇಹ-ಪರಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಳು. ಪತಿವ್ರತೆಯು ಕಾಲಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳದ ಭೂಮಿಯು ಪಾಪಹಾರಿಣಿ ಮತ್ತು ಪರಮ ಪಾವನವಾಗುವುದು.*

* ಪತಿವ್ರತಾಯಾಶ್ಚರಣೋ ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಸ್ಪೃಶೇದ್ಭುವಮ್ । ತತ್ರ ತತ್ರ ಭವೇತ್ ಸಾ ಹಿ ಪಾಪಹಂತ್ರೀ ಸುಪಾವನೀ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 54/61)

ಭಗವಾನ್ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ವಾಯು ಇವರುಗಳೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಪವಿತ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪತಿವ್ರತೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವವರಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲ್ಲ. ಜಲವೂ ಕೂಡ ಪತಿವ್ರತೆಯನ್ನು ಸ್ವರ್ಶಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಇಂದು ನನ್ನ ಜಡತೆಯು ನಾಶವಾಗಿ, ನಾನು ಇತರರನ್ನು ಪವಿತ್ರ ವಾಗಿಸುವವನಾದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು. ಭಾರ್ಯೆಯೇ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಭಾರ್ಯೆಯೇ ಸುಖದ ಮೂಲ. ಭಾರ್ಯೆಯಿಂದಲೇ ಧರ್ಮದ ಫಲ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರ್ಯೆಯೇ ಸಂತಾನದ ವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಣಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.*

* ಭಾರ್ಯಾಮೂಲಂ ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ಮೂಲಂ ಸುಖಸ್ಯ ಚ ಭಾರ್ಯಾ ಧರ್ಮಲಾವಾಪ್ತ್ಯೈ ಭಾರ್ಯಾ ಸಂತಾನವೃದ್ಧಯೇ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 54/64)

ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪ, ಲಾವಣ್ಯದ ಕುರಿತು ಗರ್ವಪಡುವ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಇಲ್ಲವೇನು? ಆದರೆ ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀಯಾದರೋ ವಿಶ್ವನಾಥ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಭಕ್ತಿ ಇರುವುದರಿಂದಲೇ ದೊರೆಯಬಲ್ಲಳು. ಭಾರ್ಯೆಯಿಂದ ಇಹ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಬಹುದು. ಭಾರ್ಯಾಹೀನ ಪುರುಷನು ದೇವಯಜ್ಞ, ಪಿತೃಯಜ್ಞ, ಅತಿಥಿಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀ ಇರುವವನೇ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಬೇರೆ ಸ್ತ್ರೀಯಾದರೋ ಪುರುಷನನ್ನು ಜರಾವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ರಾಕ್ಷಸೀಯು ನುಂಗುವಂತೆ ಭೋಗ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಿ ನುಂಗಿ ಬಿಡುವಳು. ಗಂಗಾ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಶರೀರವು ಪವಿತ್ರವಾಗುವಂತೆಯೇ ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀಯ ದರ್ಶನದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಪಾವನವಾಗುತ್ತದೆ.*

* ಯಥಾ ಗಂಗಾವಗಾಹೇನ ಶರೀರಂ ಪಾವನಂ ಭವೇತ್ । ತಥಾ ಪತಿವ್ರತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಕಲಂ ಪಾವನಂ ಭವೇತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 54/68)

ಪತಿಯನ್ನೇ ಇಷ್ಟ ದೇವನೆಂದು ತಿಳಿಯುವ ಸತೀ ಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಪತಿವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿಯು ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರರಂತೆ ಇದ್ದಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪತಿಯು ಪ್ರಣವ ಮತ್ತು ನಾರಿಯು ವೇದದ ಋಚೆ, ಪತಿಯು ತಪಸ್ಸು, ಪತ್ನಿಯು ಕ್ಷಮೆ, ನಾರಿಯು ಸತ್ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಪತಿಯು ಅದರ ಫಲ. ಶಿವೇ! ಪತಿವ್ರತಾನಾರೀ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿ ಇಬ್ಬರೂ ಧನ್ಯರು.*

* ತಾರಃ ಪತಿಃ ಶ್ರುತಿರ್ನಾರೀ ಕ್ಷಮಾ ಸಾ ಸ ಸ್ವಯಂ ತಪಃ ಲಂ ಪತಿಃ ಸತ್ಕ್ರಿಯಾ ಸಾ ಧನ್ಯೌ ತೌ ದಂಪತೀ ಶಿವೆ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಪಾ - ಖಂ - 54/70)

ಗಿರಿರಾಜಕುಮಾರೀ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ನಿನಗೆ ಪತಿವ್ರತಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಈಗ ನೀನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿ ಇಂದು ನನ್ನಿಂದ ಪತಿವ್ರತೆಯರ ಭೇದಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ದೇವೀ! ಪತಿವ್ರತಾ ನಾರಿಯರು ಉತ್ತಮಾ ಮೊದಲಾದ ಭೇದಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಪುರುಷನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಉತ್ತಮಾ, ಮಧ್ಯಮಾ, ನಿಕೃಷ್ಟಾ ಮತ್ತು ಅತಿನಿಕೃಷಟ - ಇವು ಪತಿವ್ರತೆಯರ ನಾಲ್ಕು ಭೇದಗಳಾಗಿವೆ. ಈಗ ನಾನು ಇವರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳು. ಭದ್ರೇ! ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನೇ ನೋಡುವಳೋ, ಬೇರೆ ಯಾವ ಪರಪುರುಷನನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯೇ ಉತ್ತಮಾ ಅಥವಾ ಉತ್ತಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪತಿವ್ರತೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶೈಲಜೆ! ಯಾರು ಬೇರೆ ಪುರುಷನನ್ನು ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ತಂದೆ, ಸೋದರ, ಪುತ್ರ ಇವರಂತೆ ನೋಡುವಳೋ, ಆಕೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪತಿವ್ರತೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯೇ! ಯಾವಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ವ್ಯಭಿಚಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಸದಾಚಾರದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾಳೋ, ಅವಳನ್ನು ನಿಕೃಷ್ಟಾ ಅಥವಾ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಪತಿವ್ರತೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯಾವಳು ಪತಿಯ ಭಯದಿಂದ ಹಾಗೂ ಕುಲಕ್ಕೆ ಕಳಂಕ ತಗಲುವ ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಭಿಚಾರದಿಂದ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಳೋ, ಅವಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅತಿನಿಕೃಷ್ಟಾ ಅಥವಾ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಪತಿವ್ರತೆಯೆಂದು ಹೇಳಿರುವರು. ಶಿವೆ! ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರದ ಪತಿವ್ರತೆಯರು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಪಾಪ ನಾಶ ಮಾಡುವವರು ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಪವಿತ್ರವಾಗಿಸುವರು. ಅತ್ರಿಯ ಪತ್ನೀ ಅನುಸೂಯೆಯು ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ - ಈ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ, ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವಾರಾಹನ ಶಾಪದಿಂದ ಸತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿರುವಳು. ಶೈಲಕುಮಾರಿ ಶಿವೇ! ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ನೀನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪತಿಯ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪತಿಯ ಸೇವೆಯು ಸದಾ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ನೀನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಜಗದಂಬೆ ಮಹೇಶ್ವರಿಯಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಪತಿಯು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಾಗಿರುವನು. ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪತಿವ್ರತೆಯಾಗುವರು. ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಇದೆಲ್ಲ ಹೇಳುವುದು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಸತೀ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿರುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯು ಶಿವಾದೇವಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಿ ಸುಮ್ಮನಾದಳು. ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಂಕರಪ್ರಿಯೆ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 54)

ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ಹಾಗೂ ದಿಬ್ಬಣಿಗರ ಬೀಳ್ಕೊಡಿಗೆ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತೀಖಂಡ ಶ್ರವಣದ ಮಹಿಮೆ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯು ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಗೆ ಪತಿವ್ರತ-ಧರ್ಮದ ಉಪದೇಶವನ್ನಿತ್ತು ಮೇನಾಳನ್ನು ಕರೆದು ಹೇಳಿದಳು - ಮಹಾರಾಣಿಯೇ! ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಮಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಡಿರಿ. ಆಗ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲೀ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪ್ರೇಮಪರವಶಳಾದಳು. ಮತ್ತೆ ಧೈರ್ಯವಹಿಸಿ ಅವಳು ಕಾಳಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿದಳು. ಆಕೆಯ ವಿಯೋಗದ ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಮಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಳತೊಡಗಿದಳು. ಆಗ ಪಾರ್ವತಿಯೂ ಕರುಣಾಜನಕ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅತ್ತುಬಿಟ್ಟಳು. ಮೈನಾ ಮತ್ತು ಶಿವೆ ಇಬ್ಬರೂ ವಿರಹ ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಮೂರ್ಛಿತರಾದರು. ಪಾರ್ವತಿಯು ಅಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ದೇವಪತ್ನಿಯರೂ ಎಚ್ಚರತಪ್ಪಿದರು. ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಅಳತೊಡಗಿದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಎಚ್ಚರವಿಲ್ಲದೆ ಅಚೇತರಂತಾದರು. ಆ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯ ಪರಮ ಪ್ರಭು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಯೋಗೀಶ್ವರ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ಅತ್ತುಬಿಟ್ಟನು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಇತರರು ಹೇಗೆ ಸುಮ್ಮನಿರಬಲ್ಲರು? ಆಗಲೇ ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ, ಉತ್ತಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಹಿಮಾಲಯನು ಬೇಗನೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಮೋಹವಶನಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಬಿಗಿದಪ್ಪಿ ಅಳತೊಡಗಿದನು. ಮಗಳೇ! ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವೆ? ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ಬರಿದಾಗಿದೆಯೋ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಪದೇ-ಪದೇ ವಿಲಪಿಸತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಪುರೋಹಿತನು ಇತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಖವಾಗುವಂತೆ ಸಮಜಾಯಿಸಿದನು. ಪಾರ್ವತಿಯು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಹಾಗೂ ಗುರುಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಮಹಾಮಾಯೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಲೋಕಾಚಾರವಶಳಾಗಿ ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ಅಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ತಾಯಿ ಮೇನಾಳು ತುಂಬಾ ಅತ್ತುಬಿಟ್ಟಳು. ಅತ್ತಿಗೆಯವರೂ ಅಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಹೋದರರ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಹೀಗೆ ಆಗಿತ್ತು. ಶಿವೆಯ ತಾಯಿ, ನಾದಿನಿಯವರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಯುವತಿಯರೂ ಪದೇ-ಪದೇ ಅಳತೊಡಗಿದರು. ಸಹೋದರರು, ತಂದೆಯೂ ಪ್ರೇಮ, ಸೌಹಾರ್ದವಶರಾಗಿ ಅಳದೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸೇರಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಸಮಜಾಯಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ, ಸುಖದ ಮುಹೂರ್ತವು ಇದೇಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು.

ಆಗ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಮೇನಾಳು ವಿವೇಕಪೂರ್ವಕ ಧೈರ್ಯವಹಿಸಿ ಶಿವೆಯು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ತರಿಸಿದರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯರು ಶಿವೆಯನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು. ತಂದೆ-ತಾಯಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ತಮ್ಮ ಶುಭ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತನು ಮಹಾರಾಣಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಅನೇಕ ದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು. ಇತರರಿಗೆ ದುರ್ಲಭವಾದ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ದ್ರವ್ಯಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನೇ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಶಿವೆಯು ಸಮಸ್ತ ಹಿರಿಯರಿಗೆ, ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರಿಗೆ, ಪುರೋಹಿತ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ, ಅತ್ತಿಗೆ-ನಾದಿನಿಯರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ಹೊರಟಳು. ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಹಿಮಾಚಲನು ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹವಶನಾಗಿ ಹಿಂದೆ - ಹಿಂದೆಯೇ ಹೋದನು. ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಬಹಳ ಪ್ರೇಮ ಆನಂದದಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಪುರಿಗೆ ಮರಳಿದರು.

ಅನಂತರ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಯ ಬಳಿ ಹೇಳಿದನು - ದೇವೇಶ್ವರೀ! ನೀನು ಎಂದೆಂದಿನಿಂದಲೂ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ಲೀಲಾಪೂರ್ವಕ ಈ ಮಾತನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆ. ನಿನಗೆ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಮಾತುಗಳು ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ನಿತ್ಯಸಂಬಂಧ ಸ್ಮರಣೆಯಿದ್ದರೆ ಹೇಳು ನೋಡುವಾ. ಪ್ರಾಣನಾಥ ಮಹೇಶ್ವರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಂಕರನ ನಿತ್ಯಪ್ರಿಯಾ ಪಾರ್ವತಿಯು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ - ಪ್ರಾಣೇಶ್ವರ! ನನಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ನೆನಪಿದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ನೀವು ಸುಮ್ಮನಿರಿ ಮತ್ತು ಈ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಇರುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಪ್ರಿಯೆಯಾದ ಪಾರ್ವತಿಯ ನೂರಾರು ಅಮೃತದ ಧಾರೆಯಂತಿರುವ ಮಧುರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಲೋಕಾಚಾರ ಪರಾಯಣ ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವನಾಥನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಅವನು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಜೊತೆಸೇರಿಸಿ ನಾರಾಯಣನೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಮನೋಹರ ಭೋಜ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉಣಬಡಿಸಿದನು. ಹೀಗೆಯೇ ತನ್ನ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಇತರ ಜನರಿಗೂ ಕೂಡ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಸುಮಧುರ ರಸಯುಕ್ತ ನಾನಾ ವಿಧದ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು. ಭೋಜನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ನಾನಾ ರತ್ನಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತ ರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ, ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಪ್ರಭು ಚಂದ್ರಶೇಖರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಿಯ ವಚನಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಶಿವ-ವಿವಾಹವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಮುನಿಯೇ! ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಲೋಕಾಚಾರ ವಶನಾಗಿ ವಾಮನರೂಪಧಾರೀ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮಹರ್ಷಿ ಕಶ್ಯಪರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುವಂತೆ, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮತ್ತು ನನಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಆಗ ನಾನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ಶಿವನನ್ನು ಎದೆಗೊತ್ತಿಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದೆವು. ಅನಂತರ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅವನನ್ನು ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು ತಿಳಿದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ನಾನು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಶಿವನಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ಶಿವೆ-ಶಿವನಿಗೆ ಕೈಮುಗಿದು, ಅವನ ವಿವಾಹವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೋದೆವು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೂ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆನಂದವಾಗಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಭೂತ ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಇರತೊಡಗಿದರು. ಸಮಸ್ತ ಶಿವಗಣಗಳಿಗೆ ಈ ವಿವಾಹದಿಂದ ಬಹಳ ಸುಖ ದೊರೆಯಿತು. ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ಆರಾಧನೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು.

ಅಯ್ಯಾ! ಹೀಗೆ ಪರಮ ಮಂಗಲಮಯ ಶಿವನ ವಿವಾಹವನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಇದು ಶೋಕನಾಶಕವೂ, ಆನಂದದಾಯಕವೂ, ಧನ-ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಿವೆಯರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕೇಳುವವನು ಅಥವಾ ನಿಯಮಪೂರ್ವಕ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಹೇಳುವವನು ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಹೊಂದುವನು. ಮಂಗಲದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ ಇದು ಅದ್ಭುತ ಆಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಮಸ್ತ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ, ಕೀರ್ತಿ, ಆಯುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಮಾಡುವುದು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭೋಗವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಈ ಶುಭ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಅಪಮೃತ್ಯುವಿನ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಪರಮ ಶಾಂತಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮಸ್ತ ದುಃಸ್ವಪ್ನಗಳ ನಾಶಕ ಹಾಗೂ ವಿವೇಕ, ಬುದ್ಧಿಗಳ ಸಾಧಕವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಶುಭವನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವವನು ಶಿವ ಸಂಬಂಧಿ ಎಲ್ಲ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನ ಪೂರ್ವಕ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. ಇದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶಿವಸಂಬಂಧಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪೂರ್ವಕ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು, ಅಥವಾ ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಈ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುವುವು. ಇದು ತ್ರಿವಾರ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 55)

॥ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಪಾರ್ವತೀ ಖಂಡವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.॥

ರುದ್ರಸಂಹಿತಾ, ಚತುರ್ಥ (ಕುಮಾರ) ಖಂಡ

ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಬಳಿಗೆ ತರುವುದು, ಅವನನ್ನು ಮುದ್ದಿಸುವುದು, ದೇವತೆಗಳು ಬೇಡಿದಾಗ ಶಿವನು ಅವನನ್ನು ತಾರಕ-ವಧೆಗಾಗಿ ಸ್ವಾಮೀ ಕಾರ್ತಿಕನಿಗೆ ಕೊಡುವುದು, ಕುಮಾರನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಸೇನೆಯು ಹೊರಡುವುದು, ಮಹೀಸಾಗರ ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ತಾರಕಾಸುರನು ಬರುವುದು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸೈನ್ಯಗಳು ಇದಿರಾಗುವುದು, ವೀರಭದ್ರನು ತಾರಕನೊಡನೆ ಘೋರ ಸಂಗ್ರಾಮ, ಪುನಃ ಶ್ರೀಹರಿ ಮತ್ತು ತಾರಕರಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧ

ವಂದೇ ವಂದನತುಷ್ಟ ಮಾನಸಮತಿ ಪ್ರೇಮಪ್ರಿಯಂ ಪ್ರೇಮದಂ
ಪೂರ್ಣಂ ಪೂರ್ಣಕರಂ ಪ್ರಪೂರ್ಣನಿಖಿಲೈಶ್ವರ್ಯೈಕವಾಸಂ ಶಿವಮ್ ।

ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯಮಯಂ ತ್ರಿಸತ್ಯವಿಭವಂ ಸತ್ಯಪ್ರಿಯಂ ಸತ್ಯದಂ
ವಿಷ್ಣು ಬ್ರಹ್ಮನುತಂ ಸ್ವಕೀಯ ಕೃಪಯೋಪಾತ್ತಾಕೃತಿಂ ಶಂಕರಮ್ ॥

ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ವಂದನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ಪ್ರೇಮವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನೂ, ಪೂರ್ಣಾನಂದ ಮಯನೂ, ಭಕ್ತರ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾಡುವವನೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳ ಏಕಮಾತ್ರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನನೂ, ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವರೂಪನೂ, ಆಗಿರುವನು. ಸತ್ಯವೇ ಅವನ ಶ್ರೀವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಸತ್ಯಮಯನಾಗಿರುವನು; ಅವನ ಐಶ್ವರ್ಯವು ತ್ರಿಕಾಲಾಬಾಧಿತವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಸತ್ಯಪ್ರಿಯನೂ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನೂ ಆಗಿರುವನು. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವರು. ಸ್ವೇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಶ್ರೀನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ದೇವತೆಗಳ ಮಂಗಳವನ್ನು ಮಾಡುವ ದೇವನೇ! ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನಾದರೋ ಸರ್ವ ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವನು. ಆತ್ಮಾರಾಮನಾಗಿಯೂ ಅವನು ಪುತ್ರನ ಉತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ವಾಗಿದ್ದನೋ, ಅವರ ಆ ಪುತ್ರನು ಹೇಗೆ ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು? ತಾರಕಾಸುರನ ವಧೆಯು ಹೇಗಾಯಿತು? ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆದೋರಿ ಇದೆಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಇವರ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಕಥಾ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೇಳಿ ಕುಮಾರನು ಗಂಗೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಕೃತ್ತಿಕಾದಿ ಆರು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಾಕುವುದು, ಆ ಆರು ತಾಯಂದಿರ ಸಂತುಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಅವನು ಆರು ಮುಖಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು, ಕೃತ್ತಿಕಾದಿಗಳು ಸಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ‘ಕಾರ್ತಿಕೇಯ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಾದುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಅವನನ್ನು ಶಂಕರ-ಗಿರಿಜೆಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ತರುವ ಕಥೆ ಹೇಳಿದರು. ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು - ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಕುಮಾರನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡನು. ದೇವತೆಗಳು ಅವನಿಗೆ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು, ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು, ಶಕ್ತಿಯನ್ನು, ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದರು. ಪಾರ್ವತಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವು ಹಿಡಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯು ಹರ್ಷದಿಂದ ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ಕುಮಾರನಿಗೆ ಪರಮೋತ್ತಮ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದಳು. ಜೊತೆಗೆ ಚಿರಂಜೀವಿಯಾಗಿಸಿದಳು. ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ದಿವ್ಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಮನೋಹರ ಹಾರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಳು. ಸಾವಿತ್ರಿಯು ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದಳು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಮೇರೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ನಡುವೆ ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು - ಪ್ರಭೋ! ತಾರಕಾಸುರನು ಈ ಕುಮಾರನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಸಾಯುವನು. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ (ಪಾರ್ವತಿ-ಪರಿಣಯ ಹಾಗೂ ಕುಮಾರೋತ್ಪತ್ತಿ ಆದಿ) ಉತ್ತಮ ಚರಿತ್ರೆಯು ಘಟಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಕುಮಾರನಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಕೊಡುವವನಾಗು. ನಾವು ಇಂದೇ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತರಾಗಿ ತಾರಕನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ರಣ-ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುವೆವು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಹೃದಯ ದಯಾರ್ದ್ರವಾಯಿತು. ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಆಗಲೇ ತಾರಕಾಸುರನ ವಧೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಕುಮಾರನನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆ ದೊರಕಿದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ಗುಹನನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಾಡಿ ಕೂಡಲೇ ಆ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹೊರಟರು. ಆಗ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇವನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ತಾರಕನನ್ನು ವಧಿಸುವನು ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವಿತ್ತು. ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ತೇಜದಿಂದ ಭಾವಿತನಾಗಿ ಕುಮಾರನ ಸೇನಾಪತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ತಾರಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ರಣರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅತ್ತ ಮಹಾಬಲಿ ತಾರಕನು ದೇವತೆಗಳ ಈ ಯುದ್ಧೋದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವನೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ತತ್ಕಾಲವೇ ಹೊರಟನು. ಅವನು ಆ ವಿಶಾಲ ವಾಹಿನಿಯು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಅವರು ಪದೇ-ಪದೇ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಆಗಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಕುರಿತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಮೊಳಗಿತು.

ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ನುಡಿಯಿತು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನೀವು ಕುಮಾರನ ಸೇನಾಪತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟಿರುವಿರಿ. ಇದರಿಂದ ನೀವು ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಗೆದ್ದು ವಿಜಯಿಯಾಗುವಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಆ ಆಕಾಶವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರ ಉತ್ಸಾಹವು ಇಮ್ಮಡಿಸಿತು. ಅವರ ಭಯವು ಹೊರಟುಹೋಗಿ, ವಿರೋಚಿತ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅವರ ಯುದ್ಧದ ಕಾಮನೆಯು ಬಲವತ್ತರವಾಯಿತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕುಮಾರನನ್ನು ಅಗ್ರೇಸರನನ್ನಾಗಿಸಿ ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಮಹೀಸಾಗರ ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅತ್ತ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಸುರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದು ತಾರಕನೂ ಕೂಡ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬೇಗನೇ ದೇವತೆಗಳು ನಿಂತಿದ್ದರಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದನು. ಆ ಅಸುರನ ಆಗಮನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಮೇಘಗಳಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುವ ರಣಭೇರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಕರ್ಕಶ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ರಣವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆಗ ತಾರಕಾಸುರನೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ದೈತ್ಯರು ಚಪ್ಪಾಳೆತಟ್ಟುತ್ತಾ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪಾದಾಘಾತದಿಂದ ಭೂಮಿಯು ನಡುಗಿತು. ಆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರ ಕೋಲಾಹಲವನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ನಿರ್ಭಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ತಾರಕನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಿ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟರು. ಆಗ ದೇವೇಂದ್ರನು ಕುಮಾರನನ್ನು ಆನೆಯಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲರಿಂದ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಅವನು ಲೋಕಪಾಲಕರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದು, ಅವನೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳ ಮಹಾನ್ ಸೇನೆಯಿತ್ತು. ಬಳಿಕ ಕುಮಾರನು ಆ ಗಜರಾಜನನ್ನು ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು, ಪರಮಾಶ್ವರ್ಯಕರವಾದ, ನಾನಾ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾದ ಒಂದು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರೂಢನಾದನು. ಆಗ ಆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನ ಮಹಾಯಶಸ್ವೀ ಶಂಕರ ಪುತ್ರ ಕುಮಾರನು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಕೂಡಿ ಸುಶೋಭಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಪರಮಪ್ರಕಾಶಮಯ ಚಾಮರಗಳನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಬಲಾಭಿಮಾನಿ ಮಹಾವೀರರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧಮಾಡ ತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೈತ್ಯರಿಗೂ ಘನಘೋರ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರಣಭೂಮಿಯು ರುಂಡ-ಮುಂಡಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಯಿತು.

ಮಹಾಬಲಿ ತಾರಕಾಸುರನು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ವೇಗವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದನು. ಆ ರಣದುರ್ಮದ ತಾರಕಾಸುರನು ಯುದ್ಧದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಮುಂದರಿಯುವುದನ್ನು ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಕೂಡಲೇ ಅವನ ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಮತ್ತೆ ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಗದ್ದಲವಾಗತೊಡಗಿತು. ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಸುರರನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡುವಂತಹ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅದು ನೋಡಿ ವೀರರು ಹರ್ಷೋತ್ಫುಲ್ಲರಾದರು ಹಾಗೂ ಹೇಡಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯತುಂಬಿಕೊಂಡಿತು. ಆಗಲೇ ವೀರಭದ್ರನು ಕುಪಿತನಾಗಿ ಮಹಾಬಲಿ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವೀರಾಭಿಮಾನಿ ತಾರಕನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಆ ಬಲಿಷ್ಠ ಗಣನಾಯಕನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೋಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿ ಯುದ್ಧಾಭಿಲಾಷಿಯಾಗಿ ತಾರಕನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಇದಿರಾದನು. ಆಗ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳ ಹಾಗೂ ಅಸುರರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಾಸವಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಆ ಮಹಾ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಕೈಹತ್ತಿಕೊಂಡು ಕಾದಾಡಲು ತೊಡಗಿದರು. ಅನಂತರ ವೀರಭದ್ರನೊಂದಿಗೆ ತಾರಕನ ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಸುರರ ಸೈನ್ಯವು ರಣದಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗಿ ಓಡಿಹೋಯಿತು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ತನ್ನ ಸೇನೆಯು ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತಾರಕಾಸುರನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕೆಂಡಾಮಂಡಲನಾದನು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಿಂಹನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದುಕಳೆಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ಅವರೆಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು. ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವತೆ ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಥಗಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು-ಬಡಿದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಕೆಡಹಿದನು. ಆಗ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳ ಮುಖಂಡ ಮಹಾಬಲೀ ವೀರಭದ್ರನು ಅವನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನನ್ನು ವಧಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಕುಪಿತನಾದನು. ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ತ್ರಿಶೂಲವೊಂದನ್ನು ಕೈಲೆತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಅದರ ತೇಜದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆಕಾಶವು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ತಿಕಸ್ವಾಮಿಯು ಕೂಡಲೇ ವೀರಬಾಹುವಿನ ಮೂಲಕ ಹೇಳಿಸಿ ಆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಡೆದನು. ಆಗ ಸ್ವಾಮಿಯ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ವೀರಭದ್ರನು ಆ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಅಸುರ ಮಹಾವೀರ ತಾರಕನು ಕುಪಿತನಾದನು. ಅವನು ಯುದ್ಧಕುಶಲ ಹಾಗೂ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸುತ್ತಾ, ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಗರೆದನು. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಸೇರಿದರೂ ತಾರಕನನ್ನು ಇದಿರಿಸಲಾರದಷ್ಟು ಮಹಾನ್ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರಿದನು. ಭಯಗೊಂಡಿರುವ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಬಡಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ಅಚ್ಯುತನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳಾದ ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಶಾರ್ಙ್ಗ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೈತ್ಯ ತಾರಕನಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಶ್ರೀಹರಿ ಮತ್ತು ತಾರಕಾಸುರರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರ, ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಚ್ಯುತನು ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು ಮಹಾನ್ ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡಿ ಧಗಧಗಿಸುವ ಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವ ತನ್ನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅದೇ ಚಕ್ರದಿಂದ ದೈತ್ಯರಾಜ ತಾರಕನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅವನ ಏಟಿನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಥಿತನಾದ ಆ ತಾರಕಾಸುರನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು. ಆದರೆ ಆ ಅಸುರ ನಾಯಕನು ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಎದ್ದು ಆ ದೈತ್ಯರಾಜನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಕ್ರವನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ತಾರಕಾಸುರ ಇಬ್ಬರೂ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಅಗಾಧ ಬಲವಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಕಾದಾಡತೊಡಗಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 1-8)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಕುಮಾರನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು, ತಾರಕನೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಭೀಷಣ ಸಂಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಅವನಿಂದ ತಾರಕನ ವಧೆ, ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಕುಮಾರನ ಅಭಿನಂದನೆ ಮತ್ತು ಸ್ತವನ, ಕುಮಾರನು ಅವರಿಗೆ ವರಪ್ರದಾನಮಾಡಿ, ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶಂಕರ ಪುತ್ರ ಸ್ವಾಮಿ ಕಾರ್ತಿಕನೇ! ನೀನು ದೇವಾಧಿದೇವನಾಗಿರುವೆ. ಪಾರ್ವತೀ ಸುತನೇ! ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ತಾರಕರ ಈ ವ್ಯರ್ಥ ಯುದ್ಧವು ಶೋಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕೈಯಿಂದ ಈ ತಾರಕನು ಸಾಯಲಾರನು. ಇವನು ನನ್ನಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿರುವನು. ಇದನ್ನು ನಾನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ, ಸತ್ಯವಾದ ಮಾತನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪಾರ್ವತೀನಂದನನೇ! ನೀನಲ್ಲದೆ ಈ ಪಾಪಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಾ ಪ್ರಭುವೇ! ನೀನು ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಪರಂತಪನೇ! ನೀನು ಶ್ರೀಘ್ರವಾಗಿಯೇ ಆ ದೈತ್ಯನ ವಧೆಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗು; ಏಕೆಂದರೆ ಪಾರ್ವತೀ ಪುತ್ರನೇ! ತಾರಕನ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನೀನು ಶಂಕರನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗಿರುವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ನನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಂಕರನಂದನ ಕುಮಾರ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನು ಗಹಗಹಿಸಿ ನಕ್ಕು, ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ - ‘ತಥಾಸ್ತು, ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಮಹಾನ್ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ಶಂಕರಪುತ್ರ ಕುಮಾರನು ತಾರಕಾಸುರನ ವಧೆಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ವಿಮಾನದಿಂದ ಇಳಿದು ನಡೆಯತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಮಹಾಬಲಿ ಶಿವಪುತ್ರ ಕುಮಾರನು ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಳೆಯುವ, ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉಲ್ಕೆಯಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಯ್ಯಲ್ಲೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಿಂದಲೇ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಿಂಚಿತ್ತಾದರೂ ವ್ಯಾಕುಲತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಪ್ರಚಂಡ, ಅಪ್ರಮೇಯ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಷಣ್ಮುಖನು ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತಾರಕನು ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠರಲ್ಲಿ - ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹಾರಮಾಡುವ ಕುಮಾರ ಇವನೇನು? ವೀರನಾದ ನಾನೊಬ್ಬನೇ ಇವನೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವೆನು ಹಾಗೂ ನಾನೇ ಸಮಸ್ತ ವೀರರನ್ನು, ಪ್ರಮಥಗಣಗಳನ್ನೂ, ಲೋಕಪಾಲಕರನ್ನೂ, ದೇವತೆಗಳ ನಾಯಕನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕುವೆನು ಎಂದು ಗದರಿದನು.

ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ದುರ್ವಚನಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾ ಆ ತಾರಕಾಸುರನು ಭೀಷಣ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಭಯಂಕರ ವಿಕಟ ಸಂಗ್ರಾಮವಾಯಿತು. ಆಗ ಶತ್ರುವೀರರನ್ನು ಸಂಹಾರಮಾಡುವ ಕುಮಾರನು ಶಿವನ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ತಾರಕನನ್ನು ವಧಿಸಲು ವಿಚಾರಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ, ಮಹಾಬಲಿಯೂ ಆದ ಕುಮಾರನು ರೋಷಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸಿ, ವಿಶಾಲವಾದ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಆಗ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಆಗ ತಾರಕ ಮತ್ತು ಕುಮಾರನ ಸಂಗ್ರಾಮ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅದು ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ಸಹ, ಮಹಾನ್ ಭಯಂಕರ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಭಯಗೊಳಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಕುಮಾರ ಮತ್ತು ತಾರಕ ಇಬ್ಬರೂ ಶಕ್ತಿ-ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ರೋಷಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಪ್ರಹರಿಸತೊಡಗಿದರು. ಪರಮ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ಅವರಿಬ್ಬರು ನಾನಾ ವಿಧದ ಪಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತಾ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಆಘಾತ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಆ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ವಾಯುವಿನ ಬೀಸುವಿಕೆ ನಿಂತುಹೋಯಿತು. ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭೆಯು ಮಂಕಾಯಿತು. ಪರ್ವತ ಹಾಗೂ ವನ-ಕಾನನಸಹಿತ ಇಡೀ ಪೃಥಿವಿಯು ನಡುಗತೊಡಗಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯಾದಿ ಪರ್ವತಗಳು ಸ್ನೇಹಾಭಿಭೂತರಾಗಿ ಕುಮಾರನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಆಗ ಆ ಎಲ್ಲ ಪರ್ವತರು ಭಯಭೀತರಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಶಂಕರ ಮತ್ತು ಗಿರಿಜೆಯ ಪುತ್ರ ಕುಮಾರನು ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಂತನಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು — ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಪರ್ವತಗಳಿರಾ! ನೀವು ದುಃಖಿಸಬೇಡಿರಿ. ನೀವು ಯಾವುದೇ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಡಿರಿ. ನಾನು ಇಂದು ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕಣ್ಣು ಮುಂದೆಯೇ ಈ ಪಾಪಿಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಆ ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಧೈರ್ಯತುಂಬಿ ಕುಮಾರನು ಗಿರಿಜೆ ಮತ್ತು ಶಂಕರರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಶಂಭು ಪುತ್ರ ಕುಮಾರನು ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠನೂ, ಮಹಾನ್ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ತಾರಕನನ್ನು ವಧಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ ಅವನ ಶೋಭೆಯು ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಶಂಕರನ ತೇಜದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾದ ಕುಮಾರನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ತಾರಕಾಸುರನ ಮೇಲೆ ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಆ ಶಕ್ತಿಯ ಆಘಾತದಿಂದ ತಾರಕಾಸುರನ ಅಂಗಾಂಗಗಳೆಲ್ಲ ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನವಾದುವು. ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಅಸುರರ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಆ ಮಹಾವೀರನು ಧರಾಶಾಯಿಯಾದನು. ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕುಮಾರನು ಕೊಂದ ತಾರಕಾಸುರನ ಪ್ರಾಣಪಕ್ಷಿಯು ಹಾರಿಹೋಯಿತು. ಮಹಾವೀರ ತಾರಕನು ಆ ಮಹಾಸಮರದಲ್ಲಿ ಗತಪ್ರಾಣನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ವೀರವರ ಕುಮಾರನು ಮತ್ತೆ ಅವನ ಮೇಲೆ ಆಘಾತಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾಬಲಿ ದೈತ್ಯರಾಜ ತಾರಕನು ಸತ್ತು ಹೋದಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಸುರರನ್ನು ಯಮಸದನಕ್ಕೆ ಅಟ್ಟಿದರು. ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಸುರರು ಭಯಗೊಂಡು ಕೈಮುಗಿದರು. ಕೆಲವರ ಶರೀರಗಳು ಛಿನ್ನ-ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು. ಸಾವಿರಾರು ದೈತ್ಯರು ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ಅತಿಥಿಯಾದರು. ಕೆಲವು ಶರಣಾರ್ಥಿ ದೈತ್ಯರು ಅಂಜಲಿಯನ್ನು ಚಾಚಿ ಕಾಪಾಡಿ-ಕಾಪಾಡಿ ಎಂದು ಕೂಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಕುಮಾರನಿಗೆ ಶರಣಾದರು. ಕೆಲವರು ಸತ್ತುಹೋದರು. ಕೆಲವರು ರಣರಂಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋದರು. ಸಾವಿರಾರು ದೈತ್ಯರು ಜೀವದಾಸೆಯಿಂದ ಓಡಿ ಪಾತಾಳವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅವರೆಲ್ಲರ ಆಸೆಗಳು ಭಗ್ನಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಮುಖದಲ್ಲಿ ದೀನತೆಯು ಆವರಿಸಿತ್ತು.

ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಹೀಗೆ ಆ ಎಲ್ಲ ದೈತ್ಯಸೇನೆಯು ನಾಶವಾಯಿತು. ದೇವತೆಗಳ ಭಯದಿಂದ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಾರದಾದರು. ಆ ದುರಾತ್ಮನಾದ ತಾರಕನು ಸತ್ತು ಹೋದಾಗ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ನಿಷ್ಕಂಟಕವಾದುವು. ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆನಂದಮಗ್ನರಾದರು. ವಿಜಯಿಯಾದ ಕುಮಾರನನ್ನು ನೋಡಿ ಒಮ್ಮೆಲೆ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮೂರು ಲೋಕದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಮಹದಾನಂದವಾಯಿತು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೂ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ವಿಜಯದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಗಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದನು. ಹಿಂದೆ ಪಾರ್ವತಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹವು ಹಿಡಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಪಾರ್ವತಿಯ ಪರಮ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಕುಮಾರನನ್ನು ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಮುದ್ದಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯನು ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರು, ಅನುಯಾಯಿ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಶಂಭು, ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು ಶಿವನಂದನ ಕುಮಾರನನ್ನು, ಶಂಭುವನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಆಗ ಉಪದೇವತೆಗಳು ಭಾರೀ ಪುಷ್ಪ ವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಯಕಾರ, ನಮಸ್ಕಾರ ಶಬ್ದಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಿಜಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತನೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ಸ್ಥಾನ ವಾದ್ಯ-ವಾದನಗಳ ಶಬ್ದದಿಂದ, ಹೆಚ್ಚಾದ ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಮುನಿಯೇ! ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಾ-ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಕೊಂಡು ಭಗವಾನ್ ಜಗನ್ನಾಥನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಗಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಜಗಜ್ಜನನಿ ಭವಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ನಿವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾದ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

ಇತ್ತ ತಾರಕನು ಸತ್ತು ಹೋದುದನ್ನು ಕಂಡು ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ನಗುವು ಕುಣಿದಾಡಿತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಂಕರಪುತ್ರ ಕುಮಾರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

ದೇವಾ! ನೀನು ದಾನವಶ್ರೇಷ್ಠ ತಾರಕನನ್ನು ವಧಿಸಿದವನಾಗಿರುವೆ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಶಂಕರನಂದನ! ನೀನು ಬಾಣಾಸುರನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಅಪರಿಸುವವನೂ, ಪ್ರಲಂಬಾಸುರನ ವಿನಾಶಕನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವು ಪರಮ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ, ನಿನಗೆ ನಮ್ಮ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಹೀಗೆ ಕುಮಾರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಆ ಪ್ರಭುವು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೊಸ-ಹೊಸ ವರಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ಪರ್ವತರು ಸ್ತುತಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಆ ಶಂಕರತನಯನು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು — ಭೂಧರರೇ! ನೀವೆಲ್ಲ ಪರ್ವತಗಳು ತಪಸ್ವಿಗಳಿಂದ ಪೂಜನೀಯ ಹಾಗೂ ಕರ್ಮಠ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಸೇವನೀಯರಾಗುವಿರಿ. ನನ್ನ ತಾತನಾದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾನುಭಾವ ಹಿಮಾಚಲವು ಇಂದಿನಿಂದ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ಫಲದಾತೃನಾಗುವನು.

ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಕುಮಾರ! ಈ ಅಸುರರಾಜ ತಾರಕನನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ನೀನು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನು ಹಾಗೂ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುಖಿಯಾಗಿಸಿದೆ. ಈಗ ನೀನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಿನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಶಂಕರ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವನ ನಿವಾಸವಾದ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಮಾನವನ್ನಡರಿ ಕುಮಾರ ಸ್ಕಂದನು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಆಗ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಬಹಳ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ದರು. ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಶಿವನು ಅವರಿಗೆ ವರಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿ, ಅಭಯವನ್ನಿತ್ತು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟನು. ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪರಮಾನಂದವಾಯಿತು. ಅವರು ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ ಹಾಗೂ ಶಂಕರನಂದನ ಕುಮಾರನ ರಮಣೀಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಇತ್ತ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಶಿವೆ, ಕುಮಾರ ಹಾಗೂ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಆನಂದವಾಗಿ ಆ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಇರತೊಡಗಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಓತಪ್ರೋತನೂ, ಸುಖದಾಯಕನೂ, ದಿವ್ಯನೂ ಆದ ಕುಮಾರನ ಸಕಲ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ನಿನಗೆ ನಾನು ಹೇಳಿದೆನು. ಇನ್ನು ಏನನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವೆ?

(ಅಧ್ಯಾಯ 9-12)

ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಚರಿತ್ರೆ

ಸೂತ ಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ತಾರಕಾರಿ ಕುಮಾರನ ಉತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಅದ್ಭುತ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾರದರಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಅವರು ಪುನಃ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ದೇವದೇವಾ! ನೀವಾದರೋ ಶಿವಸಂಬಂಧೀ ಜ್ಞಾನದ ಆಳವಾದ ಸಮುದ್ರರಾಗಿರುವಿರಿ. ಪ್ರಜಾನಾಥನೇ! ನಾನು ಕಾರ್ತಿಕಸ್ವಾಮಿಯ ಅಮೃತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮವಾದ ಸದ್ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿದೆ. ಇನ್ನು ಗಣೇಶನ ಉತ್ತಮ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು. ತಾವು ಮಂಗಲಗಳಿಗೂ ಮಂಗಲ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಅವನ ಜನ್ಮ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹಾಮುನಿ ನಾರದರ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮನಸ್ಸು ಹರ್ಷದಿಂದ ಗದ್ಗದವಾಯಿತು. ಅವರು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಇಂತೆಂದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಶನಿಯ ದೃಷ್ಟಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಗಣೇಶನ ಮಸ್ತಕವು ತುಂಡಾಗಿ, ಅವನಿಗೆ ಆನೆಯ ತಲೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಾನು ಹಿಂದೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಗಣೇಶನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೆ. ಅದು ಕಲ್ಪಾಂತರದ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈಗ ಶ್ವೇತಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಣೇಶನ ಜನ್ಮ-ಕಥೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೃಪಾಳುವಾದ ಶಂಕರನೇ ಅವನ ಮಸ್ತಕವನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿದ್ದನು. ಮುನಿಯೇ! ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಂದೇಹಪಡಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿಯೂ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ, ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿಯೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನು ಸಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣನೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನ ಲೀಲೆಯಿಂದಲೇ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈಗ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಷಯವನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳು.

ಒಮ್ಮೆ ಜಯಾ, ವಿಜಯಾ ಎಂಬ ಸಖಿಯರು ಪಾರ್ವತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದರು - ಸಖೀ ಎಲ್ಲ ಗಣಗಳು ರುದ್ರನವೇ ಆಗಿರುವರು. ನಮ್ಮ ನಂದೀ, ಭೃಂಗೀಗಳೂ ಕೂಡ ಶಿವನ ಆಜ್ಞಾಪಾಲನೆಯಲ್ಲೇ ತತ್ಪರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಸಂಖ್ಯ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಶಿವಾಜ್ಞಾಪರಾಯಣರಾಗಿ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನಮ್ಮವರೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅವರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಮೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪರಹಿತಳೇ! ನೀನೂ ನಮಗಾಗಿ ಒಂದು ಗಣವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಸಖಿಯರು ಪಾರ್ವತಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆಕೆಯು ಅದನ್ನು ಹಿತಕರವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಲು ವಿಚಾರಮಾಡಿದಳು. ಅನಂತರ ಒಮ್ಮೆ ಪಾರ್ವತಿಯು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸದಾಶಿವನು ನಂದಿಯನ್ನು ಗದರಿಸಿ ಒಳಗೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟನು. ಶಂಕರನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜಗಜ್ಜನನಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಎದ್ದು ನಿಂತಳು. ಆಗ ಆಕೆಗೆ ಬಹಳ ನಾಚಿಕೆಯಾಗಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾದಳು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಖಿಯರ ಮಾತು ಹಿತಕಾರಕ ಹಾಗೂ ಸುಖಪ್ರದವಾಗಿ ಕಂಡಿತು ಆಕೆಗೆ. ಆಗ ಇಂತಹ ಘಟನೆಯು ನಡೆದಾಗ ಪರಮಾಯಾ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ಶಿವಪತ್ನೀ ಪಾರ್ವತಿಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿದಳು - ನನಗೂ ಇಂತಹ ಓರ್ವ ಸೇವಕನಿರಬೇಕು. ಅವನು ಪರಮಶುಭನು, ಕಾರ್ಯಕುಶಲನೂ, ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನೂ, ಅದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ವಿಚಲಿತನಾಗದವನೂ, ಆಗಿರಬೇಕು. ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯು ತನ್ನ ಶರೀರದ ಕೊಳೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಚೇತನ ಪುರುಷನನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದಳು. ಅವನು ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರನೂ, ದೋಷರಹಿತನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಶರೀರವು ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದು, ಪರಮ ಶೋಭಾಯಮಾನ ಮತ್ತು ಬಲಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಸಂಪನ್ನ ವಾಗಿತ್ತು. ದೇವಿಯು ಅವನಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧದ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಆಭೂಷಣಗಳೂ, ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನೂ, ಕೊಟ್ಟು-‘ನೀನು ನನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವೆ. ನನ್ನವನೇ ಆಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನಂತೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು ಇಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ಪುರುಷನು ಆಕೆಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನುಡಿದನು.

ಗಣೇಶನು ಹೇಳಿದನು — ‘ಅಮ್ಮಾ! ಇಂದು ನಿಮಗೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವು ಎದುರಾಗಿದೆ? ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ನಾನು ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವೆನು’. ಗಣೇಶನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಪುತ್ರನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.

ಶಿವೆಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ - ಮಗನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವೆ, ನನ್ನವನಾಗಿರುವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಇಂದಿನಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ದ್ವಾರಪಾಲಕನಾಗು. ಸತ್ಪುತ್ರನೇ! ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಹಟದಿಂದ ನನ್ನ ಭವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಾರದು. ಅವನು ಎಲ್ಲಿಂದಲೇ ಬರಲಿ, ಯಾರೇ ಆಗಿರಲೀ, ಮಗೂ! ಇದನ್ನು ನಾನು ಸರ್ವಥಾ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಗಣೇಶನ ಕೈಗೆ ಒಂದು ಸುದೃಢವಾದ ದಂಡವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಅವನ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಹರ್ಷಮಗ್ನಳಾದಳು. ಆಕೆಯು ಪರಮ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಪುತ್ರನ ಮುಖವನ್ನು ಮುದ್ದಿಸಿದಳು ಹಾಗೂ ಕೃಪಾಪರವಶಳಾಗಿ ಎದೆಗೊತ್ತಿಕೊಂಡಳು. ಮತ್ತೆ ದಂಡಧಾರೀ ಗಣೇಶನನ್ನು ತನ್ನ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಳು. ನಾರದನೇ! ಅನಂತರ ಪಾರ್ವತೀನಂದನ ಮಹಾವೀರ ಗಣೇಶನು ಪಾರ್ವತಿಯ ಹಿತಕಾಮನೆಯಿಂದ ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ದ್ವಾರವನ್ನು ಕಾಯತೊಡಗಿದನು. ಶಿವೆಯು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಗಣೇಶನನ್ನು ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಸ್ವತಃ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡತೊಡಗಿದಳು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಕೌತುಕೀ ಹಾಗೂ ನಾನಾ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ನಿಪುಣನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಬಂದು ತಲುಪಿದನು. ಗಣೇಶನಿಗೆ ಆ ಪಾರ್ವತೀಪತಿಯ ಪರಿಚಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನುಡಿದನು-‘ದೇವ! ತಾಯಿಯ ಅಪ್ಪಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನೀನು ಈಗ ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಂತಿಲ್ಲ. ತಾಯಿಯು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಳು. ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ? ಈಗ ಇಲ್ಲಿಂದ ದೂರವಾಗು’. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಗಣೇಶನು ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ದಂಡವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು - ಎಲೈ ಮೂರ್ಖನೇ! ನೀನು ಯಾರನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿರುವೇ? ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೇ! ಏನು ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರೆಯಾ? ನಾನು ಶಿವನಾಗಿರುವೆನು.

ಮತ್ತೆ ಮಹೇಶ್ವರನ ಗಣಗಳು ಅವನನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸಿ ದೂರಗೊಳಿಸಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಗಣೇಶನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು - ಕೇಳು, ನಾವು ಶಿವಗಣಗಳೇ ಮುಖ್ಯದ್ವಾರಪಾಲರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ನಿನ್ನನ್ನು ದೂರಸರಿಸಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆವು. ನಿನ್ನನ್ನು ಗಣವೆಂದು ತಿಳಿದು ನಾವು ಹೊಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನೀನು ಎಂದೋ ಸತ್ತು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ಈಗ ನೀನೇ ಇಲ್ಲಿಂದ ದೂರ ಹೊರಟು ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮವಿದೆ. ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ತನ್ನ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಏಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವೆ?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗಲೂ ಗಿರಿಜಾನಂದನ ಗಣೇಶನು ನಿರ್ಭಯನಾಗಿಯೇ ಇದ್ದನು. ಅವನು ಶಿವಗಣಗಳನ್ನು ಗದರಿಸಿ, ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಎಲ್ಲ ಶಿವಗಣಗಳು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಮುನಿಯೇ! ಅವರ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಜಗತ್ತಿನ ಗತಿಸ್ವರೂಪ ಅದ್ಭುತ ಲೀಲಾವಿಹಾರೀ ಮಹೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಆ ಗಣಗಳನ್ನು ಗದರಿಸುತ್ತಾ ನುಡಿದಳು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ‘ಗಣಗಳಿರಾ! ಇಷ್ಟು ಉಚ್ಛಂಖನಾಗಿ ಶತ್ರುವಿನಂತೆ ಬೊಗಳುತ್ತಿರುವ ಇವನು ಯಾರು? ಈ ಹೊಸ ದ್ವಾರಪಾಲಕನನ್ನು ದೂರ ಓಡಿಸಿ ಬಿಡಿಸಿರಿ. ನೀವು ನಪುಂಸಕರಂತೆ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಅವನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನನಗೆ ಏಕೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀರಿ?’ ವಿಚಿತ್ರ ಲೀಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಶಂಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ಗಣಗಳು ಪುನಃ ಗಣೇಶನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಅನಂತರ ಗಣೇಶನು ಪುನಃ ತಡೆದಾಗ ಶಿವನು - ಇವನು ಯಾರು, ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ? ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ ಎಂದು ಗಣಗಳಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಗಣಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು - ಇವನು ಶ್ರೀಗಿರಿಜೆಯ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವನು. ಹಾಗೂ ದ್ವಾರಪಾಲನಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವನು, ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆಗ ಲೀಲಾರೂಪೀ ಶಂಕರನು ವಿಚಿತ್ರ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದನು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಗಣಗಳ ಗರ್ವವನ್ನೂ ಕಳೆಯಲು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಗಣೇಶನೊಂದಿಗೆ ಭೀಷಣ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವರಿಂದಲೂ ಗಣೇಶನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಸ್ವತಃ ಶೂಲಪಾಣಿ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಬಂದನು. ಗಣೇಶನು ಮಾತೆಯ ಚರಣಗಳನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಿದನು, ಆಗ ಶಕ್ತಿಯು ಅವನಿಗೆ ಬಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದಳು. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ನಿಂತರು, ಘೋರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಶೂಲಪಾಣಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಬಂದು ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಗಣೇಶನ ತಲೆಯನ್ನು ತರಿದನು. ಈ ಸಮಾಚಾರವು ಪಾರ್ವತಿಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಆಕೆಯು ಕ್ರುದ್ಧಳಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿ, ವಿಚಾರಮಾಡದೆ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಳು. ಮತ್ತೆ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಳಯವೇ ನಡೆಯಿತು. ಆ ಶಕ್ತಿಯರ ಜಾಜ್ವಲ್ಯತೇಜದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಸುಟ್ಟಂತಾದುವು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಶಿವಗಣಗಳೆಲ್ಲ ಭಯಗೊಂಡು ಓಡಿ ದೂರಹೋಗಿ ನಿಂತರು.

ನಾರದನೇ! ಆಗಲೇ ದಿವ್ಯದರ್ಶನನಾದ ನೀನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವುದೇ ನಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ನೀನು ದೇವತೆಗಳ ಸಹಿತ ಶಂಕರನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ - ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ವಿಚಾರಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಆಗ ಆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಮಹಾಮನಾ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ - ಈ ದುಃಖದ ಶಮನ ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಎಂದು ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಗಿರಿಜಾದೇವಿಯು ಕೃಪೆಮಾಡದೆ ಸುಖವು ದೊರೆಯಲಾರದು ಎಂದು ಅವರು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದರು. ಇನ್ನು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಮಾಡುವುದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ನಿನ್ನ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಭಗವತಿ ಶಿವೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆಕೆಯ ಕ್ರೋಧದ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ಅವರು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಆಕೆಯನ್ನು ಒಲಿಸುತ್ತಾ ಅನೇಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಪದೇ-ಪದೇ ಚರಣಾರವಿಂದ ಗಳನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾ, ದೇವತೆಗಳ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಋಷಿಗಳು ಇಂತೆಂದರು.

ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಜಗದಂಬಿಕೆಯೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಶಿವಪತ್ನಿಯೇ! ನಿನಗೆ ವಂದನೆ. ಚಂಡಿಕೇ! ನಿನಗೆ ನಮ್ಮ ಅಭಿವಾದನವು ತಲುಪಲಿ. ಕಲ್ಯಾಣಿ! ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. ತಾಯೇ! ನೀನೇ ಆದಿಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಸದಾ ಸಕಲ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿರ್ಮಾಣಕರ್ತ್ರೀ, ಪಾಲಿಕಾಶಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವವಳು ಆಗಿರುವೆ. ದೇವೀ! ನಿನ್ನ ಕೋಪದಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕಗಳೆಲ್ಲ ವಿಕಲವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸು. ದೇವೀ! ನಾವು ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನತಮಸ್ತಕರಾಗಿದ್ದೇವೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ನೀವೆಲ್ಲ ಋಷಿಗಳು ಸ್ತುತಿಸಿದರೂ ಪರಾದೇವೀ ಪಾರ್ವತಿಯು ಕ್ರೋಧತುಂಬಿದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಅವರತ್ತ ನೋಡಿದಳು, ಆದರೆ ಏನನ್ನೂ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಆ ಋಷಿಗಳು ಪುನಃ ಆಕೆಯ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಿರವನ್ನು ಚಾಚಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾರ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ದೇವಿ! ಈಗ ಎಲ್ಲರ ಸಂಹಾರ ವಾಗುತ್ತಾ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷಮಿಸು! ಕ್ಷಮಿಸು! ಅಂಬಿಕೆಯೇ! ನಿನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನೂ ಇಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನು. ಸ್ವಲ್ಪ ಅವನ ಕಡೆಗೂ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹರಿಸು, ನಾವು, ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾ , ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆ ನಿನ್ನವರೇ ಆಗಿರುವೆವು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ಬದ್ದಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರುವೆವು. ಪರಮೇಶ್ವರೀ! ಇವರೆಲ್ಲರ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಬಿಡು. ಶಿವೇ! ಈಗ ನಮಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಎಲ್ಲ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಅತ್ಯಂತ ದೀನಭಾವದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಚಂಡಿಕೆಯ ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ಅವರ ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಚಂಡಿಕೆಯು ಪ್ರಸನ್ನಳಾದಳು. ಆಕೆಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕರುಣೆಯ ಸಂಚಾರವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವಳು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಋಷಿಗಳಿರಾ! ನನ್ನ ಪುತ್ರನು ಜೀವಿತನಾದರೆ ಮತ್ತು ಅವನು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪೂಜನೀಯನೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದಾದರೆ ಸಂಹಾರವು ಆಗಲಾರದು, ನೀವು ಅವನಿಗೆ ‘ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷ’ನ ಪದವಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯು ಉಂಟಾಗಬಲ್ಲದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿಮಗೆ ಸುಖವು ಸಿಗಲಾರದು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಋಷಿಗಳಾದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ದೇವತೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಿರಿ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾಸೀನತೆ ಆವರಿಸಿತು. ಅವರು ಶಂಕರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡರು. ದೇವತೆಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವನು - ಸರಿ ಹಾಗಾದರೆ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಿಗೂ ಸುಖಸಿಗುವಂತಹುದನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಿಗುವ ಪ್ರಾಣಿಯ ಶಿರವನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿ ತಂದು ಈ ಬಾಲಕನ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಬೇಕು, ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಆ ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಅವರು ಆ ಶಿಶುವಿನ ಶರೀರವನ್ನು ತೊಳೆದು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಅವರು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ನಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ದಂತವುಳ್ಳ ಒಂದು ಆನೆಯು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅವರು ಅದರ ತಲೆಯನ್ನು ತಂದು ಆ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿದರು. ಆನೆಯ ತಲೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ - ನಾವು ನಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆವು. ಈಗ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ನೀವು ಪೂರ್ಣವಾಗಿಸಿರಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಆಗ ಶಿವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಷದರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ನಿರ್ಗುಣ ಸ್ವರೂಪೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ-‘ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ಮಹಾತ್ಮನಾದ ನಿನ್ನ ತೇಜದಿಂದಲೇ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗಿರುವವರು. ನಿನ್ನ ಅದೇ ತೇಜವನ್ನು ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಅಭಿಯೋಗದಿಂದ ಈ ಬಾಲಕನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ’ ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಸೇರಿ ವೇದಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಜಲವನ್ನು ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ, ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಆ ಜಲವನ್ನು ಬಾಲಕನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿದರು. ಆ ಜಲ ಸ್ಪರ್ಶವಾಗುತ್ತಲೇ ಆ ಬಾಲಕನು ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಚೇತನಾಯುಕ್ತನಾಗಿ ಜೀವಿತನಾದನು ಮತ್ತು ಮಲಗಿದವನು ಎದ್ದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಎದ್ದು ಕುಳಿತನು. ಆ ಸೌಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಬಾಲಕನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಮುಖವು ಆನೆಯಂತೆ ಇತ್ತು. ಶರೀರದ ಬಣ್ಣ ಕೆಂಪಾಗಿತ್ತು. ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯು ತಾಂಡವ ವಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಆಕೃತಿಯು ಪರಮ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಂದರ ಪ್ರಭೆಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತ್ತು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಪಾರ್ವತೀನಂದನ ಆ ಬಾಲಕನು ಜೀವಂತನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಆನಂದಮಗ್ನರಾದರು. ಅವರ ಎಲ್ಲ ದುಃಖವು ವಿಲೀನವಾಯಿತು. ಆಗ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಎಲ್ಲ ಜನರು ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಪಾರ್ವತಿಗೆ ತೋರಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಪುತ್ರನು ಜೀವಿತನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 13-18)

ಪಾರ್ವತಿಯಿಂದ ಗಣೇಶನಿಗೆ ವರಪ್ರಸಾದ, ಶಿವನಿಂದ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿ ಪ್ರದಾನ ಮತ್ತು ಗಣಪತಿ ಚತುರ್ಥಿವ್ರತದ ವರ್ಣನೆ

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ವಿಕೃತಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳ ಗಿರಿಜಾಪುತ್ರ ಗಜಾನನನು ವ್ಯಗ್ರತಾರಹಿತನಾಗಿ ಜೀವಿತನಾಗಿ ಎದ್ದಾಗ ಗಣನಾಯಕ ದೇವರುಗಳು ಅವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು. ತನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯು ಆನಂದ ಮಗ್ನಳಾದಳು. ಅವಳು ಹರ್ಷಾತಿರೇಕದಿಂದ ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಬಾಚಿ ತಬ್ಬಿಕೊಂಡಳು. ಮತ್ತೆ ಅಂಬಿಕೆಯು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ವಸ್ತ್ರಾಭೂಷಣಗಳನ್ನು ತೊಡಿಸಿದಳು. ಬಳಿಕ ಸಿದ್ಧರು ಅನೇಕ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ತಾಯಿಯು ತನ್ನ ಸರ್ವದುಃಖಹಾರೀ ಕೈಗಳಿಂದ ಅವನ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಳು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವಪತ್ನೀ ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯು ತನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಮುದ್ದಿಸಿದಳು. ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಅವನಿಗೆ ವರಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ - ‘ಮಗೂ! ಈಗ ನಿನಗೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಆದರೂ ನೀನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರುವೆ. ಇಂದಿನಿಂದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಅಗ್ರಪೂಜೆ ಆಗುತ್ತಾ ಇರುವುದು. ನಿನಗೆ ಎಂದೂ ದುಃಖವು ಉಂಟಾಗಲಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಈಗ ನಿನ್ನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂರವು ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರು ಸದಾ ಸಿಂಧೂರದಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು. ಪುಷ್ಪ, ಚಂದನ, ಸುಂದರ ಗಂಧ, ನೈವೇದ್ಯ, ರಮಣೀಯ ಆರತೀ, ತಾಂಬೂಲ, ದಾನ, ಪ್ರದಕ್ಷಣೆ, ನಮಸ್ಕಾರ ಮುಂತಾದ ವಿಧಿಗಳಿಂದ ನಿನ್ನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಸಕಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಕೈವಶವಾಗುವವು. ಅವನ ಎಲ್ಲ ವಿಘ್ನಗಳು ನಾಶವಾಗುವವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.’ ಎಂದು ಹರಸಿದಳು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಮಹೇಶ್ವರೀ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಗಣೇಶನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನಿಗೆ ನಾನಾ ವಿಧದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಪುನಃ ಅವನನ್ನು ಅಭಿವಂದಿಸಿದಳು. ವಿಪ್ರವರ್ಯನೇ! ಆಗ ಗಿರಿಜೆಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಆಗಲೇ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಶಿವಗಣಗಳ ಮನಸ್ಸು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಹರ್ಷಾತಿರೇಕದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಅವರು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂರುಲೋಕಗಳ ಕಲ್ಯಾಣದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಭವಾನಿಯ ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಶಿವನ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದರು. ಆಗ ಶಿವನು ಆ ಬಾಲಕನ ಮಸ್ತಕದಮೇಲೆ ಕೈಯಾಡಿಸುತ್ತಾ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ - ಇವನು ನನ್ನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವನು, ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಬಳಿಕ ಗಣಪತಿಯು ಎದ್ದು ಶಿವನ ಚರಣಗಳಿಗೆ ಅಭಿವಾದನಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ಪಾರ್ವತಿಗೆ, ನನಗೆ, ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ, ನಾರದಾದಿ ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಅವನು ನುಡಿದನು - ಅಭಿಮಾನಪಡುವುದು ಮನುಷ್ಯರ ಸ್ವಭಾವವೇ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿರಿ. ಆಗ ನಾನು, ಶಂಕರ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು - ಮೂವರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ವರಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ - ‘ಸುರವರರೇ! ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮೂವರ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವಂತೆಯೇ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಈ ಗಣೇಶನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮನುಷ್ಯರು ಮೊದಲಿಗೆ ಇವನ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಬಳಿಕ ನಮ್ಮ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಪೂಜೆಯು ಸಂಪನ್ನವಾಗುವುದು. ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಎಲ್ಲಾದರು ಇವನ ಪೂಜೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾಡದೆ ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಆ ಪೂಜೆಯ ಫಲವು ನಾಶವಾಗುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ವಿಚಾರ ಮಾಡುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ’. ಎಂದು ಹೇಳಿದೆವು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಶಂಕರರೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಗಣೇಶನನ್ನು ‘ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷ’ನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಆಗ ಶಿವನು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಪುನಃ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸರ್ವದಾ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಅನೇಕ ವರಗಳನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ ನುಡಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಗಿರಿಜಾನಂದನನೇ! ನಿಸ್ಸಂದೇಹ ವಾಗಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನ ನಾಗಿರುವೆ. ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದಾಗ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿ. ಈಗ ಯಾರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲಾರರು. ನೀನು ಶಕ್ತಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದು , ಅತ್ಯಂತ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿರುವೆ. ಬಾಲಕ ನಾಗಿದ್ದರೂ, ನೀನು ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಸದಾ ಸುಖಿಯಾಗಿರುವೆ. ವಿಘ್ನನಾಶನದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಹೆಸರು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗುವುದು. ನೀನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇನ್ನು ನನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಗಣಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿರುವೆ.

ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಮಹಾತ್ಮಾ ಶಂಕರನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಪುನಃ ವರಪ್ರದಾನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಇಂತು ನುಡಿದನು - ಗಣೇಶ್ವರನೇ! ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ಥಿ ತಿಥಿಯಂದು ಚಂದ್ರನ ಶುಭೋದಯವಾದಾಗ ನೀನು ಉತ್ಪನ್ನನಾಗಿರುವೆ. ಗಿರಿಜೆಯ ಸುಂದರ ಚಿತ್ತದಿಂದ ನಿನ್ನ ರೂಪವು ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಥಮ ಜಾಮವು ಕಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಅದೇ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ವ್ರತವು ಪರಮ ಶುಭಪ್ರದವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು. ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಅದೇ ಚತುರ್ಥಿಯು ಬರುವವರೆಗೆ ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಿನ್ನ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಯಾರಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಅನುಪಮ ಸುಖಗಳ ಕಾಮನೆಗಳಿವೆಯೋ, ಅವನು ಚತುರ್ಥಿಯ ದಿನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನಿನ್ನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ಥಿಯು ಬಂದಾಗ ಅಂದು ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ವ್ರತಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಧಾತುವಿನ, ಹವಳದ, ಬಿಳಿ ಎಕ್ಕದ, ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅದರ ಪ್ರಾಣಪ್ರತಿಷ್ಠೆಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನಾನಾ ವಿಧದ ದಿವ್ಯಗಂಧ, ಚಂದನ, ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪುನಃ ರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ಜಾವ ಕಳೆದುಹೋದಾಗ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ದುರ್ವೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈ ದುರ್ವೆಯು ಬೇರುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಮೂರು ಗಂಟುಗಳಿರಬೇಕು. ಇಂತಹ ಒಂದು ನೂರ ಒಂದು ಅಥವಾ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದುರ್ವೆಗಳಿಂದ ಆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಧೂಪ, ದೀಪ, ಅನೇಕ ವಿಧದ ನೈವೇದ್ಯ, ತಾಂಬೂಲ, ಅರ್ಘ್ಯ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಗಣಪತಿಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅವನ ಮುಂದೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಗಣಪತಿಯ ಪೂಜೆಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಬಾಲಚಂದ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಹರ್ಷದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಅವರ ಭೋಜನವಾದ ಮೇಲೆ ಸ್ವತಃ ಉಪ್ಪಿಲ್ಲದೆ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನದ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಗಣೇಶನ ಸ್ಮರಣೆಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ಶುಭ ವ್ರತವು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಗು! ಹೀಗೆ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ-ಮಾಡುತ್ತಾ ವರ್ಷವು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಪ್ರತೀ ಮನುಷ್ಯನು ಈ ವ್ರತದ ಪೂರ್ತಿಗಾಗಿ ವ್ರತೋದ್ಯಾಪನೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಗನುಸಾರ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ವ್ರತಿಯು ಒಂದು ಕಲಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ವೇದವಿಧಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ವೇದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಷ್ಟದಳ ಕಮಲವನ್ನು ಬರೆದು, ಅದರಮೇಲೆಯೇ ವಿತ್ತಶಾಠ್ಯಮಾಡದೆ ಹವನ ಮಾಡಬೇಕು. ಪುನಃ ಮೂರ್ತಿಯ ಮುಂದೆ ಇಬ್ಬರು ಮುತ್ತೈದೆಯರನ್ನು, ಇಬ್ಬರು ಬಾಲಕರನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಆದರದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಭೋಜನಮಾಡಿಸಬೇಕು. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಪುನಃ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಪುನರಾಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಾಲಕರಿಂದ ಶುಭಾಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಿಸಿ, ವ್ರತದ ಪೂರ್ತಿಗಾಗಿ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಈ ವಿಧದಿಂದ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಮಾಡುವವನಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣೇಶನೆ! ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನಿನ್ನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನ ಎಲ್ಲ ಮನೋರಥಗಳು ಸಫಲವಾಗುವುವು. ಮನುಷ್ಯರು ಸಿಂಧೂರ, ಚಂದನ, ಅಕ್ಷತೆ, ಕೇದಿಗೆ ಹೂ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಗಣೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ನಿನ್ನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನ ವಿಘ್ನಗಳು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗುವುವು ಮತ್ತು ಅವನ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾ ಇರುವುದು. ಎಲ್ಲ ವರ್ಣದ ಜನರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಈ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಭ್ಯುದಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ರಾಜರೂ ಕೂಡ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ವ್ರತೀ ಮನುಷ್ಯನು ಬಯಸಿದ ವಸ್ತುಗಳೆಲ್ಲ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಅಭಿಲಾಷೆಯುಳ್ಳವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶಿವನು ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಹೀಗೆ ವರಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಋಷಿಗಳು, ಶಿವನಪ್ರಿಯ ಸಮಸ್ತ ಗಣಗಳು ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಗಣಾಧೀಶನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರು. ಬಳಿಕ ಶಿವಗಣಗಳು ಆದರದಿಂದ ನಾನಾ ವಿಧದ ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ಗಣೇಶ್ವರನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಸಿ ಕೊಂಡರು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಆಗ ಗಿರಿಜಾದೇವಿಗೆ ಆದ ಆನಂದವನ್ನು ನನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿಂದಲೂ ವರ್ಣಿಸಲಾಗದು, ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಾನು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ? ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ಅಪ್ಸರೆಯರು ನೃತ್ಯವಾಡತೊಡಗಿದರು. ಗಂಧರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಹಾಡತೊಡಗಿದರು. ಹೂವಿನ ಮಳೆಯೇ ಸುರಿಯಿತು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಗಣೇಶನು ಗಣಾಧೀಶನ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಮಹೇತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಶಾಂತಿಯು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳು ಹೊರಟುಹೋದುವು. ನಾರದನೇ! ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರಿಗಂತೂ ವಿಶೇಷ ಆನಂದವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಸುಖದಾಯಕ ಮಂಗಲವೇ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಶಿವನಿಂದ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಆಗ ಅವರು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ‘ಎಂತಹ ಅದ್ಭುತ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು’ ಎಂದು ಪರಸ್ಪರ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತ್ತ ಗಿರಿಜಾದೇವಿಯ ಕ್ರೋಧವು ಶಾಂತವಾದಾಗ, ಆತ್ಮಾರಾಮನಾಗಿದ್ದರೂ ಸದಾ ಭಕ್ತರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವ ಶಿವನು ಗಿರಿಜೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕಾಮನೆಯಿಂದ ಹಿಂದಿನಂತೆ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಸುಖದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವು ಇಬ್ಬರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ ಶಿವನಿಂದ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ನಮ್ಮ-ನಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದೆವು. ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾಗಿ ಈ ಪರಮ ಮಾಂಗಲಿಕ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸುವವನು ಸಮಸ್ತ ಮಂಗಲಗಳಿಗೆ ಭಾಗಿಯಾಗಿ ಮಂಗಲಭವನನಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಪುತ್ರಹೀನನಿಗೆ ಪುತ್ರ, ನಿರ್ಧನನಿಗೆ ಧನ, ಭಾರ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಭಾರ್ಯೆ, ಪ್ರಜಾರ್ಥಿಗೆ ಪ್ರಜೆ, ರೋಗಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಾಗ್ಯನಿಗೆ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಧನ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆಯೋ, ಪತಿಯು ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವನೋ, ಅವಳಿಗೆ ಪತಿಯು ದೊರೆಯುವನು. ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನು ಇದರ ಶ್ರವಣದಿಂದ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಶೋಕರಹಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಗಣೇಶ ಚರಿತ್ರ ಸಂಬಂಧೀ ಗ್ರಂಥವು ಯಾರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಇರುವುದೋ ಅವನು ಮಂಗಲಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಪುಣ್ಯಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮನಗೊಟ್ಟು ಕೇಳುವವನು ಶ್ರೀಗಣಪತಿಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 19)

ಕಾರ್ತಿಕ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿಯ ವಿವಾಹದ ಕಥೆ

ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು — ಗಣೇಶನ ಜನ್ಮಸಂಬಂಧೀ ಅನುಪಮ ವೃತ್ತಾಂತ ಹಾಗೂ ಪರಮ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅವನ ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆನು. ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯಾ! ಅದಾದಮೇಲೆ ಯಾವ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು? ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ, ಏಕೆಂದರೆ, ತಂದೆಯೇ! ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರ ಉಜ್ವಲ ಕೀರ್ತಿಯು ಮಹದಾನಂದವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದಾಗಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನೀನಾದರೋ ದೊಡ್ಡ ಕಾರುಣಿಕನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನೇ ಕೇಳಿರುವೆ. ಋಷಿಸತ್ತಮನೇ! ಒಳ್ಳೆಯದು, ಈಗ ನಾನು ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳು. ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ! ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರೂ ಪುತ್ರರ ಬಾಲಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ-ನೋಡಿ ಮಹಾನ್ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಪುತ್ರರನ್ನು ಮುದ್ದಿಸುವುದರಿಂದ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಸುಖವು ದಿನ-ದಿನವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಲಕರು ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕ ಆನಂದದಿಂದ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಬಾಲಕ ಕಾರ್ತಿಕಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಗಣೇಶ ಇಬ್ಬರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಪರಿಚರ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ತಂದೆ- ತಾಯಿಯರ ಸ್ನೇಹವು ಷಣ್ಮುಖ ಮತ್ತು ಗಣೇಶನ ಮೇಲೆ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರತಿದಿನವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು - ನಮ್ಮ ಇಬ್ಬರೂ ಪುತ್ರರು ವಿವಾಹ ಯೋಗ್ಯ ರಾಗಿರುವರು. ಈಗ ಇವರಿಬ್ಬರ ಶುಭವಿವಾಹವು ಹೇಗೆ ನೆರವೇರುವುದು? ಎಂದು ವಿಚಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ನಮಗೆ ಷಡಾನನು ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವಂತೆ ಗಣೇಶನೂ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವನು. ಈ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಲೀಲಾವಶ ಆನಂದ ಮಗ್ನರಾದರು. ಮುನಿಯೇ! ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿದು ಪುತ್ರರಿಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ವಿವಾಹದ ಇಚ್ಛೆಯು ಜಾಗ್ರತವಾಯಿತು. ಅವರಿಬ್ಬರು ಮೊದಲು ನಾನು ವಿವಾಹನಾಗುವೆ, ಮೊದಲು ನಾನು ಎಂದು ಪರಸ್ಪರ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಜಗತ್ತಿನ ಅಧೀಶ್ವರರಾದ ಆ ದಂಪತಿಗಳು ಪುತ್ರರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಲೌಕಿಕ ಆಚಾರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯ ಹೊಂದಿದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ಬಳಿಕ ಅವರು ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದರು.

ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಹೇಳಿದರು — ಸತ್ಪುತ್ರರೇ! ನಾವು ಮೊದಲೇ ಇಂತಹದೊಂದು ನಿಯಮವನ್ನು ಮಾಡಿ ಇಟ್ಟಿರುವೆವು. ಅದು ನಿಮಗಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸುಖದಾಯಕ ವಾದೀತು. ಈಗ ನಾವು ಅದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವೆವು, ನೀವು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರರೇ! ನಮಗಾದರೋ ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಿಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ಯಾರಮೇಲೆಯೂ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೀತಿಯಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ನಿಮ್ಮ ವಿವಾಹದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶರತ್ತು ಇರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅದು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಆ ಶರತ್ತು - ಯಾರು ಇಡೀ ಭೂಮಂಡಲದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಮೊದಲು ಬಂದಿರುವನೋ, ಅವನ ಶುಭ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ತಂದೆ- ತಾಯಿಯರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶರಜನ್ಮಾ ಮಹಾಬಲಿ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನು ಕೂಡಲೇ ಪೃಥಿವಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗಾಗಿ ಹೊರಟೇಬಿಟ್ಟನು. ಆದರೆ ಅಗಾಧ ಬುದ್ಧಿಸಂಪನ್ನ ಗಣೇಶನು ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟನು. ಅವನು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ - ‘ಈಗ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ಭೂಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಾದರೋ ನನ್ನಿಂದ ಆಗಲಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಒಂದು ಹರದಾರಿ ನಡೆದ ಬಳಿಕ ನನ್ನಿಂದ ನಡೆಯಲಾಗದು, ಹಾಗಿರುವಾಗ ಪೃಥಿವೀ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಮಾಡಿ ನಾನು ಹೇಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಹೊಂದಬಲ್ಲೆ?’ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ಗಣೇಶನು ಮಾಡಿದುದನ್ನು ಕೇಳು. ಅವನು ಮನೆಗೆ ಮರಳಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ತಂದೆ- ತಾಯಿಯರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದನು.

ಗಣೇಶನು ಹೇಳಿದನು — ತಂದೆಯವರೇ ಹಾಗೂ ತಾಯಿಯವರೇ! ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಆಸನಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುವೆನು. ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಇದರ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿರಿ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಮುನಿಯೇ! ಗಣೇಶನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪಾರ್ವತೀ-ಪರಮೇಶ್ವರರು ಅವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಆಸನದ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಮಾನರಾದರು. ಆಗ ಗಣಪತಿಯು ಅವರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಅವರಿಗೆ ಏಳು ಬಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬಂದನು. ಮಗು ನಾರದನೇ! ಗಣೇಶನಾದರೋ ಬುದ್ಧಿಯ ಸಾಗರನೇ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರೇಮಮಗ್ನನಾಗಿ ತಂದೆ- ತಾಯಿಯರನ್ನು ಅನೇಕ ವಿಧದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಗಣೇಶನು ಹೇಳಿದನು — ಓ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರೇ! ನೀವು ನನ್ನ ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನನ್ನ ಶುಭವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿ ಬಿಡಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಣೇಶನ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತ ಗಣೇಶನಲ್ಲಿ ನುಡಿದರು.

ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಹೇಳಿದರು — ಮಗು! ನೀನು ಮೊದಲಿಗೆ ಕಾನನಗಳಸಹಿತ ಈ ಇಡೀ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಬಾ. ಕುಮಾರನು ಹೋಗಿರುವನು. ನೀನು ಹೋಗಿ ಅವನಿಂದ ಮೊದಲು ಮರಳಿ ಬಂದು ಬಿಡು. ಆಗ ನಿನ್ನ ವಿವಾಹ ಮೊದಲು ಮಾಡಲಾಗುವುದು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ನಿಯಮ ಪರಾಯಣ ಗಣೇಶನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕುಪಿತನಾಗಿ ಕೂಡಲೇ ಇಂತೆಂದನು.

ಗಣೇಶನು ಹೇಳಿದನು — ಓ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯವರೇ! ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠರೂ, ಧರ್ಮರೂಪರೂ, ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತರೂ ಆಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನಾನು ಏಳು ಬಾರಿ ಪೃಥಿವಿಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿರುವೆನು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನೀವು ಹೀಗೇಕೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಿರಿ?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ದೊಡ್ಡ ಲೀಲಾನಂದಿಯೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಗಣೇಶನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಲೌಕಿಕ ಗತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನುಡಿದರು.

ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಹೇಳಿದರು — ಮಗನೇ! ನೀನು ಸಮುದ್ರ ಪರ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವುಳ್ಳ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಕಾನನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಸಪ್ತದ್ವೀಪವತೀ ವಿಶಾಲ ಪೃಥಿವಿಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ಮಾಡಿದೆ?

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಗಣಪತಿಯು ಇಂತೆಂದನು.

ಗಣಪತಿಯು ಹೇಳಿದನು — ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರೇ! ನಾನು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರಾದ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮುದ್ರಪರ್ಯಂತ ಪೃಥಿವಿಯ ನನ್ನ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಧರ್ಮದ ಸಂಗ್ರಹಭೂತ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಇಂತಹ ವಚನಗಳು ಸತ್ಯವೋ, ಸುಳ್ಳೋ? ಯಾವ ಪುತ್ರನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬರುವನೋ, ಅವನಿಗೆ ಭೂಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಫಲವು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ಮನೆಯಬಿಟ್ಟು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಾಗಿ ಹೋಗುವನೋ, ಅವನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಹತ್ಯೆಯಿಂದ ಸಿಗುವ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಪುತ್ರನಿಗಾಗಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಚರಣ ಸರೋಜವೇ ಮಹಾತೀರ್ಥ ವಾಗಿದೆ. ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳು ದೂರ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಧರ್ಮಸಾಧನಭೂತ ಈ ತೀರ್ಥವಾದರೋ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ಪುತ್ರನಿಗಾಗಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರು, ಸ್ತ್ರೀಯಳಿಗೆ ಪತಿ, ಈ ಎರಡು ತೀರ್ಥಗಳು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇವೆ. ಹೀಗೆ ನಿರಂತರ ಉದ್ಘೋಷಿಸುವ ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೀವು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸಿರಿ. ವೇದವು ಸುಳ್ಳಾದರೆ, ವೇದದ ಮೂಲಕ ವರ್ಣಿತವಾದ ನಿಮ್ಮ ಈ ಸ್ವರೂಪವೂ, ಸುಳ್ಳೆಂದೇ ತಿಳಿಯಲಾದೀತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದೋ ಬೇಗನೇ ನನ್ನ ಮದುವೆ ಮಾಡಿರಿ. ಇಲ್ಲವೇ ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಸುಳ್ಳೆಂದು ಹೇಳಿರಿ. ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಧರ್ಮಸ್ವರೂಪರಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಪರಮೋತ್ತಮವೆಂದು ಕಾಣುವುದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಮಾಡಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿ ಸಂಪನ್ನನೂ, ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯೂ ಆದ ಪಾರ್ವತಿನಂದನ ಗಣಪತಿಯು ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಪತಿ-ಪತ್ನೀ ಜಗದೀಶ್ವರ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಗಣೇಶನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು. ಬಳಿಕ ಯಥಾರ್ಥಭಾಷಿ ಹಾಗೂ ಅದ್ಭುತ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಗಣೇಶನನ್ನು ಪ್ರಶಂಪಿಸುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದರು.

ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಹೇಳಿದರು — ಮಗೂ! ನೀನು ಮಹಾನ್ ಆತ್ಮಬಲದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿರುವೆ, ಇದರಿಂದ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲ ಬುದ್ಧಿಯು ಉಂಟಾಗಿದೆ. ನೀನು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ದುಃಖದ ಪ್ರಸಂಗ ಬಂದಾಗ ಯಾರ ಬುದ್ಧಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೋ, ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗುತ್ತಲೇ ಕತ್ತಲೆಯು ನಾಶವಾಗು ವಂತೆಯೇ, ಅವನ ದುಃಖಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಯಾರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯಿರುವುದೋ, ಅವನೇ ಬಲವಂತ ನಾಗಿರುವನು. ಬುದ್ಧಿಹೀನನ ಬಳಿ ಬಲವು ಹೇಗಿರಬಲ್ಲದು? ಮಗನೇ! ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಕನಿಗಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಧರ್ಮ-ಪಾಲನೆಯ ಮಾತನ್ನು ನೀನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರುವೆ. ನೀನು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರು ಮಾಡಬಲ್ಲರು? ನಾವು ಆ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಇನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾರೆವು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ನಾರದನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಬುದ್ಧಿಸಾಗರ ಗಣೇಶನನ್ನು ಸಮಾಧಾನ ಪಡಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಅವರು ಅವನ ಮದುವೆಯ ಕುರಿತು ವಿಚಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಪ್ರಜಾಪತಿ ವಿಶ್ವರೂಪನಿಗೆ ಶಿವನ ಉದ್ಯೋಗದ ಸುಳಿವು ದೊರೆತಾಗ, ಅದರ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಪರಮ ಸುಖವಾಯಿತು. ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿ ವಿಶ್ವರೂಪನಿಗೆ ದಿವ್ಯ ರೂಪಸಂಪನ್ನ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಾಂಗ ಶೋಭನರಾದ ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಸುಂದರ ಕನ್ಯೆಯರಿದ್ದರು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರ ಮತ್ತು ಗಿರಿಜೆಯರು ಅವರಿಬ್ಬರೊಡನೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ಗಣೇಶನ ವಿವಾಹ ಸಂಸ್ಕಾರ ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಆ ವಿವಾಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಆಗ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರಿಗೆ ಮನೋರಥವಿದ್ದಂತೆ, ಅದಕ್ಕನುಸಾರ ವಿಶ್ವರೂಪನು ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಪರಮ ಹರ್ಷಗೊಂಡರು. ಮುನಿಯೇ! ಗಣೇಶನಿಗೂ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಪಡೆದು ಆದ ಸುಖವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗದು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ ಮಾಹಾತ್ಮಾ ಗಣಪತಿಯು ಆ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ‘ಕ್ಷೇಮ’ ಎಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದನು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪರಮಸುಂದರ ‘ಲಾಭ ’ ಎಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದನು. ಹೀಗೆ ಗಣೇಶನು ಅಚಿಂತ್ಯ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಎರಡನೇ ಪುತ್ರ ಕಾರ್ತಿಕಸ್ವಾಮಿಯು ಪೃಥಿವಿಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಮರಳಿದನು. ಆಗ ನಾರದರು ಬಂದು ಕುಮಾರ ಸ್ಕಂದನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುಮಾರನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಕ್ಷೋಭವುಂಟಾಯಿತು. ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರಾದ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಅವನನ್ನು ತಡೆದರೂ, ನಿಲ್ಲದೆ ಕ್ರೌಂಚಪರ್ವತದ ಕಡೆಗೆ ತೆರಳಿದನು.

ದೇವರ್ಷಿಯೇ! ಅಂದಿನಿಂದಲೇ ಶಿವಪುತ್ರ ಕಾರ್ತಿಕಸ್ವಾಮಿಯ ಕುಮಾರತ್ವವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಅವನ ಹೆಸರು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ಅವನು ಶುಭದಾಯಕವೂ, ಸರ್ವಪಾಪಹಾರಿಯೂ, ಪುಣ್ಯಮಯವೂ ಆದ ಪರಮೋತ್ತಮ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ತೀರ್ಥರು ಮತ್ತು ಮುನೀಶ್ವರರು ಕುಮಾರನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರೌಂಚಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಯೋಗ ಉಂಟಾದಾಗ ಕಾರ್ತಿಕ ಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇತ್ತ ಸ್ಕಂದನ ಅಗಲುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಮೆಗೆ ಮಹಾನ್ ದುಃಖವಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ದೀನಭಾವದಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ-ಪ್ರಭೋ! ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕ್ರೌಂಚ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೊರಡಿರಿ, ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಪ್ರಿಯೆಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಒಂದು ಅಂಶದಿಂದ ಆ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಮತ್ತು ಸುಖದಾಯಕ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದನು. ಅವನು ಸತ್ಪುರುಷರ ಗತಿ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಭಕ್ತರ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣನಾಗುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಇಂದೂ ಕೂಡ ಶಿವೆಯಸಹಿತ ಆ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಮಗು ನಾರದನೇ! ಆ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಪುತ್ರಸ್ನೇಹದಿಂದ ವಿಹ್ವಲರಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರನನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಅಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಂಭುವು ಆಗಮಿಸುವನು. ಪೌರ್ಣಮಿಯದಿನ ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಕೇಳಿದ ಕಾರ್ತಿಕಸ್ವಾಮಿಯ ಮತ್ತು ಗಣೇಶನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿರುವೆನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮನುಷ್ಯರು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಎಲ್ಲ ಶುಭಕಾಮನೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಓದುವವನ, ಓದಿಸುವವನ, ಕೇಳುವವನ, ಹೇಳುವವನ, ಸರ್ವ ಮನೋರಥಗಳು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಸಫಲವಾಗುವುವು. ಈ ಅನುಪಮ ಆಖ್ಯಾನವು ಪಾಪನಾಶಕವೂ, ಕೀರ್ತಿಪ್ರದವೂ, ಸುಖವರ್ಧಕವೂ, ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೂ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವುದೂ, ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರ ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದೂ, ಮೋಕ್ಷಪ್ರದವೂ, ಶಿವನ ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುವುದೂ, ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದೂ, ಶಿವಭಕ್ತಿವರ್ಧಕವೂ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಕವೂ, ಶಿವನ ಅದ್ವೈತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದೂ, ಸದಾಶಿವಮಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷಕಾಮಿ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಕಾಮ ಭಕ್ತರು ಸದಾಕಾಲ ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 20)

॥ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಕುಮಾರ ಖಂಡವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು ॥

ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಪಂಚಮ (ಯುದ್ಧ) ಖಂಡ

ತಾರಕಾಸುರನ ಪುತ್ರ ತಾರಕಾಕ್ಷ, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲಿ ಮತ್ತು ಕಮಲಾಕ್ಷ ಇವರ ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಅವರಿಗೆ ವರಪ್ರದಾನ, ಮಯನಿಂದ ಅವರಿಗಾಗಿ ಮೂರು ಪುರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಲಂಕಾರ - ಶೋಭೆಯ ವರ್ಣನೆ

ನಾರದರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅಪ್ಪಾ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಗೃಹಸ್ಥ ಸಂಬಂಧೀ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕಸ್ವಾಮಿಯ ಉತ್ತಮ ಕಥೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಆನಂದಪ್ರದವಾದ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆ. ಈಗ ತಾವು ದಯೆತೋರಿ ರುದ್ರದೇವನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ದುಷ್ಟರನ್ನು ವಧಿಸಿದ ಪರಮೋತ್ತಮ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ದೇವ ದ್ರೋಹಿಗಳ ಮೂರು ನಗರಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಾಗೂ ಹೇಗೆ ಭಸ್ಮಮಾಡಿಬಿಟ್ಟನು? ಪೂಜ್ಯರೇ! ಭಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಲಚಂದ್ರನು ಸುಶೋಭಿತನಾದ ಮತ್ತು ಸದಾ ಮಾಯೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಹಾರಮಾಡುವ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಚರಿತ್ರವಾದರೋ ದೇವರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ತಾವು ಆ ಎಲ್ಲ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ವೇದವ್ಯಾಸರು ಸನತ್ಕುಮಾರರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಯೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರವನ್ನೇ ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು.

ಆಗ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹಾ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ವ್ಯಾಸರೇ! ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸಂಹಾರಮಾಡುವ ಚಂದ್ರಮೌಳಿ ಶಿವನು ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ತ್ರಿಪುರಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಭಸ್ಮಮಾಡಿದನು? ಎಂಬ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುವೆವು. ಕೇಳಿರಿ. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಶಿವಕುಮಾರ ಸ್ಕಂದನು ತಾರಕಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದಾಗ ಅವನ ಮೂರು ಪುತ್ರರಿಗೂ ಭಾರೀ ಸಂತಾಪ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ ತಾರಕಾಕ್ಷನು ಹಿರಿಯವನು, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲಿಯು ನಡುಣನೂ, ಕಮಲಾಕ್ಷನು ಕಿರಿಯವನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಮೂವರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನ ಬಲವಿತ್ತು. ಅವರು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರೂ, ಸದಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮಶೀಲರೂ, ಸಂಯಮಿಗಳೂ, ಸತ್ಯವಾದಿಗಳೂ, ದೃಢಚಿತ್ತರೂ, ಮಹಾವೀರರೂ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರೋಹಮಾಡುವವರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಆ ಮೂವರೂ ಎಲ್ಲ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ, ಸುಂದರ ಭೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡಿ ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಒಂದು ಗುಹೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅದ್ಭುತ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆಗ ಸುರಾಸುರರ ಗುರು, ಮಹಾಯಶಸ್ವೀ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಕಟರಾದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹಾದೈತ್ಯರೇ! ನಾನು ನಿಮ್ಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಬಯಕೆಯಂತೆ ನಿಮಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ದೇವದ್ರೋಹಿಗಳೇ! ನಾನು ಎಲ್ಲರ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನೂ, ಸದಾಕಾಲ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಇಷ್ಟು ಘೋರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದಿರಿ? ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ಪಿತಾಮಹರ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

ದೈತ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವೇಶನೇ! ನೀನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆಯಾದರೆ, ನಮಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಬಯಸುವೆಯಾದರೆ, ‘ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಅವಧ್ಯರಾಗಬೇಕು’ ಎಂಬ ವರವನ್ನು ನೀಡು. ಜಗನ್ನಾಥನೇ! ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಸಿಬಿಡು. ನಮ್ಮ ಜರಾ, ರೋಗಾದಿ ಶತ್ರುಗಳು ನಾಶವಾಗಲೀ, ಎಂದಿಗೂ ಮೃತ್ಯುವು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಸುಳಿಯದಿರಲಿ. ನಾವು ಅಜರ, ಅಮರರಾಗಿದ್ದು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಲಿ ಇದೇ ನಮ್ಮ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವನೇ! ಐದೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲನ ದವಡೆಗೆ ಸಂದು ಹೋಗುವುದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅತುಲ ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಉತ್ತಮೋತ್ತಮನಗರ, ಇತರ ಭೋಗ-ಸಾಮಗ್ರಿ, ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರ, ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯ ಇವುಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ನಮ್ಮ ವಿಚಾರ ದಿಂದ ಮರಣಧರ್ಮಾ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಇದೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವೇ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಆ ತಪಸ್ವೀ ದೈತ್ಯರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಗಿರಿಶಾಯೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ನುಡಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅಸುರರೇ! ಅಮರತ್ವವು ಎಲ್ಲರಿಗೆ ದೊರೆಯಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಈ ವಿಚಾರ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ. ಇದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರು ವರವು ನಿಮಗೆ ರುಚಿಸುವುದಾದರೆ ಕೇಳಿರಿ; ಏಕೆಂದರೆ, ದೈತ್ಯರೇ! ಈ ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆ ಆಗಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಅಜರ-ಅಮರನಾಗಲಾರನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಪರಹಿತ ಅಸುರರೇ! ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಮೃತ್ಯು ವಂಚಿಸುವಂತಹ ದುರ್ಲಭ ಹಾಗೂ ದುಸ್ಸಾಧ್ಯವಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಅಸುರರಿಗೆ ಅಶಕ್ಯವಾದ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಆ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಮರಣಕ್ಕೆ ಯಾವುದಾದರು ಕಾರಣವನ್ನೂ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಿರಿ. ಅದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮುಟ್ಟಲಾರದು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರು ಎರಡು ಗಳಿಗೆ ಧ್ಯಾನಸ್ಥರಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಏನೋ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಸರ್ವಲೋಕ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದರು.

ದೈತ್ಯರು ಹೇಳಿದರು — ಭಗವನ್! ನಾವು ಪ್ರಬಲ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ನಮಗೆ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಮಾಡಬಹುದಾದ ಮನೆಯಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಪತ್ತುಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವೂ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅಭೇದ್ಯವಾದ ಮೂರು ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಮಗೆ ಕೊಡು. ಲೋಕೇಶನೇ! ನೀನಾದರೋ ಜಗದ್ಗುರು ಆಗಿರುವೆ. ನಾವು ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಇಂತಹ ಮೂರು ಪುರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಈ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವೆವು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತಾರಕಾಕ್ಷಾನು - ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನನಗಾಗಿ ದೇವೆಗಳಿಗೆ ಅಭೇದ್ಯವಾದ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಡಲಿ. ಬಳಿಕ ಕಮಲಾಕ್ಷನು ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ನಗರವನ್ನು ಬೇಡಿದನು. ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲಿಯು ವಜ್ರದಂತೆ ಕಠೋರವಾದ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ನಗರವನ್ನು ಬೇಡಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವನೇ! ಈ ಮೂರು ಪುರಗಳೂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮಯ ಅಭಿಜಿತ್ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದಾಗ ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸೇರಲಿ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೀಲಮೇಘಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಇದ್ದರೂ ಜನರಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿರಲಿ. ಮತ್ತೆ ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತವೆಂಬ ಕಾಲಮೇಘಗಳು ಮಳೆಗರೆದಾಗ ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಈ ಮೂರು ನಗರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ಒಂದಾಗಲೀ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೈರಭಾವರಹಿತನೂ, ಸರ್ವದೇವಮಯನೂ, ಎಲ್ಲರ ದೇವನೂ ಆಗಿರುವ ಕೃತ್ತಿವಾಸ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಲೀಲೆಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಅಸಂಭವ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಒಂದೇ ಅಪೂರ್ವಬಾಣದಿಂದ ನಮ್ಮ ಪುರಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಲಿ. ಆದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನಮಗೆ ವಂದನೀಯನೂ, ಪೂಜ್ಯನೂ, ಅಭಿವಾದನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನೂ ಆಗಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೇಗೆ ಭಸ್ಮಮಾಡಬಲ್ಲನು? ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ನಾವು ಇಂತಹ ದುರ್ಲಭ ವರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಆ ದೈತ್ಯರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಅವರಲ್ಲಿ - ‘ಸರಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಮತ್ತೆ ಮಯನಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾ - ‘ಎಲೈ ಮಯನೇ! ನೀನು ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣಗಳಿಂದ ಮೂರು ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸು? ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಿ, ತಾರಕಪುತ್ರರು ನೋಡು-ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಅನಂತರ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮಯನು ತನ್ನ ತಪೋಬಲದಿಂದ ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನು ತಾರಕಾಕ್ಷನಿಗಾಗಿ ಸ್ವರ್ಣಮಯ, ಕಮಲಾಕ್ಷನಿಗಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲಿಗೆ ಲೋಹಮಯ ಹೀಗೆ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದ ಉತ್ತಮ ದುರ್ಗಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದನು. ಆ ಪುರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭೂತಳಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಸುರರ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವ ಮಯನು ಈ ಮೂರು ಪುರಗಳನ್ನು ತಾರಕಾಕ್ಷನೇ ಮೊದಲಾದ ಅಸುರರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಸತ್ವಃ ತಾನೂ ಅದರಲ್ಲೇ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಆ ಮೂರು ಪುರಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದು ಬಲಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ತಾರಕಾಸುರನ ಮಕ್ಕಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟರಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆ ನಗರಗಳು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಆನೆ-ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಣಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಝಲ್ಲರಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ಅನೇಕ ಭವನಗಳಿದ್ದವು. ಅವು ಪದ್ಮರಾಗಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಗಿಲುಗಳಿದ್ದು ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿದ್ದವು. ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಂತೆ ಎತ್ತರವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಉಜ್ವಲ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಅವುಗಳು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವು ಅಪ್ಸರೆಯರಿಂದ, ಗಂಧರ್ವರಿಂದ, ಸಿದ್ಧರಿಂದ, ಚಾರಣರಿಂದ ನಿಬಿಡವಾಗಿ ತುಂಬಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭವನದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವಾಲಯ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಶಾಲೆಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವಭಕ್ತಿ-ಪರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವು ಕೆರೆ, ಬಾವಿ, ಸಣ್ಣ-ಸಣ್ಣ ಹೊಂಡಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಗುಂಪು-ಗುಂಪಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉದ್ಯಾನ, ವನಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದ್ದವು. ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ನದೀ-ನದಗಳಿಂದ, ಸಣ್ಣ-ಸಣ್ಣ ಝರಿಗಳಿಂದ, ಅರಳಿದ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ಶೋಭೆಯು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಅನೇಕ ಫಲಗಳು ತುಂಬಿದ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆ ನಗರಗಳು ವಿಶೇಷ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಗುಂಪು-ಗುಂಪಾದ ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಆನೆಗಳಿಂದ, ಸುಂದರ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ನಾನಾ ಆಕಾರವುಳ್ಳ ರಥಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಅವು ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಕ್ರಿಡಾಸ್ಥಳಗಳನ್ನು, ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದವು. ಅವು ಪಾಪಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮನ-ವಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಗೋಚರವಾಗಿದ್ದವು. ಅವನ್ನು ಸದಾಚಾರೀ ಪುಣ್ಯಶೀಲರಾದ ಮಹಾತ್ಮರು ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಪತಿಸೇವಾ ಪರಾಯಣ ಹಾಗೂ ಕುಲಧರ್ಮದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರ ಇರುವ ಪತಿವ್ರತಾ ನಾರಿಯರು ಆ ನಗರಗಳ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರವಾಗಿರಿಸಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಶೂರ-ವೀರ ದೈತ್ಯರು, ಶ್ರುತಿ-ಸ್ಮೃತಿಗಳ ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಸ್ವಧರ್ಮಪರಾಯಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ-ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಯನಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತರಾದ ಗುಂಗುರಾದ ನೀಲಕಮಲಗಳಂತೆ ನೀಲ ಕೇಶವುಳ್ಳ ಸುದೃಢ ಪರಾಕ್ರಮಿ ವೀರರು ತುಂಬಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸುಶಿಕ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಸದಾ ಯುದ್ಧದ ಲಾಲಸೆ ತುಂಬಿತ್ತು. ಅವರು ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಸಮರಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ಶಿವರನ್ನು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವರ ಪರಾಕ್ರಮ ವಿಶುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಸೂರ್ಯ, ಮರುದ್ಗಣ ಮತ್ತು ಮಹೇಂದ್ರನಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮಥಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು. ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಶಿವನ ಪ್ರೇಮೀ ದೇವತೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಆ ದೈತ್ಯರು ಸದಾ ಶಿವಭಕ್ತಿ ನಿರತರಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತಾ ವಿಶಾಲ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸತೊಡಗಿದರು. ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರ ಸುಖ ಹಾಗೂ ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕ ಉತ್ತಮ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಹಳ ದೀರ್ಘವಾದ ಸಮಯ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 1)

ತಾರಕ ಪುತ್ರರಿಂದ ಸಂತಪ್ತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದುದು, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವರನ್ನು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸುವುದು, ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗುವುದು

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಅನಂತರ ತಾರಕ ಪುತ್ರರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿಚಾರವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಶರಣಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ದೀನರಾಗಿ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಪಿತಾಮಹರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವಿಧಾತನೇ! ತ್ರಿಪುರಗಳ ಒಡೆಯರಾದ ತಾರಕ ಪುತ್ರರು ಹಾಗೂ ಮಯಾಸುರನು ಸಮಸ್ತ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸಂತಪ್ತಗೊಳಿಸಿರುವರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವನೇ! ಇದರಿಂದ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ನಾವು ನಿನಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವೆವು. ನಾವು ಸುಖವಾಗಿ ಇರುವಂತೆ ನೀನು ಅವರ ವಧೆಯ ಯಾವುದಾದರೂ ಉಪಾಯವನ್ನೂ ಮಾಡು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನೀವು ಆ ದಾನವರಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಯಪಡಬಾರದು. ನಾನು ಅವರ ವಧೆಯ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಿಮ್ಮ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಾಡುವನು. ನಾನೇ ಈ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಬೆಳೆಸಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಇವರ ವಧೆಯು ಉಚಿತವಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ತ್ರಿಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಪುಣ್ಯವು ವೃದ್ಧಿಂಗತವಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದ್ರಸಹಿತ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಿ. ಸರ್ವಾಧೀಶನಾದ ಅವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದರೆ ಅವನೇ ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರು ದುಃಖಿತರಾಗಿ ವೃಷಭಧ್ವಜ ಶಿವನು ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು. ಆಗ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೈಮುಗಿದುಕೊಂಡು ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು. ಹಾಗೂ ತಲೆಬಾಗಿ ಲೋಕಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತಾ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರೀ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಸ್ವಾರ್ಥ ಸಾಧನೆ ಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ದೀನಭಾವ ದಿಂದ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ತಲೆಬಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಮಹಾದೇವನೇ! ತಾರಕನ ಮೂರು ಪುತ್ರರೂ ಸೇರಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವರು. ಭಗವಂತನೇ! ಅವರು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮುನೀಶ್ವರರನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಧೀನ ವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವರು. ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಂಟಕಪ್ರಾಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆ ದಾರುಣ ದೈತ್ಯರು ಸಮಸ್ತ ಯಜ್ಞಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವರು. ಅವರು ಋಷಿಧರ್ಮವನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸಿ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವರು. ಶಂಕರನೇ! ಆ ತಾರಕ ಪುತ್ರರು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದಲೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವಧ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಿಂದ ಅವರು ಸ್ವೇಚ್ಛಾನುಸಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಭೋ! ಈ ತ್ರಿಪುರನಿವಾಸೀ ದಾರುಣ ದೈತ್ಯರು ಜಗತ್ತನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡಿ ಬಿಡುವ ಮೊದಲೇ ನೀನು ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗುವಂತೆ ನೀತಿಯ ವಿಧಾನಮಾಡು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಸ್ವರ್ಗವಾಸೀ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ತ್ರಿಪುರಾಧೀಶರು ಮಹಾನ್ ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವರು. ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನ ಮೇಲೆ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಹಾರಮಾಡಬಾರದೆಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ. ನಾನು ದೇವತೆಗಳ ಎಲ್ಲ ಮಹಾಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲೆನು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಆ ದೈತ್ಯರು ಬಹಳ ಪ್ರಬಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಸೇರಿಯೂ ಅವರನ್ನು ವಧಿಸಲಾರರು. ಆ ತಾರಕ ಪುತ್ರರೆಲ್ಲರೂ ಪುಣ್ಯಸಂಪನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಎಲ್ಲ ತ್ರಿಪುರವಾಸಿಗಳ ವಧೆಯು ದುಸ್ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಾನು ರಣಕುಶಲನಾಗಿದ್ದರೂ ತಿಳಿದು-ತಿಳಿದು ನಾನು ಮಿತ್ರದ್ರೋಹ ಹೇಗೆ ತಾನೇ ಮಾಡಬಲ್ಲೆನು? ಏಕೆಂದರೆ, ‘ಮಿತ್ರದ್ರೋಹಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾಪವಿಲ್ಲ’. ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಮೊದಲೊಮ್ಮೆ ಹೇಳಿರುವರು. ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು. ಕುಡುಕ, ಕಳ್ಳ, ವ್ರತಭಂಗೀ ಇವರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಆದರೆ ಕೃತಘ್ನನ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಯಾವ ಉಪಾಯವೂ ಇಲ್ಲ.* ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನೀವಾದರೋ ಧರ್ಮಜ್ಞರಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಮಾಡಿ - ‘ಆ ದೈತ್ಯರು ನನ್ನ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಗ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲೆನು’? ಹೇಳಿ ನೋಡುವಾ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಮರರೇ! ಆ ದೈತ್ಯರು ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿರುವತನಕ ಅವರ ವಧೆಯು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ನೀವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರಣವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.

* ಬ್ರಹ್ಮಘ್ನೇ ಚ ಸುರಾಪೆ ಚ ಸ್ತೇನೇ ಭಗ್ನವ್ರತೇ ತಥಾ । ನಿಷ್ಕೃತಿರ್ವಿಹಿತಾ ಸದ್ಧಿಃ ಕೃತಘ್ನೇ ನಾಸ್ತಿ ನಿಷ್ಕೃತಿಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಯುದ್ಧ -ಖಂ - 3/5)

ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಹೋದರು. ವಿಷ್ಣುವು ಆ ಅಸುರರು ಶೈವ-ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗಿ ಸರ್ವಥಾ ಅನಾಚಾರ ಪರಾಯಣರಾಗುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದನು. ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವು ನಾಶವಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪತಿವ್ರತಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಪುರುಷರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ವಶರಾದರು. ಹೀಗೆ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರೆಲ್ಲರೂ ದುರಾಚಾರಿಗಳಾದರು. ದೇವಾರಾಧನೆ, ಶ್ರಾದ್ಧ, ಯಜ್ಞ, ವ್ರತ, ತೀರ್ಥ, ಶಿವ-ವಿಷ್ಣು-ಸೂರ್ಯ-ಗಣೇಶ ಮುಂತಾದವರ ಪೂಜೆ, ಸ್ನಾನ, ದಾನಾದಿ ಎಲ್ಲ ಶುಭ ಆಚರಣೆಗಳು ನಾಶವಾದುವು. ಆಗ ಮಾಯೆ ಹಾಗೂ ಅಲಕ್ಷ್ಮೀ ಆ ಪುರಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೊರೆತ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದಳು. ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮದ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತು. ಮುನಿಗಳೇ! ಆಗ ಶಿವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಆ ದೈತ್ಯರ ಹಾಗೂ ಮಯನ ಶಕ್ತಿಯೂ ಕೂಡ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 2-5)

ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದು, ಶಿವನು ತ್ರಿಪುರರ ವಧೆಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗದಿದ್ದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವು ಅವನನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸುವುದು, ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದ ಶಿವಮಂತ್ರವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವು ಜಪಿಸುವುದು, ಶಿವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆ, ಅವನಿಗಾಗಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಂದ ಸರ್ವದೇವಮಯ ರಥದ ನಿರ್ಮಾಣ

ವ್ಯಾಸರು ಕೇಳಿದರು — ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಪುರವಾಸಿಗಳ ಹಾಗೂ ಸಹೋದರ ದೈತ್ಯರ ಬುದ್ಧಿಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೋಹಗೊಂಡಾಗ ಬಳಿಕ ಯಾವ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು? ವಿಭೋ! ಆ ವೃತ್ತಾಂತವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಮೂರು ಪುರಗಳೂ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಭ್ರಷ್ಟವಾದವು, ದೈತ್ಯರು ಶಿವಾರ್ಚನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತ್ರೀ ಧರ್ಮವು ನಾಶವಾಯಿತು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ದುರಾಚಾರವೇ ಹರಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಸುಂದರ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು - ‘ಮಹೇಶ್ವರ ದೇವನೇ! ನೀನು ಪರಮೋತ್ತಮ ಆತ್ಮಬಲದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪಾಲಕ ವಿಷ್ಣು, ಸಂಹಾರಕರ್ತಾ ರುದ್ರನಾಗಿರುವೆ. ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು.’ ಹೀಗೆ ಸ್ತೋತ್ರಮಾಡಿ ದೇವತೆಗಳು ಅವನಿಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಸ್ವಾಮಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ತನ್ಮಯನಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ ರುದ್ರಮಂತ್ರವನ್ನು ಒಂದೂವರೆ ಕೋಟಿ ಜಪಮಾಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆ ಮಹೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನಿಟ್ಟು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆತ್ಮರೂಪನೂ, ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತನೂ, ಭಕ್ತರ ಪೀಡೆಯನ್ನು ಹರಿಸುವವನೂ ಆಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಚಿಹ್ನೆ ಇರುವುದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನೀಲಕಂಠನೆಂದು ಕರೆಯುವರು. ನೀನು ಚಿದ್ರೂಪನೂ, ಪ್ರಚೇತನನೂ ಆದ ರುದ್ರನಾದ ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. ಅಸುರನಿಕಂದನ! ನೀನೇ ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುವವನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ನಮಗೆ ನೀನೇ ಗತಿಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ನಮಗೆ ಸದಾ ವಂದನೀಯನಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಎಲ್ಲರ ಆದಿಯೂ, ಅನಾದಿಯೂ ಆಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಆನಂದಸ್ವರೂಪನೂ, ಅವ್ಯಯನೂ, ಪ್ರಭುವೂ, ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷರಿಗೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಮತ್ತು ಜಗದೀಶ್ವರನಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರನಾಗಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಕರ್ತಾ, ಭರ್ತಾ, ಸಂಹಾರಕನಾಗಿರುವೆ. ಈ ಭವಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸುವವನು ನೀನೇ. ನೀನೇ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ, ವರದಾತನೂ, ವಾಙ್ಮಯಸ್ವರೂಪನೂ, ವೇದಪ್ರತಿಪಾದ್ಯನೂ, ವಾಚ್ಯ-ವಾಚಕತೆಯಿಂದ ರಹಿತನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಯೋಗವೇತ್ತಾ ಯೋಗೀ ಈಶಾನನಾದ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ. ನೀನು ಯೋಗಿಗಳ ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನೂ, ತತ್ತ್ವರೂಪನೂ, ತೇಜೋ ರಾಶಿಯೂ, ಪರಾತ್ಪರನೂ ಆಗಿರುವೆ ಎಂದು ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಸಂತರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶರ್ವನೇ! ನೀನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯೂ, ಸರ್ವಾತ್ಮನೂ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವೆ. ಭವನೇ! ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಪರಮಾತ್ಮನು ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ಜಗದ್ಗುರುವೇ! ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಲು, ಕೇಳಲು, ಸ್ತುತಿಸಲು, ಅರಿಯಲು ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದೋ, ಅಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮನೂ, ಮಹತ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಮಹತ್ತು ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೈ, ಕಾಲು, ಕಣ್ಣು, ಶಿರ, ಮುಖ, ಕಿವಿಗಳು, ಮೂಗು ಇರುವವು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರವು. ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯೇ! ನೀನು ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ಸರ್ವೇಶ್ವರನೂ, ಅನಾವೃತ್ತನೂ, ವಿಶ್ವರೂಪನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಅಂತಹ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನಾದ ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಿಂದ ಅಭಿವಂದಿಸುತ್ತೇವೆ. ನೀನು ಸರ್ವೇಶ್ವರನೂ, ಭವಾಧ್ಯಕ್ಷನೂ, ಸತ್ಯಮಯನೂ, ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತನೂ, ಅನುಪಮೇಯನೂ, ಕೋಟಿಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯೂ ಆದ ನಿನಗೆ ನಾವು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದ ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ವಿಶ್ವಾರಾಧ್ಯನೂ, ಆದಿ-ಅಂತ್ಯಶೂನ್ಯನೂ, ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯ ತತ್ತ್ವವೂ, ನಿಯಾಮಕರಹಿತನೂ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿಸುವವನೂ ಆದ ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ. ನೀನು ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಪ್ರವರ್ತಕನೂ, ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಪಿತಾಮಹನೂ, ಸಮಸ್ತ ಶರೀರ ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತನೂ, ಪರಮೇಶ್ವರನೂ ಆದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಶ್ರುತಿ-ಸ್ಮೃತಿಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿರುವ ವಿದ್ವಜ್ಜನರು ನಿನ್ನನ್ನು ವರದಾಯಕನೂ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನೂ, ಸ್ವಯಂಭುವೂ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾಮಿ! ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ಮಾಡಿದ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಮ್ಮ ಅರಿವಿನಿಂದ ಅತೀತವಾಗಿವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮವೂ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಸ್ತುತಿಸುವರು. ಶಂಭೋ! ತ್ರಿಪುರವಾಸೀ ದೈತ್ಯರು ನಮ್ಮನ್ನು ನಾಶವಾಗಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆ ಅಸುರರನ್ನು ವಿನಾಶ ಮಾಡಿ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ದೇವವಲ್ಲಭನೇ! ದೇವತೆಗಳಾದ ನಮಗೆ ನೀನೇ ಏಕಮಾತ್ರ ಗತಿಯಾಗಿರುವೆ. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ಈಗ ಅವರು ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಭುವೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ತಿಳಿಸಿದ ಯುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡು ಅವರು ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮ-ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರುವರು. ಮತ್ತು ನಾಸ್ತಿಕ ಮತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವರು. ಶರಣಾಗತ ವತ್ಸಲನೇ! ನೀನು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದೂ ಕೂಡ ನಾವು ನಿನಗೆ ಶರಣಾಗಿರುವೆವು. ಇನ್ನು ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಮಾಡು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿವರ್ಯನೇ! ಹೀಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ದೇವತೆಗಳು ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧರಾಗಿ, ನತಮಸ್ತಕರಾಗಿ ಮುಂದುಗಡೆ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸುರೇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವು ಈಶಾನ ಸಂಬಂಧೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದನು. ಆಗ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವೃಷಭಾರೂಢನಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಟ ನಾದನು. ಆಗ ಪಾರ್ವತೀಪತಿ ಶಿವನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನ ವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ನಂದೀಶ್ವನಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ನಂದಿಯ ಬೆನ್ನಮೇಲೆ ಕೈಯನ್ನಿಟ್ಟು ನಿಂತುಕೊಂಡು, ದೇವತೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ ಗಂಭೀರ ವಾಣಿಯಿಂದ ಶ್ರೀಹರಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆ ಅಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ದೈತ್ಯರ ಮೂರು ಪುರಗಳನ್ನೂ ನಾನು ನಾಶ ಮಾಡುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಮಹಾದೈತ್ಯರು ನನ್ನ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸುದೃಢವಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಅವರು ಕಾರಣಾಂತರದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಅವರನ್ನು ನಾನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆಯೇ? ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತ್ರಿಪುರವಾಸೀ ದೈತ್ಯರೆಲ್ಲರನ್ನು ಧರ್ಮಭ್ರಷ್ಟರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗಿಸಿದ ಆ ವಿಷ್ಣುವು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಅವರನ್ನು ಏಕೆ ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ? ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಶಂಭುವಿನ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಮನಸ್ಸು ಖಿನ್ನವಾಯಿತು. ದೇವತೆಗಳ ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಶಂಭುವಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ನುಡಿದರು — ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಯೋಗವೇತ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ಪರಬ್ರಹ್ಮನೂ, ಸದಾ ದೇವತೆಗಳ, ಋಷಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪವು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾರದು. ಜೊತೆಗೆ ನಿನ್ನ ಆದೇಶದಿಂದಲೇ ಅವರನ್ನು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹಲಾಗಿದೆ ಯಲ್ಲ. ಇದರ ಪ್ರೇರಕವಾದರೋ ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ಈಗ ಅವರು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರುವರು. ಅವರು ನಿನಗೆ ವಿಮುಖರಾಗಿರುವರು. ಅಲ್ಲದೆ ನೀನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅವರನ್ನು ವಧಿಸಲಾರರು. ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳ ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಕ ಮಹಾದೇವನೇ! ಸಾಧುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಆ ಮ್ಲೇಚ್ಛರ ವಧೆಯು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ನೀನಾದರೋ ರಾಜನಾಗಿರುವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ವಧಿಸುವುದರಿಂದ ರಾಜನಿಗೆ ಪಾಪವು ತಗಲುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮುಳ್ಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿ ಸಾಧು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಾಗೂ ಸರ್ವಲೋಕಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಅವನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ದೇವತೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖನಾಗು. ದೇವದೇವೇಶನೇ! ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಮುನೀಶ್ವರರು, ಯಜ್ಞ, ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರ, ನಾನು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವೂ ಕೂಡ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನಿನ್ನ ಪ್ರಜೆಯೇ ಆಗಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ದೇವತೆಗಳ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಾಮ್ರಾಟನಾಗಿರುವೆ. ಈ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ನಿನ್ನ ಕುಟುಂಬವೇ ಆಗಿದೆ. ಅಜನ್ಮಾ ದೇವನೇ! ಶ್ರೀಹರಿಯು ನಿನ್ನ ಯುವರಾಜನಾಗಿರುವನು, ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ನಾನು ಪುರೋಹಿತ ನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಶಕ್ರನು ಮಂತ್ರಿ ಯಾಗಿರುವನು. ಸರ್ವೇಶನೇ! ಇತರ ದೇವತೆಗಳೂ ಕೂಡ ನಿನ್ನ ಶಾಸನದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದು ಸದಾ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಪೂರ್ಣಸತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸುರಪಾಲಕ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಸಾಮ್ರಾಟನೆಂದು ಹೇಳುವೆಯಾದರೆ ಆ ಪದವಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ತಕ್ಕುದಾದ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಗ್ರಿಯು ನನ್ನ ಬಳಿಯಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ನನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದಿವ್ಯ ರಥವಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕದಾದ ಸಾರಥಿಯಿಲ್ಲ. ನಾನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಮನೋಯೋಗಪೂರ್ವಕ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಬಲ ದೈತ್ಯರನ್ನು ವಧೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಧನುರ್ಬಾಣಗಳಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಆದರೆ ಶಿವನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಕಶ್ಯಪಾದಿ ಋಷಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರಾದರು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯು ಅವರಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಮುನಿಗಳೇ! ನೀವು ಏಕೆ ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ನೀವು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಿಡಬೇಕು. ಈಗ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಆದರದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಮಹಾನ್ ಪುರುಷರ ಆರಾಧನೆ ಸುಖಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ವಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಹದಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಮಹಾನ್ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳಿರುವೆನು. ಕೊನೆಗೆ ಭಕ್ತರ ದೃಢತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಇಷ್ಟದೇವರು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಶಿವನಾದರೋ ಸಮಸ್ತ ಗಣಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗೂ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿರುವನು. ಇವನಾದರೋ ಆಶುತೋಷನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ‘ಓಂ’ ಅನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ‘ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಪುನಃ ‘ಶಿವಾಯ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಎರಡು ಬಾರಿ ‘ಶುಭಮ್’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಎರಡು ಸಲ ‘ಕುರು’ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಮತ್ತೆ ‘ಶಿವಾಯನಮಃ’ ‘ಓಂ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಜೋಡಿಸಬೇಕು. (ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ - ‘ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಶುಭಂ ಶುಭಂ ಕುರು ಕುರು ಶಿವಾಯ ನಮಃ ಓಂ’ ಈ ಮಂತ್ರ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.) ಬುದ್ಧಿವಿಶಾರದರೇ! ನೀವು ಶಿವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ಕೋಟಿ ಜಪ ಮಾಡಿದರೆ ಶಿವನು ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಮಾಡುವನು. ಮುನಿಯೇ! ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಶಿವಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಅನಂತರ ಶ್ರೀಹರಿಯೂ ಕೂಡ ದೇವತೆಗಳ ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳ ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಟ್ಟು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಜಪದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದನು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಇತ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಧೈರ್ಯಸಂಪನ್ನರಾಗಿ ಪದೇ-ಪದೇ ‘ಶಿವ-ಶಿವ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಒಂದು ಕೋಟಿ ಜಪಮಾಡಿ ಮುಂದೆ ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ಆಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು.

ಶ್ರೀಶಿವನು ನುಡಿದನು — ಹರಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ದೇವತೆಗಳೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಮುನಿಗಳೇ! ನಿಮ್ಮ ಈ ಜಪದಿಂದ ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ದೇವಾಧಿದೇವ! ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತಾ ಜಗದೀಶ್ವರನೇ! ನೀನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ ದೇವತೆಗಳ ವಿಕಲತೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಬೇಗನೇ ತ್ರಿಪುರರ ಸಂಹಾರಮಾಡು. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ದೀನಬಂಧುವೂ, ಕೃಪೆಯಗಣಿಯೂ ಆಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ದೇವತೆಗಳಾದ ನಮ್ಮನ್ನು ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿರುವೆ! ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗಲೂ ನೀನೇ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಸಹಿತ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಪುನಃ ಇಂತೆಂದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಹರಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ದೇವತೆಗಳೆ! ಮುನಿಗಳೇ! ಈಗ ತ್ರಿಪುರರು ನಾಶವಾದರೆಂದೇ ತಿಳಿಯಿರಿ. ನೀವು ಆದರದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅದಕ್ಕನುಸಾರ ಕಾರ್ಯಮಾಡಿರಿ. ನಾನು ಹಿಂದೆ ಬಯಸಿದ ದಿವ್ಯರಥ, ಸಾರಥಿ, ಧನುಸ್ಸು, ಬಾಣಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿರಿ. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರೇ! ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನೀವಿಬ್ಬರೂ ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಸಾಮ್ರಾಟನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿರಿ. ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸೃಜನ ಮತ್ತು ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ರಿಪುರರು ನಾಶವಾದರೆಂದೇ ತಿಳಿದು ದೇವತೆಗಳ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿರಿ. ನೀವು ಜಪಮಾಡಿದ ಈ ಶುಭ ಮಂತ್ರವು ಮಹಾ ಪುಣ್ಯಮಯವೂ, ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು, ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳ ಪೂರಕ ಹಾಗೂ ಶಿವಭಕ್ತರಿಗೆ ಆನಂದಪ್ರದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವರ್ಗಕಾಮೀ ಪುರುಷರಿಗೆ ಧನ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು. ಇದು ನಿಷ್ಕಾಮರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದವೂ, ಸಾಧಕರಿಗೆ ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿಯ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಸದಾ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುವವನ, ಕೇಳುವವನ, ಇತರರಿಗೆ ಹೇಳುವವನ ಎಲ್ಲ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುವವು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನರಾದರು. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಆನಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಆಗ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ, ವಿಶ್ವದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಸರ್ವದೇವಮಯ ಪರಮ ಸುಂದರ ದಿವ್ಯ ರಥವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 6-8)

ಸರ್ವದೇವಮಯ ರಥದ ವರ್ಣನೆ, ಶಿವನು ಆ ರಥವನ್ನು ಏರಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಡುವುದು, ಅವನಿಗೆ ಪಶುಪತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುವ ಕಾರಣ, ಶಿವನಿಂದ ಗಣಪತಿಯ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಪುರ ದಹನ, ಮಯ ದಾನವನು ತ್ರಿಪುರಗಳಿಂದ ಜೀವಿತನಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದು

ವ್ಯಾಸರು ಕೇಳಿದರು — ಶೈವಪ್ರವರ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ, ನೀವು ಸರ್ವಜ್ಞರಾಗಿರುವಿರಿ. ತಾವು ತಿಳಿಸಿದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಕಥೆಯು ಬಹಳ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಶಿವನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇವಮಯ ಹಾಗೂ ಪರಮೋತ್ತಮ ರಥವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಗಳೇ! ವ್ಯಾಸರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನೀಶ್ವರ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಶಿವನ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ನುಡಿದರು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ಮುನಿವ್ಯಾಸರೇ! ನಾನು ಶಿವನ ಪಾದ-ಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗನುಸಾರ ರಥದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ಕೇಳಿರಿ. ಅನಂತರ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ರುದ್ರದೇವನಿಗಾಗಿ ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಆದರದಿಂದ ಸರ್ವಲೋಕಮಯ ದಿವ್ಯ ರಥವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಆ ಸರ್ವಸಮ್ಮತ, ಸರ್ವಭೂತಮಯ ರಥವು ಸುವರ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದುದಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಬಲ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಎಡ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಲ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಅರೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಎಡ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಅರೆಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಉತ್ತಮ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರನೇ! ಅಶ್ವಿನಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳೂ ಆ ಎಡಚಕ್ರದ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದವು. ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆರು ಋತುಗಳು ಆ ಎರಡು ಗಾಲಿಗಳ ಹೊರ ಸುತ್ತುವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತರಿಕ್ಷವು ರಥದ ಮುಂಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಮಂದರಾಚಲನು ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಪೀಠನಾದನು. ಉದಯಾಚಲ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಾಚಲವೆರಡೂ ಆ ರಥದ ಅಚ್ಚುಮರವಾದುವು. ಮಹಾಮೇರು ಅಧಿಷ್ಠಾನವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಶಾಖಾ ಪರ್ವತಗಳು ಅದರ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನಗಳಾದುವು. ಸಂವತ್ಸರವು ಆ ರಥದ ವೇಗ, ಉತ್ತರಾಯಣ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಎರಡೂ ಲೋಹಧಾರಕ, ಮುಹೂರ್ತವು ಹಗ್ಗ, ಕಲೆಗಳು ಅದರ ಕೀಲುಗಳಾದವು. ಕಾಷ್ಠಾಗಳು ಅದರ ನೋಗದ ಮುಂಭಾಗ, ಕ್ಷಣ ರಥದ ಅಚ್ಚು, ನಿಮೇಷ ಕೆಳಗಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಫಲವ ಈಷಾದಂಡವಾಯಿತು. ದ್ಯುಲೋಕವು ಈ ರಥದ ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಧ್ವಜಗಳಾದುವು. ಅಭ್ರಮು (ಐರಾವತದ ಪತ್ನೀ) ಮತ್ತು ಕಾಮಧೇನು ನೊಗದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದರು. ಅವ್ಯಕ್ತ (ಪ್ರಕೃತಿ) ಅದರ ಈಷಾದಂಡ, ಬುದ್ಧಿಯು ನಡ್ವಲ (ಮರದ ದಂಡ) ಅಹಂಕಾರ ಕೋನ ಮತ್ತು ಪಂಚ ಮಹಾ ಭೂತಗಳು ಅದರ ಬಲವಾಗಿದ್ದವು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಶ್ರದ್ಧೆಯೇ ಅದರ ನಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ವೇದಗಳ ಆರು ಅಂಗಗಳೂ ಅದರ ಭೂಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣ, ನ್ಯಾಯ, ಮೀಮಾಂಸಾ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಉಪಭೂಷಗಳಾದುವು. ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಲಸಂಪನ್ನ ಸರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಂತ್ರಗಳು ಗಂಟೆಗಳಾದುವು. ವರ್ಣ ಹಾಗೂ ಆಶ್ರಮಗಳು ಅದರ ಪಾದಗಳಾದುವು. ಸಾವಿರ ಹೆಡೆಯುಳ್ಳ ಮಹಾಶೇಷನು ಕಟ್ಟುವ ಹಗ್ಗವಾದನು, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಉಪದಿಕ್ಕುಗಳು ಅದರ ಪಾದಗಳಾದುವು. ಪುಷ್ಕರಾದಿ ತೀರ್ಥಗಳು ರತ್ನಜಡಿತ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಪತಾಕೆಗಳಾದುವು. ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳು ಆ ರಥದ ಮೇಲುಹೊದಿಕೆಯಾದುವು. ಗಂಗಾದಿ ಸರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠನದಿಗಳು ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ಒಡವೆಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತರಾಗಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಮರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿ ರಥದ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆವಹವೇ ಆದಿ ಏಳು ವಾಯುಗಳು ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಉತ್ತಮ ಸೋಪಾನಗಳಾದುವು. ಲೋಕಾಲೋಕ ಪರ್ವತವು ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಸೋಪಾನಗಳಾದುವು. ಮಾನಸಾದಿ ಸರೋವರಗಳು ಅದರ ಹೊರಗಿನ ವಿಷಮಸ್ಥಾನಗಳಾದುವು. ಇಡೀ ವರ್ಷಾಚಲವು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಪಾಶಗಳಾದುವು. ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಆ ರಥದ ತಳಭಾಗವಾದರು. ದೇವಾಧಿದೇವ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಾರಥಿಯಾದನು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೈವತ ಓಂಕಾರವು ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಚಮ್ಮಟಿಗೆಯಾಯಿತು. ಆಕಾಶವು ವಿಶಾಲ ಛತ್ರದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿತು. ಮಂದರಾಚಲವು ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗದ ದಂಡವಾಯಿತು. ಶೈಲರಾಜ ಹಿಮಾಲಯನು ಧನುಸ್ಸು, ಸ್ವತಃ ನಾಗರಾಜ ಶೇಷನೇ ಧನುಸ್ಸಿನ ಹೆದೆಯಾದನು. ಶ್ರುತಿರೂಪೀ ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಆ ಧನುಸ್ಸಿನ ಗಂಟೆಯಾದಳು. ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ವಿಷ್ಣುವು ಬಾಣನಾದನು. ಅಗ್ನಿಯು ಆ ಬಾಣದ ತುದಿಯಾದನು. ಮುನಿಯೇ! ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳೇ ಆ ರಥಕ್ಕೆ ಹೂಡಿದ ಕುದುರೆಗಳು. ಅಳಿದುಳಿದ ಜ್ಯೋತಿಗಳು ಆ ಕುದುರೆಗಳ ಆಭೂಷಣಗಳಾದುವು. ವಿಷದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇನೆಯ ರೂಪಧರಿಸಿದವು. ವಾಯುವು ವಾದ್ಯಗಾರನಾದರೆ, ವ್ಯಾಸಾದಿ ಮುಖ್ಯ-ಮುಖ್ಯ ಋಷಿಗಳು ಹೊಗಳು ಭಟ್ಟರಾದರು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಹೆಚ್ಚೇನು ಹೇಳಲಿ? ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು ಆ ರಥದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಆ ಶುಭ ರಥವನ್ನು ಹಾಗೂ ರಥಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಅನೇಕವಿಧ ಆಶ್ಚರ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವೇದರೂಪೀ ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ಹೂಡಿದ ಆ ಮಹಾನ್ ದಿವ್ಯ ರಥವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ಶಂಭುವಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಬಳಿಕ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸಮ್ಮಾನಿತನಾದ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರೀ ದೇವೇಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಶಿವನನ್ನು ಆ ರಥದಮೇಲೆ ಹತ್ತಿಸಲು ತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಮಹಾನ್ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲೀ ಸರ್ವದೇವಮಯ ಶಂಭುವು ರಥಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ದಿವ್ಯ ರಥದಲ್ಲಿ ಆರೂಢನಾದನು. ಆಗ ಸಮಸ್ತ ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ನಾಗರು, ಲೋಕಪಾಲರು, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಾನವಿದ್ಯಾ ವಿಶಾರದ ಅಪ್ಸರೆಯರು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರು. ಸಾರಥಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ವರದಾಯಕ ಶಂಭುವಿನ ಶೋಭೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ಲೋಕದ ಸಮಸ್ತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಆ ರಥದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಹತ್ತುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ವೇದಸಂಭೂತ ಆ ಕುದುರೆಗಳು ತಲೆಬಾಗಿದವು. ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪವಾಯಿತು. ಪರ್ವತಗಳೆಲ್ಲ ತೂರಾಡಿದವು. ಆದಿಶೇಷನು ಶಿವನ ಭಾರವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ನಡುಗಿಹೋದನು. ಆಗಲೇ ಭಗವಾನ್ ಧರಣೀಧರನು ಎದ್ದು ನಂದೀಶ್ವರನ ರೂಪವನ್ನಾಂತು ರಥದ ಕೆಳಗೆ ನುಸುಳಿ ಅದನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದನು. ಆದರೆ ನಂದೀಶ್ವರನೂ ರಥಾರೂಢ ಮಹೇಶನ ಆ ಉತ್ತಮ ತೇಜವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ತತ್ಕ್ಷಣ ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಊರಿದನು. ಬಳಿಕ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಮ್ಮಟಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಮಹೇಶನು ಅಧಿಷ್ಠಿತನಾದ ಆ ಉತ್ತಮ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ರಥಕ್ಕೆ ಹೂಡಿದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನಂತೆ ವೇಗಶಾಲಿ ವೇದಮಯ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಆಕಾಶಸ್ಥಿತ ಆ ತಪಸ್ವೀ ದಾನವರ ಪುರಗಳ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಲೋಕಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ದೇವತೆಗಳ ಕಡೆ ನೋಡಿ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು. ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ದೇವತೆಗಳಾದ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಪಶುತ್ವದ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಿ ಆ ಪಶುಗಳ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಆಗ ನಾನು ಆ ಅಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವೆನು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಗಲೇ ಆ ದೈತ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠರು ಸಾಯಬಲ್ಲರು, ಅಲ್ಲದೇ ಅವರ ವಧೆಯು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಮುನಿಯೇ! ಅಗಾಧ ಬುದ್ಧಿಸಂಪನ್ನ ದೇವಾಧಿದೇವ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಪಶುತ್ವದ ಕುರಿತು ಶಂಕಿತರಾಗಿ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಖಿನ್ನವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವರ ಭಾವವನ್ನು ಅರಿತ ದೇವ ದೇವ ಅಂಬಿಕಾಪತಿ ಶಂಭುವು ಕರುಣಾರ್ದ್ರನಾದನು. ಮತ್ತೆ ನಗುತ್ತಾ ಆ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಂಭುವು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಪಶುಭಾವವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗಲೂ ನಿಮ್ಮ ಪತನವಾಗಲಾರದು. ನಾನು ಆ ಪಶುಭಾವದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು; ಕೇಳಿರಿ ಹಾಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿರಿ. ಸಮಾಹಿತ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಈ ದಿವ್ಯ ಪಾಶುಪತ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು ಪಶುತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನೆಂದು ನಾನು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನೀವಲ್ಲದೆ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ನನ್ನ ಪಾಶುಪತವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಪಶುತ್ವದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವರು. ನೈಷ್ಠಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಹನ್ನೆರಡುವರ್ಷ, ಆರು ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವನು ಅಥವಾ ಮಾಡಿಸುವವನು ಪಶುತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನೀವೂ ಕೂಡ ಈ ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟ ದಿವ್ಯ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದಾಗಲೇ ಪಶುತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುವಿರಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇಲ್ಲ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಪರಮಾತ್ಮಾ ಮಹೇಶ್ವರನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳು ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಸುರರು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪಶುಗಳಾದರು. ಪಶುತ್ವರೂಪೀ ಪಾಶದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ರುದ್ರನು ಪಶುಪತಿಯು. ಅಂದಿನಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ‘ಪಶುಪತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ಈ ಹೆಸರು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಆಗ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳು ಹರ್ಷಮಗ್ನರಾಗಿ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ದೇವೇಶ್ವರ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಪರಮಾನಂದ ಮಗ್ನರಾದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮಹಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳೂ ಸಾಲವು. ಅನಂತರ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯ, ಶಿವೆಯಸ್ವಾಮಿ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸುಸಜ್ಜಿತನಾಗಿ ತ್ರಿಪುರರ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟನು. ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನು ತ್ರಿಪುರರ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನೇ ಆದಿ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ-ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಗಳೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದರು. ಪರ್ವತದಂತೆ ವಿಶಾಲಕಾಯರಾದ ಆ ಸುರೇಶ್ವರರ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ, ಶೂಲ, ಮಸಲ, ಭುಶುಂಡಿ ಹಾಗೂ ನಾನಾ ವಿಧದ ಪರ್ವತದಂತಹ ವಿಶಾಲ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು, ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಸಿಂಹ, ರಥ ಮತ್ತು ಎತ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿಕೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರಮ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶರೀರವುಳ್ಳ, ಮಹೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾದ, ಅನೇಕ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತರಾದ ಇಂದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಶಂಭುವಿನ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮಹೇಶ್ವರನ ಮುಂದೆ-ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲ ದಂಡೀ, ಜಟಾಧಾರೀ ಮುನಿಗಳು ಹರ್ಷಗೊಂಡರು. ಆಕಾಶಚಾರೀ ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ವಿಪ್ರೇಂದ್ರನೇ! ತ್ರಿಪುರರ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಶಿವನ ಜೊತೆಗಿದ್ದ ಗಣೇಶ್ವರರ ಗಣನೆ ಯಾರು ತಾನೇ ಮಾಡಬಲ್ಲರು? ಆದರೂ ನಾನು ಕೆಲವರನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಯೋಗಿಯೇ! ಸಮಸ್ತ ಗಣರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೃಂಗೀ ಗಣೇಶ್ವರರು ಹಾಗೂ ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರೂಢರಾಗಿ ಮಹೇಂದ್ರನಂತೆ ತ್ರಿಪುರರ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ, ಕೇಶ, ವಿಗತವಾಸ, ಮಹಾಕೇಶ, ಮಹಾಜ್ವರ, ಸೋಮವಲ್ಲಿ-ಸವರ್ಣ, ಸೋಮಪ, ಸನಕ, ಸೋಮಧೃಕ್, ಸೂರ್ಯವರ್ಚಾ, ಸೂರ್ಯಪ್ರೇಕ್ಷಣಕ, ಸೂರ್ಯಾಕ್ಷ, ಸೂರಿನಾಮಾ, ಸುರ, ಸುಂದರ, ಪ್ರಸ್ಕಂದ, ಕುಂದರ, ಚಂಡ, ಕಂಪನ, ಅತಿಕಂಪನ, ಇಂದ್ರ, ಇಂದ್ರಜಯ, ಯಂತಾ, ಹಿಮಕರ, ಶತಾಕ್ಷ, ಪಂಚಾಕ್ಷ, ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ, ಮಹೋದರ, ಸತೀಜಹು, ಶತಾಸ್ಯ, ರಂಕ, ಕರ್ಪೂರಪೂತನ, ದ್ವಿಶಿಖ, ತ್ರಿಶಿಖ, ಅಹಂಕಾರಕಾರಕ, ಅಜವಕ, ಅಷ್ಟಾವಕ, ಹಯವಕ, ಅರ್ಧವಕ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಅಪ್ರಮೇಯ ಬಲಶಾಲಿ ವೀರ ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣದ ಪರಿವೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ವ್ಯಾಸರೇ! ಅನಂತರ ಮಹಾದೇವ ಶಂಭುವು ಸಮಸ್ತ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ಆ ರಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಆ ಸುರದ್ರೋಹಿಗಳ ಮೂರು ಪುರಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಬಿಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಅವನು ರಥದ ಶಿರ್ಷಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಆ ಮಹಾನ್ ಅದ್ಭುತ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಹೆದೆಯೇರಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಬಾಣವನ್ನು ಹೂಡಿ ರೋಷಾವೇಶದಿಂದ ತುಟಿಕಚ್ಚಿದನು. ಮತ್ತೆ ಧನುಸ್ಸಿನ ಮುಷ್ಠಿಯನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿ, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣನ್ನಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಅಚಲಭಾವದಿಂದ ನಿಂತುಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಅವನ ಅಂಗುಷ್ಠದ ಅಗ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಗಣೇಶನು ನಿರಂತರ ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅದರಿಂದ ಆ ಮೂರು ಪುರಗಳು ತ್ರಿಶೂಲಧಾರೀ ಶಂಕರನ ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಧನುರ್ಬಾಣಧಾರೀ ಮುಂಚಕೇಶ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಶಂಕರನಿಗೆ ಪರಮ ಶೋಭನ ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಕೇಳಿಬಂತು. ಆ ಆಕಾಶ ವಾಣಿಯು ನುಡಿಯಿತು-‘ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ಜಗದೀಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಈ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುವವರೆಗೆ ಮೂರು ಪುರಗಳ ಸಂಹಾರ ಮಾಡಲಾರೆ’. ಆಗ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಂಧಕಾಸುರ ನಿಹಂತಾ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಭದ್ರಕಾಳಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿ ಗಜಾನನನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದನು. ಹರ್ಷಪೂರ್ವಕ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ವಿನಾಯಕನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಮತ್ತೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಆ ತಾರಕಪುತ್ರ ಮಹಾಮನಸ್ವೀ ದೈತ್ಯರ ಮೂರು ನಗರಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಿಸಿದವು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಶಿವನು ಸ್ವತಃ ಸ್ವತಂತ್ರನೂ, ಪರಬ್ರಹ್ಮನೂ, ಸಗುಣ-ನಿರ್ಗುಣನೂ, ಅಲಕ್ಷನೂ, ಸ್ವಾಮಿಯೂ, ಪರಮಾತ್ಮನೂ, ನಿರಂಜನನೂ, ಪಂಚದೇವಮಯನೂ, ಪಂಚದೇವರ ಉಪಾಸ್ಯನೂ, ಪರಾತ್ಪರನೂ ಆದ ಪ್ರಭುವೇ ಎಲ್ಲರ ಉಪಾಸ್ಯನಾಗಿರುವನು, ಅವನಿಗೆ ಉಪಾಸ್ಯರೂ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಎಲ್ಲರ ವಂದನೀಯ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪೀ ಆ ದೇವೇಶ್ವರ ಮಹೇಶ್ವರನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ - ಅವನ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇತರರ ಕೃಪೆಗಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮುನಿಯೇ! ಆ ದೇವಾಧಿದೇವ ವರದಾನೀ ಮಹೇಶ್ವರನ ಚರಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೀಲಾವಶವಾಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ಘಟಿಸಬಲ್ಲದು. ಇರಲಿ! ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಗಣಾಧಿಪನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಮಹಾದೇವನು ಸ್ಥಿತನಾದಾಗ ಆ ಮೂರು ಪುರಗಳು ಕಾಲವಶದಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಏಕತೆಯನ್ನು ಪಡೆದವು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ತ್ರಿಪುರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿ ಒಂದಾದಾಗ ಮಹಾನ್ ಆತ್ಮಬಲದಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮಹಾನ್ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಆಗ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ಪರಮರ್ಷಿಗಳು ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಧಾರೀ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ಜಗದೀಶ್ವರ ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದರು - ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ತಾರಕನ ಪುತ್ರ ಆ ತ್ರಿಪುರನಿವಾಸಿ ದೈತ್ಯರ ವಧೆಯ ಸಮಯವೂ ಬಂದು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ವಿಭೋ! ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪುರಗಳು ಏಕತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವೇಶನೇ! ಈ ತ್ರಿಪುರಗಳು ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗುವ ಮೊದಲೇ ನೀನು ಬಾಣವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಇವನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿ ಬಿಡು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸು.

ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಶಿವನು ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಪೂಜ್ಯ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಬಾಣವನ್ನು ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡಿದರು. ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ತ್ರಿಪುರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲು ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದನು. ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಸೇಳೆದಾಗ ಅಭಿಜಿತ್ ಮುಹೂರ್ತವು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಠೇಂಕರಿಸಿ ದುಸ್ಸಹವಾದ ಸಿಂಹನಾದವನ್ನು ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ, ಆ ಅಸುರರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾ ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಆ ಭೀಷಣ ಬಾಣವನ್ನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಆಗ ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಅದು ವಿಶೇಷರೂಪದಿಂದ ಪಾಪದ ವಿನಾಶಕನಾಗಿದ್ದು, ವಿಷ್ಣುಮಯವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಮಹಾನ್ ಜಾಜ್ವಲ್ಯಮಾನ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿ ಬಾಣವು ಆ ತ್ರಿಪುರನಿವಾಸಿ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಬಳಿಕ ಆ ಮೂರು ಪುರಗಳೂ ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಹೋದುವು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರರೂಪೀ ಮೇಖಲೆಯುಳ್ಳ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದುಬಿಟ್ಟವು. ಆಗ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ದೈತ್ಯರು ಆ ಬಾಣದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ತಾರಕಾಕ್ಷನು ಸುಡಲು ತೊಡಗಿದಾಗ ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ನೋಡಿ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನಾ ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಶಿವನಲ್ಲಿ ನುಡಿದನು.

ತಾರಕಾಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು — ಭವನೇ! ನೀನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆ, ಇದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಈ ಸತ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನೀನು ಪುನಃ ಎಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ದಗ್ಧಮಾಡುವೆ? ಭಗವಂತನೇ! ಯಾವುದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಸುರರಿಗೆ ಅಪ್ರಾಪ್ಯವಾಗಿದೆಯೋ, ಅಂತಹ ದುರ್ಲಭವಾದ ಸಾವು ನಿನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ನಮಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ನಾವು ಯಾವ-ಯಾವ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಾವಿತವಾಗಿರಲಿ. ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಆ ದೈತ್ಯರು ವಿಲಾಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆ ಅಗ್ನಿಯು ಅವರನ್ನು ಅದ್ಭುತ ರೀತಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗಿಸಿತು. ವ್ಯಾಸರೇ! ಉಳಿದ ಬಾಲಕ, ವೃದ್ಧ ದಾನವರೂ ಕೂಡ ಶಿವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವಾದರು. ಆ ತ್ರಿಪುರಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರು ಕಲ್ಪಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ಭಸ್ಮವಾಗುವಂತೆ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾದರು. ಆಗ ಆ ಭೀಷಣ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಡದೆ ಇರುವ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಯಾವುದೂ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಸುರರ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಅವಿನಾಶಿ ಮಯನು ಬದುಕಿಕೊಂಡನು; ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಅವಿರೋಧಿಯೂ, ಶಂಭುವಿನ ತೇಜದಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತನೂ, ಸದ್ಭಕ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ವಿಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಮಹೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತನಾಗಿದ್ದನು. ಯಾವ ದೈತ್ಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭಾವ-ಅಭಾವ ಅಥವಾ ಕೃತ-ಅಕೃತಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಪತನವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರು ವಿನಾಶದಿಂದ ಉಳಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸತ್ಪುರುಷರು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಭಾವಿತ - ಉತ್ತಮ ಕರ್ಮಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ನಿಂದಿತಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದ ರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಯ ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಂದಿತ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮರೆತಾದರೂ ಆಚರಿಸಬಾರದು.* ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರೊಂದಿಗೆ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾದವರೆಲ್ಲರೂ ಶಿವಪೂಜಾ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮರುಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಗಣಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದರು.

* ತಸ್ಮಾದ್ ಯತ್ನಃ ಸುಸಂಭಾವ್ಯಃ ಸದ್ಭಿಃ ಕರ್ತವ್ಯ ಏವ ಹಿ ಗರ್ಹಣಾತ್ ಕ್ಷೀಯತೇ ಲೋಕೋ ನ ತತ್ಕರ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಯುದ್ಧ ಖಂಡ 10/42)

(ಅಧ್ಯಾಯ 9-10)

ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಶಿವನ ಕೋಪವು ಶಾಂತವಾಗುವುದು, ಶಿವನು ಅವರಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು, ಮಯ ದಾನವನು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ವರವನ್ನು ಬೇಡುವುದು, ಶಿವನಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಮಯನು ವಿತಲಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು

ವ್ಯಾಸರು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ನೀವು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದು, ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಧನ್ಯರಿದ್ದೀರಿ. ತ್ರಿಪುರರು ದಗ್ಧವಾದ ಬಳಿಕ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಏನು ಮಾಡಿದರು? ಮಯನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಗತಿ ಏನಾಯಿತು? ಇದು ಶಂಭುವಿನ ಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುವುದಾದರೆ, ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಗಳೇ! ವೇದವ್ಯಾಸರ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರಾದ ಭಗವಾನ್ ಸನತ್ಕುಮಾರರು, ಶಿವನ ಚರಣಯುಗಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಇಂತೆಂದರು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ವ್ಯಾಸರೇ! ಮಹೇಶ್ವರನು ದೈತ್ಯರಿಂದ ನಿಬಿಡವಾಗಿ ತುಂಬಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ರಿಪುರಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿ ಬಿಟ್ಟಾಗ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮಹದಾಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ, ಆ ತೇಜದಿಂದ ದಶದಿಕ್ಕುಗಳು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಆ ಶಂಕರನ ಮಹಾ-ಭಯಂಕರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ, ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮಾಚಲ ಪುತ್ರಿ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ, ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಭಯಗೊಂಡರು. ಆಗ ಮುಖ್ಯ-ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಗಳು ವಿನಮ್ರರಾಗಿ ಮುಂದುಗಡೆ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಋಷಿಗಳೂ ಕೂಡ ಭಯಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ನಿಂತೇ ಇದ್ದರು, ಏನನ್ನು ಮಾತನಾಡದಾದರು. ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಶಂಭುವಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಶಿವನ ಆ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರೂ ಕೂಡ ಭಯಗ್ರಸ್ತರಾದರು. ಆಗ ಅವರು, ಹೆದರಿರುವ ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವನೂ, ಭವನೂ, ಹರನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನೂ, ಭಕ್ತರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರು ವವನೂ, ತ್ರಿಪುರಹಂತಕನೂ ಆದ ಗಿರಿಜಾಸಹಿತ ಮಹೇಶ್ವರ ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಲೋಕಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತಾ ಶಂಕರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಂಕರನು ಹೇಳಿದನು — ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಶಿವನು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಸನ್ನ ಮನಸ್ಕರಾಗಿ ಇಂತೆಂದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಭಗವಾನ್ ದೇವದೇವೇಶನೇ! ನೀನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವುದಾದರೆ, ದೇವತೆ ಗಳಾದ ನಾವು ನಿನ್ನ ದಾಸರೆಂದು ತಿಳಿ. ವರವನ್ನು ಕೊಡುವು ದಾದರೆ, ದೇವಸತ್ತಮನೇ! ದೇವತೆಗಳಾದ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ದುಃಖವು ಉಂಟಾದಾಗಲೆಲ್ಲ ನೀನು ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಸದಾ ನಮ್ಮ ದುಃಖಗಳನ್ನು ವಿನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವನು ಶಾಂತ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ - ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದೇವತೆಗಳ ದುಃಖವನ್ನು ಸದಾ ಹರಣಮಾಡುವ ಶಂಕರನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟವಾದುದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಆಗಲೇ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯ ಬಲದಿಂದ ಬದುಕುಳಿದ ಮಯ ದಾನವನು ಶಂಭುವನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವನೆಂದು ನೋಡಿ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಅವನು ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಹರನಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಶಿವನ ಚರಣಗಳಿಗೆರಗಿದನು. ಅನಂತರ ಎದ್ದು ದಾನವಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಯನು ಶಿವನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಆಗ ಅವನ ಕಂಠವು ಪ್ರೇಮದಿಂದಾಗಿ ಬಿಗಿದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದನು. ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಮಯನು ಮಾಡಿದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಆದರದಿಂದ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ದಾನವಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಯನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೋ. ಈಗ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ನಾನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವೆನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶಂಭುವಿನ ಈ ಮಂಗಲಮಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದಾನವಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಯನು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ವಿನಮ್ರನಾಗಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಮಯನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ನೀನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸು. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನಾನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರೊಂದಿಗೆ ಮಿತ್ರತೆಯನ್ನಿರಿಸುವೆನು. ದೀನರ ಮೇಲೆ ಸದಾ ನನಗೆ ದೀನ ಭಾವ ಉಂಟಾಗಿರಲಿ. ಇತರ ದುಷ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಾನು ಉಪೇಕ್ಷೆ ಮಾಡುವೆನು. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಎಂದೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಆಸುರ ಭಾವವು ಉದಯಿಸದಿರಲಿ. ಸ್ವಾಮಿ! ನಿರಂತರ ನಿನ್ನ ಶುಭ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿದ್ದು ನಿರ್ಭಯನಾಗಿರುವೆನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಶಂಕರನಾದರೋ ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿಯೂ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲನೂ ಆಗಿರುವನು. ಮಯನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ದಾನವಸತ್ತಮನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಕಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರುವೆ. ಈಗ ನಿನಗೆ ಅಭೀಷ್ಟವಾದ ವರಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವೆನು. ಇನ್ನು ನೀನು ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ನಿನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿತಲಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗು. ಅದು ಸ್ವರ್ಗದಿಂದಲೂ ರಮಣೀಯವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ನನ್ನ ಭಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ ವಾಸಿಸು. ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಎಂದಿಗೂ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಆಸುರಭಾವವು ಪ್ರಕಟವಾಗಲಾರದು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಮಯನು ಮಹಾತ್ಮಾ ಶಂಕರನ ಆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾವಹಿಸಿ, ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ಅವನು ವಿತಲಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಅನಂತರ ಮಹಾದೇವನು ದೇವತೆಗಳ ಆ ಮಹಾನ್ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಪಾರ್ವತೀದೇವಿ, ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತಗಣಗಳೊಡನೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಪರಿವಾರ ಸಹಿತ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದಾಗ, ಆ ಧನುಸ್ಸು, ಬಾಣ, ರಥವೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳೂ ಅದೃಶ್ಯವಾದುವು. ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಮುನಿಗಳಿಗೆ, ಗಂಧರ್ವರಿಗೆ, ಕಿನ್ನರರಿಗೆ, ನಾಗರಿಗೆ, ಸರ್ಪಗಳಿಗೆ, ಅಪ್ಸರೆಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮಹಾನ್ ಹರ್ಷಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಶಂಕರನ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಆನಂದದಿಂದ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಹೀಗೆ ತ್ರಿಪುರವಿನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ, ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಶಿಮೌಳಿ ಶಂಕರನ ವಿಶಾಲ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 11-12)

ಶಂಖಚೂಡನಿಂದ ತಪಸ್ಸು, ವರಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಗಾಂಧರ್ವವಿಧಿಯಿಂದ ತುಲಸಿಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ

ಅನಂತರ ಜಲಂಧರನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಅವನ ವಧೆಯತನಕದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳಿದರು—ಮುನಿಯೇ! ಇನ್ನು ಶಂಭುವಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಶ್ರವಣಿಸು. ಅದನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಶಿವಭಕ್ತಿಯು ದೃಢವಾಗುವುದು. ವ್ಯಾಸರೇ! ಶಂಖಚೂಡನೆಂಬ ಒಬ್ಬ ಮಹಾವೀರ ದಾನವನಿದ್ದನು. ಅವನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕಂಟಕಪ್ರಾಯ ನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ಶಿವನು ರಣದ ನೆಪದಿಂದ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಕೊಂದುಹಾಕಿದ್ದನು. ಶಿವನ ಆ ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರವು ಪರಮಪಾವನ ಹಾಗೂ ಪಾಪನಾಶಕವಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ನೇಹವಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ನೀವು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಅದನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರಾದ ಮಹರ್ಷಿ ಮರೀಚಿಗೆ ಕಶ್ಯಪನು ಪುತ್ರನಾದನು. ಇವನು ಮನನಶೀಲನೂ, ಧರ್ಮಿಷ್ಠನೂ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ, ವಿದ್ಯಾಸಂಪನ್ನನೂ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು. ದಕ್ಷನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನ ಹದಿಮೂರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಇವರಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಅವರ ಸಂತಾನಗಳು ವರ್ಣಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟವಾಗುವಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದವು. ಆ ಕಶ್ಯಪ ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳ ಹೆಸರು ದನು ಎಂದಿತ್ತು. ಆಕೆಯು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುಂದರಿಯೂ, ಮಹಾರೂಪವತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಳು. ಆ ಸಾಧ್ವಿಯ ಸೌಭಾಗ್ಯವು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ದನುವಿಗೆ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠರಾದ ಅನೇಕ ಪುತ್ರರಾದರು. ವಿಸ್ತಾರ ಭಯದಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನ ಹೆಸರು ವಿಪ್ರಚಿತ್ತಿ ಎಂದಿತ್ತು. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ದಂಭನೆಂಬ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನೂ, ಧಾರ್ಮಿಕನೂ, ವಿಷ್ಣು ಭಕ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂತಾನವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಆ ವೀರನಿಗೆ ಚಿಂತೆಯು ಆವರಿಸಿತು. ಅವನು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಗುರುಗಳಾಗಿಸಿ ಕೊಂಡು ಅವರಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ-ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದು, ಪುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕೃಷ್ಣಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದುಹೋದುವು. ಆಗ ಆ ತಪಸ್ವಿಯ ಮಸ್ತಕದಿಂದ ಒಂದು ಜಾಜ್ವಲ್ಯಮಾನ ತೇಜವು ಹೊರಟು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಆ ದುಸ್ಸಹವಾದ ತೇಜದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮನುಗಳು ಸಂತಪ್ತರಾದರು. ಆಗ ಅವರು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಮುಖಂಡ ನನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಶರಣುಹೋದರು. ಅವರು ಸಮಸ್ತ ಸಂಪತ್ತುಗಳ ದಾತೃನಾದ ವಿಧಾತನನ್ನು ವಂದಿಸಿಕೊಂಡು, ಸ್ತುತಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ವಿಶೇಷರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿ ಕೊಂಡರು. ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವರನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಆ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅಧೀಶ್ವರನೂ, ರಕ್ಷಕನೂ ಆದ ಪರಮಾತ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ದೇವ ದೇವಾ! ಈಗ ಯಾವ ಕಾರಣ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಯಾರ ತೇಜದಿಂದ ನಾವು ಸುಡುತ್ತಿರುವೆವು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀನೇ ತಿಳಿಸು. ದೀನ ಬಂಧೋ! ದುಃಖಿತರಾದ ಸೇವಕರ ರಕ್ಷಕನಾದರೋ ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶರಣದಾತಾ! ರಮಾನಾಥಾ! ಶರಣಾಗತರಾದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು! ರಕ್ಷಿಸು!

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶರಣಾಗತ ವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಇಂತು ನುಡಿದನು.

ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ಅಮರರೇ! ಶಾಂತರಾಗಿರಿ, ಗಾಬರಿಪಡಬೇಡಿರಿ. ಭಯಗೊಳ್ಳದಿರಿ. ಏನೂ ತಲೆಕೆಳಗಾಗ ಲಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಈಗ ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಈ ತೇಜವು ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾದ ದಂಭ ಎಂಬ ದಾನವನು ಪುತ್ರನ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವವನು. ನಾನು ಅವನಿಗೆ ವರಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿ ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವೆನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿದೇವತೆಗಳ ವ್ಯಗ್ರತೆ ದೂರವಾಯಿತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಧೈರ್ಯತಳೆದು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಇತ್ತ ಭಗವಾನ್ ಅಚ್ಯುತನು ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ದಂಭನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ನಡೆದನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ತನ್ನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುವ ಭಕ್ತ ದಂಭನನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿ, ಮಧುರ ವಾಣಿಯಿಂದ - ‘ವರವನ್ನು ಕೇಳು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವನನ್ನು ಇದಿರ್ಗಡೆ ನೋಡಿ ದಂಭನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಳಾಡಿ, ಪದೇ-ಪದೇ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ದಂಭನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಾಧಿದೇವ ಕಮಲಾಕ್ಷನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ರಮಾನಾಥನೇ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆದೋರು. ತ್ರಿಲೋಕೇಶನೇ! ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನೂ, ಮಹಾನ್ ಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಓರ್ವ ವೀರ ಪುತ್ರನನ್ನು ನನಗೆ ಕರುಣಿಸು. ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳಲಿ. ಆದರೆ ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸದಿರಲಿ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ದಾನವರಾಜ ದಂಭನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅವನಿಗೆ ಆ ವರವನ್ನಿತ್ತು, ಆ ಘೋರತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿವೃತ್ತಗೊಳಿಸಿ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ದಾನವೇಂದ್ರ ದಂಭನ ತಪಸ್ಸು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು, ಅದರಿಂದ ಅವನ ಮನೋರಥವು ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನೂ ಕೂಡ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಹೊರಟುಹೋದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದನು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ ಪತ್ನಿಯು ಗರ್ಭವತಿಯಾದಳು. ಆಕೆಯು ತನ್ನ ತೇಜದಿಂದ ಮನೆ ಯೊಳಗಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಾ ಶೋಭಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಮುನಿಯೇ! ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪಾರ್ಷದರ ಅಗ್ರಗಣಿಯಾದ ಸುದಾಮನೆಂಬ ಗೋಪನು ರಾಧೆಯ ಶಾಪದಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾದನು. ಅನಂತರ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಾಧ್ವೀ ದಂಭ ಪತ್ನಿಯು ಒಬ್ಬ ತೇಜಸ್ವೀ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು. ಆಗ ತಂದೆಯು ಅನೇಕ ಮುನೀಶ್ವರರನ್ನು ಕರೆಸಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬಾಲಕನ ಜಾತಕರ್ಮಾದಿ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ಆ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಶುಭದಿನ ಬಂದಾಗ ತಂದೆಯು ಆ ಬಾಲಕನಿಗೆ ‘ಶಂಖಚೂಡ’ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ತೇಜಸ್ವಿ ಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಂಡನು. ಅವನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಬಾಲಕ್ರೀಡೆಗಳಿಂದ ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಹಾಗೂ ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಕುಟುಂಬಿಗಳ ವಿಶೇಷವಾದ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ಭಾಜನನಾಗಿದ್ದನು.

ಅನಂತರ ಶಂಖಚೂಡನು ದೊಡ್ಡವನಾದಾಗ ಜೈಗೀಷವ್ಯ ಮುನಿಯ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಪುಷ್ಕರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಅವನು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ತನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಗುರುಪದಿಷ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಾನವರಾಜ ಶಂಖಚೂಡನಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಲೋಕಗುರು ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ದಾನವೇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ‘ವರವನ್ನು ಕೇಳು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡಿ, ಉತ್ತಮವಾಣಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಅವನು ವರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ - ‘ಭಗವಂತನೇ! ನಾನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಜೇಯನಾಗಬೇಕು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ‘ತಥಾಸ್ತು, ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವರು ಶಂಖಚೂಡನಿಗೆ - ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಂಗಳಗಳ ಮಂಗಳವೂ, ಸರ್ವತ್ರ ವಿಜಯಪ್ರದವೂ ಆದ ದಿವ್ಯ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಕವಚವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು - ‘ನೀನು ಬದರಿಗೆ ಹೋಗು, ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಧ್ವಜನ ಕನ್ಯೆ ತುಲಸಿಯು ಸಕಾಮಭಾವದಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ನೀನು ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗು’. ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆಗಲೇ ಅವನಿದಿರಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಆಗ ತಪಃಸಿದ್ಧನೂ, ತಪೋಬಲದಿಂದ ಪೂರ್ಣಕಾಮನೂ ಆದ ಶಂಖಚೂಡನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ನಲಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲೇ ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ಮಂಗಳಗಳಿಗೂ ಮಂಗಳಪ್ರದವಾದ ಕೃಷ್ಣಕವಚವನ್ನು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಕೂಡಲೇ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಧರ್ಮಧ್ವಜನ ಪುತ್ರಿ ತುಲಸಿಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಲ್ಲಿಗೆ ದಾನವ ಶಂಖಚೂಡನು ತಲುಪಿದನು. ಸುಂದರ ತುಲಸಿಯರೂಪವು ಅತ್ಯಂತ ಕಮನೀಯ ಮತ್ತು ಮನೋಹರವಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತಮಶೀಲದಿಂದ ಸಂಪನ್ನಳಾದ ಆ ಸತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಶಂಖಚೂಡನು ಆಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಧುರವಾಣಿಯಿಂದ ನುಡಿದನು.

ಶಂಖಚೂಡನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಸುಂದರೀ! ನೀನು ಯಾರು? ಯಾರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿರುವೆ? ಇಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಏನನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ? ಇದೆಲ್ಲ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆಯಾ?

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶಂಖಚೂಡನ ಈ ಸಕಾಮ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ತುಲಸಿಯು ಇಂತೆಂದಳು.

ತುಲಸಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ನಾನು ಧರ್ಮಧ್ವಜನ ತಪಸ್ವಿನೀ ಕನ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ಯಾರು? ಸುಖವಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋಗಿರಿ; ಏಕೆಂದರೆ, ನಾರಿ ಜಾತಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳಿಗೂ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುದು. ಆಕೆಯು ವಿಷತುಲ್ಯ, ನಿಂದನೀಯ, ದೋಷಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ, ಮಾಯಾರೂಪಿಣೀ ಹಾಗೂ ವಿಚಾರಶೀಲರಿಗೆ ಶೃಂಖಲೆಯಂತೆ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕುವಳು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ತುಲಸಿಯು ಹೀಗೆ ರಸಭರಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನುಡಿದು ಸುಮ್ಮನಾದಾಗ, ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಿರುವ ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಶಂಖಚೂಡನು ಹೇಳತೊಡಗಿದನು.

ಶಂಖಚೂಡನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ದೇವಿ! ನೀನು ಹೇಳಿದುದೆಲ್ಲ ಮಾತುಗಳು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಅಸತ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಅದರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಶೋಭನೇ! ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಪತಿವ್ರತಾ ನಾರಿಯರಲ್ಲಿ ನೀನು ಅಗ್ರಗಣ್ಯಳಾಗಿರುವೆ. ನಾನು ಪಾಪಬುದ್ಧಿ ಕಾಮಿಯಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಕಾಮಪರಾಧೀನಳಲ್ಲ, ಎಂದೇ ನನ್ನ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆನು ಹಾಗೂ ಗಾಂಧರ್ವ ವಿಧಿಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಪಾಣಿ ಗ್ರಹಣಮಾಡಿ ಕೊಳ್ಳುವೆನು. ಭದ್ರೇ! ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೇ? ಅಥವಾ ಎಂದೂ ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳಿಲ್ಲವೇ? ಎಲೆಗೆ! ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಬರಿ ಉಂಟುಮಾಡಿ ಓಡಿಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಶಂಖಚೂಡನೇ ನಾನಾಗಿರುವೆನು. ನಾನು ದನುವಿನ ವಂಶಜ ದಂಭನೆಂಬ ದಾನವನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹಿಂದೆ ನಾನು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪಾರ್ಷದನಾಗಿದ್ದೆ. ಆಗ ನನ್ನ ಹೆಸರು ಸುದಾಮಾಗೋಪನೆಂದಿತ್ತು. ಈಗ ನಾನು ರಾಧಾದೇವಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ದಾನವರಾಜ ಶಂಖಚೂಡನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿರುವೆನು. ಇದೆಲ್ಲವೂ ನನಗೆ ನೆನಪಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನನಗೆ ನನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಸ್ಮರಣೆಯು ಉಳಿದಿದೆ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿಯೇ! ತುಲಸಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಂಖಚೂಡನು ಸುಮ್ಮನಾದನು. ದಾನವರಾಜನು ಆದರದಿಂದ ತುಲಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಸತ್ಯ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ಆಕೆಯು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದಳು.

ತುಲಸಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷನೇ! ಇಂದು ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸಾತ್ವಿಕ ವಿಚಾರದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿಬಿಟ್ಟಿರುವಿರಿ. ಸ್ತ್ರೀಯಳಿಂದ ಸೋಲದವನು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಧನ್ಯವಾದಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಸ್ತ್ರೀಯಳಿಗೆ ಸೋತಿರುವ ಪುರುಷನು ಸದಾಚಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸದಾ ಮಲಿನನಾಗಿಯೇ ಇರುವನು. ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಎಲ್ಲ ಮಾನವರು ಅವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವರು. ಜನನಾಶೌಚ ಹಾಗೂ ಮರಣಾಶೌಚಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವೈಶ್ಯನು ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಶೂದ್ರನ ಶುದ್ಧಿಯು ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ವೇದದ ಅನುಶಾಸನವಿದೆ. ಆದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯಳಿಂದ ಪರಾಜಿತನಾದ ಪುರುಷನ ಶುದ್ಧಿಯು ಚಿತಾದಾಹದಿಂದಲ್ಲದೆ ಇತರ ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವನು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಪಿಂಡ-ತರ್ಪಣಾದಿ ಗಳನ್ನು ಪಿತೃಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳೂ ಅವನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಫಲ-ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸೋತಿರುವ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನ ಜ್ಞಾನ, ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸು, ಜಪ, ಹೋಮ, ಪೂಜೆ, ವಿದ್ಯೆ, ದಾನ ಇವುಗಳಿಂದ ಏನು ಲಾಭವಿದೆ? ಅರ್ಥಾತ್ ಅವನ ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿಷ್ಫಲವಾಗಿ ಹೋಗುವವು. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ವಿದ್ಯೆ, ಪ್ರಭಾವ, ಜ್ಞಾನ ಇವುಗಳನ್ನು ಅರಿಯಲಿಕ್ಕಾಗಿಯೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಕಾಮಿನಿಯರು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೊಪ್ಪುವ ಕಾಂತನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಯೇ ಪತಿಯಾಗಿ ವರಿಸಬೇಕು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ತುಲಸಿಯು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಇಂತೆಂದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶಂಖಚೂಡನೇ! ನೀನು ಇವಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಏಕೆ ವಾದ-ವಿವಾದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ? ನೀನು ಗಾಂಧರ್ವ ವಿವಾಹದ ವಿಧಿಯಿಂದ ಈಕೆಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣಮಾಡು; ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನೀನು ಪುರುಷರತ್ನವಾಗಿರುವೆ. ಈ ಸತಿ-ಸಾಧ್ವಿಯು ನಾರಿಯರಲ್ಲಿ ರತ್ನಪ್ರಾಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನ ಜೊತೆಗೆ ನಿಪುಣೆಯ ಸಮಾಗಮವು ಗುಣಕಾರಿಯೇ ಆಗುವುದು. ಮತ್ತೆ ತುಲಸಿಯನ್ನು ಕುರಿತು-ಸತಿ-ಸಾಧ್ವಿ ತುಲಸಿಯೇ! ನೀನು ಇಂತಹ ಗುಣವಂತ ಕಾಂತನನ್ನು ಏಕೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವೆ? ಇವನಾದರೋ ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಅಸುರರನ್ನು ಹಾಗೂ ದಾನವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸುಂದರಿಯೇ! ನೀನು ಇವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಮನಸ್ಸಿದ್ದಂತೆ ವಿಹಾರಮಾಡು. ಶರೀರ ಬಿದ್ದುಹೋದಾಗ ಇವನು ಪುನಃ ಗೋಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹೊಂದುವನು ಮತ್ತು ನೀನು ಇವನ ಮೃತ್ಯುವಾದ ಬಳಿಕ ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಭುಜ ಭಗವಂತನನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.

ಸನತ್ಕುರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಆಗ ದಾನವ ಶಂಖಚೂಡನು ಗಾಂಧರ್ವ ವಿವಾಹದ ವಿಧಿಯಿಂದ ತುಲಸಿಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗೆ ತುಲಸಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ಭವನದಲ್ಲಿ ಆ ರಮಣಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸತೊಡಗಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 13-28)

ಅಸುರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಶಂಖಚೂಡನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಶರಣಾಗುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ವಿಷ್ಣುವು ಶಂಖಚೂಡನ ಜನ್ಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು, ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ಶಿವಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಶಂಖಚೂಡನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ವರವನ್ನು ಪಡೆದು, ವಿವಾಹಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದಾಗ ದಾನವರಿಗೆ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಆ ಎಲ್ಲ ಅಸುರರು ಕೂಡಲೇ ತಮ್ಮ ಲೋಕದಿಂದ ಹೊರಟು ಗುರುಗಳಾದ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿ ಗುಂಪುಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಶಂಖಚೂಡನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಬಂದು ವಿನಯದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅನೇಕ ರೀತಿಯಿಂದ ಆದರವನ್ನು ತೋರುತ್ತಾ, ಅವನನ್ನು ಹೊಗಳತೊಡಗಿದರು. ಮತ್ತೆ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ವಿ ಒಡೆಯನೆಂದು ತಿಳಿದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಅವನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ದಂಭಕುಮಾರ ಶಂಖಚೂಡನೂ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಕುಲಗುರು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಬಹಳ ಆದರದಿಂದ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ಗುರು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಸಮಸ್ತ ಅಸುರರೊಂದಿಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಅವರ ಸಮ್ಮತಿಯಿಂದ ಶಂಖಚೂಡನನ್ನು ದಾನವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಸುರರಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದರು. ದಂಭಪುತ್ರ ಶಂಖಚೂಡನು ಪ್ರತಾಪಿ ಹಾಗೂ ವೀರನಾದರೋ ಮೊದಲೇ ಆಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಈಗ ಅಸುರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾದ್ದರಿಂದ ಆ ಅಸುರರಾಜನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೋಭಿಸತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣಮಾಡಿ, ವೇಗದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸತೊಡಗಿದನು. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಸೇರಿದರೂ ಅವನ ಪ್ರಖರ ತೇಜವನ್ನು ಸಹಿಸದಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ರಣಾಂಗಣದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. ಹಾಗೂ ದೀನರಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಪರ್ವತಗಳ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿತು ಕೊಂಡರು. ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಅವರು ಶಂಖಚೂಡನಿಗೆ ವಶವರ್ತಿಗಳಾದ ಕಾರಣ ತೇಜೋಹೀನರಾದರು. ಇತ್ತ ಶೂರ-ವೀರ ಪ್ರತಾಪಿ ದಂಭ ಕುಮಾರ ದಾನವರಾಜ ಶಂಖಚೂಡನೂ ಕೂಡ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ದೇವತೆಗಳ ಎಲ್ಲ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡನು. ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಅಧೀನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ಶಾಸನ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಸ್ವತಃ ಇಂದ್ರನಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಭಾಗವನ್ನು ಕಬಳಿಸಿಬಿಟ್ಟನು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕುಬೇರ, ಸೋಮ, ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ, ಯಮ, ವಾಯು ಮೊದಲಾದವರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಚಲಾಯಿಸತೊಡಗಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಹಾವೀರ ಶಂಖಚೂಡನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ, ಅಸುರರ, ದಾನವರ, ರಾಕ್ಷಸರ, ಗಂಧರ್ವರ, ನಾಗಗಳ, ಕಿನ್ನರರ, ಮನುಷ್ಯರ ಹಾಗೂ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಏಕಚ್ಛತ್ರ ಸಾಮ್ರಾಟನಾಗಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಮಹಾ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರ ಶಂಖಚೂಡನು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸಮಸ್ತ ಭುವನಗಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾಮವಾಗಲೀ, ಮಹಾಮಾರಿಯಾಗಲೀ, ಅಶುಭಗ್ರಹರ ಪ್ರಕೋಪವಾಗಲೀ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಧಿ-ವ್ಯಾಧಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಜೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಸದಾ ಸುಖವಾಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಭೂ ತಾಯಿಯು ಊಳದೆ, ಬಿತ್ತದೆಯೇ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ನಾನಾ ವಿಧದ ಔಷಧಿಗಳು, ವೃಕ್ಷಗಳು ಉತ್ತಮ ಫಲಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ರಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು. ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಮಣಿಗಳ ಗಣಿಗಳು ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಸಮುದ್ರವು ತನ್ನ ದಡದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ರಾಶಿ-ರಾಶಿಯಾಗಿ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದನು. ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ಫಲ-ಪುಷ್ಪಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ರುಚಿಕರ ನೀರು ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಸುಖವಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವಿಕಾರಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣದವರೂ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳ ಎಲ್ಲ ಜನರು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಹೀಗೆ ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಶಾಸನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಯಾರೂ ದುಃಖಿಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ದೇವತೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಭ್ರಾತೃದ್ರೋಹವಶ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುನಿಯೇ! ಮಹಾಬಲಿ ಶಂಖಚೂಡನು ಗೋಲೋಕ ನಿವಾಸೀ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪರಮ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಸಾಧು ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳ ಅವನು ಸದಾ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು. ಹಿಂದಿನ ಶಾಪದಿಂದಾಗಿ ಅವನು ದಾನವ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದನು. ಆದರೆ ದಾನವನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ದಾನವರಂತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಿಯವ್ಯಾಸರೇ! ಅನಂತರ ಪರಾಜಿತರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿಚಾರವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಸಭೆಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ, ಅವರ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಧೈರ್ಯತುಂಬಿ, ಅವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಸುಖಪ್ರದವಾದ ವೈಕುಂಠ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ರಮಾಪತಿಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವನ ತಲೆಯಮೇಲೆ ಕಿರೀಟ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ವೈಜಯಂತಿ ಮಾಲೆಯಿಂದ ವಿಭೂಷಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಚತುರ್ಭುಜ ದೇವನು ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ, ಮತ್ತು ಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಶ್ರೀವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪೀತಾಂಬರವು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸನಕಾದಿ ಸಿದ್ಧರು ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ದರ್ಶನಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮುನೀಶ್ವರರು ಅವನಿಗೆ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡು, ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಸಮರ್ಥ ವೈಕುಂಠಾಧಿಪತಿಯೇ! ನೀನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವನಾಗಿದ್ದು ಲೋಕಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಗುರುವಾಗಿರುವೆ. ಶ್ರೀಹರಿಯೇ! ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನೀನೇ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಅಚ್ಯುತನೇ! ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ತ್ರಿಲೋಕೇಶನೇ! ನೀನೇ ಲೋಕಗಳ ಪಾಲಕನಾಗಿರುವೆ. ಗೋವಿಂದಾ! ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ನಿನ್ನಲ್ಲೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವಳು. ನೀನು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರ ಪ್ರಾಣಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ನಮ್ಮ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಮುಂದೆ ಅತ್ತುಬಿಟ್ಟರು. ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಇಂತೆಂದನು.

ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಈ ವೈಕುಂಠವು ಯೋಗಿಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿರುವೆ? ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಎಂತಹ ಕಷ್ಟವು ಎರಗಿದೆ? ಅದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ವರ್ಣಿಸು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶ್ರೀಹರಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ವಿನಮ್ರಭಾವದಿಂದ ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಪದೇ- ಪದೇ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ಅಂಜಲಿಬದ್ಧರಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಮಕ್ಷಮದಲ್ಲಿ ಶಂಖಚೂಡನ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡಾದ ದೇವತೆಗಳ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಅರುಹಿದರು. ಆಗ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಭಾವಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಕ್ಕುಬಿಟ್ಟನು. ಹಾಗೂ ಆ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸುತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು — ಕಮಲಜನೇ! ಶಂಖಚೂಡನ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆನು. ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದು, ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ಗೋಪನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಸಂಬಂಧವಾದ ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ಕೇಳು. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವನ್ನು ಪಡಬಾರದು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುವನು. ಗೋಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನ್ನದೇ ರೂಪವಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಅವನ ಪತ್ನೀ ಶ್ರೀರಾಧಾ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆಯು ಜಗಜ್ಜನನೀ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಐದನೆಯ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳೇ ಅಲ್ಲಿ ಸುಂದರರೂಪದಿಂದ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿರುವಳು. ಆಕೆಯ ಅಂಗದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನರಾದ ಅನೇಕ ಗೋಪರು ಮತ್ತು ಗೋಪಿಯರು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವರು. ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ರಾಧಾ-ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಗೋಪನು ಈಗ ಶಂಭುವಿನ ಈ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಶಾಪವಶ ನಿಮಗೆ ದುಃಖವನ್ನುಕೊಡುವ ದಾನವ ಯೋನಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವನು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮೊದಲೇ ರುದ್ರನ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಅವನ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿರುವನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ದಾನವ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪುನಃ ಕೃಷ್ಣನ ಪಾರ್ಷದನಾಗುವನು. ದೇವೇಶನೇ! ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ನೀನು ಭಯಪಡಬಾರದು. ನಡೀ, ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗುವಾ. ಅವನು ಬೇಗನೇ ಕಲ್ಯಾಣದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡುವನು. ಇನ್ನು ನಾನು, ನೀನು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ನಿರ್ಭಯರಾಗಬೇಕು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಿತ ವಿಷ್ಣುವು ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಂಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ವ್ಯಾಸರೇ! ಹೀಗೆ ಆ ರಮಾಪತಿ ವಿಷ್ಣುವು ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಆಗಲೇ ಮಹಾನ್ ದಿವ್ಯ ನಿರಾಧಾರ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕತೆಯಿಂದ ರಹಿತನಾದ ಆ ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರು ಶಿವನನ್ನು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದರ್ಶಿಸಿದರು. ಅದು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳ ಸಭೆಯು ಪ್ರಕಾಶಯುಕ್ತ ಶರೀರಗಳುಳ್ಳ ಶಿವಪಾರ್ಷದರಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಪಾರ್ಷದರ ರೂಪವು ಸುಂದರ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಮಹೇಶ್ವರನ ರೂಪದಂತೆಯೇ ಇತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಹತ್ತು ಭುಜಗಳಿದ್ದವು. ಐದು ಮುಖಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದವು. ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಚಿಹ್ನೆಯಿದ್ದು, ಶರೀರದ ವರ್ಣ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭಸ್ಮದ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಮನೋಹರ ಸಭೆಯು ಹೊಸ ಚಂದ್ರಮಂಡಲದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಚೌಕಾಕಾರವಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಮಣಿಗಳ ಹಾಗೂ ನವರತ್ನಗಳ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಣಿಗಳ ಜಾಲರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಗವಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಅದರಿಂದ ಅದು ಚಿತ್ರ-ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಶಂಕರನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮರಾಗ ಮಣಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಅದು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಸ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಾವಿರಾರು ಮೆಟ್ಟಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇಂದ್ರನೀಲಮಣಿಗಳ ಕಂಬಗಳಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಸೂತ್ರದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಚಂದನದ ಸುಂದರ ಪಲ್ಲವಗಳನ್ನು ನೇತು ಹಾಕಿದ್ದರು. ಅದರಿಂದ ಅವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮೋಹಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದು ಚೆನ್ನಾದ ಸುಗಂಧಿತ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಸುವಾಸಿತವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವುಳ್ಳ ಆ ಸಭೆಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಿಂಕರರಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿತ್ತು. ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಸಿಂಹಾಸನವಿತ್ತು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಉಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಂಕರನು ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ಸುರೇಶ್ವರನಾದ ವಿಷ್ಣುವು ನೋಡಿದನು. ಅವನು ತಾರೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಕಿರೀಟ, ಕುಂಡಲ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಸರ್ವಾಂಗದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಲೀಲಾ ಕಮಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಮಹೋಲ್ಲಾಸದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಉಮಾಕಾಂತನ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಪಾರ್ವತೀ ದೇವಿಯು ನೀಡಿದ ಸುವಾಸಿತ ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಅವನು ಜಗಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಶಿವಗಣಗಳು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಚಾಮರವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಿದ್ಧರು ಭಕ್ತಿಪರವಶರಾಗಿ ಶಿರಬಾಗಿ ಅವನ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವನು ಗುಣಾತೀತನೂ, ಪರೇಶನೂ, ಮೂರು ದೇವತೆಗಳ ಜನಕನೂ, ಸರ್ವ ವ್ಯಾಪಿಯೂ, ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪನೂ, ನಿರಾಕಾರನೂ, ಸ್ವೇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಸಾಕಾರನೂ, ಕಲ್ಯಾಣ ಸ್ವರೂಪನೂ, ಮಾಯಾರಹಿತನೂ, ಅಜನ್ಮನೂ, ಆದ್ಯನೂ, ಮಾಯಾಧೀಶ್ವರನೂ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಿಂದ ಪರಾತ್ಪರನೂ, ಸರ್ವಸಮರ್ಥನೂ, ಪರಿಪೂರ್ಣತಮನೂ, ಸಮತಾಯುಕ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಇಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿವನನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ನುಡಿದರು - ಭಗವಂತನೇ! ನೀನು ದೀನರ ಮತ್ತು ಅನಾಥರ ಸಹಾಯಕನೂ, ದೀನರ ಪ್ರತಿಪಾಲಕನೂ, ದೀನಬಂಧುವೂ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅಧೀಶ್ವರನೂ, ಶರಣಾಗತ ವತ್ಸಲನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಗೌರೀಶನೇ! ನಮ್ಮನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸು. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆದೋರು. ಸ್ವಾಮಿ! ನಾವು ನಿನ್ನ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಈಗ ನಿನ್ನಿಚ್ಛೆಯಿದ್ದಂತೆ ಮಾಡು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 29-30)

ದೇವತೆಗಳು ರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ರುದ್ರನ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ಶಂಖಚೂಡನು ಸೈನ್ಯಸಹಿತ ಪುಷ್ಪ-ಭದ್ರಾನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದು ಹಾಗೂ ದಾನವರಾಜನ ದೂತ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮಾತುಕತೆ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ದೀನರಾದ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಿವನು ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು, ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಗಂಭೀರ ವಾಣಿಯಿಂದ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಎಲೈ ಹರಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಶಂಖಚೂಡನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭಯವನ್ನು ನೀವು ಸರ್ವಥಾ ತ್ಯಜಿಸಿರಿ. ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗುವುದು. ನಾನು ಶಂಖಚೂಡನ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವೆನು. ಇವನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಗೋಪನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಇವನ ಹೆಸರು ಸುದಾಮಾ ಎಂದಿತ್ತು. ಆ ಸುದಾಮನೇ ರಾಧಾದೇವಿಯ ಶಾಪನಿಂದ ಶಂಖಚೂಡ ಎಂಬ ದಾನವರಾಜನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿರುವನು. ಇವನು ಪರಮ ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುವವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನು ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಬಲದ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರುವನು. ಈಗ ನೀವು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆನಂದಿತರಾಗಿಸಲು ಬೇಗನೇ ಕೈಲಾಸವಾಸೀ ರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿರಿ. ಆ ರುದ್ರರೂಪವು ನನ್ನದೇ ಉತ್ತಮ ಪೂರ್ಣರೂಪವಾಗಿದೆ. ನಾನೇ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಬೇರೆಯಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವೆನು. ನನ್ನ ಆ ರೂಪವು ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಪೂರ್ಣ ತಮವಾಗಿದೆ. ಹರಿಯೇ! ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಭಕ್ತರ ವಶೀಭೂತನಾಗಿ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿರುವೆನು.

ಅನಂತರ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ, ಕೊನೆಗೆ ‘ಮಹೇಶಾನನೇ! ನೀನಾದರೋ ಕೃಪೆಯ ಆಗರವಾಗಿರುವೆ. ದೀನರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವುದು ನಿನ್ನ ಪಣವೇ ಆಗಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿ! ದಾನವರಾಜ ಶಂಖಚೂಡನನ್ನು ವಧಿಸಿ, ಇಂದ್ರನನ್ನು ಅವನ ಭಯದಿಂದ ಬಿಡಿಸು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಈ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತು ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಭುವು ದೇವತೆಗಳ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನಕ್ಕುಬಿಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಗಂಭೀರ ವಾಣಿಯಿಂದ ನುಡಿದನು.

ಶ್ರೀಶಂಕರನು ಹೇಳಿದನು — ಎಲೈ ಹರಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ದೇವತೆಗಳೇ! ನೀವು ನಿಮ್ಮ-ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಹೋಗಿರಿ. ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಶಂಖಚೂಡನನ್ನು ವಧಿಸುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊಂಚವೂ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಮಹೇಶ್ವರನ ಆ ಅಮೃತಮಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪರಮಾನಂದವಾಯಿತು. ‘ಇನ್ನು ಶಂಖಚೂಡನು ಸತ್ತೆಹೋದನು’ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. ಆಗ ಮಹೇಶ್ವರನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಾಮಗೈದು ವಿಷ್ಣುವು ವೈಕುಂಠಕ್ಕೂ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಸತ್ಯಲೋಕಕ್ಕೂ, ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೂ ತೆರಳಿದರು. ಇತ್ತ ಪರಮೇಶ್ವರನೂ, ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಕಾಲಸ್ವರೂಪನೂ, ಸತ್ಪುರುಷರ ಗತಿಸ್ವರೂಪನೂ ಆದ ಆ ಮಹಾರುದ್ರನು ದೇವತೆಗಳ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಂಖಚೂಡನನ್ನು ವಧಿಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ಆಗ ಅವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರೇಮೀ ಗಂಧರ್ವರಾಜ ಚಿತ್ರರಥನನ್ನು ದೂತನನ್ನಾಗಿಸಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಶಂಖಚೂಡನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿದನು. ಚಿತ್ರರಥನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಶಂಖಚೂಡನನ್ನು ತುಂಬಾ ಸಮಜಾಯಿಸಿ ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ಅವನು ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿಸುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ‘ಮಹೇಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡದೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಲೀ, ಅಧಿಕಾರವನ್ನಾಗಲೀ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾರೆನು’ ಎಂದು ನಾನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿರುವೆನು. ನೀನು ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತನಾದ ರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಾನು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೇಳು. ಅವನಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಕಂಡಂತೆ ಮಾಡಲೀ, ನೀನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಗಳಹಬೇಡ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಆ ಶಿವದೂತನಾದ ಪುಷ್ಪದಂತ (ಚಿತ್ರರಥ)ನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದನು. ಆ ದೂತನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು, ತನ್ನ ವೀರಭದ್ರನೇ ಆದಿ ಗಣಗಳಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು.

ರುದ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಎಲೈ ವೀರಭದ್ರನೇ! ನಂದಿಯೇ! ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನೇ! ಎಂಟೂ ಭೈರವರೇ! ಇಂದು ನಾನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಶಂಖಚೂಡನನ್ನು ವಧಿಸಲು ಹೊರಡುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲ ಬಲಿಷ್ಠರಾದ ಗಣಗಳು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಗಲಿ. ಈಗಲೇ ಕುಮಾರ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಮತ್ತು ಗಣಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ರಣಯಾತ್ರೆ ಹೊರಡಲಿ. ಭದ್ರಕಾಳಿಯೂ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಡಲಿ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಅಪ್ಪಣೆಮಾಡಿ ಶಿವನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು. ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲ ವೀರಗಣಗಳು ಹರ್ಷಮಗ್ನರಾಗಿ ಅವನ ಹಿಂದೆ-ಹಿಂದೆ ನಡೆಯತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಸಮಸ್ತ ಸೈನ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಸ್ಕಂದ ಮತ್ತು ಗಣೇಶನೂ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಶಸ್ತ್ರರಾಗಿ ಶಿವನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಮತ್ತೆ ವೀರಭದ್ರ, ನಂದೀ, ಮಹಾಕಾಲ, ಸುಭದ್ರಕ, ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ, ಬಾಣ ಪಿಂಗಲಾಕ್ಷ, ವಿಕಂಪನ, ವಿರೂಪ, ವಿಕೃತಿ, ಮಣಿಭದ್ರ, ಬಾಷ್ಕಲ, ಕಪಿಲ, ದೀರ್ಘದಂಷ್ಟ್ರ, ವಿಕಾರ, ತಾಮ್ರಲೋಚನ, ಕಾಲಂಕರ, ಬಲೀಭದ್ರ, ಕಾಲಜಿಹ್ವ, ಕುಟೀಚರ, ಬಲೋನ್ಮತ್ತ, ರಣಶ್ಲಾಘ್ಯ, ದುರ್ಜಯ ಹಾಗೂ ದುರ್ಗಮ ಮೊದಲಾದ ಮುಖ್ಯ-ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಪತಿ ಗಣನಾಯಕರು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟರು. ಆ ಗಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಎಂಟು ಭೈರವರೂ, ಏಕಾದಶ ಭಯಂಕರ ರುದ್ರರೂ, ಎಂಟು ವಸುಗಳೂ, ಇಂದ್ರ, ಹನ್ನೆರಡು ಆದಿತ್ಯರೂ, ಅಗ್ನಿ, ಚಂದ್ರ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರಿಬ್ಬರು, ಕುಬೇರ, ಯಮ, ನಿರ್ಋತಿ, ನಳಕೂಬರ, ವಾಯು, ವರುಣ, ಬುಧ, ಮಂಗಲ ಹಾಗೂ ಇತರ ಗ್ರಹರು, ಪರಾಕ್ರಮಿ ಕಾಮದೇವನು, ಉಗ್ರದಂಷ್ಟ್ರ, ಉಗ್ರದಂಡ, ಕೋರಟ ಮತ್ತು ಕೋಟಭ ಮುಂತಾದವರೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮಹೇಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದರು. ಸ್ವತಃ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಭದ್ರಕಾಳಿ ದೇವಿಯೂ ನೂರು ಭುಜಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟಳು. ಆಕೆಯು ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರೂಢಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ಚಂದನದ ಅನುಲೇಪ ಹಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕೆಂಪಾದ ಸೀರೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳು ಹರ್ಷಮಗ್ನಳಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ, ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಉತ್ತಮಸ್ವರಗಳಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಭಯ ಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಒಂದು ಯೋಜನ ಉದ್ದದ ಭೀಷಣವಾದ ನಾಲಿಗೆಯು ಚಾಚಿತ್ತು. ಅವಳು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ, ಪದ್ಮ, ಗುರಾಣಿ, ಕತ್ತಿ, ಧನುಷ್ಯ ಬಾಣ, ಒಂದು ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವುಳ್ಳ ಆಳವಾದ ಗುಂಡಾದ ಕಪಾಲ, ಗಗನಚುಂಬೀ ತ್ರಿಶೂಲ, ಒಂದು ಯೋಜನ ಉದ್ದವಾದ ಶಕ್ತಿ, ಮುದ್ಗರ, ಮುಸಲ, ವಜ್ರ, ಖಡ್ಗ, ಹರಿತವಾದ ಪರಶು, ವೈಷ್ಣವಾಸ್ತ್ರ, ವಾರುಣಾಸ್ತ್ರ, ವಾಯವ್ಯಾಸ್ತ್ರ, ನಾಗಪಾಶ, ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರ, ಗಂಧರ್ವಾಸ್ತ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರ, ಗಾರುಡಾಸ್ತ್ರ, ಪರ್ಜನ್ಯಾಸ್ತ್ರ, ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರ, ಜೃಂಭಣಾಸ್ತ್ರ, ಪರ್ವತಾಸ್ತ್ರ, ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ್ರ, ಕಾಲಕಾಲ, ಮಹಾನಲ, ಮಹೇಶ್ವರಾಸ್ತ್ರ, ಯಮದಂಡಾಸ್ತ್ರ, ಸಮ್ಮೋಹನಾಸ್ತ್ರ, ಸಮರ್ಥದಿವ್ಯ ಅಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ನೂರಾರು ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಯೋಗಿನಿಯರು, ಡಾಕಿನಿಗಳು ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು. ಭೂತ, ಪ್ರೇತ, ಪಿಶಾಚ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ, ವೇತಾಳ, ರಾಕ್ಷಸ, ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಕಿನ್ನರ ಇವರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಸ್ಕಂದನು ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಚಂದ್ರಶೇಖರನಿಗೆ ವಂದಿಸಿದನು. ಅವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಸಹಾಯಕನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ರುದ್ರರೂಪಧಾರೀ ಶಂಭುವು ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಶಂಖಚೂಡನೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಲು ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ ಮುಂದರಿದನು. ದೇವತೆಗಳ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಚಂದ್ರಭಾಗ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಮನೋಹರ ವಟವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟನು.

ವ್ಯಾಸರೇ! ಅತ್ತ ಶಿವದೂತನು ಹೊರಟುಹೋದಾಗ ಪ್ರತಾಪಿ ಶಂಖಚೂಡನು ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೋಗಿ ತುಲಸಿಯ ಬಳಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ಶಂಖಚೂಡನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಿ! ಶಂಭುವಿನ ದೂತನಿಂದ ರಣನಿಮಂತ್ರಣವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವೆನು. ಅವನೊಡನೆ ಹೋರಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾನು ಹೋಗುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಕೊಡು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಜ್ಞಾನಿಯು ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಾನಾ ರೀತಿಯಿಂದ ಸಮಜಾಯಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು , ಪ್ರಾತಃ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಬಹಳಷ್ಟು ದಾನಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ದಾನವರಿಗೆ ರಾಜನನ್ನಾಗಿಸಿ, ತನ್ನ ಪತ್ನೀ, ರಾಜ್ಯ, ಸಕಲಸಂಪತ್ತನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನ ಪ್ರಿಯೆ ತುಲಸಿಯು ಅಳುತ್ತಾ ಆತನ ರಣಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಶಂಖಚೂಡನು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಧೈರ್ಯತುಂಬಿದನು. ಅನಂತರ ಆ ದಾನವರಾಜನು ಕವಚವನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ತನ್ನ ವೀರ ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆದೇಶವನ್ನಿತ್ತನು.

ಶಂಖಚೂಡನು ಹೇಳಿದನು — ಸೇನಾಪತಿಯೇ! ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲರೂ, ಸಮರದಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುವವರೂ ಆದ ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ವೀರರು ಕವಚವನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಗಿ ಹೊರಡಲಿ. ಶೂರ-ವೀರ ದಾನವರ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರ ಎಂಭತ್ತಾರು ತುಕಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬಲಶಾಲಿ ಕಂಕರ ಭಯವಿಲ್ಲದ ಸೇನೆಗಳು ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತರಾಗಿ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಬೀಳಲಿ. ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಪರಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಅಸುರರ ಐವತ್ತು ಕುಲಗಳೂ ಕೂಡ ದೇವತೆಗಳ ಪಕ್ಷಪಾತಿ ಶಂಭುವಿನೊಡನೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಲು ಹೊರಡಲಿ. ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಧೌಮ್ರರ ನೂರು ಗುಂಪುಗಳೂ ಕವಚಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತರಾಗಿ ಶಂಭುವಿನೊಡನೆ ಕಾದಾಡಲು ಬೇಗನೇ ಹೊರಡಲಿ. ಕಾಲಕೇಯರು, ಮೌರ್ಯರು, ದೌರ್ಹೃದರು, ಕಾಲಕರೂ ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮಕ್ಕಾಗಿ ರಣ-ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತರಾಗಿ ಹೊರಡಲಿ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಸೇನಾಪತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಆದೇಶಿಸಿ ಅಸುರರ ರಾಜಾ ಮಹಾಬಲೀ ದಾನವೇಂದ್ರ ಶಂಖಚೂಡನು ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಕಾರದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತುವರೆದು ನಗರದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದನು. ಅವನ ಸೇನಾಪತಿಯೂ ಯುದ್ಧ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ, ಮಹಾರಥಿಯೂ, ಮಹಾಶೂರನೂ, ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರರಿಗೆ ಭಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಆ ದಾನವರಾಜನು ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಅಕೌಹಿಣೀ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಶಿಬಿರದಿಂದ ಹೊರಟು ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ರತ್ನಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರೂಢನಾಗಿ ಗುರುಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಮಾಡಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟುಬಿಟ್ಟನು. ಮುಂದರಿದು ಪುಷ್ಪಭದ್ರಾನದಿಯ ತಟದ ಸಿದ್ಧಾಮಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೋಹರ ವಟವೃಕ್ಷವು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಸಿದ್ಧಿಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಿದ್ಧರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಪಿಲರ ತಪಃಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಭೂಭಾಗವು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ಮಲಯಪರ್ವತದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೂ, ಶ್ರೀಶೈಲದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೂ, ಗಂಧಮಾದನದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದರ ಅಗಲ ಐದು ಯೋಜನ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ಐದುನೂರು ಯೋಜನವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾದ, ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛ ಜಲದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪುಷ್ಪಭದ್ರಾ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತೀ ಎಂಬ ಎರಡು ರಮಣೀಯ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಸದಾ ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಲವಣಸಾಗರದ ಪ್ರಿಯ ಭಾರ್ಯೆ ಪುಷ್ಪಭದ್ರಾ, ಸರಸ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ಹೊರಟು ಗೋಮಂತ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎಡಕ್ಕೆ ಹಾಕಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದ ಶಂಖಚೂಡನು ಶಿವನ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಮುನಿಯೇ! ಶಂಖಚೂಡನು ಮೊದಲಿಗೆ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ದಾನವೇಶ್ವರನನ್ನು ದೂತನನ್ನಾಗಿಸಿ ಕಳಿಸಿದನು. ಅವನು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡದಿರುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ಶಿವನು ಅವನಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಡುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು - ದೂತನೇ! ನಾನು ಯಾರ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಎಂದೂ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿರದೆ ಸದಾ ಭಕ್ತರ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ. ಹಾಗೂ ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತೇನೆ. ನೋಡು! ಹಿಂದಿನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಳಯ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಧು-ಕೈಟಭರ ಯುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಪುನಃ ಭಕ್ತರ ಹಿತಕಾರಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವು ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವನ್ನು ವಧಿಸಿದ್ದನು. ಮೊದಲು ನಾನು ತ್ರಿಪುರರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೆ, ಇದನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಿರಬಹುದು. ಅದೂ ಕೂಡ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ನಡೆದಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರೀ ಜಗಜ್ಜನನಿಯು ಶುಂಭಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ವಧಿಸಿದುದೂ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗಲೇ ಘಟಿಸಿದೆ. ಆ ದೇವತೆಗಳು ಇಂದೂ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಶರಣಾಗಿರುವರು. ಮತ್ತೆ ಆ ದೇವತೆಗಳು ಶ್ರೀಹರಿಯೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಶರಣಾದರು. ದೂತನೇ! ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ವಶನಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಅಧೀಶ್ವರನಾದ್ದರಿಂದ ನಾನೂ ಕೂಡ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿರುವೆನು. ನೀನೂ ಕೂಡ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾರ್ಷದನಾಗಿರುವೆ. ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಸತ್ತುಹೋದ ದಾನವರಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸಮಾನರಾದವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜನೇ! ದೇವ ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಿನ್ನೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಏಕೆ ಲಜ್ಜೆಯಾಗಬೇಕು? ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ದೇವತೆಗಳು ನನ್ನನ್ನು ವಿನಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಳಿಸಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಹೋಗು, ಶಂಖಚೂಡನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಸು. ಅವನಿಗೆ ಉಚಿತವೆನಿಸಿದಂತೆ ಮಾಡಲಿ. ನನಗಾದರೋ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತಾ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಆಗ ಶಂಖಚೂಡನ ದೂತನು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 31-35)

ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ದಾನವರ ಯುದ್ಧ, ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಶಂಖಚೂಡನ ಕವಚ ಮತ್ತು ತುಲಸಿಯ ಶೀಲದಅಪಹರಣ, ಮತ್ತೆ ರುದ್ರನು ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಶಂಖಚೂಡನ ವಧೆ, ಶಂಖನ, ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಥೆ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ದೂತನು ಶಂಖಚೂಡನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಶಿವನ ಮಾತನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು. ಹಾಗೂ ಅವನ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದನು. ಆಗ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರತಾಪಿ ದಾನವರಾಜ ಶಂಖಚೂಡನೂ ಪರಮ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಕೂಡಲೇ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ತನ್ನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಶಂಕರನೊಡನೆ ಯುದ್ಧಮಾಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಇತ್ತ ಅಖಿಲೇಶ್ವರ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಸೇನೆಗೆ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದರಿಯರು ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ, ತಾನೂ ಲೀಲಾವಶ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸನ್ನದ್ಧನಾದನು. ಆಗಲೇ ಘೋರ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆಗ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ರಣವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ವೀರರ ಗರ್ಜನೆಗಳ ಕೋಲಾಹಲವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದಾನವರಿಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯತೊಡಗಿತು. ಆಗ ಅವೆರಡೂ ಸೈನ್ಯಗಳು ಧರ್ಮ ಪೂರ್ವಕ ಕಾದಾಡತೊಡಗಿದರು. ಸ್ವತಃ ಮಹೇಂದ್ರನು ವೃಷಪರ್ವಾನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡ ತೊಡಗಿದನು. ವಿಪ್ರಚಿತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಧರ್ಮಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ವಿಷ್ಣುವು ದಂಭನೊಡನೆ ಭೀಷಣ ಸಂಗ್ರಾಮ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಕಾಲಾಸುರನು ಕಾಲನೊಂದಿಗೆ, ಗೋಕರ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯು, ಕಾಲಕೇಯನೊಡನೆ ಕುಬೇರನು, ಮಯನೊಡನೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು, ಭಯಂಕರನೊಂದಿಗೆ ಮೃತ್ಯು, ಸಂಹಾರನೊಡನೆ ಯಮ, ಕಾಲಾಂಬಿಕನೊಡನೆ ವರುಣ, ಚಂಚಲನೊಂದಿಗೆ ವಾಯು, ಘಟಪೃಷ್ಠನೊಡನೆ ಬುಧನು, ರಕ್ತಾಕ್ಷನೊಂದಿಗೆ ಶನೈಶ್ವರನು, ರತ್ನಸಾರನೊಂದಿಗೆ ಜಯಂತ, ವರ್ಚಾಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವಸುಗಣರು, ಇಬ್ಬರು ದೀಪ್ತಿಮಾನರೊಂದಿಗೆ ಅಶ್ವಿನೀ ಕುಮಾರರು, ಧೂಮ್ರನೊಂದಿಗೆ ನಳಕೂಬರನು, ಧುರಂಧರನೊಂದಿಗೆ ಧರ್ಮನು, ಗಣಕಾಕ್ಷನೊಡನೆ ಮಂಗಳನು, ಶೋಭಾಕರನೊಂದಿಗೆ ವೈಶ್ವಾನರನು, ಪಿಪಿಟನೊಡನೆ ಮನ್ಮಥನು, ಗೋಕಾಮುಖ, ಚೂರ್ಣ, ಖಡ್ಗ, ಧೂಮ್ರ, ಸಂಹಲ, ಪ್ರತಾಪೀ ವಿಶ್ವ, ಪಲಾಶ ಎಂಬ ಅಸುರರೊಡನೆ ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯರು ಧರ್ಮಪೂರ್ವಕ ಯುದ್ಧಮಾಡ ತೊಡಗಿದರು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶಿವನ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಅಮರರು ಅಸುರರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಹನ್ನೊಂದು ಮಹಾರುದ್ರರು ಮಹಾಬಲ - ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಭಯಂಕರ ಅಸುರ ವೀರರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡ ತೊಡಗಿದರು. ಉಗ್ರ ಮತ್ತು ಚಂಡನೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಮಣಿಯು, ರಾಹುವಿನೊಂದಿಗೆ ಚಂದ್ರನು ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೀಗೆ ಧರ್ಮಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಮಹಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಂದೀಶ್ವರನೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಶಿವಗಣಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾನವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ವಿಸ್ತಾರ ಭಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ಎಲ್ಲ ಸೇನೆಗಳು ನಿರಂತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವ್ಯಸ್ತವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಶಂಭುವು ಕಾಲ್ಯಸುತನೊಂದಿಗೆ ವಟವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದನು. ಇತ್ತ ಶಂಖಚೂಡನೂ ಕೂಡ ರತ್ನಾಭರಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತನಾಗಿ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ದಾನವರೊಂದಿಗೆ ರಮಣೀಯ ರತ್ನಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು. ಮತ್ತೆ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅಸುರರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧವಾಗುತ್ತಾ ಇತ್ತು. ಅನಂತರ ಶಂಖಚೂಡನೂ ಕೂಡ ಬಂದು ಆ ಭೀಷಣ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜೊತೆ ಸೇರಿದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲೀ ವೀರನಾದ ವೀರಭದ್ರನು ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶಂಖಚೂಡನೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿದನು. ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಲಶಾಲಿ ಶಂಖಚೂಡನು ಮಳೆಗರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಸ್ತ್ರಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ವೀರಭದ್ರನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಡರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ವ್ಯಾಸರೇ! ಆಗ ಭದ್ರಕಾಳಿದೇವಿಯು ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಭಯಂಕರವಾದ ಸಿಂಹನಾದವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು. ಆಕೆಯ ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ ದಾನವರೆಲ್ಲರೂ ಮೂರ್ಛಿತ ರಾದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯು ಪದೇ-ಪದೇ ಅಟ್ಟಹಾಸ ಮಾಡಿದಳು. ಮಧುಪಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಆ ರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವಾಡತೊಡಗಿದಳು. ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಉಗ್ರದಂಷ್ಟ್ರಾ, ಉಗ್ರದಂಡಾ, ಕೋಟವೀಯರೂ ಮಧುಪಾನ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವಿಯರೂ ತುಂಬಾ ಮಧುವನ್ನು ಕುಡಿದು ಆ ಯುದ್ಧಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಶಿವಗಣರಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳ ದಳದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾನ್ ಕೋಲಾಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು. ಎಲ್ಲ ಸುರಸಮುದಾಯವು ಬಹಳ ವಿಧದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಹರ್ಷಮಗ್ನರಾದರು. ಅನಂತರ ಕಾಳಿಯು ಶಂಖಚೂಡನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದ ಅಗ್ನಿ ಶಿಖೆಯಂತಿರುವ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ದಾನವರಾಜನು ವೈಷ್ಣವಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅದನ್ನು ಆಗಲೇ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿದನು. ಆಗ ಭದ್ರಕಾಳಿ ದೇವಿಯು ಅವನ ಮೇಲೆ ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದಳು. ಆ ಅಸ್ತ್ರವು ದಾನವ ಶತ್ರುವನ್ನು ನೋಡಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಆಗ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ ಶಂಖಚೂಡನು ದಂಡದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಒರಗಿದನು ಮತ್ತು ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕರಿಸ ತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಆ ದಾನವನು ನಮ್ರನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಅಸ್ತ್ರವು ನಿವೃತ್ತವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ದೇವಿಯು ಅವನಮೇಲೆ ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದಳು. ಅದು ಪ್ರಜ್ವಲಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ದಾನವರಾಜನು ನಿಂತಲ್ಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ವಂದಿಸಿದನು. ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರದಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಆ ದಾನವರಾಜನು ಕುಪಿತನಾಗಿ ಎದ್ದು ವೇಗವಾಗಿ ಧನುಸ್ಸನ್ನೆತ್ತಿ ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕ ದೇವಿಯಮೇಲೆ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮಳೆಗರೆದನು. ಭದ್ರಕಾಳಿಯು ಸಮರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಸ್ತೃತ ಮುಖವನ್ನು ತೆರೆದು ಆ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನುಂಗತೊಡಗಿದಳು ಹಾಗೂ ಅಟ್ಟಹಾಸಪೂರ್ವಕ ಗರ್ಜಿಸಿದಳು. ಇದರಿಂದ ದಾನವನು ಭಯಗೊಂಡನು. ಆಗ ಶಂಖಚೂಡನು ಕಾಳಿಯಮೇಲೆ ಒಂದು ನೂರು ಯೋಜನ ಉದ್ದದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಹರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ದೇವಿಯು ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿದಳು. ಹೀಗೆ ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಚಿರಕಾಲದವರೆಗೆ ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು ದರ್ಶಕರಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ಕೊನೆಗೆ ದೇವಿಯು ಮಹಾಕೋಪಾವೇಶದಲ್ಲಿ ದಾನವನ ಮೇಲೆ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಹಾರಿಸಿದಳು. ಆ ಏಟಿನಿಂದ ದಾನವ ರಾಜನು ತಲೆತಿರುಗಿ ಮೂರ್ಛಿತನಾಗಿ ಬಿದ್ದನು. ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚತ್ತುಕೊಂಡು ಎದ್ದು ನಿಂತನು, ಆದರೆ ಆ ಪ್ರತಾಪಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತೃಬುದ್ಧಿ ಇರುವುದರಿಂದ ದೇವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಹು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ದೇವಿಯು ಆ ದಾನವನನ್ನು ಹಿಡಿದೆತ್ತಿ ಪದೇ-ಪದೇ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದುಬಿಟ್ಟಳು. ಪ್ರತಾಪೀ ಶಂಖಚೂಡನು ಮೇಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು ಹಾಗೂ ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಭ್ರಾಂತನಾಗದೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಅವನು ಭದ್ರಕಾಳಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಬಹುಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ತನ್ನ ಪರಮ ಮನೋಹರವಾದ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು. ಇತ್ತ ಕಾಳಿಯು ಹಸಿವೆಯಿಂದ ವಿಹ್ವಲಳಾಗಿ ದಾನವರ ರಕ್ತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡ ತೊಡಗಿದಳು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೀಗೊಂದು ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ನುಡಿಯಿತು - ‘ಈಶ್ವರೀ! ಈಗ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಒಂದೂವರೆ ಲಕ್ಷ ದಾನವೇಂದ್ರರು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿರುವರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಉದ್ಧಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಇವರನ್ನು ತನ್ನ ಆಹಾರವನ್ನಾಗಿಸಿಕೋ ಆದರೆ ದೇವೀ! ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ದಾನವರಾಜ ಶಂಖಚೂಡನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಮನಮಾಡ ಬೇಡ; ಏಕೆಂದರೆ, ಇವನು ನಿನಗೆ ಅವಧ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿ.’ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಿಂದ ಕೇಳಿದ ವಚನದಿಂದ ಭದ್ರಕಾಳಿಯು ಬಹಳಷ್ಟು ದಾನವರ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ, ರಕ್ತಪಾನ ಮಾಡಿದಳು ಮತ್ತು ಅವಳು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಹೋದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆಯು ಪೂರ್ವಾಪರ ಕ್ರಮದಿಂದ ಯುದ್ಧದ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಳು.

ವೇದವ್ಯಾಸರು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಕಾಳಿಯು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಆಗ ಏನು ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು? ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಬಲ ಉತ್ಕಂಠತೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿದೆ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿಯೇ! ಶಂಭು ವಾದರೋ ಜೀವರ ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತನೂ, ಪರಮೇಶ್ವರನೂ, ದೊಡ್ಡ ಲೀಲಾವಿಹಾರಿಯೂ ಆಗಿರುವ ಅವನು ಕಾಳಿಯು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆಕೆಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತು ನಗತೊಡಗಿದನು. ಅನಂತರ ಆಕಾಶವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ವಿಶಾರದನಾದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮರ ಭೂಮಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು. ಆಗ ಅವನು ಮಹಾವೃಷಭ ನಂದೀಶ್ವರನ ಮೇಲೆ ಏರಿದ್ದನು. ಆಗ ಅವನಂತೇ ಪರಾಕ್ರಮಿ ವೀರಭದ್ರ, ಭೈರವ, ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲರೇ ಮೊದಲಾದವರು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು. ರಣರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮಹೇಶ್ವರನು ವೀರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಆಗ ಆ ರುದ್ರನು ಬಹಳವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾ, ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಕಾಲನಂತೆಯೇ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಶಂಖಚೂಡನು ಶಿವನನ್ನು ನೋಡಿದಾಕ್ಷಣವೇ ಅವನು ವಿಮಾನದಿಂದ ಇಳಿದು, ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದಂಡವತ್ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಕೂಡಲೇ ತನ್ನ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತು, ಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಧನುರ್ಬಾಣಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಬಳಿಕ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು. ಹೀಗೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿಯೇ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಗರೆಯುವ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಂಖಚೂಡರ ಆ ಉಗ್ರವಾದ ಯುದ್ಧವು ನೂರಾರುವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಕೊನೆಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಂಖಚೂಡನನ್ನು ವಧಿಸಲು ಮಹಾಬಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಿಗೂ ನಿವಾರಿಸಲು ಅಶಕ್ಯವಾದ ಮಹಾತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಎತ್ತಿದನು. ಆಗಲೇ ಅದರ ನಿಷೇಧಕ್ಕಾಗಿ ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಹೀಗೆ ನುಡಿಯಿತು - ‘‘ಶಂಕರನೇ! ನನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳು, ಈಗ ಈ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಡ. ಈಶನೇ! ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡಲು ನೀನು ಸರ್ವಥಾ ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಈ ಓರ್ವ ದಾನವ ಶಂಖಚೂಡನು ಯಾವ ಲೆಕ್ಕ? ಆದರೂ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ನಿನ್ನಿಂದ ದೇವಮರ್ಯಾದೆಯು ವಿನಾಶವಾಗಬಾರದು. ಮಹಾದೇವನೇ! ನೀನು ಆ ದೇವಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಕೇಳು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸತ್ಯ-ಸಫಲಗೊಳಿಸು. ಈ ಶಂಖಚೂಡನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪರಮ ಉಗ್ರ ಕವಚವು ಇರುವತನಕ ಮತ್ತು ಇವನ ಪತಿವ್ರತಾ ಪತ್ನೀ ತುಲಸಿಯ ಸತೀತ್ವವು ಅಖಂಡವಾಗಿರುವತನಕ ಇವನ ಮೇಲೆ ಜರಾ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀಳಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಂಕರನೇ! ಬ್ರಹ್ಮನ ಈ ವಚನವನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿಸು.’’

ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನನಾದ ಶಿವನು ಆ ಆಕಾಶವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಶಿವನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ವಿಷ್ಣುವು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟನು. ಅವನಾದರೋ ಮಾಯಾವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾಯಾವಿಯಾಗಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಓರ್ವ ವೃದ್ಧಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶಂಖಚೂಡನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಇಂತೆಂದನು.

ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು — ದಾನವೇಂದ್ರನೇ! ಈಗ ನಾನು ಯಾಚಕನಾಗಿ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆನು, ನೀನು ನನಗೆ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಡು. ದೀನವತ್ಸಲನೇ! ನೀನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಮನೋರಥವನ್ನು ತಿಳಿಸುವೆನು. ಆಗ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಶಂಖಚೂಡನ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅರಳಿದವು. ಆಗ ಅವನು ‘ಸರಿ, ನೀನು ಕೇಳಿದುದನ್ನು ಕೊಡುವೆ’ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕಪಟದಿಂದ - ‘ನಾನು ನಿನ್ನ ಕವಚವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು’ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಕ್ತನೂ, ಸತ್ಯವಾದಿಯೂ ಆದ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ದಾನವರಾಜ ಶಂಕಚೂಡನು ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಆ ದಿವ್ಯ ಕವಚವನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅವನಿಂದ ಆ ಕವಚವನ್ನು ಪಡೆದು, ಮತ್ತೆ ಶಂಖಚೂಡನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನು ತುಲಸಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮನೂ, ತುಲಸಿಯ ನಿತ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯೂ ಆದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಶಂಖಚೂಡರೂಪದಿಂದ ಆಕೆಯ ಶೀಲವನ್ನು ಹರಣಮಾಡಿದನು.

ಆಗಲೇ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಶಂಭುವಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಆಗ ಶಿವನು ಶಂಖಚೂಡನ ವಧೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಂಕರನ ಆ ವಿಜಯವೆಂಬ ತ್ರಿಶೂಲವು ತನ್ನ ಉತ್ತಮವಾದ ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಪೃಥಿವೀ ಮತ್ತು ಆಕಾಶಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾದುವು. ಅದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕಾಲದ ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತೆ, ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯ ಶಿಖೆಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿತ್ತು.ಅದು ದುರ್ಧಷವೂ, ಎಂದೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದಿರುವ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಸಂಹಾರಕವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅದು ತೇಜಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರ ಸಮೂಹವೂ, ಸಮಸ್ತ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಹಾಯಕವೂ, ಭಯಂಕರವೂ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಸುರರಿಗೆ ದುಸ್ಸಹವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅದು ಲೀಲೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಹೊರಟಿದೆಯೋ ಎಂಬಂತೆ ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಉದ್ದ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಮಾರು ಮತ್ತು ಅಗಲ ನೂರು ಮೊಳವಿತ್ತು. ಆ ಜೀವ-ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪೀ ಶೂಲವನ್ನು ಯಾರೂ ನಿರ್ಮಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ರೂಪವು ನಿತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗಿರ-ಗಿರನೆ ತಿರುಗುತ್ತಾ ಆ ತ್ರಿಶೂಲವು ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಶಂಖಚೂಡನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿತು. ಅದರಿಂದ ತತ್ಕ್ಷಣ ಅವನನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗಿಸಿದನು. ವಿಪ್ರನೇ! ಮಹೇಶ್ವರನ ಆ ಶೂಲವು ಮನೋವೇಗದಂತಿತ್ತು. ಅದು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಶಂಕರನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಮತ್ತೆ ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಆಗ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು ಹಾಡತೊಡಗಿದರು. ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು. ಅಪ್ಸರೆಯರು ನೃತ್ಯವಾಡಿದರು. ಶಿವನಮೇಲೆ ಒಂದೇ ಸವನೆ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ದಾನವರಾಜ ಶಂಖಚೂಡನೂ ಕೂಡ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಶಾಪಮುಕ್ತನಾದನು. ಅವನಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರ್ಷದನ ರೂಪವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಶಂಖಚೂಡನ ಅಸ್ತಿಗಳಿಂದ ಶಂಖದ ಜಾತಿಯು ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಗೊಂಡಿತು. ಆ ಶಂಖದ ಜಲವು ಶಂಕರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾ ಮುನಿಯೇ! ಶ್ರೀಹರಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗೂ ಶಂಖದ ಜಲವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿವನಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಶಂಖಚೂಡನನ್ನು ಕೊಂದು ಶಂಕರನು ಉಮೆ, ಸ್ಕಂದ ಮತ್ತು ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಂದಿಯನ್ನೇರಿ ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ವೈಕುಂಠವನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದನು. ದೇವತೆಗಳು ಪರಮಾನಂದಮಗ್ನರಾಗಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಆಗ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪರಮ ಶಾಂತಿಯು ಪಸರಿಸಿತು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾದ ಸುಖ ದೊರೆಯಿತು. ಆಕಾಶವು ನಿರ್ಮಲವಾಯಿತು. ಇಡೀ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಮಂಗಲ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯತೊಡಗಿದವು. ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಚರಿತ್ರವು ಆನಂದ ದಾಯಕವೂ, ಸರ್ವದುಃಖಹಾರಿಯೂ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಪ್ರದವೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 36-40)

ವಿಷ್ಣುವು ತುಲಸಿಯ ಶೀಲಹರಣ ಮಾಡಿದ ವರ್ಣನೆ, ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡ ತುಲಸಿಯು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಶಪಿಸಿದುದು, ಶಂಭು ತುಲಸೀ ಮತ್ತು ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಶಿಲೆಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಣಿಸಿದುದು

ವ್ಯಾಸರು ಕೇಳಿದಾಗ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಂಭುವು ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಕೂಡಲೇ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶಂಖಚೂಡನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನಿಂದ ಪರಮೋತ್ತಮ ಕವಚವನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು. ಮತ್ತೆ ಶಂಖಚೂಡನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನು ತುಲಸಿಯ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅರಮನೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಗಾರಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸಿ, ಜಯ-ಜಯಕಾರದಿಂದ ಸುಂದರೀ ತುಲಸಿಗೆ ತಾನು ಬಂದಿರುವ ಸೂಚನೆಯನ್ನಿತ್ತನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸತೀ ಸಾಧ್ವೀ ತುಲಸಿಯು ಆದರದಿಂದ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ರಾಜಬೀದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಇಣುಕಿದಳು. ತನ್ನ ಪತಿಯು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಆಕೆಯು ಪರಮಾನಂದ ಮಗ್ನಳಾದಳು. ಅವಳು ಕೂಡಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಧನವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ ಅವರಿಂದ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಿಸಿದಳು. ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ಶೃಂಗರಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಇತ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಶಂಖಚೂಡನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ತುಲಸಿಯ ಭವನಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ತುಲಸಿಯು ಪತಿರೂಪದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಭಗವಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದಳು. ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಮಧುರ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾ ಅವನೊಂದಿಗೆ ರಮಿಸಿದಳು. ಆಗ ಆ ಸಾಧ್ವಿಯು ಸುಖ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಆಕರ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತಿಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿ, ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದಾಗ ಸಂದೇಹ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ‘ನೀನು ಯಾರು?’ ಎಂದು ಗದರಿಸುತ್ತಾ ಕೇಳಿದಳು.

ತುಲಸಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ದುಷ್ಟನೇ! ಮಾಯೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಉಪಭೋಗಿಸಿದ ನೀನು ಯಾರಾಗಿರುವೇ? ಬೇಗನೇ ಹೇಳು. ನೀನು ನನ್ನ ಸತೀತ್ವವನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಈಗಲೇ ನಿನಗೆ ಶಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಬ್ರಹ್ಮನ್! ತುಲಸಿಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಲೀಲೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಪರಮ ಮನೋಹರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಆಗ ಆ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ತುಲಸಿಯು ಇವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿಷ್ಣುವಾಗಿರುವನೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯವು ನಷ್ಟವಾಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಕುಪಿತಳಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ನುಡಿದಳು.

ತುಲಸಿಯು ಹೇಳಿದಳು - ‘ಎಲೈ ವಿಷ್ಣುವೇ! ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಕಠೋರವಾಗಿದೆ. ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ದಯೆಯು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಪತಿಧರ್ಮವು ಭಂಗವಾದುದರಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯು ಸಾಯುವನು. ನೀನು ಪಾಷಾಣದಂತೆ ಕಠೋರನೂ, ದಯಾರಹಿತನೂ, ದುಷ್ಟನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಶಾಪದಿಂದ ಪಾಷಾಣಸ್ವರೂಪನಾಗು’ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದಳು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಂಖಚೂಡನ ಆ ಸತಿ ಸಾಧ್ವೀ ತುಲಸಿಯು ಬಿಕ್ಕಿ-ಬಿಕ್ಕಿ ಅಳುತ್ತಾ, ಶೋಕಾರ್ತಳಾಗಿ ಅನೇಕವಿಧದಿಂದ ವಿಲಾಪಿಸ ತೊಡಗಿದಳು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು - ದೇವಿ! ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸುವ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಶ್ರೀಹರಿಯೂ ಸ್ವಸ್ಥಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೇಳಲಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸುಖವಾಗುವುದನ್ನೇ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಭದ್ರೆ! ನೀನು ಯಾವ ಮನೋರಥಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದಿಯೋ, ಇದು ಅದೇ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವಾಗಿದೆ. ಅದು ಬೇರೆ ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನಗೆ ಅದಕ್ಕನುರೂಪನಾಗಿಯೇ ಫಲವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಈಗ ನೀನು ಈ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದಿವ್ಯ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕೋ. ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತೆ ನಿತ್ಯ ಶ್ರೀಹರಿಯೊಂದಿಗೆ ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿರು. ನೀನು ಬಿಟ್ಟ ಈ ಶರೀರವು ನದಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವುದು. ಆ ನದಿಯು ಭಾರತ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯರೂಪೀ ಗಂಡಕೀ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಗುವುದು. ಮಹಾದೇವಿಯೇ! ಕೆಲವು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೇವ ಪೂಜೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತುಲಸಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಥಾನ ಉಂಟಾದೀತು. ಸುಂದರೀ! ನೀನು ಸ್ವರ್ಗ, ಮರ್ತ್ಯ, ಪಾತಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವೆ ಹಾಗೂ ಪುಷ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ತುಲಸಿಯ ಗಿಡವಾಗುವೆ. ನೀನು ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯರೂಪಧಾರೀ ವೃಕ್ಷಾಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ದೇವಿಯಾಗಿ ಸದಾ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿರುವಿ. ಅತ್ತ ಭಾರತ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರಿ ದೇವಿಯಾಗಿ ಪರಮ ಪುಣ್ಯ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅಂಶಸಂಭೂತ ಲವಣಸಾಗರದ ಪತ್ನಿಯಾಗುವೆ. ಶ್ರೀಹರಿಯೂ ಕೂಡ ನಿನ್ನ ಶಾಪದಿಂದ ಕಲ್ಲಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಂಡಕಿನದಿಯ ಜಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವನು. ಅಲ್ಲಿ ಹರಿತವಾದ ದಾಡೆಗಳುಳ್ಳ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಭಯಂಕರ ಕೀಟಗಳು ಆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರದ ಆಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುವವು. ಅದರ ಭೇದದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಶಿಲೆಯೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದು. ಚಕ್ರಗಳ ಭೇದಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುವವು. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ವೃಕ್ಷರೂಪಿಣೀ ತುಲಸಿಯ ಸಮಾಗಮವು ಸದಾ ಅನುಕೂಲ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಪುಣ್ಯಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವು ದಾಗುವುದು. ಭದ್ರೇ! ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಶಿಲೆಯಿಂದ ತುಲಸೀ ಪತ್ರವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಜನ್ಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಿಯೋಗವಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಶಂಖವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಿ ತುಲಸೀ ಪತ್ರವನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡುವವನೂ ಕೂಡ ಭಾರ್ಯಾಹೀನನಾಗಿ, ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೂ ರೋಗಿಯಾಗಿರುವನು. ಶಾಲಗ್ರಾಮವನ್ನು, ತುಲಸೀ ಮತ್ತು ಶಂಖವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇಟ್ಟು ರಕ್ಷಿಸುವ ಜ್ಞಾನೀ ಪುರುಷನು ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗುವನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಂಕರನು ಆಗ ಶಾಲಗ್ರಾಮದ ಮತ್ತು ತುಲಸಿಯ ಪರಮ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಅವನು ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ತುಲಸಿಯನ್ನು ಆನಂದಿತಗೊಳಿಸಿ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಹೀಗೆ ಸದಾ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಶಂಭುವು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಶಂಭುವಿನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ತುಲಸಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು. ಆಗ ಕಮಲಾಪತಿ ವಿಷ್ಣುವು ಆಕೆಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಆಕೆಯು ಬಿಟ್ಟ ಶರೀರದಿಂದ ಗಂಡಕೀ ನದಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ಭಗವಾನ್ ಅಚ್ಯುತನೂ ಕೂಡ ಅದರ ತಟದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪುಣ್ಯಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವ ಶಿಲೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡನು. ಮುನಿಯೇ! ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೀಟಗಳು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಛಿದ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡಕಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಶಿಲೆಗಳು ಪರಮ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಲದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುವ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಪಿಂಗಳಾ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸಂತಾಪಕಾರಕವಾಗುತ್ತವೆ. ವ್ಯಾಸರೇ! ಹೀಗೆ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಾನು ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾದ, ಮನುಷ್ಯರ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಶಂಭುವಿನ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿರುವೆ. ಈ ಪುಣ್ಯ ಆಖ್ಯಾನವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದನ್ನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಇನ್ನು ಏನನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂದಿರುವೆ?

(ಅಧ್ಯಾಯ 41)

ಉಮೆಯು ಶಂಭುವಿನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಶಂಭುವಿನ ಬೆವರಿನಿಂದ ಅಂಧಕಾಸುರನ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಪುತ್ರಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶಿವನು ಅವನಿಗೆ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಅಂಧಕಾಸುರನನ್ನು ಕೊಡುವುದು, ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಸಾತಳಕ್ಕೆ ಕೊಂಡುಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ವರಾಹರೂಪಧಾರೀ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಅವನ ವಧೆ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಅಂಧಕಾಸುರನು ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಂಭುವಿನ ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷ - ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮಹೇಶ್ವರನ ಆ ಮಂಗಲ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಅಂಧಕಾಸುರನು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲು ಘೋರ ಸಂಗ್ರಾಮ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಪದೇ-ಪದೇ ಸಾತ್ವಿಕ ಭಾವದ ಉದ್ರೇಕದಿಂದ ಅವನು ಶಂಭುವನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಶಂಭುವು ಶರಣಾಗತರಕ್ಷಕನೂ, ಪರಮ ಭಕ್ತವತ್ಸಲನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವು ಪರಮಾದ್ಭುತವಾದುದು.

ವ್ಯಾಸರು ಕೇಳಿದರು — ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲೀ ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಆ ಅಂಧಕಾಸುರನು ಯಾರು? ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಯಾರ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು? ದೈತ್ಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನನೂ, ಮಹಾಮನಸ್ವಿಯೂ, ಬಲಿಷ್ಠನೂ ಆದ ಅಂಧಕಾಸುರನ ಸ್ವರೂಪವು ಹೇಗಿತ್ತು? ಅವನು ಯಾರ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು? ಅವನು ಪರಮ ತೇಜಸ್ವೀ ಶಂಭುವಿನ ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು? ಅಂಧಕನು ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನು ಪರಮ ಧನ್ಯವಾದಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿರುವನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಗಳೇ! ಹಿಂದೆ ಒಮ್ಮೆ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡುವ ದೇವತೆಗಳ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಾಮ್ರಾಟ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ವಿಹಾರ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ನಿವಾಸವಾದ ಕೈಲಾಸದಿಂದ ಹೊರಟು ಕಾಶೀಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಆ ಪುರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಭೈರವನೆಂಬ ವೀರರನ್ನು ಅದರ ರಕ್ಷಕನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಖಪ್ರದವಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ವೀರಾಗ್ರಗಣ್ಯ ಗಣೇಶ್ವರರು ಮತ್ತು ಶಿವೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಂದರಾಚಲಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ತೋರತೊಡಗಿದನು. ಒಂದು ದಿನ ಪ್ರಚಂಡ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಕಪರ್ದಿ ಶಿವನು ಮಂದರಾಚಲದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದಾಗ ಗಿರಿಜೆಯು ವಿನೋದಕ್ರೀಡೆಗಾಗಿ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟಳು. ಹೀಗೆ ಪಾರ್ವತಿಯು ಹವಳ, ಸುವರ್ಣ ಮತ್ತು ಕಮಲದಂತಿರುವ ತನ್ನ ಕರಕಮಲಗಳಿಂದ ಹರನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಾಗ, ಅವನ ನೇತ್ರಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಘೋರ ಅಂಧಕಾರವು ಆವರಿಸಿತು. ಪಾರ್ವತಿಯ ಕೈಗಳು ಮಹೇಶ್ವರನ ಶರೀರವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಶಂಭುವಿನ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದ ಅಗ್ನಿಯ ಸೆಕೆಯಿಂದ ಬೆವರು ಹನಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಅನೇಕ ಹನಿಗಳು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದವು. ಅನಂತರ ಆ ಹನಿಗಳು ಬಿಂದು ಗರ್ಭದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದವು. ಅದರಿಂದ ವಿಕರಾಳ ಮುಖವುಳ್ಳ ಒಂದು ಜೀವಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರವೂ, ಕ್ರೋಧಿಯೂ, ಕೃತಘ್ನವೂ, ಕುರುಡು ಕುರೂಪಿಯೂ, ಜಟಾಧಾರಿಯೂ, ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದಿಂದ್ದು, ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಭಿನ್ನನೂ, ಕೆದರಿದ ಸುಂದರ ಕೂದಲುಳ್ಳವನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಗಂಟಲಿನಿಂದ ಘೋರವಾದ ಘುರು-ಘುರು ಶಬ್ದವು ಹೊರಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಾಡುತ್ತಾ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಗುತ್ತಾ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಳುತ್ತಿದ್ದನು ಹಾಗೂ ತುಟಿಗಳನ್ನು ನೆಕ್ಕುತ್ತಾ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯವುಳ್ಳ ಜೀವಿಯು ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಶಿವನು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಪಾರ್ವತಿಯ ಬಳಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶ್ರೀಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಪ್ರಿಯೇ! ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ನೀನೇ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿರುವೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನೀನು ಅದರಿಂದ ಏಕೆ ಭಯಪಡುವೆ? ಶಂಕರನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಗೌರಿಯು ನಕ್ಕು ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲಿನಿಂದ ತನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಳು. ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಹರಡಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಆ ಪ್ರಾಣಿಯ ರೂಪವು ಭಯಂಕರವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನ ವಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕರುಡಾಗಿದ್ದವು. ಅಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಯು ಪ್ರಕಟವಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಗೌರಿಯು ಮಹೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಗೌರಿಯು ಕೇಳಿದಳು — ಭಗವಂತಾ! ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ಅಭವ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ ಯಾವುದು? ಇದಾದರೋ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರವಾಗಿದೆ. ಯಾವ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಯಾರು ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು? ಇದು ಯಾರ ಪುತ್ರನು? ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಲೀಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಹಾಗೂ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಜನನಿಯಾದ ಗೌರಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಆ ಕುರುಡುಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಲೀಲಾ ವಿಹಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ಇಂತೆಂದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಅದ್ಭುತ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಅಂಬಿಕೆಯೇ! ಕೇಳು. ನೀನು ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ ಈ ಅದ್ಭುತವೂ, ಪ್ರಚಂಡ ಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ ಆದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯು ನನ್ನ ಬೆವರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಹೆಸರು ಅಂಧಕ ಎಂದಾಗಿದೆ. ನೀನೇ ಇವನನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವವಳಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ನೀನೇ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಇವನನ್ನು ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಆರ್ಯೇ! ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕ ವಿಚಾರಮಾಡಿಯೇ ನೀನು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಇಂತಹ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಗೌರಿಯ ಹೃದಯ ಕರುಣಾರ್ದ್ರವಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅಂಧಕನನ್ನು ತನ್ನ ಪುತ್ರನಂತೆ ನಾನಾ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸ ತೊಡಗಿದಳು. ಅನಂತರ ಶಿಶಿರ ಋತುವು ಬಂದಾಗ ದೈತ್ಯನಾದ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ಪುತ್ರ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಅದೇ ವನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದನು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನ ಪತ್ನಿಯು ಅವನ ಅಣ್ಣನ ಸಂತಾನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನನ್ನು ಸಂತಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯಪನಂದನ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ವನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಪುತ್ರ-ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನದ ಇಚ್ಛೆ ಇತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಕ್ರೋಧಾದಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೊರಡಿನಂತೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಥನಾದನು. ದ್ವಿಜೇಂದ್ರನೇ! ಆಗ ವೃಷಭಧ್ವಜನೂ, ಪಿನಾಕಧಾರಿಯೂ ಆದ ಮಹೇಶನು ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಹೊರಟುಬಂದು ದೈತ್ಯಪ್ರವರ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಮಹೇಶನು ಹೇಳಿದನು — ದೈತ್ಯನಾಥನೇ! ಈಗ ನೀನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡಬೇಡ. ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವೆ? ನಿನ್ನ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸು. ನಾನು ವರದಾತಾ ಶಂಕರನಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ನಾನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವೆನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಮಹೇಶ್ವರನ ಆ ಸರಸ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದೈತ್ಯರಾಜ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಅವನು ಗಿರೀಶನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅನೇಕ ವಿಧದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅಂಜಲಿಬದ್ಧನಾಗಿ ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು — ಭಾಲಚಂದ್ರನೇ! ನನಗೆ ಉತ್ತಮ ಪರಾಕ್ರಮ ಸಂಪನ್ನ, ದೈತ್ಯಕುಲಕ್ಕನುರೂಪನಾದ ಯಾವ ಪುತ್ರನೂ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಈ ವ್ರತದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿರುವೆನು. ದೇವೇಶನೇ! ನನಗೆ ಪರಮ ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕರುಣಿಸು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ದೈತ್ಯರಾಜನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃಪಾಳು ಶಂಕರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ದೈತ್ಯಾಧಿಪತಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಭಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಪುತ್ರನಾದರೋ ಬರೆದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ನನಗೆ ಅಂಧಕನೆಂಬ ಓರ್ವ ಪುತ್ರನಿರುವನು. ಅವನು ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ ಅಜೇಯನೂ, ಆಗಿರುವನು. ನೀನು ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಪುತ್ರರೂಪದಿಂದ ಪಡೆದು ಕೃತಾರ್ಥನಾಗು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಅವನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಗೌರಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹಾತ್ಮಾ ಭೂತನಾಥ ತ್ರಿಪುರಾರಿ ಶಂಕರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನಿಗೆ ಅಂಧಕವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಶಿವನಿಂದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ಮಹಾಮನಸ್ವೀ ದೈತ್ಯನು ಪರಮ ಸಂತೋಷಿತನಾದನು. ಅವನು ಅನೇಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ರುದ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬಂದು, ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಗಿರೀಶನಿಂದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಆ ಪ್ರಚಂಡ ಪರಾಕ್ರಮಿ ದೈತ್ಯನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಈ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ತನ್ನ ದೇಶವಾದ ರಸಾತಳಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಅನಂತ ಪರಾಕ್ರಮಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಸರ್ವಾತ್ಮಕ ಯಜ್ಞಮಯ ವಿಕರಾಳ ವರಾಹ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಉದ್ದವಾದ ತನ್ನ ಮುಖದಿಂದ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ವಿದೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಂದೂ ಮುರಿಯದ ಕೋರೆದಾಡೆಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಉದ್ದವಾದ ಮುಖದಿಂದ ನೂರಾರು ದೈತ್ಯರನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿ, ತನ್ನ ವಜ್ರದಂತಹ ಕಠೋರ ಪಾದಾಘಾತದಿಂದ ನಿಶಾಚರ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ಅದ್ಭುತವಾದ ಪ್ರಚಂಡ ತೇಜಸ್ವಿ ವಿಷ್ಣುವು ಕೋಟಿಸೂರ್ಯ ಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶವುಳ್ಳ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರದಿಂದ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಶಿರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ದುಷ್ಟ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಮಾಡಿದನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಅವನು ಆ ಅಸುರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಂಧಕನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಮಹಾತ್ಮಾ ಇಂದ್ರನು - ತನ್ನ ದಾಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪಾತಾಳ ಲೋಕದಿಂದ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತರುತ್ತಿರುವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ನೋಡಿ ಪರಮ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಭೂತಳವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸತೊಡಗಿದನು. ವರಾಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಉಗ್ರರೂಪೀ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಂದ, ಮುನಿಗಳಿಂದ, ಪದ್ಮಸಂಭವ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಹೀಗೆ ವರಾಹರೂಪಧಾರೀ ವಿಷ್ಣುವು ಅಸುರರಾಜ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನನ್ನು ವಧಿಸಿದಾಗ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಜೀವರು ಸುಖಿಗಳಾದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 42)

ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ವರಪ್ರದಾನ ಪಡೆದು ಅವನ ಅನಾಚಾರ, ನರಸಿಂಹನಿಂದ ಅವನ ವಧೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ವರಾಹ ರೂಪಧಾರೀ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಹೀಗೆ ಸಹೋದರನನ್ನು ಕೊಂದಾಗ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಶೋಕ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದೆದ್ದನು. ಶ್ರೀಹರಿಯೊಂದಿಗೆ ವೈರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನು ಸಂಹಾರಪ್ರೇಮಿ ವೀರ ಅಸುರರಿಗೆ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಆಗ ಆ ಸಂಹಾರಪ್ರಿಯ ಅಸುರರು ಒಡೆಯನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾವಹಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಹೀಗೆ ಆ ದುಷ್ಟ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ಅಸುರರಿಂದ ದೇವಲೋಕವೆಲ್ಲ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಯಿತು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗುಪ್ತರೂಪದಿಂದ ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸತೊಡಗಿದರು. ಇತ್ತ ಸಹೋದರನ ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ದುಃಖಿಯಾದ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಸಹೋದರನಿಗೆ ಜಲಾಂಜಲಿಯನ್ನಿತ್ತು, ಅವನ ಪತ್ನಿಯೇ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದನು. ಅನಂತರ ಆ ದೈತ್ಯರಾಜನು - ನಾನು ಅಜೇಯ, ಅಜರ, ಅಮರನಾಗುವೆನು, ನನ್ನೊಬ್ಬನದೇ ಏಕಚ್ಛತ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಇದ್ದು, ನನಗೆ ಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವಿಯು ಯಾರೂ ಇರಬಾರದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನು ಮಂದರಾಚಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಅವನು ಕಾಲಿನ ಹೆಬ್ಬೆಟ್ಟು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಭುಜಗಳನ್ನೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ, ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಆಕಾಶದತ್ತ ನೆಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತಪ್ತರಾದ ದೇವತೆಗಳ ಮುಖಗಳು ವಿಕೃತವಾದುವು. ಅವರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡರು. ವ್ಯಾಸರೇ! ಆ ದೇವತೆಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಭೃಗು, ದಕ್ಷಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆ ದೈತ್ಯೇಶ್ವರನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಂತಪ್ತಗೊಳಿಸಿದ ಆ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಬಂದಿರುವ ಪದ್ಮಸಂಭವ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನೋಡಿದನು. ಪಿತಾಮಹನು ಅವನಲ್ಲಿ - ‘ವರವನ್ನು ಬೇಡು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ಮೋಹಿತನಾಗದ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಅಸುರನು ವಿಧಾತನ ಆ ಮಧುರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹೀಗೆಂದನು.

ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಹೇಳಿದನು — ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲೀ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ಪಿತಾಮಹನೇ! ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಮೇಲೆ, ಕೆಳಗೆ, ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ, ಪಾಶ, ವಜ್ರ, ಶುಷ್ಕವೃಕ್ಷ, ಪರ್ವತ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ಶತ್ರುಪ್ರಹಾರದಿಂದ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ, ದೈತ್ಯರಿಂದ, ಮುನಿಗಳಿಂದ, ಸಿದ್ಧರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚೇನು ನಿನ್ನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಯ ಕೈಯಿಂದ ನನಗೆ ಮೃತ್ಯುಭಯ ವಿರಬಾರದು, ಇದನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಅಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪದ್ಮಸಂಭವ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದಯೆಯಭಾವ ಜಾಗ್ರತವಾಯಿತು. ಅವರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ವಂದಿಸಿ - ದೈತ್ಯೇಂದ್ರನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವವು. ನೀನು ತೊಂಭತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿರುವೆ. ಈಗ ನಿನ್ನ ಕಾಮನೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗಿ ದಾನವರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು, ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಮುಖವು, ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅರಳಿತು. ಹೀಗೆ ಪಿತಾಮಹನು ಅವನನ್ನು ದಾನವರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಷಿಕ್ತಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಉನ್ಮತ್ತನಾದನು ಮತ್ತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ವಿಚಾರಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಓಡಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳ ದುಃಖದ ಕತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆ ದೈತ್ಯನನ್ನು ವಧಿಸುವುದಾಗಿ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟನು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮರಳಿಹೋದರು. ಅನಂತರ ಮಹಾತ್ಮಾ ವಿಷ್ಣು ಅರ್ಧಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಮನುಷ್ಯ ನರಸಿಂಹ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರ ಹಾಗೂ ವಿಕರಾಳವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಬಾಯಿಯು ಬಹಳವಾಗಿ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಸುಂದರ ಮೂಗು ಇದ್ದು, ಉಗುರುಗಳು ಹರಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೇಸರಗಳು ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ದಾಡೆಗಳೇ ಆಯುಧಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅವನಿಂದ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತಹ ಪ್ರಭೆಯು ಚಿಮ್ಮುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಪ್ರಭಾವವು ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತ್ತಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚೇನು ಹೇಳುವುದು, ಆ ರೂಪವು ಜಗನ್ಮಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ರೂಪದಿಂದ ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಭಾಸ್ಕರನು ಅಸ್ತಾಚಲಕ್ಕೆ ಸರಿದಾಗ ಅಸುರನ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಆ ಅತುಲ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನರಸಿಂಹನನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲ ದೈತ್ಯರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅವನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿದರು. ಆಗ ಅದ್ಭುತ ಪರಾಕ್ರಮಿ ನರಸಿಂಹನು ಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ದೈತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಕೊಂದು ಹಾಕಿದನು. ಅನೇಕರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮುರಿದು ಸಾಯಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಆ ಸರ್ವಮಯ ನರಸಿಂಹನನ್ನು ನೋಡಿ ದೈತ್ಯರಾಜನ ಪುತ್ರ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ರಾಜನಲ್ಲಿ - ಈ ಮೃಗೇಂದ್ರನಾದರೋ ಜಗನ್ಮಯದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುವನು. ಇವನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಏಕೆ ಬಂದಿರುವನು? ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.

ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಪುನಃ ಹೇಳಿದನು — ತಂದೆಯೇ! ಇವನಾದರೋ ಭಗವಾನ್ ಅನಂತನಾಗಿದ್ದು , ನರಸಿಂಹನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಂತೆ ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ನನಗೆ ಇವನ ಮೂರ್ತಿಯು ಬಹಳ ವಿಕರಾಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಯುದ್ಧದಿಂದ ದೂರವುಳಿದು ಇವನಿಗೆ ಶರಣಾಗಿರಿ. ಇವನಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಬೇರೆ ಯಾವ ಯೋಧನು ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಈ ಮೃಗೇಂದ್ರನ ಮುಂದೆ ಬಾಗಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿರಿ. ತನ್ನ ಮಗನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ದುರಾತ್ಮನು ಅವನಲ್ಲಿ - ಮಗನೇ! ಏನು ನೀನು ಭಯಗೊಂಡೆಯಾ? ಎಂದು ಕೇಳಿ, ದೈತ್ಯರ ಅಧಿಪತಿ ರಾಜಾ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಮಹಾಬಲಿ ದೈತ್ಯರಿಗೆ - ‘ವೀರರೇ! ನೀವು ಈ ಕುರೂಪ ಹುಬ್ಬು, ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಸಿಂಹನನ್ನ ಹಿಡಿದು ತನ್ನಿರಿ’ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಆಗ ಒಡೆಯನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಆ ಮೃಗೇಂದ್ರನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಆ ಎಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ದೈತ್ಯರು ರಣಭೂಮಿಗೆ ನುಗ್ಗಿದರು. ಆದರೆ ಅಗ್ನಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿದ ಪತಂಗಗಳು ಸುಟ್ಟು ಹೋಗುವಂತೆ ಆ ಎಲ್ಲ ದೈತ್ಯರು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗಿ ಹೋದರು. ದೈತ್ಯರು ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ದೈತ್ಯರಾಜನು ಸಮಸ್ತ ಶಸ್ತ್ರ, ಅಸ್ತ್ರ, ಶಕ್ತಿ, ಋಷ್ಟಿ, ಪಾಶ, ಅಂಕುಶ ಹಾಗೂ ಪಾವಕ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಆ ಮೃಗೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಆ ನರಸಿಂಹನು ವಜ್ರದಂತೆ ಕಠೋರವಾದ ತನ್ನ ಅನೇಕ ಭುಜಗಳಿಂದ ಆ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ತೊಡೆಯಮೇಲೆ ಮಲಗಿಸಿಕೊಂಡು ದಾನವನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನವನ್ನು ತನ್ನ ಹರಿತವಾದ ಉಗುರುಗಳಿಂದ ವಿದೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಎದೆಯನ್ನು ಸೀಳಿ, ರಕ್ತದಿಂದ ತೊಯ್ದಿರುವ ಅವನ ಹೃದಯ ಕಮಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಬಿಟ್ಟನು. ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನ ಪ್ರಾಣಪಕ್ಷಿಯು ಹಾರಿಹೋಯಿತು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ನರಸಿಂಹನು ಪದೇ-ಪದೇ ಆಘಾತದಿಂದ ಇಡೀ ಶರೀರವು ಚೂರು-ಚೂರಾಗಿ ಕಾಷ್ಠದಂತಿರುವ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಆಗ ಆ ದೇವಶತ್ರುವು ಸತ್ತುಹೋದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಬಂದು ನರಸಿಂಹನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಿರವನ್ನು ಚಾಚಿದನು. ಆಗ ಅದ್ಭುತ ಪರಾಕ್ರಮಿ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಕರೆದು ಅವನನ್ನು ದೈತ್ಯರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದನು. ಹಾಗೂ ತಾನು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಅನಂತರ ಪಿತಾಮಹರೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ಸುರೇಶ್ವರರು ಪರಮ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಪೂಜನೀಯ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಅದೇ ದಿಕ್ಕಿನಕಡೆ ವಂದಿಸಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ವಿಪ್ರವರನೇ! ಪ್ರಸಂಗವಶಾತ್ ನಾನು ರುದ್ರನಿಂದ ಅಂಧಕನ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ವರಾಹನಿಂದ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನ ವಧೆ, ನರಸಿಂಹನ ಕೈಯಿಂದ ಅವನಣ್ಣನ ವಿನಾಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗೆ ಆದ ರಾಜ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಇನ್ನು ನಾನು ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಅಂಧಕನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು, ಶಂಕರನೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಯುದ್ಧ, ಬಳಿಕ ಅವನಿಗೆ ಮಹೇಶನ ಗಣಾಕ್ಷ-ಪದವಿಯು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತೆಂಬ ಕಥೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ಕೇಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 43)

ಅಂಧಕನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಗೆದ್ದು , ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುವುದು, ಪಾರ್ವತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಅಂಧಕನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಶಿವನೊಡನೆ ಅವನ ಯುದ್ಧ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಒಮ್ಮೆ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನ ಪುತ್ರ ಅಂಧಕನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಲಗ್ನನಾಗಿದ್ದನು. ಆಗಲೇ ಅವನ ಕಾಮಾಸಕ್ತ ಮದಾಂಧ ಸಹೋದರರು ಅವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು - ಎಲೈ ಅಂಧನೇ! ನಿನಗಾದರೋ ಈಗ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನಾದರೋ ಮೂರ್ಖನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಶಂಕರನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು ಕುರುಪಿಯೂ, ಕಲಿಪ್ರಿಯನೂ, ನೇತ್ರಹೀನನೂ ಆದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಹಾಗಂತ ನೀನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗಲಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಬೇರೆಯವ ರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪುತ್ರನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವನೇ! ನೀನೇ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ನೋಡಿ. ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಾವೇ ಭಾಗಿಗಳಾಗಿದ್ದೇವೆ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅವರ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಂಧಕನು ದೀನನಾದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಸ್ವತಃ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಸಂತೈಸಿಕೊಂಡು ಶಾಂತನಾಗಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಜನವಾದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಒಣಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಕೊನೆಗೆ ಅದನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮಿಸಲು ಬಯಸಿದನು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡದಿರುವಂತೆ ತಡೆದು - ದಾನವನೇ! ಈಗ ನೀನು ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೋ, ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ದುರ್ಲಭವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ನಿನ್ನ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಪಡೆದು ಕೋ, ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಪದ್ಮಯೋನಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ದೈತ್ಯನು ದೀನತೆಯಿಂದ ನಮ್ರನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು -‘ಭಗವಂತನೇ! ಯಾವ ನಿಷ್ಠುರರು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿರುವನರೋ, ಅವರೆಲ್ಲ ದೈತ್ಯರು ನನ್ನ ಭೃತ್ಯರಾಗಲಿ. ಅಂಧನಾದ ನನಗೆ ದಿವ್ಯ ಚಕ್ಷುಗಳು ದೊರೆಯಲಿ. ದೇವೇಂದ್ರನೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳು ನನಗೆ ಕಪ್ಪವನ್ನು ಕೊಡಲಿ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ, ಗಂಧರ್ವರಿಂದ, ಯಕ್ಷರಿಂದ, ನಾಗಗಳಿಂದ, ಮನುಷ್ಯರಿಂದ, ದೈತ್ಯರ ಶತ್ರು ನಾರಾಯಣನಿಂದ, ಸರ್ವಮಯ ಶಂಕರನಿಂದ ಹಾಗೂ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಮೃತ್ಯುವು ಆಗದಿರಲಿ.’ ಅವನ ಆ ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಶಂಕಿತರಾಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ನುಡಿದರು -

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೈತ್ಯೆಂದ್ರನೇ! ಇದೆಲ್ಲವೂ ನಡೆಯಬಹುದು, ಆದರೆ ನೀನು ನಿನ್ನ ವಿನಾಶದ ಯಾವುದಾದರು ಕಾರಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿಕೋ, ಏಕೆಂದರೆ, ಕಾಲಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಸವಾಗದಿರುವ ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಯೂ ಹಿಂದೆ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮುಂದೆ ಹುಟ್ಟಲಾರದು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಿನ್ನಂತ ಸತ್ಪುರುಷರು ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘ ಜೀವನದ ವಿಚಾರ ಬಿಡಬೇಕು, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ದೈತ್ಯನು ಪುನಃ ನುಡಿದನು.

ಅಂಧಕನು ಹೇಳಿದನು — ‘ಪ್ರಭುವೇ! ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ, ಕನಿಷ್ಟ ಎಂಬ ನಾರಿಯರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಆ ನಾರಿಯರಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ರತ್ನಪ್ರಾಯವಾದ ನಾರಿಯು ನನಗೂ ತಾಯಿಯಾಗಿರುವಳು. ಆಕೆಯು ಮನುಷ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ದುರ್ಲಭಳೂ, ಶರೀರ, ಮನಸ್ಸು, ವಚನಗಳಿಂದ ಅಗಮ್ಯವಾಗಿರುವಳು. ಅವಳಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸ ಭಾವದಿಂದಾಗಿ ನನಗೆ ಕಾಮಭಾವನೆ ಉಂಟಾದಾಗ ನನ್ನ ನಾಶವಾಗಲಿ.’ ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸ್ವಯಂಭೂ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಮಹದಾಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಅವರು ಶಂಕರನ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರು. ಆಗ ಶಂಭುವಿನ ಆಜ್ಞೆಪಡೆದು ಅವರು ಅಂಧಕನಲ್ಲಿ ನುಡಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೈತ್ಯೇಂದ್ರನೇ! ನೀನು ಬಯಸಿದ ಎಲ್ಲ ಸಕಾಮ ವಚನಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುವವು. ದೈತ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈಗ ನೀನು ಎದ್ದು, ತನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಸದಾ ವೀರರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರು. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ-ಪುತ್ರ ಅಂಧಕನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನರಗಳು ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳೇ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಲೋಕೇಶ್ವರನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು.

ಅಂಧಕನು ಹೇಳಿದನು — ವಿಭೋ! ನನ್ನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನರಗಳು ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿರುವುವು. ಆಗ ಈ ದೇಹದಿಂದ ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹೇಗೆ ತಾನೇ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬಲ್ಲೆ? ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಪವಿತ್ರ ಕರಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಈ ಶರೀರವನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿಸಿರಿ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಅಂಧಕನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ತಮ್ಮ ಕೈಯಿಂದ ಅವನ ಶರೀರವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಮುನಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಸಮೂಹದಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿತರಾಗಿ ದೇವತೆ ಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಲೇ ಆ ದೈತ್ಯನ ಶರೀರವು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಅದರಲ್ಲಿ ಬಲದ ಸಂಚಾರವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಕಣ್ಣುಗಳು ಬಂದದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಅವನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಆಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದಾದಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾನವರು. ವರಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆದು ಬಂದಿರುವನೆಂದು ತಿಳಿದಾಗ ಅವರು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅವನ ವಶವರ್ತಿಗಳಾಗಿ, ಭೃತ್ಯರಾದರು. ಅನಂತರ ಅಂಧಕನು ಭೃತ್ಯವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಹೊರಟನು. ಅಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ವಜ್ರಧಾರೀ ಇಂದ್ರನು ತನಗೆ ಕಪ್ಪವನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ನಾಗರನ್ನು, ಸುಪರ್ಣರನ್ನು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು, ಗಂಧರ್ವರನ್ನೂ, ಯಕ್ಷರನ್ನು, ಮನುಷ್ಯರನ್ನು, ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ, ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನೂ, ಸಿಂಹವೇ ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಅವನು ಚರಾಚರ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅನಂತರ ಅವನು ರಸಾತಳದಲ್ಲಿ, ಭೂತಳದಲ್ಲಿ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸುಂದರರೂಪವುಳ್ಳ ನಾರಿಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದರ್ಶನೀಯ ಹಾಗೂ ತನಗೆ ಅನುಕೂಲರಾದ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ರಮಣೀಯ ನದೀ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸತೊಡಗಿದನು. ದೈತ್ಯರಾಜ ಅಂಧಕನು ಸದಾ ದುಷ್ಟರ ಸಂಗದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಬುದ್ಧಿಯು ಮದದಿಂದ ಕುರುಡಾಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಆ ಮೂಢನಿಗೆ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಸುಖವಾಗುವಂತಹ ಯಾವುದಾದರು ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ವಿವೇಕವು ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಆ ಮಹಾಮನಸ್ವೀ ದೈತ್ಯನು ಉನ್ಮತ್ತನಾಗಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ-ಮುಖ್ಯ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕುತರ್ಕವಾದದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ, ದೈತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಧನಮದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ವೇದಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಗುರುಗಳು ಮೊದಲಾದ ಯಾರನ್ನೂ ಮನ್ನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾರಬ್ಧ ವಶದಿಂದ ಅವನ ಆಯುಸ್ಸು ಮುಗಿದು ಹೋಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಅವನು ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರರತನಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ತನ್ನ ಆಯುಸ್ಸಿನ ಉಳಿದ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾ ರಮಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದನು. ಆ ದಾನವ ಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ದುರ್ಯೋಧನ, ವೈಧಸ, ಹಸ್ತಿ ಎಂಬ ಮೂವರು ಮಂತ್ರಿಗಳಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ಮೂವರು ಒಂದು ಪರ್ವತದ ರಮಣೀಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಪರಮ ರೂಪವತಿ ನಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿ ದೈತ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠರು ಹರ್ಷಮಗ್ನರಾಗಿ ಕೂಡಲೇ ದೈತ್ಯಪತಿ ವೀರ ಅಂಧಕನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಬಹಳ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನೋಡಿದ ಆ ಘಟನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರು.

ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ದೈತ್ಯೇಂದ್ರನೇ! ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಮುನಿಯನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿದೆವು. ಧ್ಯಾನಸ್ಥನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದವು. ಅವನು ಬಹಳ ರೂಪವುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದು, ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಕಲೆಯ ಪ್ರಭೆ ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದು, ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಗಜಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಸರ್ಪಗಳು ಅವನ ಇಡೀ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ. ರುಂಡಮಾಲೆಯೇ ಆ ಜಟಾಧಾರಿಯ ಆಭೂಷಣವಾಗಿದೆ. ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲವಿದ್ದು, ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಧನುಸ್ಸು, ಬಾಣ ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಧರಿಸಿರುವನು. ಅವನ ಯಜ್ಞೋಪವೀತ ರುದ್ರಾಕ್ಷಮಾಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಅವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳಿದ್ದು ಉದ್ದವಾದ ಜಟೆಗಳಿವೆ. ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗ, ತ್ರಿಶೂಲ, ದಂಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ಅವನ ಆಕೃತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವರ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಬಳಿದುಕೊಂಡಿರುವನು. ಅವನ್ನು ತನ್ನ ತೇಜದಿಂದ ಸುಶೋಭಿತನಾಗಿದ್ದು, ಹೀಗೆ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಪಸ್ವಿಯ ವೇಷವು ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಅವನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಿಕರಾಳ ವಾನರನಂತಿರುವ ಓರ್ವ ಪುರುಷನನ್ನೂ ನಾವು ನೋಡಿದೆವು. ಅವನ ಮುಖವು ಭಾರೀ ಭಯಂಕರವಾಗಿದೆ. ಅವನು ರುಕ್ಷವಾದ ತನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವನು. ಅವನು ತಪಸ್ವಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವನು. ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಬಿಳಿಯ ಮುದಿ ಎತ್ತು ಕುಳಿತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಕುಳಿತಿರುವ ತಪಸ್ವಿಯ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಶುಭಲಕ್ಷಣ ಸಂಪನ್ನಳಾದ ಓರ್ವ ನಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದೆವು. ಆಕೆಯು ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ರತ್ನಪ್ರಾಯಳಾಗಿರು ವಳು. ಆಕೆಯ ರೂಪವು ಮನೋಹರವಾಗಿದ್ದು, ತರುಣಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮೋಹಿತಗೊಳಿಸುವಳು. ಹವಳ, ಮುತ್ತು, ಸುವರ್ಣ, ರತ್ನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆಕೆಯು ಸುಸಜ್ಜಿತಳಾಗಿರುವಳು. ಅವಳು ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಎಷ್ಟೊಂದು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಿ? ಆಕೆಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿದವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಫಲವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ ಏನುಪ್ರಯೋಜನ? ಆ ದಿವ್ಯ ನಾರಿಯು ಪುಣ್ಯಾತ್ಮಾ ಮುನಿವರ ಮಹೇಶನ ಮಾನ್ಯ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಭಾರ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ದೈತೇಂದ್ರನೇ! ನೀವಾದರೋ ಉತ್ತಮ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆಸಿ ನೋಡು. ಅವಳು ನೀನು ನೋಡಲೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವಳು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಮಂತ್ರಿಗಳ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದೈತ್ಯರಾಜ ಅಂಧಕನು ಕಾಮಾತುರನಾದನು. ಅವನ ಇಡೀ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಕಂಪನ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಕೂಡಲೇ ದುರ್ಯೋಧನಾದಿಗಳನ್ನು ಆ ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿದನು. ಮಂತ್ರಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮುನೀಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ, ಅಂಧಕಾಸುರನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಶಿವನ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರು ಮರಳಿ ಬಂದು ಅಂಧಕನಲ್ಲಿ ನುಡಿದರು.

ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ರಾಜನೇ! ನೀನಾದರೋ ಸಮಸ್ತ ದೈತ್ಯರ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಆ ಮಹಾನ್ ಪರಾಕ್ರಮಿ ವೀರವರ ತಪಸ್ವೀ ಮುನಿಯು ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ತೃಣದಂತೆ ತಿಳಿದು, ನಗುತ್ತಾ ನಿನಗಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವನು - ‘ಆ ನಿಶಾಚರನ ಶೌರ್ಯ, ಧೈರ್ಯಗಳು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಆ ದಾನವನು ಕೃಪಣ, ಸತ್ತ್ವಹೀನ, ಕ್ರೂರ, ಕೃತಘ್ನ ಹಾಗೂ ಸದಾ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು. ಅವನಿಗೆ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರ ಯಮನ ಭಯವಿಲ್ಲವೇ? ನನ್ನ ದಾರುಣ ಶಸ್ತ್ರಗಳು, ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಸಂತ್ರಸ್ತಗೊಳಿಸುವ ಯುದ್ಧವೆಲ್ಲಿ? ಹಾಗೂ ನಾನು ಎಲ್ಲಿ? ವಾನರನಂತಿರುವ ಮುಖವುಳ್ಳ ಹೇಡಿಯಾದ ನಿಶಾಚರನೆಲ್ಲಿ? ಅವನ ಸರ್ವಾಂಗವು ಮುದಿತನದಿಂದ ಜರ್ಜರಿತವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಈ ಸ್ವರೂಪ! ಎಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮಂದಭಾಗ್ಯ! ನಿನ್ನ ಸೇನೆಯು ಇಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಬಂದು ನಿನ್ನ ಕೈಚಳಕವನ್ನು ತೋರು. ನನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಂತಹ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸುವ ವಜ್ರದಂತಹ ಭಯಂಕರ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿವೆ. ನಿನ್ನ ಶರೀರವಾದರೋ ಕಮಲದಂತೆ ಕೋಮಲವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ನಿನಗೆ ರುಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡು.’

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಕುರಿತು ಮೋಹಿತನಾದ ಆ ಕಾಮಾಂಧ ರಾಕ್ಷಸನು ವಿಶಾಲ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಹೊರಟನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಂದೀಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಭಾರೀ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಆಗ ಯುದ್ಧ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚರ್ಬಿ, ಮಾಂಸ, ಮಜ್ಜೆ, ರಕ್ತದ ಕೆಸರೇ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ತಲೆ ಕಡಿದು ಹೋದ ರುಂಡಗಳು ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಸಿಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಿಂದ ಅದು ಬಹಳ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ದೈತ್ಯರು ಓಡಿ ಹೋದರು. ಆಗ ಪಿನಾಕಧಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ದಕ್ಷ-ಕನ್ಯೆ ಸತಿಗೆ ಧೈರ್ಯತುಂಬುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು - ಪ್ರಿಯೇ! ನಾನು ಹಿಂದೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರ ಮಹಾನ್ ಪಾಶುಪತ ವ್ರತವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದ್ದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ನಮ್ಮ ಸೈನ್ಯದ ವಿನಾಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಘ್ನದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ದೇವಿ! ಮರಣಧರ್ಮವುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಮರರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣಮಾಡಿವೆ. ಇದೊಂದು ಪುಣ್ಯದ ವಿನಾಶಮಾಡುವ ಗ್ರಹದಂತೆ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನಾನು ಪುನಃ ನಿರ್ಜನ ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆ ಪರಮ ಅದ್ಭುತ ದಿವ್ಯ ವ್ರತದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಕಠಿಣ ವ್ರತವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವೆನು. ಸುಂದರೀ! ನೀನು ಶೋಕ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಉಗ್ರಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮಹಾತ್ಮಾ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಕೊಂಬನ್ನು ಊದಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರ ಪಾವನ ವನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಪಾಶುಪತ-ವ್ರತದ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದನು. ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ದೇವತೆಗಳ, ಅಸುರರ ಶಕ್ತಿಗೆ ಹೊರತಾಗಿದೆ. ಇತ್ತ ಶೀಲಗುಣ ಸಂಪನ್ನ ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಮಂದರಾಚಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಶಿವನ ಆಗಮನವನ್ನು ಪ್ರತೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಪುತ್ರರಂತಿರುವ ವೀರಗಣಗಳು ಆಕೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಆ ಗುಹೆಯ ಒಳಗೆ ಒಬ್ಬಂಟಿಗಳಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಸದಾ ಭಯ-ಭೀತಳಾಗಿಯೇ ಇದ್ದಳು. ಇದರಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ಬಹಳ ದುಃಖವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಷ್ಟರೊಳಗೆ ವರಪ್ರದಾನದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತನಾದ, ಕಾಮದೇವನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಧೈರ್ಯವು ಛಿನ್ನ-ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದ ಆ ದೈತ್ಯ ಅಂಧಕನು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ-ಮುಖ್ಯಯೋಧರೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಆ ಗುಹೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಅವನು ವೀರಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಎಲ್ಲ ವೀರರು ಅನ್ನ, ಜಲ ನಿದ್ದೆ ಇವುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಹೀಗೆ ಆ ಯುದ್ಧವು ಸತತವಾಗಿ ಐದು ನೂರು ಐದು ದಿನ ಹಗಲು-ರಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಕೊನೆಗೆ ದೈತ್ಯರ ಭುಜಗಳಿಂದ ಬಿಟ್ಟ ಆಯುಧಗಳ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ನಂದೀಶ್ವರನ ಶರೀರ ಗಾಯಗೊಂಡಿತು. ಅದರಿಂದ ಅವನು ಗುಹಾದ್ವಾರದಲ್ಲೇ ಮೂರ್ಛಿತನಾಗಿ ಬಿದ್ದು ಬಿಟ್ಟನು. ಅವನು ಬಿದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಗುಹೆಯ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿಹೋಯಿತು. ಅದರಿಂದ ಅದನ್ನು ತೆರೆಯುವುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ದೈತ್ಯರು ಎರಡೇ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವೀರಗಣಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತ್ರ ಸಮೂಹದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಬಿಟ್ಟರು. ಆಗ ಪಾರ್ವತಿಯು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದಳು. ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ನಾರಾಯಣೀ, ಐಂದ್ರೀ, ವೈಶ್ವಾನರೀ, ಯಾಮ್ಯಾ, ನೈರ್ಋತಿ, ವಾರುಣೀ, ವಾಯವೀ, ಕೌಬೇರೀ, ಯಕ್ಷೇಶ್ವರೀ, ಗಾರುಡೀ ಮೊದಲಾದ ದೇವಿಯರ ರೂಪದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಯಕ್ಷರು, ಸಿದ್ಧರು, ಗುಹ್ಯಕರು, ಮುಂತಾದವರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಏರಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಕಾದಲು ತೊಡಗಿದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೂ ಬಂದನು. ಮತ್ತೆ ಘೋರಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಸಂಜೀವಿನಿ ವಿದ್ಯೆಯ ಮೂಲಕ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಬದುಕಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಭೂತನಾಥ ಶಿವನು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟನು. ಇದರಿಂದ ದೈತ್ಯರು ನಿರ್ಬಲರಾದರು.

ವ್ಯಾಸರೇ! ಅಂಧಕನು ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ, ವೀರನೂ, ತ್ರಿಪುರಹಂತಾ ಶಿವನಂತೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ನೂರಾರು ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ಉನ್ಮಾದಕ್ಕೆ ವಶೀಭೂತನಾಗಿದ್ದನು. ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಏಟಿನಿಂದ ಅವನ ಶರೀರವು ಜರ್ಜರವಾಗಿದ್ದರೂ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವನು ಇನ್ನೊಂದು ಮಾಯೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಭೂತನಾಥ ತ್ರಿಪುರಾರಿ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ನೋಯಿಸಿದನು. ಆಗ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ಅವನ ರಕ್ತಕಣಗಳಿಂದ ಗುಂಪು-ಗುಂಪಾಗಿ ಅಂಧಕರು ಪ್ರಕಟರಾದರು. ಅವರಿಂದ ಇಡೀ ರಣಭೂಮಿಯು ತುಂಬಿಹೋಯಿತು. ಆ ವಿಕೃತ ಮುಖವುಳ್ಳ ಭಯಂಕರ ರಾಕ್ಷಸರು ಅಂಧಕನಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಪಶುಪತಿಯು ಕೊಂದ ಸೈನಿಕರ ಗಾಯದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಬಿಸಿ-ಬಿಸಿ ರಕ್ತ ಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಸೈನಿಕರೂ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಬಹಳಷ್ಟು ಭುಜಾರೂಪೀ ಲತೆಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಾಂತರಾದ ಕಾರಣ ಕುಪಿತನಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಪ್ರಮಥನಾಥ ಶಿವನನ್ನು ಕರೆದು ಯೋಗಬಲದಿಂದ - ವಿಕೃತಮುಖವುಳ್ಳ ಉಗ್ರರೂಪೀ, ವಿಕರಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿಪಂಜರದಂತೆ ಇದ್ದ ಒಂದು ಅಜೇಯ ಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪವನ್ನೂ ಧರಿಸಿದನು. ಆ ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪವು ಶಂಭುವಿನ ಕಿವಿಯಿಂದ ಹೊರಟಿದ್ದಳು. ಆ ದೇವಿಯು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತಳಾಗಿ ತನ್ನ ಚರಣ ಯುಗಳಗಳಿಂದ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಅಲಂಕೃತಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು. ಅನಂತರ ಭಗವಂತನು ಆಕೆಯ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರಿತಗೊಳಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಆಕೆಯು ಕ್ಷುಧಾರ್ತಳಾಗಿ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಆ ಸೈನಿಕರ ಹಾಗೂ ದೈತ್ಯರಾಜನ ಶರೀರಗಳಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಬಿಸಿ-ಬಿಸಿ ರಕ್ತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡತೊಡಗಿದಳು. ಅದರಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರು ಉತ್ಪನ್ನರಾಗುವುದು ನಿಂತುಹೋಯಿತು. ಅನಂತರ ಏಕ ಮಾತ್ರ ಅಂಧಕನು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದನು. ಅವನ ಶರೀರದ ರಕ್ತವು ಒಣಗಿ ಹೋಗಿತ್ತಾದರೂ ಅವನು ತನ್ನ ಕುಲೋಚಿತ ಸನಾತನ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಅವಿನಾಶೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೊಂದಿಗೆ ಭಯಂಕರ ಏಟುಗಳಿಂದ, ವಜ್ರದಂತಹ ಮೊಣಕಾಲುಗಳಿಂದ, ಕಾಲುಗಳಿಂದ ವಜ್ರದಂತಹ ಉಗುರುಗಳಿಂದ, ಮುಖ, ಭುಜ, ತಲೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಾಮ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು. ಆಗ ಪ್ರಮಥನಾಥ ಶಿವನು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೃದಯವನ್ನು ವಿದೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಕೊಂದುಬಿಟ್ಟನು. ಮತ್ತೆ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ಥಾಣುವಿನಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿದನು. ಅವನ ಶರೀರವು ಜರ್ಜರಿತವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ನೇತಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ಅವನನ್ನು ಒಣಗಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೇಘಗಳು ಮುಸಲಧಾರೆಯಾಗಿ ಮಳೆಗರೆದು ಅವನನ್ನು ನೆನೆಸಿದವು. ಹಿಮಖಂಡದಂತಹ ಶೀತಲ ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ವಿದೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಆ ದೈತ್ಯರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಆಗ ಕರುಣೆಯ ಅಗಾಧ ಸಾಗರನಾದ ಶಂಭುವು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷನ ಪದವಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಯುದ್ಧವು ಸಮಾಪ್ತವಾದಾಗ ಲೋಕಪಾಲರು ನಾನಾ ವಿಧದ ಸಾರಗರ್ಭಿತ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿದರು. ಹರ್ಷಿತರಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಶಿರಬಾಗಿ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವರು ಆನಂದವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಶಿವನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಆನಂದದಿಂದ ಗಿರಿರಾಜನ ಗುಹೆಯನ್ನು ಸೇರಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನದೇ ಅಂಶರಾದ ಪೂಜನೀಯ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟನು. ಸ್ವತಃ ಪ್ರಮುದಿತಳಾದ ಗಿರಿರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 44-46)

ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಶಿವನು ನುಂಗಿಬಿಡುವುದು, ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಶುಕ್ರನು ಶಿವನ ಲಿಂಗದ್ವಾರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರುವುದು, ಶುಕ್ರನು ಜಪಿಸಿದ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಶಿವಾಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮ ಸ್ತೋತ್ರದ ವರ್ಣನೆ, ಶಿವನಿಂದ ಅಂಧಕನಿಗೆ ವರಪ್ರದಾನ

ವ್ಯಾಸರು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಆ ಮಹಾಭಯಂಕರ, ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಸಂಗ್ರಾಮವು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ತ್ರಿಪುರಾರಿ ಶಂಕರನು ದೈತ್ಯಗುರು ವಿದ್ವಾನ್ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದನು, ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಈಗ ನೀವು ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಪಿನಾಕಧಾರೀ ಶಿವನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಆ ಮಹಾಯೋಗೀ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಏನು ಮಾಡಿದರು? ಶಂಭುವಿನ ಜಠರಾಗ್ನಿಯು ಅವನನ್ನು ಸುಡಲಿಲ್ಲವೇಕೆ? ಭೃಗುನಂದನ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ಶುಕ್ರರಾದರೋ ಕಲ್ಪಾಂತಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಉಗ್ರತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಶಂಭುವಿನ ಜಠರ ಪಂಜರದಿಂದ ಹೇಗೆ ಹೊರಬಂದರು? ಅವರು ಯಾವುದು ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಕಾಲದವರೆಗೆ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು? ಅಯ್ಯಾ? ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಶಮನ ಮಾಡುವ, ಮೃತ್ಯುವು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುವ ಆ ಪರಾವಿದ್ಯೆಯು ಯಾವುದಿತ್ತು? ಮುನಿಯೇ! ಶಂಕರನ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಅಂಧಕನಿಗೆ ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹೇಗಾಯಿತು? ಅಯ್ಯಾ! ಶಿವಲೀಲಾಮೃತವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಲಾಲಸೆ ನನಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಾವು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯಮಾಡಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಪೂರ್ಣರೂಪದಿಂದ ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅಮಿತತೇಜಸ್ವೀ ವ್ಯಾಸರ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಶಿವನ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಹೇಳತೊಡಗಿದರು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪ್ರಮಥರ ವಿಜಯವಾಗತೊಡಗಿದಾಗ ಅಂಧಕನು ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ಶರಣಾದನು ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಮೃತಸಂಜೀವನೀ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಸತ್ತಿರುವ ಅಸುರರನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಲು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಆಗ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಶರಣಾಗತ ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಉಚಿತವೆಂದು ತಿಳಿದರು. ಮತ್ತೆ ಅವರು ಯುದ್ಧಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಆದರದಿಂದ ವಿದ್ಯೆಯ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ದೈತ್ಯನ ಮೇಲೆ ಮೃತಸಂಜೀವನೀ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆ ವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತಲೇ ಆ ಎಲ್ಲ ದೈತ್ಯ-ದಾನವ ವೀರರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮಲಗಿದವನು ಏಳುವಂತೆ ಎದ್ದು ನಿಂತರು. ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿದ ವೇದ, ಸಮರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು, ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ದಾನ, ಆಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೂಡಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗುವಂತೆ ಅವರು ಎದ್ದು ನಿಂತರು. ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಸಂಜೀವನೀ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ದಾನವರು ಜೀವಿತರಾಗಿ ಪ್ರಮಥರನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಹೊಡೆಯಲು ತೊಡಗಿದಾಗ ಪ್ರಮಥರು ಹೋಗಿ ಪ್ರಮಥೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಗೆ ಈ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆಗ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು-ನಂದಿಯೇ! ನೀನು ಈಗಲೇ ಹೋಗಿ ಗಿಡುಗವು ತನ್ನ ತುತ್ತನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ, ದೈತ್ಯರ ನಡವೆಯಿಂದ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಾ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ವೃಷಭಧ್ವಜನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಂದಿಯು ಗೂಳಿಯಂತೆ ಜೋರಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಕೂಡಲೇ ಸೇನೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಭೃಗುವಂಶ ದೀಪಕ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಇರುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ದೈತ್ಯರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಾಶ, ಖಡ್ಗ, ವೃಕ್ಷ, ಕಲ್ಲು, ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಬಲಶಾಲಿ ನಂದಿಯು ಆ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಚದುರಿಸಿ ಶರಭವು ಆನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಅಪಹರಣ ಮಾಡಿದನು. ಮಹಾಬಲಿ ನಂದಿಯು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಾಗ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ವಸ್ತ್ರವು ಜಾರಿತು. ಅವರ ಆಭೂಷಗಳು ಬಿದ್ದುಹೋದವು. ಕೂದಲು ಕೆದರಿಕೊಂಡವು. ಆಗ ದೇವಶತ್ರು ದಾನವರು ಅವರನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಸಿಂಹನಾದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ನಂದಿಯ ಹಿಂದೆಯೇ ಓಡುತ್ತಾ, ಮೇಘಗಳು ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುವಂತೆಯೇ, ನಂದೀಶ್ವರನ ಮೇಲೆ ವಜ್ರ, ತ್ರಿಶೂಲ, ಖಡ್ಗ, ಪರಶು, ಗೋಫನ ಮುಂತಾದ ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಉಗ್ರ ವೃಷ್ಟಿಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಅದು ದೇವಾಸುರ ಸಂಗ್ರಾಮದ ವಿಕರಾಳ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ ಗಣಾಧಿರಾಜ ನಂದಿಯು ತನ್ನ ಮುಖದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನೂರಾರು ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿಬಿಟ್ಟನು. ಆ ಭೃಗುನಂದನನ್ನು ಒತ್ತಿಹಿಡಿದು ಶತ್ರುದಳವನ್ನು ವ್ಯಥಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿ, ಬೇಗನೇ ಅವನಲ್ಲಿ ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡನು - ಭಗವಂತನೇ! ಈ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಗ ಭೂತನಾಥ ದೇವಾಧಿದೇವ ಶಂಕರನು ಪವಿತ್ರ ಪುರುಷನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಉಡುಗೊರೆಯಂತೆ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಏನನ್ನು ಹೇಳದೆ ಫಲದಂತೆ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡನು. ಆಗ ಸಮಸ್ತ ಅಸುರರು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು.

ವ್ಯಾಸರೇ! ಗಿರಿಜೇಶ್ವರನು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟಾಗ ದೈತ್ಯರಿಗೆ ವಿಜಯದ ಆಸೆಯು ಹೊರಟು ಹೋಯಿತು. ಆಗ ಅವರ ಸ್ಥಿತಿ ಸೊಂಡಿಲು ಇಲ್ಲದ ಆನೆ, ಕೊಂಬುರಹಿತ ಗೂಳಿ, ಮಸ್ತಕಹೀನ ದೇಹ, ಅಧ್ಯಯನರಹಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದ್ಯಮಹೀನ ಪ್ರಾಣಿ, ಭಾಗ್ಯಹೀನನ ಉದ್ಯೋಗ, ಪತಿರಹಿತ ಸ್ತ್ರೀ, ತುದಿಯಿಲ್ಲದ ಬಾಣ, ಪುಣ್ಯಹೀನರ ಆಯುಸ್ಸು, ವ್ರತರಹಿತ ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ಏಕಮಾತ್ರ ವೈಭವ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ನಿಷ್ಫಲವಾದ ಕರ್ಮಸಮೂಹ, ಶೌರ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ಸತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಧರ್ಮಸಮುದಾಯದಂತೆ ಶೋಚನೀಯವಾಯಿತು. ದೈತ್ಯರ ಉತ್ಸಾಹವೆಲ್ಲ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಆಗ ಅಂಧಕನು ಮಹಾದುಃಖವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ವೀರರನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಉತ್ಸಾಹಿತಗೊಳಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಹೇಳಿದನು - ‘ವೀರರೇ! ರಣಾಂಗಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿ ಹೋದವನ ಕೀರ್ತಿಯು ಅಪಯಶರೂಪೀ ಕಳಂಕದಿಂದ ಮಲಿನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೆ ಇಹ-ಪರ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪುನರ್ಜನ್ಮರೂಪೀ ಮಲವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವಂತಹ ಧರಾತೀರ್ಥ-ರಣತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಿಂದರೆ ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸಿನ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಏನಿದೆ? ಅರ್ಥಾತ್ ಇವುಗಳ ಫಲವು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ’ ದೈತ್ಯರಾಜನ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣರೂಪದಿಂದ ಧಾರಣೆಮಾಡಿ ಆ ದೈತ್ಯ, ದಾನವರು ರಣಭೇರಿಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳ ಮೇಲೆ ಎರಗಿ ಅವರನ್ನು ಮರ್ದಿಸತೊಡಗಿದರು ಹಾಗೂ ಬಾಣ, ಖಡ್ಗ, ವಜ್ರದಂತಹ ಕಠೋರ ಶಿಲೆ, ಭುಶುಂಡೀ, ಭಿಂದಿಪಾಲ, ಶಕ್ತಿ, ಈಟಿ, ಪರಶು, ಖಟ್ವಾಂಗ, ಪಟ್ಟಿಶ, ತ್ರಿಶೂಲ, ಭರ್ಚಿ, ಒನಕೆ ಇವುಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಹರಿಸುತ್ತಾ ಭಯಂಕರ ಕದನ ನಡೆಯಿತು. ಹೀಗೆ ತುಮುಲಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಕ, ಸ್ಕಂದ, ನಂದೀ, ಸೋಮನಂದೀ, ವೀರನೈಗಮೇಯ, ಮಹಾಬಲಿ ವೈಶಾಖ ಮುಂತಾದ ಉಗ್ರಗಣರು ತ್ರಿಶೂಲ, ಶಕ್ತಿ, ಬಾಣ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಮಳೆಗರೆದು ಅಂಧಕನನ್ನು ಕುರುಡಾ ಗಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಮಥರ ಮತ್ತು ಅಸುರರ ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಕೋಲಾಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಘೋರ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಂಭುವಿನ ಉದರದಲ್ಲಿದ್ದ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಆಶ್ರಯರಹಿತ ವಾಯುವಿನಂತೆ ಹೊರಬರಲು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಸುತ್ತತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಅವರು ರುದ್ರನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಪಾತಾಳಸಹಿತ ಏಳು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾ, ನಾರಾಯಣ, ಇಂದ್ರ, ಆದಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರೆಯರ ವಿಚಿತ್ರ ಭುವನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಥಾಸುರ ಸಂಗ್ರಾಮವನ್ನೂ ನೋಡಿದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಶಿವನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಭ್ರಮಣಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಸದಾಚಾರಿಯ ಛಿದ್ರವು ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಛಿದ್ರವು ಗೋಚರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಭೃಗುನಂದನನು ಶೈವಯೋಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಒಂದು ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದರು. ಆ ಮಂತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವರು ಶಂಭುವಿನ ಜಠರ ಪಂಜರದಿಂದ ಶುಕ್ರರೂಪದಿಂದ ಲಿಂಗಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದರು. ಆಗ ಅವರು ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು. ಗೌರಿಯು ಅವರನ್ನು ಪುತ್ರರೂಪದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು ಹಾಗೂ ವಿಘ್ನರಹಿತರಾಗಿಸಿದಳು. ಅನಂತರ ಕರುಣಾಸಾಗರ ಮಹೇಶ್ವರನು ಭೃಗುನಂದನ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ವೀರ್ಯದ್ವಾರದಿಂದ ಹೊರ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ನುಡಿದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಭೃಗುನಂದನನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಲಿಂಗಮಾರ್ಗದಿಂದ ಶುಕ್ರದಂತೆ ಹೊರಗೆ ಬಂದಿರುವೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇನ್ನು ನೀನ್ನನ್ನು ಶುಕ್ರ ಎಂದು ಹೇಳುವರು ಹೋಗು, ಈಗ ನೀನು ನನ್ನ ಪುತ್ರನಾದೆ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ದೇವೇಶ್ವರ ಶಂಕರನು ಹೀಗೆ ನುಡಿದಾಗ ಸೂರ್ಯಸದೃಶ ಶಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಶುಕ್ರನು ಪುನಃ ಶಿವನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

ಶುಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ಭಗವಂತನೇ! ನಿನಗೆ ಕೈ, ಕಾಲು, ತಲೆ, ಕಣ್ಣು, ಭುಜಗಳು ಅನಂತವಾಗಿವೆ. ನಿನ್ನ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಸ್ತುತ್ಯನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ಹೇಗೆ ಸ್ತುತಿಸ ಬಲ್ಲೆನು? ನಿನ್ನ ಎಂಟು ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ನೀನು ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯೂ ಆಗಿರುವೆ. ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಸುರಾಸುರರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಗೊಳಿಸುವವನು ಹಾಗೂ ಅನಿಷ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ನೀನು ಸಂಹಾರವೂ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಿ. ಇಂತಹ ಸ್ತವನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಸ್ತುತಿಸಬಲ್ಲೆನು?

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವರು ಪುನಃ ಚಂದ್ರನು ಮೇಘಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆಯೇ ದಾನವರ ಸೇನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ವ್ಯಾಸರೇ! ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶಂಕರನು ಹೇಗೆ ಶುಕ್ರನನ್ನು ನುಂಗಿದನು ಎಂಬ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಈಗ ಶಂಭುವಿನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರನು ಜಪಿಸಿದ ಮಂತ್ರದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳು.

ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಆ ಮಂತ್ರವು ಇಂತಿದೆ -

‘ಓಂ ನಮಸ್ತೇ ದೇವೇಶಾಯ ಸುರಾಸುರನಮಸ್ಕೃತಾಯ ಭೂತಭವ್ಯಮಹಾದೇವಾಯ ಹರಿತಪಿಂಗಳ ಲೋಚನಾಯ ಬಲಾಯ ಬುದ್ಧಿರೂಪಿಣೇ ವೈಯಾಘ್ರ ವಸನಚ್ಛದಾಯಾರಣೇಯಾಯ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಪ್ರಭವೇ ಈಶ್ವರಾಯ ಹರಾಯ ಹರಿನೇತ್ರಾಯ ಯುಗಾಂತಕರಣಾಯಾನಲಾಯ ಗಣೇಶಾಯ ಲೋಕಪಾಲಾಯ ಮಹಾಭುಜಾಯ ಮಹಾಹಸ್ತಾಯ ಶೂಲಿನೇ ಮಹಾದಂಷ್ಟ್ರಿಣೇ ಕಾಲಾಯ ಮಹೇಶ್ವರಾಯ ಅವ್ಯಯಾಯ ಕಾಲರೂಪಿಣೇ ನೀಲಗ್ರೀವಾಯ ಮಹೋದರಾಯ ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷಾಯ ಸರ್ವಾತ್ಮನೇ ಸರ್ವಭಾವನಾಯ ಸರ್ವಗಾಯ ಮೃತ್ಯುಹಂತ್ರೇ ಪಾರಿಯಾತ್ರಸುವ್ರತಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೇ ವೇದಾಂತಗಾಯ ತಪೋಂತಗಾಯ ಪಶುಪತಯೇ ವ್ಯಂಗಾಯ ಶೂಲಪಾಣಯೇ ವೃಷಕೇತವೇ ಹರಯೇ ಜಟಿನೇ ಶಿಖಂಡಿನೇ ಲಕುಟಿನೇ ಮಹಾಯಶಸೇ ಭೂತೇಶ್ವರಾಯ ಗುಹಾವಾಸಿನೇ ವೀಣಾಪಣವತಾಲವತೇ ಅಮರಾಯ ದರ್ಶನೀಯಾಯ ಬಾಲಸೂರ್ಯನಿಭಾಯ ಶ್ಮಶಾನವಾಸಿನೇ ಭಗವತೇ ಉಮಾಪತಯೇ ಅರಿಂದಮಾಯ ಭಗಸ್ಯಾಕ್ಷಿಪಾತಿನೇ ಪೂಷ್ಣೋ ದಶನನಾಶನಾಯ ಕ್ರೂರಕರ್ತಕಾಯ ಪಾಶಹಸ್ತಾಯ ಪ್ರಳಯಕಾಲಾಯ ಉಲ್ಕಾಮುಖಾಯಾಗ್ನಿಕೇತವೇ ಮುನಯೇ ದೀಪ್ತಾಯ ವಿಶಾಂಪತಯೇ ಉನ್ನಯತೇ ಜನಕಾಯ ಚತುರ್ಥಕಾಯ ಲೋಕಸತ್ತಮಾಯ ವಾಮದೇವಾಯ ವಾಗ್ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಾಯ ವಾಮತೋ ಭಿಕ್ಷವೇ ಭಿಕ್ಷುರುಪಿಣೇ ಜಟಿನೇ ಸ್ವಯಂ ಜಟಿಲಾಯ ಶಕ್ರಹಸ್ತ ಪ್ರತಿಸ್ತಂಭಕಾಯ ವಸೂನಾಂ ಸ್ತಂಭಕಾಯ ಕ್ರತವೇ ಕ್ರತುಕರಾಯ ಕಾಲಾಯ ಮೇಧಾವಿನೇ ಮಧುಕರಾಯ ಚಲಾಯ ವಾನಸ್ಪತ್ಯಾಯ ವಾಜಸನೇತಿಸಮಾಶ್ರಮ ಪೂಜಿತಾಯ ಜಗದ್ಧಾತ್ರೇ ಜಗತ್ಕರ್ತ್ರೇ ಪುರುಷಾಯ ಶಾಶ್ವತಾಯ ಧ್ರುವಾಯ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷಾಯ ತ್ರಿವತ್ಮನೇ ಭೂತಭಾವನಾಯ ತ್ರಿನೇತ್ರಾಯ ಬಹುರೂಪಾಯ ಸೂರ್ಯಾಯುತ ಸಮಪ್ರಭಾಯ ದೇವಾಯ ಸರ್ವತೂರ್ಯನಿನಾದಿನೇ ಸರ್ವಬಾಧಾವಿಮೋಚನಾಯ ಬಂಧನಾಯ ಸರ್ವಧಾರಿಣೇ ಧರ್ಮೋತ್ತಮಾಯ ಪುಷ್ಪದಂತಾಯಾ ವಿಭಾಗಾಯ ಮುಖಾಯ ಸರ್ವಹರಾಯ ಹಿರಣ್ಯಶ್ರವಸೇ ದ್ವಾರಿಣೇ ಭೀಮಾಯ ಭೀಮ ಪರಾಕ್ರಮಾಯ ಓಂ ನಮೋ ನಮಃ ’॥*

* ಓಂ ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾಮಿ, ಸುರ-ಅಸುರರಿಂದ ವಂದಿತ, ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಮಹಾನ್ದೇವತೆ, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, ಮಹಾಬಲಿ, ಬುದ್ಧಿಸ್ವರೂಪ, ವ್ಯಾಘ್ರಾಂಬರವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಅಗ್ನಿಸ್ವರೂಪಿಯು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ, ಈಶ್ವರ, ಹರ, ಹರಿನೇತ್ರ, ಪ್ರಳಯಕಾರಿ, ಅಗ್ನಿಸ್ವರೂಪೀ, ಗಣೇಶ, ಲೋಕಪಾಲ, ಮಹಾಭುಜ, ಮಹಾಹಸ್ತ, ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ದಾಡೆಯುಳ್ಳವನು, ಕಾಲಸ್ವರೂಪೀ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಅವಿನಾಶೀ, ಕಾಲರೂಪೀ, ನೀಲಕಂಠ, ಮಹೋದರ, ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷ, ಸರ್ವಾತ್ಮಾ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುವವನು, ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ, ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನು, ಪಾರಿಯಾತ್ರ ಪರ್ವತನ ಮೇಲೆ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯೂ, ವೇದಾಂತಪ್ರತಿಪಾದ್ಯನೂ, ತಪಸ್ಸಿನ ಅಂತಿಮ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸುವವನು, ಪಶುಪತಿ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಗಗಳುಳ್ಳವನು, ಶೂಲಪಾಣಿ, ವೃಷಧ್ವಜ, ಪಾಪಾಪಹಾರೀ, ಜಟಾಧಾರೀ ಶಿಖಂಡವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ದಂಡಧಾರೀ, ಮಹಾಯಶಸ್ವೀ, ಭೂತೇಶ್ವರ, ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ವೀಣೆ ಮತ್ತು ಪಣವದ ಮೇಲೆ ತಾಳಬಾರಿಸುವವನು, ಅಮರನು, ದರ್ಶನೀಯನು, ಬಾಲಸೂರ್ಯನಂತೆ ರೂಪವುಳ್ಳವನು, ಶ್ಮಶಾನವಾಸೀ, ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲೀ, ಉಮಾಪತಿ, ಶತ್ರುದಮನ, ಭಗನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ಪೂಷಾನ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡುವವನು, ಕ್ರೂರತೆಯಿಂದ ಸಂಹಾರಮಾಡುವವನು, ಪಾಶಧಾರೀ, ಪ್ರಳಯಕಾಲಸ್ವರೂಪೀ, ಉಲ್ಕಾಮುಖನು, ಅಗ್ನಿಕೇತು, ಮಮನಶೀಲ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುವವನು, ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡುವವನು, ತುರೀಯತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪನು, ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನು, ವಾಮದೇವ, ವಾಣಿಯ ಚತುರತಾರೂಪೀ, ವಾಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷುರೂಪೀ, ಭಿಕ್ಷುಕನು, ಜಟಾಧಾರೀ, ಜಟಿಲ-ದುರಾರಾಧ್ಯ, ಇಂದ್ರನ ಕೈಯನ್ನು ಸ್ತಂಭಿತಗೊಳಿಸುವವನು, ವಸುಗಳನ್ನು ಸ್ತಂಭಿತ ಮಾಡುವವನು, ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪಿ, ಯಜ್ಞಕರ್ತಾ, ಕಾಲನು, ಮೇಧಾವಿಯು, ಮಧುಕರನು, ನಡೆದಾಡುವವನು, ವನಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವವನು, ವಾಜಸನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಮಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತನು, ಜಗದ್ಧಾತಾ, ಜಗತ್ಕರ್ತಾ, ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿ, ಸನಾತನ, ಧ್ರುವ, ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷ, ಭೂಃ-ಭುವಃ-ಸ್ವಃ - ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ಭೂತಭಾವನ, ತ್ರಿನೇತ್ರ, ಬಹುರೂಪೀ, ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ, ಮಹಾದೇವ, ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವವನು, ಸಮಸ್ತ ಬಾಧೆಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತ ಮಾಡುವವನು, ಬಂಧನಸ್ವರೂಪೀ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಉತ್ತಮಧರ್ಮರೂಪೀ, ಪುಷ್ಪದಂತ, ವಿಭಾಗರಹಿತ, ಮುಖ್ಯರೂಪೀ, ಎಲ್ಲರನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವವನು, ಸುವರ್ಣದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, ಮುಕ್ತಿಯದ್ವಾರರೂಪೀ, ಭೀಮ ಹಾಗೂ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿರುವನು, ಅಂತಹವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ,ನಮಸ್ಕಾರ.

ಇದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ ಶುಕ್ರನು ಶಂಭುವಿನ ಜಠರಪಂಜರದಿಂದ ಲಿಂಗದ್ವಾರದಿಂದ ಉತ್ಕಟ ವೀರ್ಯದಂತೆ ಹೊರಗೆ ಹೊರಟನು. ಆಗ ಗೌರಿಯು ಅವನನ್ನು ಪುತ್ರರೂಪದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಜಗದೀಶ್ವರ ಶಿವನು ಅಜರ-ಅಮರನನ್ನಾಗಿಸಿದನು. ಆಗ ಅವನು ಇನ್ನೊಂದು ಶಂಕರನಂತೆ ಶೋಭಿಸತೊಡಗಿದನು. ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಅವರೇ ವೇದನಿಧಿ ಮುನಿವರ ಶುಕ್ರನು ಪುನಃ ಈ ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಆಗ ಅವರು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ತಪಸ್ಸೀ ದಾನವರಾಜ ಅಂಧಕನನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅವನ ಶರೀರವು ಒಣಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ತ್ರಿಶೂಲದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. (ಅವನು 108 ನಾಮಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.)

ಮಹಾದೇವ - ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ - ವಿಕರಾಳ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೇಖರ - ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಅಮೃತ - ಅಮೃತಸ್ವರೂಪೀ, ಶಾಶ್ವತ - ಸನಾತನ, ಸ್ಥಾಣು - ಸಮಾಧಿಸ್ಥನಾದಾಗ ಕೊರಡಿನಂತೆ ಸ್ಥಿರ, ನೀಲಕಂಠ - ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಪಿನಾಕೀ - ಪಿನಾಕವೆಂಬ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ವೃಷಭಾಕ್ಷ - ವೃಷಭನಂತೆ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, ಮಹಾಜ್ಞೇಯ - ‘ಮಹಾನ್’ ರೂಪದಿಂದ ತಿಳಿಯಲು ಯೋಗ್ಯನು, ಪುರುಷ - ಅಂತರ್ಯಾಮೀ, ಸರ್ವಕಾಮದ - ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವವನು, ಕಾಮಾರಿ - ಕಾಮದೇವನ ಶತ್ರು, ಕಾಮದಹನ - ಕಾಮದೇವನನ್ನು ದಗ್ಧಮಾಡುವವನು, ಕಾಮರೂ - ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಕಪರ್ದಿ - ವಿಶಾಲ ಜಟೆಗಳುಳ್ಳವನು, ವಿರೂಪ - ವಿಕರಾಳರೂಪಧಾರೀ, ಗಿರಿಶ - ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಶಯನ ಮಾಡುವವನು, ಭೀಮ - ಭಯಂಕರ ರೂಪವುಳ್ಳವನು, ಸೃಕ್ಕೀ - ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ದವಡೆಗಳುಳ್ಳವನು, ರಕ್ತವಾಸಾ - ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರಧಾರೀ, ಯೋಗೀ - ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಕಾಲದಹ -ಕಾಲನನ್ನು ಭಸ್ಮವಾಗಿಸುವವನು, ತ್ರಿಪುರಘ್ನ -ತ್ರಿಪುರರ ಸಂಹಾರಕರ್ತಾ, ಕಪಾಲೀ - ಕಪಾಲವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಗೂಢವ್ರತ - ಅವನ ವ್ರತವು ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಗುಪ್ತಮಂತ್ರ -ಗೋಪನೀಯ ಮಂತ್ರವುಳ್ಳವ, ಗಂಭೀರ - ಗಂಭೀರ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳವನು, ಭಾವಗೋಚರ - ಭಕ್ತರ ಭಾವನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪ್ರಕಟನಾಗುವವನು, ಅಣಿಮಾದಿಗುಣಾಧಾರ - ಅಣಿಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾನನು, ತ್ರಿಲೋಕೈಶ್ವರ್ಯದಾಯಕ - ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ವೀರ - ಬಲಶಾಲೀ, ವೀರಹಂತಾ - ಶತ್ರುವೀರರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು, ಘೋರ - ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಭಯಂಕರನು, ವಿರೂಪ - ವಿಕಟ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಮಾಂಸಲ - ದಷ್ಟ-ಪುಷ್ಟ ಶರೀರವುಳ್ಳ, ಪಟು - ನಿಪುಣ, ಮಹಾಮಾಂಸಾದ - ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫಲದ ತಿರುಳನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು, ಉನ್ಮತ್ತ - ಅಮಲು ಉಳ್ಳವನು, ಭೈರವ - ಕಾಲಭೈರವಸ್ವರೂಪೀ, ಮಹೇಶ್ವರ - ದೇವೇಶ್ವರರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ದ್ರಾವಣ - ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ವಿನಾಶ ಮಾಡುವವನು, ಲುಬ್ಧ - ಸ್ವಜನರ ಲೋಭಿ, ಲುಬ್ಧ - ಮಹಾ ವ್ಯಾಘ್ರಸ್ವರೂಪೀ, ಯಜ್ಞಸೂದನ - ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ವಿನಾಶಕನು, ಕೃತ್ತಿಕಾಸುತಯುಕ್ತ - ಕಾರ್ತಿಕಸ್ವಾಮಿ ಯಿಂದೊಡಗೂಡಿದವನು, ಉನ್ಮತ್ತ - ಉನ್ಮತ್ತನಂತೆ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಕೃತ್ತಿವಾಸಾ - ಗಜಾಸುರನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಉಟ್ಟವನು, ಗಜಕೃತ್ತಿಪರೀಧಾನ - ಆನೆಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊದ್ದುಕೊಳ್ಳುವವನು, ಕ್ಷುಬ್ಧ - ಭಕ್ತರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕ್ಷುಬ್ಧವಾಗುವವನು, ಭುಜಗಭೂಷಣ - ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಆಭೂಷಣವಾಗಿ ಧರಿಸುವವನು, ದತ್ತಾಲಂಬ - ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅವಲಂಬನ ಕೊಡುವವನು, ವೇತಾಳ - ವೇತಾಳಸ್ವರೂಪೀ, ಘೋರ -ಘೋರ, ಶಾಕಿನೀಪೂಜಿತ - ಶಾಕಿನಿಯರಿಂದ ಪೂಜಿತನು, ಅಘೋರ - ಅಘೋರ ಪಥದ ಪ್ರವರ್ತಕ, ಘೋರದೈತ್ಯಘ್ನ - ಭಯಂಕರ ದೈತ್ಯರ ಸಂಹಾರಕನು, ಘೋರಘೋಷ - ಭೀಷಣ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ವನಸ್ಪತಿ - ವನಸ್ಪತಿ ಸ್ವರೂಪನು, ಭಸ್ಮಾಂ - ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಬಳಿದುಕೊಳ್ಳುವವನು, ಜಟಿಲ - ಜಟಾಧಾರೀ, ಶುದ್ಧ - ಪರಮಪಾವನ, ಭೇರುಂಡಶತ ಸೇವಿತ - ನೂರಾರು ಭೇರುಂಡಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿತನು, ಭೂತೇಶ್ವರ - ಭೂತಗಳ ಅಧಿಪತಿಯು, ಭೂತನಾಥ - ಭೂತಗಣಗಳ ಸ್ವಾಮಿ, ಪಂಚಭೂತಾಶ್ರಿತ - ಪಂಚಭೂತಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ಖಗ - ಗಗನ ವಿಹಾರೀ, ಕ್ರೋಧಿತ - ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ನಿಷ್ಠುರ - ದುಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕಠೋರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವವನು, ಚಂಡ - ಪ್ರಚಂಡ ಪರಾಕ್ರಮಿ, ಚಂಡೀಶ - ಚಂಡೀಯ ಪ್ರಾಣನಾಥ, ಚಂಡಿಕಾಪ್ರಿಯ - ಚಂಡಿಕೆಯ ಪ್ರಿಯತಮ, ಚಂಡತುಂಡ - ಅತ್ಯಂತ ಕುಪಿತ ಮುಖವುಳ್ಳವನು, ಗರುತ್ಮಾನ್ - ಗರುಡ ಸ್ವರೂಪೀ, ನಿಸ್ತ್ರಿಂಶ - ಖಡ್ಗಸ್ವರೂಪೀ, ಶವಭೋಜನ - ಶವವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವವನು, ಲೇಲಿಹಾನ - ಕ್ರುದ್ಧನಾದಾಗ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ನೆಕ್ಕುವವನು, ಮಹಾರೌದ್ರ - ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರ, ಮೃತ್ಯು - ಮೃತ್ಯುಸ್ವರೂಪೀ, ಮೃತ್ಯೋರಗೋಚರ-ಮೃತ್ಯುವೂ ತಲುಪದೇ ಇರುವವನು, ಮೃತ್ಯೋರ್ಮೃತ್ಯು - ಮೃತ್ಯುವಿಗೂ ಕಾಲರೂಪೀ, ಮಹಾಸೇನ - ವಿಶಾಲ ಸೇನೆಯುಳ್ಳ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಸ್ವರೂಪೀ, ಶ್ಮಶಾನಾರಣ್ಯವಾಸೀ - ಶ್ಮಶಾನ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ರಾಗ - ಪ್ರೇಮಸ್ವರೂಪೀ, ವಿರಾಗ - ಆಸಕ್ತಿರಹಿತ, ರಾಗಾಂಧ - ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಉನ್ಮತ್ತನಾಗಿರುವವನು, ವೀತರಾಗ - ವೈರಾಗೀ, ಶತಾರ್ಚಿ - ತೇಜದ ಅಸಂಖ್ಯ ಕಿಡಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ಸತ್ತ್ವ - ಸತ್ತ್ವಗುಣರೂಪೀ, ರಜಃ - ರಜೋಗುಣರೂಪೀ, ತಮಃ - ತಮೋಗುಣರೂಪೀ, ಧರ್ಮ - ಧರ್ಮಸ್ವರೂಪೀ, ಅಧರ್ಮ - ಅಧರ್ಮರೂಪೀ, ವಾಸವಾನುಜ - ಇಂದ್ರನ ತಮ್ಮ ಉಪೇಂದ್ರಸ್ವರೂಪೀ, ಸತ್ಯ - ಸತ್ಯರೂಪೀ, ಅಸತ್ಯ - ಸತ್ಯದಿಂದಲೂ ಅತೀತನು, ಸದ್ರೂಪ - ಉತ್ತಮರೂಪವುಳ್ಳವನು, ಅಸದ್ರೂಪ - ಬೀಭತ್ಸ ರೂಪಧಾರೀ, ಅಹೇತುಕ - ಹೇತು ರಹಿತ, ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ - ಅರ್ಧಪುರುಷ ಅರ್ಧನಾರಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಭಾನು - ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪೀ, ಭಾನುಕೋಟಿಶತಪ್ರಭ - ಕೋಟಿಶತ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳವನು, ಯಜ್ಞ - ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪೀ, ಯಜ್ಞಪತಿ - ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ, ರುದ್ರ - ಸಂಹಾರಕರ್ತಾ, ಈಶಾನ -ಈಶ್ವರ, ವರದ -ವರದಾತಾ, ಶಿವ - ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವರೂಪೀ. ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಹೀಗೆ 108 ಮೂರ್ತಿಗಳ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆ ದಾನವನು ಮಹಾಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನು.*

* ಮಹಾದೇವಂ ವಿರೂಪಾಕ್ಷಂ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತ ಶೇಖರಮ್ ಅಮೃತಂ ಶಾಶ್ವತಂ ಸ್ಥಾಣುಂ ನೀಲಕಂಠಂ ಪಿನಾಕಿನಮ್॥ವೃಷಭಾಕ್ಷಂ ಮಹಾಜ್ಞೇಯಂ ಪುರುಷಂ ಸರ್ವಕಾಮದಮ್ ಕಾಮಾರಿಂ ಕಾಮದಹನಂ ಕಾಮರೂಪಂ ಕಪರ್ದಿನಮ್ ॥ ವಿರೂಪಂ ಗಿರಿಶಂ ಭೀಮಂ ಸೃಕ್ಕಿಣಂ ರಕ್ತವಾಸಸಮ್ ಯೋಗಿನಂ ಕಾಲದಹನಂ ತ್ರಿಪುರಘ್ನಂ ಕಪಾಲಿನಮ್ ॥ ಗೂಢ ವ್ರತಂ ಗುಪ್ತಮಂತ್ರಂ ಗಂಭೀರಂ ಭಾವಗೋಚರಮ್ ಅಣಿಮಾದಿಗುಣಾಧಾರಂ ತ್ರಿಲೋಕೈಶ್ವರ್ಯದಾಯಕಮ್ ॥ ವೀರಂ ವೀರಹಣಂ ಘೋರಂ ವಿರೂಪಂ ಮಾಂಸಲಂ ಪಟುಮ್ ಮಹಾಮಾಂಸಾದಮುನ್ಮತ್ತಂ ಭೈರವಂ ವೈ ಮಹೇಶ್ವರಮ್ ॥ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದ್ರಾವಣಂ ಲುಬ್ಧಂ ಲುಬ್ಧಕಂ ಯಜ್ಞಸೂದನಮ್ ಕೃತ್ತಿಕಾನಾಂ ಸುತೈರ್ಯುಕ್ತಮುನ್ಮತ್ತಂ ಕೃತ್ತಿವಾಸಸಮ್ ॥ ಗಜಕೃತ್ತಿಪರೀಧಾನಂ ಕ್ಷುಬ್ಧಂ ಭುಜಗಭೂಷಣಮ್ ದತ್ತಾಲಂಬಂ ಚ ವೇತಾಲಂ ಘೋರಂ ಶಾಕಿನಿಪೂಜಿತಮ್ ॥ ಅಘೋರಂ ಘೋರದೈತ್ಯಘ್ನಂ ಘೋರಘೋಷಂ ವನಸ್ಪತಿಮ್ ಭಸ್ಮಾಗಂ ಜಟಿಲಂ ಶುದ್ಧಂ ಭೇರುಂಡಶತ ಸೇವಿತಮ್ ॥ ಭೂತೇಶ್ವರಂ ಭೂತನಾಥಂ ಪಂಚಭೂತಾಶ್ರಿತಂ ಖಗಮ್ ಕ್ರೋಧಿತಂ ನಿಷ್ಠುರಂ ಚಡಂ ಚಂಡೀಶಂ ಚಂಡಿಕಾಪ್ರಿಯಮ್ ॥ ಚಂಡತುಂಡಂ ಗರುತ್ಮಂತಂ ನಿಸಿಂಶಂ ಶವಭೋಜನಮ್ ಲೇಲಿಹಾನಂ ಮಹಾರೌದ್ರಂ ಮೃತ್ಯುಂ ಮೃತ್ಯೋರಗೋಚರಮ್ ॥ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಮಹಾಸೇನಂ ಶ್ಮಶಾನಾರಣ್ಯವಾಸಿನಮ್ ರಾಗಂ ವಿರಾಗಂ ರಾಗಾಂಧಂ ವೀತರಾಗಂ ಶತಾರ್ಚಿಷಮ್ ॥ ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮೋಧರ್ಮಮಧರ್ಮಂ ವಾಸವಾನುಜಮ್ ಸತ್ಯಂ ತ್ವಸತ್ಯಂ ಸದ್ರೂಪಮಸದ್ರೂಪ ಮಹೇತುಕಮ್ ॥ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರಂ ಭಾನುಂ ಭಾನುಕೋಟಿಶತಪ್ರಭಮ್ ಯಜ್ಞಂ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ರುದ್ರಮೀಶಾನಂ ವರದಂ ಶಿವಮ್ ॥ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತಂ ಹ್ಯೇತನ್ಮೂರ್ತೀನಾಂ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ಶಿವಸ್ಯ ದಾನವೋ ಧ್ಯಾಯನ್ ಮುಕ್ತಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಹಾಭಯಾತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಯುದ್ಧಖಂಡ 49/5-18)

ಆಗ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಜಟಾಧಾರಿ ಶಂಕರನು ಅವನನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಅವನನ್ನು ತ್ರಿಶೂಲದ ತುದಿಯಿಂದ ಇಳಿಸಿ, ದಿವ್ಯ ಅಮೃತ ವರ್ಷಾದಿಂದ ಅಭಿಷಿಕ್ತಗೊಳಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವನು ಮಾಡಿದೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಾಪೂರ್ವಕ ವರ್ಣಿಸಿ ಆ ಮಹಾದೈತ್ಯ ಅಂಧಕನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಎಲೈ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ, ನಿಯಮ, ಶೌರ್ಯ, ಧೈರ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಸುವ್ರತನೇ! ಈಗ ನೀನು ಯಾವುದಾದರೂ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೋ. ದೈತ್ಯರ ರಾಜಾಧಿರಾಜನೇ! ನೀನು ನಿರಂತರ ನನ್ನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿರುವೆ. ಇದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಮಷಗಳು ತೊಳೆದುಹೋದುವು. ಹಾಗೂ ಈಗ ನೀನು ವರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿರುವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಮುಂದಾಗಿರುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ, ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ತಿನ್ನದೆ - ಕುಡಿಯದೆ ಪ್ರಾಣಧಾರಣೆಮಾಡಿ ಇದ್ದು ಗಳಿಸಿದ ಪುಣ್ಯದ ಫಲಸ್ವರೂಪ ನಿನಗೆ ಸುಖವು ಸಿಗಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಅಂಧಕನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಮಂಡಿಯೂರಿ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ನಡುಗುತ್ತಾ ಭಗವಾನ್ ಉಮಾಪತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಅಂಧಕನು ಹೇಳಿದನು — ಭಗವಂತನೇ! ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ನಾನು ಮೊದಲು ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಗದ್ಗದ ವಾಣಿಯಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ದೀನ, ಹೀನ, ನೀಚಾತಿ ನೀಚನೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಮೂರ್ಖತೆಯಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಂದಿತವಾದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿರುವೆನು. ಪ್ರಭೋ! ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೆ ಮರೆತು ಬಿಡು. ಮಹಾದೇವನೇ! ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷುದ್ರ ಮತ್ತು ದುಃಖಿಯಾಗಿರುವೆನು. ನಾನು ಕಾಮದೋಷವಶದಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇರಿಸಿದ ದೂಷಿತ ಭಾವನೆಯನ್ನೂ ನೀನು ಕ್ಷಮಿಸಿಬಿಡು. ನೀನಾದರೋ ತನ್ನ ಕೃಪಣ, ದುಃಖಿ, ದೀನ ಭಕ್ತನಮೇಲೆ ಸದಾ ವಿಶೇಷ ದಯೆ ಮಾಡುವವನು. ನಾನೂ ಅಂತೆಯೇ ಓರ್ವ ದೀನ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವೆನು ಹಾಗೂ ನಿನಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವೆನು. ನೋಡು, ನಾನು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಅಂಜಲೀಬದ್ಧನಾಗಿರುವೆನು. ಈಗ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಈ ಜಗಜ್ಜನನೀ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯೂ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಲಿ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನ್ನನ್ನು ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಲೀ. ಚಂದ್ರಶೇಖರನೇ! ಎಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಭಯಂಕರ ಕ್ರೋಧ! ಎಲ್ಲಿ ತುಚ್ಛ ದೈತ್ಯನಾದ ನಾನು! ಚಂದ್ರಮೌಳಿಯೇ! ನಾನು ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಅದನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರೆನು. ಶಂಭುವೇ! ಪರಮ ಉದಾರನಾದ ನೀನೆಲ್ಲಿ? ಮುದಿತನ, ಮೃತ್ಯು ಹಾಗೂ ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಾದಿ ದೋಷಗಳಿಗೆ ವಶನಾದ ನಾನೆಲ್ಲಿ? (ಅರ್ಥಾತ್ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಯಾವ ತುಲನೆ ಇದೆ?) ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಯುದ್ಧಕಲಾನಿಪುಣ ಮಹಾಬಲಿ ವೀರ ಪುತ್ರರು ನನ್ನ ದೈನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಇನ್ನು ಕ್ರೋಧಿತರಾಗಬಾರದು. ತುಷಾರ, ಹಾರ, ಚಂದ್ರಕಿರಣ, ಶಂಖ, ಕುಂದಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಂತೆ ವರ್ಣವುಳ್ಳ ಶಿವನೇ! ನಾನು ಈ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಹಿರಿತನದ ಗೌರವದಿಂದ ನಿತ್ಯವೂ ಮಾತೃದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವೆನು. ನಾನು ಸದಾ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವೆನು. ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ನನ್ನ ವೈರವು ದೂರವಾಗಲೀ, ನಾನು ಶಾಂತಚಿತ್ತನಾಗಿ ಯೋಗ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ನಿನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವೆನು. ಮಹೇಶನೇ! ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಈ ವಿರೋಧೀ ದಾನವಭಾವವನ್ನು ನಾನು ಪುನಃ ಎಂದೂ ಸ್ಮರಿಸದಂತೆ ಉತ್ತಮ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಸತ್ತಮ! ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಆ ದೈತ್ಯರಾಜನು ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ತ್ರಿನಯನ ಶಂಕರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಮಾಡುತ್ತಾ ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಆಗ ರುದ್ರನು ಅವನೆಡೆಗೆ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬೀರಿದನು. ಅವನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯು ಬೀಳುತ್ತಲೇ ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಾಂತ ಹಾಗೂ ಅದ್ಭುತ ಜನ್ಮದ ಸ್ಮರಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅದರ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಆತನ ಮನೋರಥವು ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿ (ಉಮಾ-ಮಹೇಶ್ವರ)ಯರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಕೃತಕೃತ್ಯ ನಾದನು. ಆಗ ಪಾರ್ವತಿಯು ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಶಂಕರನು ಅವನ ಶಿವರವನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಿ ಮುದ್ದಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಚಂದ್ರಶೇಖರನಿಂದ ಅಂಧಕನು ತನ್ನ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಮುನಿಯೇ! ಮಹಾದೇವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅಂಧಕನಿಗೆ ಪರಮಸುಖ ಪ್ರದವಾದ ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತೆಂಬ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಈ ಮಂತ್ರವು ಮೃತ್ಯುವಿನ ವಿನಾಶಕವೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಮನೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಜಪಿಸಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 47-49)

ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು, ಅಷ್ಟಮೂರ್ತ್ಯಷ್ಟಕ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದು, ಶಿವನು ಒಲಿದು ಅವನಿಗೆ ಮೃತಸಂಜೀವನೀ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಮುನಿವರ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಶಿವನಿಂದ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಎಂಬ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಪ್ರಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಪರಾವಿದ್ಯೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ಕೇಳು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಭೃಗುನಂದನನು ವಾರಣಾಸೀಪುರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವಿಶ್ವನಾಥನನ್ನು, ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು. ವೇದವ್ಯಾಸರೇ! ಆಗ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅದರ ಮುಂದುಗಡೆಯೇ ಒಂದು ಪರಮ ರಮಣೀಯ ಕಲ್ಯಾಣಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಆ ದೇವೇಶ್ವರನಿಗೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷಬಾರಿ ದೊನ್ನೆತುಂಬಾ ಪಂಚಾಮೃತದಿಂದ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಸುಗಂಧಿತ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದನು. ಬಳಿಕ ಒಂದು ಸಾವಿರಬಾರಿ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಚಂದನ, ಯಕ್ಷಕರ್ದಮ* ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಿತ ಅಂಗಲೇಪವನ್ನು ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಿದರು. ಅನಂತರ ಸಾವಧಾನವಾಗಿ ಪರಮ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ರಾಜಚಂಪಕ, ಧತ್ತೂರ, ಕಣಗಿಲೆ, ಕಮಲ, ಮಾಲತಿ, ಕರ್ಣಿಕಾರ, ಕದಂಬ, ಅಶೋಕ, ಉತ್ಪಲ, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಶತಪತ್ರಪುಷ್ಪ, ಸಿಂಧುವಾರ, ಮುತ್ತುಗ, ಬಂಧೂಕಪುಷ್ಪ, ಪುನ್ನಾಗ, ನಾಗಕೇಸರ, ಕೇಸರ, ನವಮಲ್ಲಿಕಾ, ರಕ್ತದಳ, ಕುಂದ, ಮುಚುಕುಂದ, ಮಂದಾರ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರ, ಮರಗ, ವೃಕ (ಧೂಪ), ದವನ, ಅತ್ಯಂತಸುಂದರ ಆಮ್ರಪಲ್ಲವ, ತುಲಸೀ, ಬೃಹತ್ಪತ್ರೀ, ಕುಶಾಂಕು, ನಂದಾವರ್ತ, ಅಗಸ್ತ್ಯ , ತಾಳೆ, ದೇವದಾರು, ದುರ್ವಾಂಕುರ, ಕುರಂಟಕ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಷ್ಪ-ಪತ್ರಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಿದರು. ಅನೇಕ ಉಪಹಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ಶಿವಲಿಂಗದ ಮುಂದೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ಶಿವಸಹಸ್ರನಾಮ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಐದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಾನಾ ವಿಧದಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಆದರೂ ಅವರಿಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತಾದರೂ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಉದ್ಯುಕ್ತನಾಗದಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಇನ್ನೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ಸಹ ಹಾಗೂ ಘೋರ ನಿಯಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಆಗ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಹಿತ ಮನಸ್ಸಿನ ಅತ್ಯಂತ ಚಂಚಲತಾ ಮಹಾದೋಷವನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ಭಾವರೂಪೀ ಜಲದಿಂದ ತೊಳೆದುಬಿಟ್ಟರು. ಹೀಗೆ ಚಿತ್ತರತ್ನವನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪಿನಾಕಧಾರೀ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಧೂಮಕಣಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದರು. ಹೀಗೆ ದೃಢಚಿತ್ತದಿಂದ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಮತ್ತೆ ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆ ಪಾರ್ವತಿಯ ಸ್ವಾಮಿ, ಸಾವಿರಾರು ಸೂರ್ಯರಿಂದಲೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಅಂಗಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಶಂಕರನು ಆ ಲಿಂಗದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಶುಕ್ರನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

* ಇದೊಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಅಂಗಲೇಪ, ಅದನ್ನು ಕರ್ಪೂರ, ಅಗರು, ಕಸ್ತೂರೀ, ಕಂಕೋಲಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮಹಾನುಭಾವನಾದ ಭೃಗುನಂದನನೇ! ನೀನು ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಧಿಯಾಗಿರುವೆ. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಈ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಭಾರ್ಗವನೇ! ನೀನು ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ಬೇಡಿ ಕೋ. ನಾನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಗೊಳಿಸುವೆನು. ಈಗ ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡುವೆನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶಂಭುವಿನ ಈ ಪರಮ ಸುಖದಾಯಕ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಆನಂದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು. ಆ ಕಮಲನಯನ ದ್ವಿಜವರ ಶುಕ್ರನ ಶರೀರವು ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಪುಳಕಿತವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಶಂಭುವಿನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಆಗ ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ಅರಳಿದವು. ಮತ್ತೆ ಅವರು ಶಿರದಮೇಲೆ ಅಂಜಲಿಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಧಾರೀ* ವರದಾಯಕ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸ ತೊಡಗಿದರು.

* ಪೃಥಿವಿ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಯಜಮಾನ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಿತ ಶರ್ವ, ಭವ, ರುದ್ರ, ಉಗ್ರ, ಭೀಮ, ಪಶುಪತಿ, ಮಹಾದೇವ ಹಾಗೂ ಈಶಾನ ಇವು ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ.

ಭಾರ್ಗವನು ಹೇಳಿದನು — ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪೀ ಭಗವಂತನೇ! ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾಗುವೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಹೊಡೆದೋಡಿಸಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಅಸುರರ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ನಷ್ಟವಾಗಿಸಿ ಬಿಡುವೆ. ಜಗದೀಶ್ವರನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಘೋರ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಚಂದ್ರಸ್ವರೂಪೀ ಶಂಕರನೇ! ನೀನು ಅಮೃತದ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನು ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೇತ್ರನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲೆಯಿಲ್ಲದ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಹರಡುವೆ. ಅವರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅಂಧಕಾರವು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯೇ! ನೀನು ಪಾವನಪಥ - ಯೋಗ ಮಾರ್ಗದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವವರಿಗೆ ಸದಾ ಗತಿ ಮತ್ತು ಉಪಾಸ್ಯ ದೇವನಾಗಿರುವೆ. ಭುವನ ಜೀವನನೇ! ನೀನಲ್ಲದೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರು ತಾನೇ ಜೀವಿಸಿ ಇರಬಲ್ಲರು? ಸರ್ಪಕುಲ ಸಂತೋಷದಾತನೇ! ನೀನು ನಿಶ್ಚಲ ವಾಯುರೂಪದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವವನು, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ವಿಶ್ವದ ಏಕಮಾತ್ರ ಪಾವನಕರ್ತನೇ! ನೀನು ಶರಣಾಗತರಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಏಕಮಾತ್ರ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವೆ. ಪಾವಕನು ನಿನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವನು. ನೀನಲ್ಲದೆ ಮೃತರ ವಾಸ್ತವಿಕ ದಿವ್ಯ ಕಾರ್ಯವಾದ ದಾಹವೇ ಆದಿ ಆಗಲಾರದು. ಜಗತ್ತಿನ ಅಂತರಾತ್ಮನೇ! ನೀನು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ದಾತೃನೂ, ಜಗತ್ಸ್ವರೂಪನೂ, ಹೆಜ್ಜೆ-ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನೂ ಆಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಶಿರವನ್ನು ಚಾಚುವೆನು. ಜಲಸ್ವರೂಪೀ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಜಗತ್ತಿನ ಪವಿತ್ರ ಕರ್ತೃನೂ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರ ಸುಂದರ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುವವನಾಗಿರುವೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನೇ! ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವುದರಿಂದ ನೀನು ವಿಶ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮಲ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಆಕಾಶಸ್ವರೂಪೀ ಈಶ್ವರನೇ! ನಿನ್ನಿಂದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾರಣ ಈ ವಿಶ್ವವು ಒಳಗೆ-ಹೊರಗೆ ವಿಕಸಿತವಾಗಿ ಸದಾ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಶ್ವಾಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ ಇದರ ಪರಂಪರೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನಿಂದ ಇದು ಸಂಕುಚಿತವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದಯಾಳು ಭಗವಂತನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ನತಮಸ್ತಕ ನಾಗಿರುವೆನು. ವಿಶ್ವಂಭರಾತ್ಮಕನೇ! ನೀನೇ ಈ ವಿಶ್ವದ ಭರಣ-ಪೋಷಣ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ. ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯೇ! ನೀನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯಾರು ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಿರುವನು? ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಶ್ವನಾಥನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಅಜ್ಞಾನರೂಪೀ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸು, ನಾಗಭೂಷಣನೇ! ನೀನು ಸ್ತವನೀಯ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿರುವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಾತ್ಪರ ಪ್ರಭುವಾದ ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪೀ ಶಂಕರನೇ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪ್ತನೂ ಆಗಿರುವೆ. ನಾನು ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ನಿನ್ನವನಾಗಿರುವೆನು. ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಈ ರೂಪ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಈ ಚರಾಚರ ವಿಶ್ವವು ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಸದಾ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಮುಕ್ತಪುರುಷರ ಬಂಧುವೇ ನೀನು ವಿಶ್ವದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ವರೂಪನೂ, ಪ್ರಣತಜನರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯೋಗ-ಕ್ಷೇಮದ ನಿರ್ವಾಹ ಮಾಡುವವನೂ, ಪರಮಾರ್ಥಸ್ವರೂಪನೂ ಆಗಿರುವೆ. ನೀನು ಈ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ನನ್ನ ವಂದನೆಗಳು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿವರ್ಯನೆ! ಭೃಗುನಂದನ ಶುಕ್ರನು ಈ ಪ್ರಕಾರ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತ್ಯಷ್ಟಕ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಸ್ತಕವನ್ನು ಚಾಚಿ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವೀ ಭಾರ್ಗವನು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಶಿವನು ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಆ ದ್ವಿಜವರನನ್ನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸಿಕೊಂಡು, ಪರಮ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಗಂಭೀರ ಹಾಗೂ ಮಧುರ ವಾಣಿಯಿಂದ ನುಡಿದನು. ಆಗ ಶಂಕರನ ದಂತಪಂಕ್ತಿಯ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ದಶದಿಕ್ಕುಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾದುವು.

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು — ವಿಪ್ರವರ ಕವಿಯೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಪಾವನ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವೆ. ಅಯ್ಯಾ! ನಿನ್ನ ಈ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ಉತ್ತಮ ಆಚರಣೆಯಿಂದ, ಲಿಂಗಸ್ಥಾಪನ ಜನ್ಯ ಪುಣ್ಯದಿಂದ, ಲಿಂಗದ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಚಿತ್ತದ ಉಪಹಾರ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಪವಿತ್ರ ಅಟಲ ಭಾವದಿಂದ, ಅವಿಮುಕ್ತ ಮಹಾಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಪಾವನ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪುತ್ರರೂಪದಿಂದ ನೋಡುವೆನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಕೊಡದಿರುವುದು ನನ್ನ ಬಳಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ನೀನು ನಿನ್ನ ಇದೇ ಶರೀರದಿಂದ ನನ್ನ ಉದರಗಹ್ವರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವೆ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇಂದ್ರಿಯ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೊರ ಬಂದು ಪುತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡುವೆ. ಮಹಾಶುಚಿಯೇ! ನನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮೃತಸಂಜೀವನೀ ಎಂಬ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಾನೇ ನನ್ನ ಮಹಾತಪೋಬಲದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವೆನು. ಆ ಮಹಾಮಂತ್ರರೂಪೀ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಇಂದು ನಾನು ನಿನಗೆ ಕರುಣಿಸುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನು ಪವಿತ್ರ ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಧಿಯಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವ ಯೋಗ್ಯತೆಯು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ನೀನು ನಿಯಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಯಾರ-ಯಾರ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ವಿದ್ಯೇಶ್ವರನ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವೆಯೋ, ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಜೀವಿತರಾಗುವರು, ಇದು ಸರ್ವಥಾ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಾಂತಿಯುಕ್ತ ತಾರೆಯರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾಗುವೆ. ನಿನ್ನ ತೇಜವು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ತೇಜವನ್ನೂ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಬಲ್ಲದು. ನಿನ್ನನ್ನು ಗ್ರಹರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯುವರು. ಸ್ತ್ರೀ ಅಥವಾ ಪುರುಷನು ನೀನು ಸಮ್ಮುಖನಾಗಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವವನ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿನ್ನ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುವವು. ಸುವ್ರತನೇ! ನೀನು ಉದಯವಾದಾಗಲೇ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ವಿವಾಹಾದಿ ಮಂಗಲಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುವವು. ಎಲ್ಲ ನಂದಾ (ಪಾಡ್ಯ, ಷಷ್ಠಿ, ಏಕಾದಶಿ) ತಿಥಿಗಳು ನಿನ್ನ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಶುಭವಾಗುವವು. ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರು ವೀರ್ಯಸಂಪನ್ನ ಹಾಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂತಾನವುಳ್ಳವರಾಗುವರು. ನೀನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಈ ಶಿವಲಿಂಗವು ‘ಶುಕ್ರೇಶ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತ ವಾಗುವುದು. ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುವವನಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು. ವರ್ಷವಿಡೀ ನಕ್ತವ್ರತಪರಾಯಣರಾಗಿ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು ಶುಕ್ರಕೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಾದಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಶುಕ್ರೇಶನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುವವರಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವ ಫಲವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಶ್ರವಣಿಸು. ಆ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ವೀರ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವುದು. ಅವರ ವೀರ್ಯ ಎಂದೂ ನಿಷ್ಫಲವಾಗಲಾರದು. ಅವರು ಪುತ್ರವಂತರಾಗಿ, ಪುರುಷತ್ವದ ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾಗುವರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳಷ್ಟು ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದು, ಸುಖಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುವರು. ಹೀಗೆ ವರಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿ ಮಹಾದೇವನು ಅದೇ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡನು. ಆಗ ಭೃಗುನಂದನ ಶುಕ್ರನೂ ಕೂಡ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ವ್ಯಾಸರೇ! ಹೀಗೆ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಎಂಬ ವಿದ್ಯೆಯು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತೆಂಬ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವೆ?

(ಅಧ್ಯಾಯ 50)

ಬಾಣಾಸುರನ ತಪಸ್ಸು, ಶಿವನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ವರ ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಉಷೆಯು ರಾತ್ರೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಅನಿರುದ್ಧನೊಂದಿಗೆ ಮಿಲನ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಶೋಣಿತಪುರವನ್ನು ಮುತ್ತುವುದು, ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಕೇಶವನ ಘೋರ ಯುದ್ಧ

ವ್ಯಾಸರು ಕೇಳಿದರು — ಸರ್ವಜ್ಞರಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ತಾವು ಅನುಗ್ರಹಮಾಡಿ ಶಂಕರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಓತಪ್ರೋತವಾದ ಅದ್ಭುತ, ಸುಂದರ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ತಿಳಿಸಿದಿರಿ. ಇನ್ನು ಶಶಿಮೌಳಿಯು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಬಾಣಾಸುರನನ್ನು ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದ ಉತ್ತಮ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳುವ ಇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಂಭುವು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಬಾಣಾಸುರನಿಗೆ ಗಣನಾಯಕ ನನ್ನಾಗಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಶ್ರವಣಿಸು. ಇದೇ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪ್ರಭು ಶಂಕರನು ಬಾಣಾಸುರನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಮಾಡಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮ ಮಾಡಿದ ಸುಂದರ ಚರಿತ್ರವೂ ಬರುವುದು. ವ್ಯಾಸರೇ! ದಕ್ಷಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಹದಿಮೂರು ಕನ್ಯೆಯರು ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಯ ಪತ್ನಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಪತಿವ್ರತೆಯರೂ, ಸುಶೀಲೆಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ದಿತಿಯು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಮಕ್ಕಳು ದೈತ್ಯರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು. ಇತರ ಪತ್ನಿಯರಿಂದಲೂ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಚರಾಚರಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪುತ್ರರೂಪದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ಜೇಷ್ಠ ಪತ್ನೀ ದಿತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಬಲಿ ಪುತ್ರರುದಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಜೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ತಮ್ಮನ ಹೆಸರು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನೆಂದಿತ್ತು. ದೈತ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿಗೆ ಹ್ಲಾದ, ಅನುಹ್ಲಾದ, ಸಂಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಾದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನೂ, ಮಹಾವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಯಾವ ದೈತ್ಯನೂ ಸಮರ್ಥ ನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಪುತ್ರ ವಿರೋಚನನು ದಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ವಿಪ್ರರೂಪದಿಂದ ಯಾಚನೆ ಮಾಡಿದ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ತನ್ನ ಶಿರವನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಬಲಿಯು ಪುತ್ರನಾದನು. ಇವನು ಮಹಾದಾನೀ ಮತ್ತು ಶಿವಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಇವನು ವಾಮನರೂಪಧಾರೀ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಇಡೀ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದ್ದನು. ಬಲಿಗೆ ಔರಸ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಬಾಣನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನು ಶಿವಭಕ್ತನೂ, ಗೌರವಾನ್ವಿತನೂ, ಉದಾರನೂ, ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ, ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞನೂ, ಸಾವಿರಾರು ದಾನ ಮಾಡುವವನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಆ ಅಸುರರಾಜನು ಹಿಂದೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲೋಕಪಾಲಕರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಗೆದ್ದು ಶೋಣಿತಪುರವನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲೆ ನೆಲೆಸಿ ರಾಜ್ಯವಾಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಶಂಕರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಆ ಶಿವಭಕ್ತ ಬಾಣಾಸುರನ ಕಿಂಕರರಂತಾದರು. ಅವನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಪ್ರಜೆಯೂ ದುಃಖಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಶತ್ರುಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುವ ದೇವತೆಗಳು, ಶತ್ರುತ್ವದಿಂದಲೇ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಆ ಮಹಾಸುರನು ತನ್ನ ಸಾವಿರ ತೋಳುಗಳಿಂದ ತಾಳವನ್ನು ತಟ್ಟುತ್ತಾ ತಾಂಡವನೃತ್ಯವನ್ನಾಡಿ ಮಹೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಅವನ ಆ ನೃತ್ಯದಿಂದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಕರನು ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಾದರೋ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯೂ, ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲನೂ, ಭಕ್ತವಾಂಛಾಕಲ್ಪತರುವೂ ಆಗಿಯೇ ಇರುವನು. ಅವನು ಬಲಿನಂದನ ಬಾಣಾಸುರನಲ್ಲಿ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.

ಮುನಿಯೇ! ಬಲಿನಂದನ ಮಹಾದೈತ್ಯ ಬಾಣನು ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ಪರಮ ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ, ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಕರನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಇಂತೆಂದನು.

ಬಾಣಾಸುರನು ಹೇಳಿದನು — ಪ್ರಭುವೇ! ನೀನು ನನ್ನ ರಕ್ಷಕನಾಗು ಹಾಗೂ ಪುತ್ರರು, ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ನಗರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿ ನನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಬೇಕು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಆ ಬಲಿಪುತ್ರ ಬಾಣನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಮುಕ್ತಿದಾತೃನಾದ ದುರಾರಾಧ್ಯ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಇಂತಹ ವರವನ್ನು ಬೇಡಿದನು. ಆಗ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲೀ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಭುವು ಅವನಿಗೆ ಆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಅಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದನು. ಒಮ್ಮೆ ಬಾಣಾಸುರನಿಗೆ ಭಾರೀ ಗರ್ವ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವನು ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದನು. ಪಾರ್ವತೀವಲ್ಲಭ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವನು ಎಂದು ಬಾಣಾಸುರನಿಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಅವನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ತಲೆಬಾಗಿ ಇಂತು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.

ಬಾಣಾಸುರನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಶಿರೋಮಣಿಯಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ನಾನು ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿರುವೆನು. ಈಗ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ದೇವಾ! ನೀನು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಸಾವಿರಭುಜಗಳು ಈಗ ಭಾರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಸರಿಸಮಾನವಾದ ಯೋಧನು ಇಷ್ಟರವರೆಗೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವೃಷಭಧ್ವಜನೇ! ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಪರ್ವತದಂತಹ ಸಾವಿರ ಭುಜಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ನಾನು ನನ್ನ ಈ ಪರಿಪುಷ್ಟ ಭುಜಗಳ ತುರಿಕೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ನಗರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ದಿಗ್ಗಜರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದೆನು. ಆದರೆ ಅವೂ ಭಯಗೊಂಡು ಓಡಿಹೋದರು. ನಾನು ಯಮನನ್ನು ಯೋದ್ಧಾ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮಹಾನ್ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲು, ವರುಣನನ್ನು ಪಶುಪಾಲಕ ಗೋಪಾಲ, ಕುಬೇರನನ್ನು ಗಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, ನಿರ್ಋತಿಯನ್ನು ಸೈರಂಧ್ರಿಯಾಗಿ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಗೆದ್ದು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಕಪ್ಪ ಕೊಡುವಂತೆ ನೇಮಿಸಿರುವೆನು. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಈಗ ನನಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಂದೋ ನನ್ನ ಭುಜಗಳು ಶತ್ರುಗಳ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಜರ್ಜರಿತವಾಗಿ ಬಿದ್ದುಹೋಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲವೇ ಸಾವಿರಾರು ರೀತಿಯಿಂದ ಶತ್ರುಗಳ ಭುಜಗಳು ಕಳಚಿ ಬೀಳಬೇಕು, ಇಂತಹ ಸಮರವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಬೇಕು. ಇದೇ ನನ್ನ ಅಭಿಲಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಕೃಪೆಮಾಡಬೇಕು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭಕ್ತಬಾಧಾ ಪರಿಹಾರಕನೂ, ಮಹಾಮನ್ಯು ಸ್ವರೂಪನೂ ಆದ ರುದ್ರನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿಟ್ಟು ಬಂತು. ಆಗ ಅವನು ಭಯಂಕರ ಅಟ್ಟಹಾಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ಎಲವೋ ಅಭಿಮಾನಿಯೇ! ಸಂಪೂರ್ಣ ದೈತ್ಯಕುಲದಲ್ಲಿ ನೀಚನಾದವನೇ! ನಿನಗೆ ಸರ್ವಥಾ ಧಿಕ್ಕಾರ! ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ! ನೀನು ಬಲಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದು ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಹೀಗೆ ಆಡುವುದು ಉಚಿತವಲ್ಲ. ಈಗ ನಿನ್ನ ದರ್ಪವು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗುವುದು. ನಿನಗೆ ಬೇಗನೇ ನನಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠನೊಡನೆ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಮಹಾನ್ ಭೀಷಣ ಯುದ್ಧವು ಒದಗುವುದು. ಆ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಈ ಪರ್ವತದಂತಹ ಭುಜಗಳು ಉರಿಯುವ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಂತೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಛಿನ್ನ-ಭಿನ್ನವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುವವು. ದುಷ್ಟನೇ! ನಿನ್ನ ಆಯುಧಾಗಾರದ ಮೇಲೆ ಹಾರಾಡುತ್ತಿರುವ ಮನುಷ್ಯನ ಶಿರವುಳ್ಳ ಮಯೂರಧ್ವಜವು ವಾಯುವಿನ ಭಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮುರಿದುಬಿದ್ದಾಗ, ಆ ಮಹಾನ್ ಯುದ್ಧವು ಒದಗಿ ಬಂತೆಂದು ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆಗ ನೀನು ಘೋರ ಸಂಗ್ರಾಮವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದು. ಈಗ ನೀನು ನಿನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ಮರಳಿಹೋಗು. ಇದರಲ್ಲೇ ನಿನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣವಿದೆ. ದುರ್ಮತಿಯೇ! ಅಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾತಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಗರ್ವಹಾರೀ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಸುಮ್ಮನಾದನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಾಣಾಸುರನು ದಿವ್ಯ ಪುಷ್ಪಗಳ ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ಬೊಗಸೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ರುದ್ರನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಆ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ಮರಳಿದನು. ಅನಂತರ ಯಾವಾಗಲೋ ದೈವವಶದಿಂದ ಅವನ ಧ್ವಜವು ತನ್ನಿಂದ ತಾನೇ ಮುರಿದು ಬಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಬಾಣಾಸುರನು ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಯಾವ ಯುದ್ಧ ಪ್ರೇಮಿಯು ಯಾವ ದೇಶದಿಂದ ಬರುವನು? ಅವನು ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತ ವಿದ್ವಾನ್ ಆಗಿರಬಹುದು. ನನ್ನ ಸಾವಿರ ಭುಜಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಗೆಯಂತೆ ಕತ್ತರಿಸಿಬಿಡುವನು ಮತ್ತು ನಾನೂ ಸಹ ನನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹರಿತವಾದ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸುವೆನು ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಂಕರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಆ ಸಮಯವು ಬಂದೊದಗಿತು. ಒಂದು ದಿನ ಬಾಣಾಸುರನ ಕನ್ಯೆ ಉಷೆಯು ವೈಶಾಖ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಧವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಮಾಂಗಲಿಕ ಶೃಂಗಾರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗುಪ್ತ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಳು. ಆಗಲೇ ಅವಳು ಸ್ತ್ರೀಭಾವಕ್ಕೆ ವಶಳಾದಳು. ಆಗ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಷೆಯ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಗ ಅನಿರುದ್ಧನ ಮಿಲನವಾಯಿತು. ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಾಗ ಆಕೆಯು ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡು ತನ್ನ ಸಖಿಯಾದ ಚಿತ್ರಲೇಖೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಪುರುಷನನ್ನು ತಂದು ಕೊಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಳು.

ಆಗ ಚಿತ್ರಲೇಖೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ದೇವಿ! ನೀನು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ತಾನೇ ತಂದು ಕೊಡಬಲ್ಲೇ? ನಾನು ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯೆ. ಅವಳು ಹೇಳಿದಾಗ ದೈತ್ಯಕನ್ಯೆ ಉಷೆಯು ಪ್ರೇಮಾಂಧಳಾಗಿ ಸಾಯಲು ಸಿದ್ಧಳಾದಾಗ ಆ ಸಖಿಯು ಅವಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದಳು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಕುಂಭಾಡನ ಪುತ್ರಿ ಚಿತ್ರಲೇಖೆಯು ಬಹಳ ಬುದ್ಧಿವಂತಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಬಾಣತನಯಾ ಉಷೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಇಂತೆಂದಳು.

ಚಿತ್ರಲೇಖೆಯು ನುಡಿದಳು — ಸಖಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ಪುರುಷನಾರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಲ. ಅವನು ಮೂರುಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ನಾನು ಅವನನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟು ನಿನ್ನ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವೆನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಚಿತ್ರಲೇಖೆಯು ಬಟ್ಟೆಯಮೇಲೆ ದೇವತೆಗಳ, ದೈತ್ಯರ, ದಾನವರ, ಗಂಧರ್ವರ, ಸಿದ್ಧರ, ನಾಗರ, ಯಕ್ಷರ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದಳು. ಅದರಲ್ಲಿ ವೃಷ್ಣಿವಂಶೀಯರ ಪ್ರಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಆಕೆಯು ಶೂರಸೇನ, ವಸುದೇವ, ಬಲರಾಮ, ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದಳು. ಮತ್ತೆ ಆಕೆಯು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಂದನ ಅನಿರುದ್ಧನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದಾಗ, ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಉಷೆಯು ನಾಚಿಕೊಂಡಳು. ಆಕೆಯ ತಲೆಯು ತಗ್ಗಿತು, ಹೃದಯ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಯಿತು.

ಉಷೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ‘ಸಖಿಯೇ! ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪುರುಷನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಬೇಗನೇ ನನ್ನ ಚಿತ್ತರೂಪೀ ರತ್ನವನ್ನು ಕದ್ದಿರುವನು, ಅನಂತರ ಉಷೆಯ ಒತ್ತಾಯದಂತೆ ಚಿತ್ರಲೇಖೆಯು ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಮೂರನೆಯ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದಳು. ಆಕೆಯು ದಿವ್ಯ ಯೋಗಿನಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಉಷೆಯು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮನನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಳು. ಇತ್ತ ಅಂತಃಪುರದ ಬಾಗಿಲು ಕಾಯುವ ದಂಡಧಾರೀ ಕಾವಲುಗಾರರು ಚೇಷ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಅನುಮಾನದಿಂದ ಇವನನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಅವರು ಓರ್ವ ದಿವ್ಯ ಶರೀರಧಾರೀ, ದರ್ಶನಿಯ, ಸಾಹಸೀ ಹಾಗೂ ಸಮರಪ್ರಿಯ ನವಯುವಕನು ಉಷೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿಬಿಟ್ಟರು. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಕನ್ಯೆಯ ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠರಾದ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ಬಲಿಪುತ್ರ ಬಾಣಾಸುರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡರು.

ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ಹೇಳಿದರು — ಒಡೆಯಾ! ನಿಮ್ಮ ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿರುವ ಪುರುಷನು ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿಯದು. ವೇಷವನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪಭೋಗಿಸುವ ಇಂದ್ರನಾದರೋ ಇರಲಾರನು. ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ದಾನವರಾಜನೇ! ಅವನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನೋಡಿರಿ. ನಿಮಗೆ ಉಚಿತವೆಂದು ಕಂಡಂತೆ ಮಾಡಿರಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಯಾವ ದೋಷವೂ ಇಲ್ಲ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹಾಗೂ ಕನ್ಯೆಯು ದೂಷಿತಳಾದುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾಬಲಿ ದಾನವರಾಜ ಬಾಣನು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾದನು. ಅನಂತರ ಅವನು ಕುಪಿತನಾಗಿ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತರುಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ದಿವ್ಯ ಶರೀರಧಾರೀ ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನಿಗೆ ಭಾರೀ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಅನಿರುದ್ಧನ ಬಲವನ್ನು ನೋಡಲು ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಳಿಸಿ, ಇವನನ್ನು ಕೊಂದುಬಿಡಿರಿ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಸೇನೆಯು ಅನಿರುದ್ಧನಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು. ಆಗ ಅನಿರುದ್ಧನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಯಮಸದನಕ್ಕೆ ಅಟ್ಟಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅಸಂಖ್ಯ ಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಸೇನೆಗಳು ಬರತೊಡಗಿದವು. ಮತ್ತು ಅನಿರುದ್ಧನು ಅವರನ್ನು ಕಾಲನವಶವಾಗಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಅವನು ಬಾಣಾಸುರ ನನ್ನು ವಧಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಮತ್ತೆ ಅದರಿಂದಲೇ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಬಾಣಾಸುರನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಅದರ ಭಾರೀ ಏಟಿನಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ವೀರವರ ಬಾಣಾಸುರನು ಆಗಲೇ ಕುದುರೆಗಳ ಸಹಿತ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಮತ್ತೆ ಮಹಾಬಲಸಂಪನ್ನ ಶಿವಭಕ್ತನಾದ ಮಹಾವೀರ ಬಾಣಾಸುರನು ವಂಚಿಸಿ ನಾಗಪಾಶದಿಂದ ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ, ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಟ್ಟು ಯುದ್ಧದಿಂದ ವಿರಮಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಬಾಣನು ಕುಪಿತನಾಗಿ ಮಹಾಬಲೀ ಸೂತಪುತ್ರನಲ್ಲಿ ನುಡಿದನು.

ಬಾಣಾಸುರನು ಹೇಳಿದನು — ಸೂತ ಪುತ್ರನೇ! ಮುಳ್ಳು-ಕುಂಟೆ ತುಂಬಿದ ಆಳವಾದ ಬಾವಿಗೆ ಈ ಪಾಪಿಯನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಕೊಂದುಬಿಡು. ಹೆಚ್ಚೇನು ಹೇಳಲಿ! ಇವನನ್ನು ಸರ್ವಥಾ ಕೊಲ್ಲಲೇಬೇಕು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಂತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿ ಯುಳ್ಳ ನಿಶಾಚರ ಕುಂಭಾಂಡನು ಬಾಣಾಸುರನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಕುಂಭಾಂಡನು ಹೇಳಿದನು — ಒಡೆಯಾ! ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಾರಮಾಡಿರಿ. ನನ್ನ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಕರ್ಮವು ಉಚಿತವೆಂದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇವನು ಸತ್ತು ಹೋದರೆ ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮವು ದುಃಖಿತವಾಗಬಹುದು. ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇವನು ವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆ ಕಂಡುಬರುವನು. ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕುಪಿತನಾಗಿ ಚಂದ್ರಚೂಡನೇ ಉತ್ತಮ ತೇಜದಿಂದ ಇವನನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಾಹಸದಲ್ಲಿ ಇವನು ಶಶಿಮೌಳಿಗೆ ಸಮಾನನಾಗಿರುವನು. ಏಕೆಂದರೆ, ಇವನು ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದರೂ ಪುರುಷಾರ್ಥದ ಮೇಲೆಯೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವನು. ನಾಗಗಳು ಇವನನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಕಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಇವನು ನಮ್ಮನ್ನು ತೃಣದಂತೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾ ಇರುವ ಇವನು ಮಹಾಬಲಿಯೇ ಆಗಿರುವನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ದಾನವ ಕುಂಭಾಂಡನು ರಾಜನೀತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಬಾಣನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮತ್ತೆ ಅನಿರುದ್ಧನಲ್ಲಿ ಇಂತು ನುಡಿದನು.

ಕುಂಭಾಂಡನು ಹೇಳಿದನು — ನರಾಧಮನೇ! ಈಗ ನೀನು ದೈತ್ಯರಾಜನನ್ನು, ಸ್ತುತಿಸಿ, ದೀನವಾಣಿಯಿಂದ ‘ನಾನು ಸೋತೆನು’ ಎಂದು ಪದೇ-ಪದೇ ಹೇಳಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ನೀನು ಮುಕ್ತನಾಗಬಲ್ಲೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿನಗೆ ಬಂಧನಾದಿಗಳ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದೀತು. ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅನಿರುದ್ಧನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಇಂತು ನುಡಿದನು.

ಅನಿರುದ್ಧನು ಹೇಳಿದನು — ದುರಾಚಾರೀ ನೀಶಾಚರನೇ! ನಿನಗೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಧರ್ಮದ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ. ಎಲವೋ! ವೀರನಿಗೆ ದೀನತೆಯನ್ನು ತೋರುವುದು, ಯುದ್ಧದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವುದು ಮರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟದಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ವಿಚಾರದಿಂದಾದರೋ ವಿರುದ್ಧಾಚರಣವು ಮುಳ್ಳಿನಂತೆ ಚುಚ್ಚುವುದಾಗಿದೆ. ವೀರಮಾನೀ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಇದಿರಿಗೆ ಕಾದಾಡುತ್ತಾ ಸಾಯುವುದೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ದೀನನಂತೆ ಸಾಯುವುದು ಎಂದಿಗೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ಅಲ್ಲ.*

* ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯರಣೇ ಶ್ರೇಯೋ ಮರಣಂ ಸಮ್ಮುಖೇ ಸದಾ । ನ ವೀರಮಾನಿನೀ ಭೂಮೌ ದೀನಸ್ಯೇವ ಕೃತಾಂಜಲೇಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ರು - ಸಂ - ಯುದ್ಧಖಂಡ 53/35)

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಅನಿರುದ್ಧನು ವೀರತೆಯ ಅನೇಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಾಣಾಸುರನಿಗೆ ತುಂಬಾ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಹಾಗೂ ಸಿಟ್ಟು ಬಂತು. ಆಗಲೇ ಸಮಸ್ತ ವೀರರು, ಅನಿರುದ್ಧನು, ಮಂತ್ರಿ ಕುಂಭಾಂಡನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಬಾಣಾಸುರನ ಆಶ್ವಾಸನೆಗಾಗಿ ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ನುಡಿಯಿತು.

ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಹೇಳಿತು — ಮಹಾಬಲಿ ಬಾಣನೇ! ನೀನು ಬಲಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಾರಮಾಡು. ಪರಮ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಶಿವಭಕ್ತನೇ! ಕ್ರೋಧಮಾಡುವುದು ನಿನಗೆ ಉಚಿತವಲ್ಲ. ಶಿವನು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಈಶ್ವರನೂ, ಕರ್ಮಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯೂ, ಪರಮೇಶ್ವರನೂ ಆಗಿರುವನು. ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ಅಧೀನವಾಗಿದೆ. ಅವನೇ ತ್ರಿಗುಣಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರರೂಪದಿಂದ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿಯೂ, ಸರ್ವೇಶ್ವರೂ, ಎಲ್ಲರ ಪ್ರೇರಕನೂ, ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ವಿಕಾರರಹಿತನೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ, ನಿತ್ಯನೂ, ಮಾಯಾಧೀಶನೂ ಆಗಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿರುವನು. ಬಲಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನೇ! ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಿರ್ಬಲವನ್ನೂ ಬಲವಂತನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮಹಾಮತಿಯೇ! ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ಸ್ವಸ್ಥನಾಗು. ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಗರ್ವವನ್ನು ಕಳೆಯುವವನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಈಗ ನಿನ್ನ ಗರ್ವವನ್ನು ಚೂರು-ಚೂರಾಗಿಸುವನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಇಷ್ಟು ನುಡಿದು ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಸುಮ್ಮನಾಯಿತು. ಆಗ ಅದರ ವಚನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಬಾಣಾಸುರನು ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ವಧಿಸುವ ವಿಚಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಅನಂತರ ವಿಷಯುಕ್ತ ನಾಗಗಳ ಪಾಶದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾದ ಅನಿರುದ್ಧನು ಆ ಕ್ಷಣ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿತೊಡಗಿದನು.

ಅನಿರುದ್ಧನು ಹೇಳಿದನು — ಶರಣಾಗತ ವತ್ಸಲೆಯೇ! ನೀನು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವಳಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ರೋಷವು ಬಹಳ ಉಗ್ರವಾದುದು. ದೇವಿ! ನಾನು ನಾಗಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿರುವೆನು. ನಾಗಗಳ ವಿಷಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಸುಡುತ್ತಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಅನಿರುದ್ಧನು ಇದ್ದಲಿನಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದ ಕಾಳಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಯ ಮಹಾರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ಆಕೆಯು ಆ ಸರ್ಪರೂಪೀ ಭಯಾನಕ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿ ತನ್ನ ಬಲಿಷ್ಠ ಗುದ್ದುಗಳಿಂದ ಆ ನಾಗ-ಪಂಜರವನ್ನು ಮುರಿದು ಹಾಕಿದಳು. ಹೀಗೆ ದುರ್ಗೆಯು ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಬಂಧನ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಪುನಃ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದಳು ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಧಾನಳಾದಳು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವನ ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪಳಾದ ದೇವಿಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅನಿರುದ್ಧನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದನು. ಅವನ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಥೆಗಳು ಕಳೆದು ಸುಖಿಯಾದನು. ಅನಂತರ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಕುಮಾರ ಅನಿರುದ್ಧನು ಶಿವಶಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ವಿಜಯಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ಉಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಮ ಹರ್ಷಿತನಾದನು. ಪ್ರಿಯತಮೆ ಬಾಣತನಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಸುಖವಾಗಿ ವಿಹರಿಸತೊಡಗಿದನು. ಇತ್ತ ಮೊಮ್ಮಗ ಅನಿರುದ್ಧನು ಅದೃಶ್ಯನಾದುದು ಹಾಗೂ ಬಾಣಾಸುರನ ನಾಗಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ನಾರದರಿಂದ ಕೇಳಿ, ಹನ್ನೆರಡು ಅಕ್ಷೌಹಿಣೀ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನಾದಿ ವೀರರನ್ನು ಜೊತೆಸೇರಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಶೋಣಿತಪುರದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಅತ್ತ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರುದ್ರನು ತನ್ನ ಭಕ್ತನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಮತ್ತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಜ್ವರಗಳನ್ನು ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಹೇಳಿದನು - ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಶಂಕರನೇ! ನೀನು ಗುಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ ಗುಣಗಳಿಂದಲೇ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ಗಿರಿಶಾಯಿ ಭೂಮನೇ! ನೀನು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯು ಮೋಹಿತನಾದವನು ಪತ್ನೀ, ಪುತ್ರ, ಗೃಹಾದಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ದುಃಖಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅಜಿತೇಂದ್ರಿಯ ಪುರುಷನು ಪ್ರಾರಬ್ಧವಶದಿಂದ ಈ ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವನ್ನಿಡದವನು ಶೋಚನೀಯ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮವಂಚಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಭಗವಂತನೇ! ನೀನು ಗರ್ವಹಾರಿಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಈ ಗರ್ವಿಷ್ಠ ಬಾಣನಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆಯೇ ನಾನು ಬಾಣಾಸುರನ ಭುಜಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಬಂದಿರುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಾದೇವನೇ! ನೀನು ಈ ಯುದ್ಧದಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾಗು. ಪ್ರಭೋ! ನನಗೆ ಬಾಣನ ಭುಜಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಅಪ್ಪಣೆಮಾಡು, ಅದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಶಾಪವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಲಾರದು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಅಯ್ಯಾ! ನಾನೇ ಈ ದೈತ್ಯನಿಗೆ ಶಾಪಕೊಟ್ಟಿರುವುದು ನಿಜ. ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ನೀನು ಬಾಣಾಸುರನ ಭುಜಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿರುವೆ. ಆದರೆ ರಮಾನಾಥ ಹರಿಯೇ! ಏನು ಮಾಡಲಿ, ನಾನಾದರೋ ಸದಾ ಭಕ್ತರ ಅಧೀನದಲ್ಲೆ ಇರುತ್ತೇನೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವೀರನೇ! ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಬಾಣನ ಭುಜಗಳು ಹೇಗೆ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುವುದು? ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನೀನು ಮೊದಲಿಗೆ ಜೃಂಭಣಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಜೃಂಭಿತಗೊಳಿಸಿಬಿಡು. ಅನಂತರ ನಿನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಸುಖಿಯಾಗು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಶಂಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಶಾರ್ಙ್ಗಪಾಣಿ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಭಾರೀ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಅವನು ಯುದ್ಧಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪರಮಾನಂದಿತನಾದನು. ವ್ಯಾಸರೇ! ಅನಂತರ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಕೂಡಲೇ ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಜೃಂಭಣಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೂಡಿ ಅದನ್ನು ಪಿನಾಕಪಾಣಿ ಶಂಕರನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಜೃಂಭಣಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ಜೃಂಭಿತನಾದ ಶಂಕರನನ್ನು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹಿ, ಖಡ್ಗ, ಗದೆ, ಋಷ್ಟಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಬಾಣನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸತೊಡಗಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 51-54)

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಬಾಣನ ಭುಜಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ಶಿರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಶಿವನು ತಡೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಅವನನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸುವುದು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪರಿವಾರ ಸಹಿತ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಮರಳುವುದು, ಬಾಣನ ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಂಡ ಶಿವನು ಅವನಿಗೆ ಮಹಾಕಾಲತ್ವವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞರಾದ ವ್ಯಾಸರೇ! ಲೋಕಲೀಲೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮತ್ತು ಶಂಕರನ ಆ ಪರಾಮಾದ್ಭುತ ಕಥೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಅಯ್ಯಾ! ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಲೀಲಾವಶ ಪುತ್ರರು ಹಾಗೂ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಲಗಿಬಿಟ್ಟಾಗ ದೈತ್ಯರಾಜ ಬಾಣನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದನು. ಆಗ ಕುಂಭಾಂಡನು ಅವನ ರಥವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ನಾನಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಮತ್ತೆ ಆ ಮಹಾಬಲಿ ಬಲಿಪುತ್ರನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಡನೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಘೋರ ಸಂಗ್ರಾಮ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಇತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಶಿವರೂಪವೇ ಆಗಿದ್ದನು. ಅತ್ತ ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಬಾಣಾಸುರನು ಉತ್ತಮ ಶಿವಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಅನಂತರ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಲ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಹೀಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಅತ್ಯಂತ ಕುಪಿತನಾದನು. ಆಗ ಶತ್ರುವೀರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಶಂಭುವಿನ ಆದೇಶದಂತೆ ಬೇಗನೇ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರದಿಂದ ಬಾಣನ ಅನೇಕ ಭುಜಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಅವನಿಗೆ ಸುಂದರವಾದ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳು ಉಳಿದವು. ಶಂಕರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಬೇಗನೇ ಅವನ ವ್ಯಥೆಯು ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಬಾಣನ ಸ್ಮೃತಿಯು ಲುಪ್ತವಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ವೀರಭಾವವನ್ನು ತಳೆದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅವನ ಶಿರವನ್ನು ಕಡಿಯಲು ಸಿದ್ಧನಾದಾಗ ಶಂಕರನು ಮೋಹನಿದ್ದೆಯಿಂದ ಎದ್ದುನಿಂತು ನುಡಿದನು.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಕೀನಂದನನೇ! ನೀನಾದರೋ ಸದಾಕಾಲದಿಂದ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವೆ. ಭಗವಂತನೇ! ನಾನು ಹಿಂದೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆ ಈಗ ಬಾಣನ ಶಿರಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ. ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸು. ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಈ ಚಕ್ರವು ಸದಾ ನನ್ನ ಭಕ್ತರಮೇಲೆ ಅಮೋಘವಾಗಿದೆ. ಗೋವಿಂದನೇ! ನಾನು ಮೊದಲೇ ನಿನಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಜಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದ್ದೆ. ಈಗ ನೀನು ಈ ಯುದ್ಧದಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾಗು. ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನೇ! ಹಿಂದೆಯೂ ನೀನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದೆ ದಧೀಚ, ವೀರವರ ರಾವಣ ಮತ್ತು ತಾರಕಾಕ್ಷ ಮೊದಲಾದವರ ಪುರಗಳ ಮೇಲೆ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಜನಾರ್ದನನೇ! ನೀನಾದರೋ ಯೋಗೀಶ್ವರ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿರುವವನು. ನೀನು ಸ್ವತಃ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಮಾಡು. ನಾನು ಇವನಿಗೆ - ‘ಮೃತ್ಯುವಿನ ಭಯವಿರಲಾರದು’ ಎಂದು ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವೆನು. ನನ್ನ ಆ ವಚನ ಸದಾ ಸತ್ಯವಾಗಬೇಕು. ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಹರಿಯೇ! ಬಹಳ ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಇವನು ಗರ್ವದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಹಾಗೂ ತಾನೇ ತನ್ನನ್ನು ಮರೆತು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಆಗ ತನ್ನ ಭುಜಗಳನ್ನು ತುರಿಸುತ್ತಾ ಇವನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು - ‘ನನ್ನೊಡನೆ ಯುದ್ಧಮಾಡು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ನಾನು ಇವನಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ - ‘ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಭುಜಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವವನು ಬರುವನು. ಆಗ ನಿನ್ನ ಗರ್ವವೆಲ್ಲ ಅಡಗುವುದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೆ. (ಬಾಣನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ) ಬಾಣನೇ! ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಭುಜಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವ ಈ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಬಂದಿರುವನು ಎಂದು ಹೇಳಿ, (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ) ಹರಿಯೇ! ಈಗ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಬಿಡು ಮತ್ತು ವಧೂ-ವರರನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿಹೋಗು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ, ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ನಿವಾಸ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶಂಭುವಿನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಕ್ಷತ ಶರೀರವುಳ್ಳ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸುದರ್ಶನವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆದು ವಿಜಯಶ್ರೀಯಿಂದ ಸುಶೋಭಿತನಾಗಿ ಅವನು ಬಾಣನ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಷೆಸಹಿತ ಅನಿರುದ್ಧನಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತು, ಬಾಣನ ಮೂಲಕ ಕೊಡಮಾಡಿದ ಅನೇಕ ರತ್ನಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಉಷೆಯ ಸಖೀ ಪರಮಯೋಗಿನೀ ಚಿತ್ರಲೇಖೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಮಹಾಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವನ ಆದೇಶಕ್ಕನುಸಾರ ಅವನ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ, ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಂಕರನನ್ನು ನಮಿಸಿ, ಬಲಿಪುತ್ರ ಬಾಣಾಸುರನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಿವಾರಸಹಿತ ತನ್ನ ಪುರಿಗೆ ಮರಳಿ ಹೋದನು. ದ್ವಾರಕೆಗೆ ತಲುಪಿ ಅವನು ಗರುಡನನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟನು. ಮತ್ತೆ ಹರ್ಷಪೂರ್ವಕ ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ ಸ್ವೇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಇರತೊಡಗಿದನು.

ಇತ್ತ ನಂದೀಶ್ವರನು ಬಾಣಾಸುರನನ್ನು ಸಮಜಾಯಿಸುತ್ತಾ - ‘ಭಕ್ತಶಾರ್ದೂಲನೇ! ನೀನು ಪದೇ-ಪದೇ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ಅವನು ಭಕ್ತರಮೇಲೆ ಅನುಕಂಪ ತೋರುವವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಆದಿಗುರು ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವನ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಮಾಡು,’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ದ್ವೇಷರಹಿತನಾದ ಮಹಾಮನಸ್ವೀ ಬಾಣನು ನಂದಿಯು ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಧೈರ್ಯಧರಿಸಿ, ಕೂಡಲೇ ಶಿವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನು ನಾನಾ ವಿಧದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಕೈಗಳನ್ನೆತ್ತಿ, ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಆಡಿಸುತ್ತಾ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಆಲೀಢ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಲೀಢ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಕಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾದ ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಅವನು ಸಾವಿರಾರು ವಿಧದಿಂದ ಮುಖದಿಂದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ, ನಡು-ನಡುವೆ ಹುಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಕುಣಿಸುತ್ತಾ, ತಲೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ ಸಾವಿರಾರು ಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದನು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ಮಯನಾದ ಮಹಾಭಕ್ತ ಬಾಣಾಸುರನು ಮಹಾನ್ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ನತಮಸ್ತಕನಾಗಿ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆಗ ನೃತ್ಯ-ಗೀತ ಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಬಾಣನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ಬಲಿಪುತ್ರ ಪ್ರಿಯ ಬಾಣನೇ! ನಿನ್ನ ನೃತ್ಯದಿಂದ ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರನೇ! ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಭಿಲಾಷೆ ಗನುಸಾರವಾಗಿ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೋ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶಂಭುವಿನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೈತ್ಯರಾಜ ಬಾಣನು ಹೀಗೆ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದನು - ‘ನನ್ನ ಗಾಯಗಳು ತುಂಬಿಹೋಗಲೀ, ಬಾಹುಯುದ್ಧದ ಕ್ಷಮತೆ ಇದ್ದು ಕೊಂಡಿರಲಿ. ನನಗೆ ಅಕ್ಷಯ ಗಣನಾಯಕತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಲೀ, ಶೋಣಿತಪುರದಲ್ಲಿ ಉಷಾಪುತ್ರನ ಅರ್ಥಾತ್ ದೌಹಿತ್ರನ ರಾಜ್ಯವಿರಲಿ. ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವೈರಭಾವವು ಅಳಿದು ಹೋಗಲಿ. ನನ್ನಲ್ಲಿ ರಜೋಗುಣ ಮತ್ತು ತಮೋಗುಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೂಷಿತ ದೈತ್ಯಭಾವವು ಪುನಃ ಉದಯಿಸದಿರಲಿ. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರ್ವಿಕಾರವಾದ ಶಂಭುವಿನ ಭಕ್ತಿಯು ನೆಲೆಸಲಿ, ಶಿವಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ದಯಾಭಾವವು ಇರಲಿ. ಹೀಗೆ ಶಂಭುವಿನಲ್ಲಿ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಲಿಪುತ್ರ ಮಹಾಸುರ ಬಾಣನು ಅಂಜಲಿಬದ್ಧನಾಗಿ ರುದ್ರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಪ್ರೇಮಾಶ್ರುಗಳು ಹರಿದವು. ಇಡೀ ಶರೀರವು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಪ್ರಫುಲ್ಲಿತವಾಯಿತು. ಆ ಬಲಿನಂದನ ಬಾಣಾಸುರನು ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಮೌನವಾದನು. ತನ್ನ ಭಕ್ತಬಾಣನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು - ‘ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಆಗ ಶಂಭುವಿನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮಹಾಕಾಲತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ರುದ್ರನ ಅನುಚರ ಬಾಣನು ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ನಿಮಗ್ನನಾದನು. ವ್ಯಾಸರೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಸಮಸ್ತ ಭುವನಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಗುರುಗಳಿಗೂ ಸದ್ಗುರುವಾದ ಶೂಲಪಾಣಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಬಾಣ ವಿಷಯಕವಾದ, ಪರಮೋತ್ತಮ, ಕರ್ಣಪ್ರಿಯ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಮಧುರವಚನಗಳಿಂದ ನಾನು ನಿಮಗೆ ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 55-56)

ಗಜಾಸುರನ ತಪಸ್ಸು , ವರಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಅತ್ಯಾಚಾರ, ಶಿವನಿಂದ ಅವನ ವಧೆ, ಅವನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಶಿವನು ಅವನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ‘ಕೃತ್ತಿವಾಸಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾಗುವುದು, ಕೃತ್ತಿವಾಸೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಶಶಿಮೌಳಿ ಶಿವನು ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ದಾನವರಾಜ ಗಜಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿದ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಗಜಾಸುರನು ಮಹಿಷಾಸುರನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾಗಿ ದೇವಿಯು ನನ್ನ ಪಿತನನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದಳು ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅದರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದಳು. ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನ ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಸುಡತೊಡಗಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡಾಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟರಾಗಿ ಅವನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ - ‘ಕಾಮಕ್ಕೆ, ವಶವಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಸ್ತ್ರೀ ಅಥವಾ ಪುರುಷನಿಂದ ನೀನು ಸಾಯಲಾರೆ. ಮಹಾಬಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಅಜೇಯನೂ ಆಗುವೆ’ ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು.

ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ಗರ್ವಿತನಾದನು. ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಪಾಲಕರ ಸ್ಥಾನಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ರಾಜಧಾನೀ ಆನಂದವನ ಕಾಶಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕಾಡತೊಡಗಿದನು. ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಶಂಕರನು ಕಾಮವಿಜಯಿ ಆಗಿಯೇ ಇರುವನು. ಅವನು ಘೋರಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದಾನವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವನನ್ನು ತ್ರಿಶೂಲದಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸಿದನು. ಆಗ ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಶಂಕರನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಇಚ್ಛಿತವರವನ್ನು ಬೇಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು.

ಗಜಾಸುರನು ಹೇಳಿದನು — ದಿಗಂಬರರೂಪೀ ಮಹೇಶನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ ನಿನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ ನನ್ನ ಈ ಚರ್ಮವನ್ನು ನೀನು ಸದಾ ಧರಿಸಬೇಕು. ವಿಭೋ! ನಾನು ಪುಣ್ಯಗಂಧಗಳ ನಿಧಿಯಾಗಿರುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಈ ಚರ್ಮವು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಉಗ್ರ ತಪರೂಪೀ ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೂ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿಲ್ಲ. ದಿಗಂಬರನೇ! ನನ್ನ ಈ ಚರ್ಮ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ವಾಗದಿದ್ದರೆ ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ನಿನ್ನ ಅಂಗದ ಸಂಗವು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಶಂಕರನೇ! ನೀನು ತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದರೆ ಇಂದಿನಿಂದ ನಿನ್ನ ಹೆಸರು ‘ಕೃತ್ತಿವಾಸಾ’ ಎಂದು ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಲಿ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ವರವನ್ನೂ ನನಗೆ ಕರುಣಿಸು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಗಜಾಸುರನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಕರನು ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಮಹಿಷಾಸುರನಂದನ ಗಜಾಸುರನಲ್ಲಿ - ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅನಂತರ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ ಭಕ್ತಪ್ರಿಯ ಮಹೇಶನು - ಭಕ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ದಾನವರಾಜ ಗಜನಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಇಂತೆಂದನು.

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ದಾನವರಾಜನೇ! ನಿನ್ನ ಪಾವನವಾದ ಶರೀರವು ಈ ಮುಕ್ತಿಸಾಧಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಲಿಂಗದರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಲೀ. ಅದರ ಹೆಸರು ಕೃತ್ತಿವಾಸೇಶ್ವರ ಎಂದಿರುವುದು. ಇದು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕವೂ, ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡುವುದೂ, ಎಲ್ಲ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಿರೋಮಣಿಯೂ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಪ್ರದವೂ ಆಗುವುದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದೇವೇಶ್ವರ ದಿಗಂಬರ ಶಿವನು ಗಜಾಸುರನ ಆ ವಿಶಾಲ ಚರ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೊದ್ದುಕೊಂಡನು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಆ ದಿನ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಶೀನಿವಾಸೀ ಎಲ್ಲ ಜನತೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಥಗಣ ಹರ್ಷಮಗ್ನವಾಯಿತು. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿದೇವತೆಗಳ ಮನಸ್ಸು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಅವರು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 57)

ದುಂದುಭಿನಿರ್ಹ್ರಾದ ಎಂಬ ದೈತ್ಯನು ವ್ಯಾಘ್ರರೂಪದಿಂದ ಶಿವಭಕ್ತನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವ ವಿಚಾರ ಮತ್ತು ಶಿವನಿಂದ ಅವನ ವಧೆ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಈಗ ನಾನು ಚಂದ್ರಮೌಳಿ ಶಂಕರನು ದುಂದುಭಿನಿರ್ಹ್ರಾದ ಎಂಬ ದೈತ್ಯನನ್ನು ವಧಿಸಿದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ನೀನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೇಳು. ದಿತಿ ಪುತ್ರ ಮಹಾಬಲಿ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನನ್ನು ವಿಷ್ಣುವು ವಧಿಸಿದಾಗ ದಿತಿಗೆ ಬಹಳದುಃಖವಾಯಿತು. ಆಗ ದೇವಶತ್ರು ದುಂದುಭಿ ನಿರ್ಹ್ರಾದನು ಆಕೆಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು - ‘ದೇವತೆಗಳ ಬಲವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಾಶವಾದರೆ ಯಜ್ಞನಡೆಯಲಾರದು. ಯಜ್ಞಗಳು ನಡೆಯದಿದ್ದರೆ ದೇವತೆಗಳು ಆಹಾರಸಿಗದೆ ನಿರ್ಬಲರಾಗುವರು. ಆಗ ನಾನು ಅವರಮೇಲೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು’ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕೊಲ್ಲತೊಡಗಿದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಥಾನವಾರಾಣಸಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಅವನು ಕಾಶಿಗೆ ತೆರಳಿದನು. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವನಚರನಾಗಿ ಸಮಿಧೆ ತರುತ್ತಿರುವವರನ್ನು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಜಲಚರನಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವಾಗ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯಾಗಿ ಮಲಗಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕೊಲ್ಲತೊಡಗಿದನು.

ಒಮ್ಮೆ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಪರ್ಣಕುಟೀರದಲ್ಲಿ ದೇವಾಧಿದೇವ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಧ್ಯಾನಸ್ಥನಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು. ಬಲಾಭಿಮಾನಿ ದೈತ್ಯರಾಜ ದುಂದುಭಿನಿರ್ಹ್ರಾದನು ಹುಲಿಯ ರೂಪವನ್ನೂ, ಧರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ತಿಂದುಬಿಡಲು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಆ ಭಕ್ತನು ದೃಢಚಿತ್ತದಿಂದ ಶಿವದರ್ಶನದ ಲಾಲಸೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿದ್ದನು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಮೊದಲೇ ಮಂತ್ರರೂಪೀ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಮಾಡಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ಆ ದೈತ್ಯನು ಅವನಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇತ್ತ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿಗೆ ಆ ದುಷ್ಟರೂಪವುಳ್ಳ ದೈತ್ಯನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಿಳಿದುಹೋಯಿತು. ಆಗ ಶಂಕರನು ಅವನನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ಇನ್ನೇನು ಆ ದೈತ್ಯನು ವ್ಯಾಘ್ರರೂಪದಿಂದ ಆ ಭಕ್ತನನ್ನು ನುಂಗಬೇಕೆಂದು ಹವಣಿಸಿದಾಗ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮಣಿಸ್ವರೂಪೀ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ತ್ರಿಲೋಚನ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ದಾನವನ್ನು ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಅವಚಿಹಿಡಿದು ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ವಜ್ರದಂತಹ ಕಠೋರ ಮುಷ್ಟಿ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಮುಷ್ಟಿ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಮತ್ತು ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಅವಚಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದರಿಂದ ಆ ವ್ಯಾಘ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಥಿತವಾಯಿತು. ತನ್ನ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಭೂಮ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ನಡುಗಿಸುತ್ತಾ ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾದನು. ಆ ಭಯಂಕರ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಹೃದಯ ನಡುಗಿ ಹೋಯಿತು. ಅವರು ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲೆ ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಮತ್ತು ಬಗಲಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿಹಿಡಿದ ಆ ಪಾಪಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಶಿವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರು. ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

ಅನಂತರ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಈ ರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನ ಎಲ್ಲ ಉಪದ್ರವಗಳನ್ನು ನಿಃಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿ ಬಿಡುವೆ. ನನ್ನ ಈ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಸಂಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವವನಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವಿಜಯವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು.

ಮುನಿಯೇ! ವ್ಯಾಘ್ರೇಶ್ವರನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯದ ಸಂಬಂಧವಾದ ಈ ಪರಮೋತ್ತಮ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳುವವನು ಹಾಗೂ ಹೇಳುವವನು, ಓದುವವನು ಮತ್ತು ಓದಿಸುವವನು ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಕೊನೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ದುಃಖಗಳಿಂದರಹಿತನಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುವನು. ಶಿವಲೀಲಾ ಸಂಬಂಧೀ ಅಮೃತಮಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಈ ಅನುಪಮ ಆಖ್ಯಾನವು ಸ್ವರ್ಗ, ಕೀರ್ತಿ, ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 58)

ವಿದಲ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಲ ಎಂಬ ದೈತ್ಯರು ಪಾರ್ವತಿಯ ಮೇಲೆ ಮೋಹಿತರಾಗುವುದು, ಪಾರ್ವತಿಯು ಕಂದುಕ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಅವರ ಕಥೆ ಮುಗಿಸುವುದು, ಕಂದುಕೇಶ್ವರನ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹಿಮೆ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಸಂಕೇತದಿಂದ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಧೆಮಾಡಿಸಿದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನೀವು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ವಿದಲ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಲರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾದೈತ್ಯರಿದ್ದರು. ಅವರು ಯಾವುದೇ ಪುರುಷನಿಂದ ಸಾಯದಂತಿರುವ ವರವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ಪಡೆದು, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವರಿಗೆ - ‘ನೀವು ಶಿವೆಸಹಿತ ಶಿವನನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿ ಧೈರ್ಯತಳೆಯಿರಿ. ಆ ಇಬ್ಬರು ದೈತ್ಯರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೇವಿಯ ಕೈಯಿಂದ ಹತರಾಗುವರು. ಶಿವೆಸಹಿತ ಶಿವನು ಪರಮೇಶ್ವರನೂ, ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತನೂ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲನೂ ಆಗಿರುವನು, ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಾದರು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳೂ ಆನಂದಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಒಮ್ಮೆ ನಾರದರಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ದೈತ್ಯರು ಅವಳನ್ನೂ ಅಪಹರಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಚೆಂಡಿನೊಂದಿಗೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಘೋರ ದುರಾಚಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ಚಂಚಲವಾಯಿತು. ಅವರು ಗಣಗಳ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಂಬಿಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಆಗ ದುಷ್ಟರ ಸಂಹಾರಮಾಡುವ ಶಿವನು ಅವಹೇಳನ ಪೂರ್ವಕ ಅವರ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ಅವರ ಚಂಚಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಸರ್ವಸ್ವರೂಪೀ ಮಹಾದೇವನು ದುರ್ಗತಿನಾಶಿನೀ ದುರ್ಗೆಗೆ ಕಣ್ಣುಸನ್ನೆಯಿಂದಲೇ ಇವರು ಗಣಗಳಲ್ಲ , ದೈತ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಅಯ್ಯಾ! ಆಗ ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಮಹಾಕೌತುಕೀ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಕರನ ನೇತ್ರ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಳು. ಅನಂತರ ಸರ್ವಜ್ಞ ಶಿವನ ಅರ್ಧಾಂಗಿನೀ ಪಾರ್ವತಿಯು ಆ ಸಂಕೇತವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅದೇ ಚೆಂಡಿನಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಏಟುಕೊಟ್ಟಳು. ಆಗ ಮಹಾದೇವಿಯ ಚೆಂಡಿನ ಏಟಿನಿಂದ ಆ ಇಬ್ಬರು ದುಷ್ಟ ದೈತ್ಯರು ತಲೆತಿರುಗಿ - ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಹಣ್ಣಾದ ತಾಳೆ ಹಣ್ಣುಗಳು ಬೀಳುವಂತೆ ಅಥವಾ ವಜ್ರಾಘಾತದಿಂದ ಎರಡು ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳು ಕುಸಿದು ಬೀಳುವಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿದರು. ಹೀಗೆ ಅಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಉದ್ಯುಕ್ತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ದೈತ್ಯರನ್ನೂ ಧರಾಶಾಯಿಗೊಳಿಸಿ ಆ ಚೆಂಡು ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತವಾಯಿತು. ಸಮಸ್ತ ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಆ ಲಿಂಗವು ಕಂದುಕೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿ, ಜೇಷ್ಠೇಶ್ವರನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಯಿತು. ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಕಂದುಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ದುಷ್ಟರ ವಿನಾಶಕವೂ, ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದೂ, ಸರ್ವದಾ ಸತ್ಪುರುಷರ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಅನುಪಮ ಆಖ್ಯಾನವಾದ ಇದನ್ನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಕೇಳುವವನೂ, ಹೇಳುವವನೂ, ಅಥವಾ ಓದುವವನೂ ದುಃಖದ ಭಯಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಉತ್ತಮ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ದೇವದುರ್ಲಭ ದಿವ್ಯಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಸತ್ತಮನೇ! ನಾನು ನಿನಗೆ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಅಂತರ್ಗತ ಈ ಯುದ್ಧ ಖಂಡವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಈ ಖಂಡವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಹೀಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಇದು ಶಿವನಿಗೆ ಪರಮ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ.

ಸೂತ ಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಹೀಗೆ ಶಿವಾನುಗಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನಾರದರು ಶಂಕರನ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಶಿವ-ಶತನಾಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃತಾರ್ಥರಾದರು. ಹೀಗೆ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಚರಿತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಕ ಈ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ನಾರದರ ಸಂವಾದವನ್ನು ಪೂರ್ಣರೂಪದಿಂದ ಹೇಳಿರುವೆನು. ಇನ್ನು ನಿಮಗೆ ಏನನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆ ಇದೆ?

(ಅಧ್ಯಾಯ 59)

ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಯುದ್ಧಖಂಡವು ಮುಗಿಯಿತು.

॥ ರುದ್ರಸಂಹಿತಾ ಸಮಾಪ್ತ ॥

ಶತರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆ

ಶಿವನ ಸದ್ಯೋಜಾತ, ವಾಮದೇವ, ತತ್ಪುರುಷ, ಅಘೋರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ ಎಂಬ ಐದು ಅವತಾರಗಳ ಕಥೆ

ವಂದೇ ಮಹಾನಂದ ಮನಂತಲೀಲಂ

ಮಹೇಶ್ವರಂ ಸರ್ವವಿಭುಂ ಮಹಾಂತಮ್
ಗೌರೀ ಪ್ರಿಯಂ ಕಾರ್ತಿಕ ವಿಘ್ನರಾಜ

ಸಮುದ್ಭವಂ ಶಂಕರಮಾದಿದೇವಮ್ ॥

ನಾನು ಆದಿದೇವನಾದ ಶಂಕರನನ್ನು ವಂದಿಸುವೆನು. ಅವನು ಪರಮಾನಂದಮಯನೂ, ಅನಂತ ಲೀಲೆಗಳ್ಳುಳ್ಳವನೂ, ಈಶ್ವರರಿಗೂ ಈಶ್ವರನೂ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕನೂ, ಮಹಿಮನೂ, ಗೌರೀಯ ಪ್ರಿಯತಮನೂ, ಕಾರ್ತಿಕಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ವಿಘ್ನರಾಜ ಗಣಪತಿ ಇವರ ತಂದೆಯೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಶೌನಕಾದಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ನೀವು ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರಾದ ವ್ಯಾಸರ ಶಿಷ್ಯರೂ, ಜ್ಞಾನ-ದಯೆಯ ನಿಧಿಗಳೂ ಆಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇನ್ನು ತಾವು ಶಂಭುವು ಸತ್ಪುರುಷರ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದ ಅವನ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೌನಕಾದಿಗಳೇ! ನೀವುಗಳು ಮನನಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಶಿವನ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ನೀವು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸದ್ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಮುನಿಗಳೇ! ಹಿಂದೆ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಸತ್ಪುರುಷರಗತಿಯೂ, ಶಿವಸ್ವರೂಪನೂ ಆದ ನಂದೀಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು. ಆಗ ನಂದೀಶ್ವರನು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ್ದನು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಕಲ್ಪ-ಕಲ್ಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ಅವತಾರಗಳು ಆಗಿವೆ. ಆದರೂ ಈಗ ನಾನು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಶ್ವೇತಲೋಹಿತವೆಂದು ವಿಖ್ಯಾತವಾದ ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ‘ಸದ್ಯೋಜಾತ’ ಎಂಬ ಅವತಾರವಾಯಿತು. ಅದು ಅವನ ಪ್ರಥಮ ಅವತಾರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಶ್ವೇತ ಮತ್ತು ಲೋಹಿತ ವರ್ಣವುಳ್ಳ ಶಿಖಾಧಾರೀ ಒಬ್ಬ ಕುಮಾರನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ವಿಚಾರಮಾಡಿದನು. ಈ ಪುರುಷನು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೀ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿರುವನೆಂದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಅವರು ಅಂಜಲಿಬದ್ಧರಾಗಿ ಅವನನ್ನು ವಂದಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಇವನು ಸದ್ಯೋಜಾತ ಕುಮಾರ ಶಿವನೇ ಆಗಿರುವನೆಂದು ಭುವನೇಶ್ವರ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಮಹಾಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸದ್ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪದೇ-ಪದೇ ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಧ್ಯಾನಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತವರ್ಣವುಳ್ಳ ನಾಲ್ವರು ಯಶಸ್ವೀ ಕುಮಾರರು ಪ್ರಕಟರಾದರು. ಅವರು ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನರೂ, ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಸರು ಸುನಂದ, ನಂದನ, ವಿಶ್ವನಂದ ಮತ್ತು ಉಪನಂದನ ಎಂದಿತ್ತು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮಹಾತ್ಮರಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಶಿಷ್ಯರಾದರು. ಇದರಿಂದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಸದ್ಯೋಜಾತ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದ ಶಿವನು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಸೃಷ್ಟಿರಚನೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. (ಇದು ಸದ್ಯೋಜಾತವೆಂಬ ಮೊದಲನೆಯ ಅವತಾರವು)

ಅನಂತರ ‘ರಕ್ತ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಕಲ್ಪವು ಬಂದಿತು. ಆ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ರಕ್ತವರ್ಣದ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರಿಂದ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನು ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆಗಳೇ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಗಾಗಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ಆಭೂಷಣಗಳನ್ನೇ ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಆ ಮಹಾ ಆತ್ಮಬಲದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾದ ಕುಮಾರನನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಧ್ಯಾನಸ್ಥರಾದರು. ಇವನು ವಾಮದೇವ ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಾಗ ಅವರು ಕೈಮುಗಿದು ಆ ಕುಮಾರನಿಗೆ ವಂದಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಅವನಿಗೆ ವಿರಜಾ, ವಿವಾಹ, ವಿಶೋಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಭಾವನ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಉದಿಸಿದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೆಂಪುವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೇ ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ವಾಮದೇವ ರೂಪಧಾರೀ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಭುವು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿರಚನೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. (ಇದು ‘ವಾಮದೇವ’ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಅವತಾರವು.)

ಇದಾದ ಬಳಿಕ ‘ಪೀತವಾಸಾ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮಹಾನುಭಾವ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪೀತ (ಹಳದಿ) ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾದರು. ಅವರು ಪುತ್ರ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವರಿಂದ ಒಬ್ಬ ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ಕುಮಾರನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು. ಆ ಪ್ರೌಢ ಕುಮಾರನ ಭುಜಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದವು. ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಪೀತಾಂಬರವು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನ ಬಾಲಕನನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಬಲದಿಂದ ಅವನನ್ನು ‘ತತ್ ಪುರುಷ’ ಶಿವನೆಂದು ತಿಳಿದರು. ಆಗ ಅವರು ಧ್ಯಾನಯುಕ್ತ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜನರಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತ ಮಹಾದೇವೀ ಶಾಂಕರೀ ಗಾಯತ್ರೀ (ತತ್ಪುರುಷಾಯ ವಿದ್ಮಹೇ ಮಹಾದೇವಾಯ ಧೀಮಹಿ)ಯ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಅನಂತರ ಅವನ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗದಿಂದ ಪೀತವಸಧಾರಿ ದಿವ್ಯಕುಮಾರರು ಪ್ರಕಟರಾದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಯೋಗಮಾರ್ಗದ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದರು. (ಇದು ‘ತತ್ಪುರುಷ’ ಹೆಸರಿನ ಮೂರನೆಯ ಅವತಾರವು.)

ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಆ ಪೀತವರ್ಣ ಎಂಬ ಕಲ್ಪವು ಕಳೆದು ಹೋದಾಗ ಪುನಃ ‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಪವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಏಕಾರ್ಣವದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯವರ್ಷ ಕಳೆದುಹೋದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ಬ್ರಹ್ಮನ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕುಮಾರನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ಬಾಲಕನ ಶರೀರವು ಕಪ್ಪಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ತನ್ನ ತೇಜದಿಂದ ಉದ್ದೀಪ್ತನಾಗಿದ್ದು ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆ, ಕಪ್ಪು ಮುಂಡಾಸು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪಾದ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ಕಿರೀಟವು ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು, ಸ್ನಾನದ ಬಳಿಕ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಗಂಧವು ಕಪ್ಪಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ಆ ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮಿ, ಮಹಾಮನಸ್ವೀ, ದೇವದೇವೇಶ್ವರ, ಅಲೌಕಿಕ, ಕೃಷ್ಣಪಿಂಗಲ ವರ್ಣವುಳ್ಳ ಅಘೋರನನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವನನ್ನು ವಂದಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಆ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಅವಿನಾಶೀ ಅಘೋರನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪನೆಂದು ತಿಳಿದು ಇಷ್ಟ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಅವನ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗದಿಂದ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣವುಳ್ಳ ಕಪ್ಪಾದ ಅನುಲೇಪ ಧರಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮನಸ್ವೀ ಕುಮಾರರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಪರಮ ತೇಜಸ್ವಿಗಳು, ಅವ್ಯಕ್ತನಾಮರು ಹಾಗೂ ಶಿವನಂತೆ ರೂಪವುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಸರು - ಕೃಷ್ಣ, ಕೃಷ್ಣಶಿಖ, ಕೃಷ್ಣಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಕಂಠಧೃಕ್ ಎಂದಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗಿ ಈ ಮಹಾತ್ಮರು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಸೃಷ್ಟಿ ರಚನೆಯ ನಿಮಿತ್ತ ಮಹಾನ್ ಅದ್ಭುತ ‘ಘೋರ’ ಎಂಬ ಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದರು. (ಇದು ‘ಅಘೋರ’ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅವತಾರವು.)

ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಪ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅದು ಪರಮಾದ್ಭುತವಾಗಿದ್ದು ‘ವಿಶ್ವರೂಪ’ ಎಂದು ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಮಹಾ ಸಿಂಹನಾದವನ್ನು ಮಾಡುವ ವಿಶ್ವರೂಪಾ ಸರಸ್ವತಿಯು ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಈಶಾನ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತನಾದನು. ಅವನ ವರ್ಣ ಶುದ್ಧಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಉಜ್ವಲವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಅಜನ್ಮನೂ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯೂ, ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾ ಮಿಯೂ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕರುಣಿಸುವವನೂ, ಸರ್ವ ಸ್ವರೂಪನೂ, ಸುಂದರರೂಪವುಳ್ಳವನೂ, ಅರೂಪನೂ ಆದ ಈಶಾನನನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು. ಆಗ ಶಕ್ತಿಸಹಿತ ವಿಭು ಈಶಾನನೂ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸನ್ಮಾರ್ಗದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಾಲ್ಕು ಸುಂದರ ಬಾಲಕರನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು. ಆ ಉತ್ಪನ್ನರಾದ ಬಾಲಕರ ಹೆಸರು ಇಂತಿತ್ತು - ಜಟೀ, ಮುಂಡೀ, ಶಿಖಂಡೀ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಮುಂಡ. ಅವರು ಯೋಗಾನುಸಾರ ಸದ್ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಯೋಗಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. (ಇದು ‘ಈಶಾನ’ ಎಂಬ ಐದನೆಯ ಅವತಾರವು.)

ಸರ್ವಜ್ಞರಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಹೀಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕಾಮನೆಯಿಂದ ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ಅವತಾರಗಳ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನಾನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಅವರ ಲೋಕಹಿತಕಾರೀ ವ್ಯವಹಾರವೆಲ್ಲವೂ ಯಥಾರ್ಥ ರೂಪದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನವಾಗಿದೆ. ಮಹೇಶ್ವರನ ಈಶಾನ, ಪುರುಷ, ಘೋರ, ವಾಮದೇವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ - ಈ ಐದು ಮೂರ್ತಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಈಶಾನನು ಶಿವಸ್ವರೂಪೀ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮೊದಲನೆಯವನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭೋಕ್ತಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವನು. ಶಿವನ ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರೂಪವು ತತ್ಪುರುಷವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಅದು ಗುಣಗಳ ಆಶ್ರಯರೂಪೀ ಹಾಗೂ ಭೋಗ್ಯ ಸರ್ವಜ್ಞನಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಪಿನಾಕಧಾರೀ ಶಿವನ ಅಘೋರವೆಂಬ ಮೂರನೆಯ ಸ್ವರೂಪವು ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಗಗಳ ಸಹಿತ ಬುದ್ಧಿ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿ ಒಳಗೆ ವಿರಾಜಿ ಸುತ್ತಿರುವನು. ವಾಮದೇವ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಶಂಕರನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ವರೂಪವು ಅಹಂಕಾರದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಾಗಿದೆ. ಅದು ಸದಾ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಶಂಕರನ ಈಶಾನ ಸಂಜ್ಞಕ ಸ್ವರೂಪವು ಸದಾ ಕರ್ಣ, ವಾಣೀ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಆಕಾಶದ ಅಧೀಶ್ವರನೆಂದು ವಿಚಾರಶೀಲ ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಮಾತಾಗಿದೆ. ಮಹೇಶ್ವರನ ಪುರುಷವೆಂಬ ಸ್ವರೂಪವು ತ್ವಕ್, ಪಾಣಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶಗುಣ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಯುವಿನ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದೆ. ಅಘೋರವೆಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ರೂಪವನ್ನು ಶರೀರ, ರಸ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಅಧಿಷ್ಠಾನವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರನ ವಾಮದೇವ ಸಂಜ್ಞಕ ಸ್ವರೂಪವು ರಸನೆ, ಪಾಯು, ರಸ ಮತ್ತು ಜಲದ ಸ್ವಾಮಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಣ, ಉಪಸ್ಥ, ಗಂಧ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿಯ ಒಡೆಯ ಶಿವನ ಸದ್ಯೋಜಾತವೆಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೇಯೋಭಿಲಾಷಿ ಮನುಷ್ಯರು ಶಂಕರನ ಈ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಸದಾಕಾಲ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ವಂದಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ಇವು ಶ್ರೇಯಃ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಮಾತ್ರ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ಅವತಾರಗಳ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವನ್ನು ಓದುವವನು, ಕೇಳುವವನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮ್ಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 1)

ಶಿವನ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳ ಹಾಗೂ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ರೂಪದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆ

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ಮುನಿಯೇ! ಇನ್ನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ, ಸುಖದಾಯಕವಾದ ಮಹೇಶ್ವರನ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ನೀನು ಶ್ರವಣಿಸು. ಅಯ್ಯಾ! ಈ ಜಗತ್ತು ಆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಭುವಿನ ಎಂಟು ಮೂರ್ತಿಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ದಾರದಲ್ಲಿ ಮಣಿಗಳು ಪೋಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರು ವಂತೆಯೇ ಈ ವಿಶ್ವವು ಆ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಶವ, ಭವ, ರುದ್ರ, ಉಗ್ರ, ಭೀಮ, ಪಶುಪತಿ, ಈಶಾನ ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವ - ಇವೇ ಆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳು. ಶಿವನು ಈ ಶರ್ವಾದಿ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪೃಥಿವಿ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತಾ ಮಹೇಶ್ವರನ ವಿಶ್ವಂಭರಾತ್ಮಕ ರೂಪವೇ ಚರಾಚರ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಜೀವನ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಸಲೀಲಾತ್ಮಕ ರೂಪವನ್ನು ‘ಭವ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಒಳಗೆ-ಹೊರಗೆ ಇರುವ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಸ್ಪಂದಿತವಾಗುವ ಉಗ್ರರೂಪಧಾರೀ ಪ್ರಭುವಿನ ಆ ರೂಪವನ್ನು ಸತ್ಪುರುಷರು ‘ಉಗ್ರ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕೊಡುವ ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಆಕಾಶಾತ್ಮಕ ಮಹಾದೇವನ ರೂಪವನ್ನು ‘ಭೀಮ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಭೂತವೃಂದದ ಭೇದಕವಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಆತ್ಮಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳ ಭವಪಾಶದ ಛೇದಕ ರೂಪವನ್ನು ‘ಪಶುಪತಿ’ಯ ರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮಹೇಶ್ವರನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿತಗೊಳಿಸುವ ಸೂಯವೆಂಬ ರೂಪವನ್ನು ‘ಈಶಾನ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದು ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭ್ರಮಣಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಅಮೃತಮಯ ರಶ್ಮಿಗಳಿಂದ ಆಹ್ಲಾದಿತಗೊಳಿಸುವ ಚಂದ್ರನೆಂಬ ಶಿವರೂಪವನ್ನು ‘ಮಹಾದೇವ’ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ‘ಆತ್ಮಾ’ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಎಂಟನೆಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರ್ತಿಯು ಇತರ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವು ಶಿವಮಯವಾಗಿದೆ. ಮರದ ಬುಡಕ್ಕೆ ನೀರು ಎರೆದರೆ ಅದರ ಕೊಂಬೆ-ರೆಂಬೆಗಳು ಪುಷ್ಪಿತವಾಗುವಂತೆಯೇ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಶಿವಸ್ವರೂಪ ವಿಶ್ವವು ಪರಿಪುಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು - ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತಂದೆಯು ಹರ್ಷಿತನಾಗುವಂತೆಯೇ ವಿಶ್ವವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹರ್ಷಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಶಂಕರನಿಗೆ ಆನಂದವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವನಾದರೂ ದೇಹಧಾರಿಗೆ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಅವನು ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ಶಿವನಿಗೆ ಅನಿಷ್ಟಮಾಡಿದಂತೆ ಇದೆ. ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಹೀಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಪೂರ್ಣಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಆ ಪರಮ ಕಾರಣ ರುದ್ರನನ್ನು ಭಜಿಸಿರಿ.

ಪ್ರಿಯ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಇನ್ನು ನೀವು ಶಿವನ ಅನುಪಮ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ರೂಪದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞರೇ! ಆ ರೂಪವು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಂತಹುದು. (ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ) ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳು ವಿಸ್ತಾರವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅದರಿಂದ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ಚಿಂತಾಕುಲರಾದರು. ಆಗಲೇ - ‘ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಇನ್ನು ಮೈಥುನೀ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸು’ ಎಂದು ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ನುಡಿಯಿತು. ಆ ವ್ಯೋಮವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೈಥುನೀ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಲು ವಿಚಾರಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನಾರಿಯರ ಕುಲವು ಈಶಾನನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪದ್ಮಯೋನಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೈಥುನೀ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಶಂಭುವಿನ ಕೃಪೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮೈಥುನೀ ಪ್ರಜೆಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಲಾರದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಲು ಉದ್ಯುಕ್ತನಾದನು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪರಾಶಕ್ತಿ ಶಿವೆಸಹಿತ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ಣ ಹೃದಯದಿಂದ ಧ್ಯಾನಮಾಡುತ್ತಾ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದರು. ಅನಂತರ ತಪೋನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆ ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಆಗ ಆ ಕಷ್ಟಹಾರೀ ಶಂಕರನು ಪೂರ್ಣ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದದ ಕಾಮದಾ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಅರ್ಧನಾರೀನರನ ರೂಪದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಆ ದೇವಾಧಿದೇವ ಶಂಕರನು ಪರಾಶಕ್ತಿ ಶಿವೆಯೊಡನೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ವಿಶ್ವಕರ್ತಾ ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ಮೇಘಗಂಭೀರ ವಾಣಿಯಿಂದ ನುಡಿದನು.

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮಹಾನುಭಾವ ವತ್ಸಾ! ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರ ಪಿತಾಮಹನೇ! ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಮನೋರಥವೆಲ್ಲ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ. ನೀನು ಈಗ ಪ್ರಜೆಗಳ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ಅಭೀಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ಹೀಗೆ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಮಧುರವೂ, ಪರಮ ಉದಾರವೂ ಆದ ವಚನಗಳನ್ನು ನುಡಿದು ಶಿವನು ತನ್ನ ಶರೀರದ ಅರ್ಧಭಾಗದಿಂದ ಶಿವಾದೇವಿಯನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿಸಿದನು. ಆಗ ಶಿವನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಳಾದ ಆ ಪರಮಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ವಿನಮ್ರಭಾವದಿಂದ ವಂದಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸತೊಡಗಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಶಿವೇ! ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಪತಿ ದೇವಾಧಿದೇವ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶುಂಭುವು ನನ್ನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದನು ಮತ್ತು ನನ್ನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಶಿವೇ! ಆಗ ನಾನು ದೇವತೆಗಳೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಬಾರಿ-ಬಾರಿಗೂ ರಚಿಸಿದರೂ ಕೂಡ ಅವುಗಳ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನಾನು ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರ ಸಮಾಗಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿ ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಿನ್ನಿಂದ ಅಕ್ಷಯ ನಾರೀಕುಲದ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ನಾರೀಕುಲದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಮೀರಿದುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಳ ಉದ್ಗಮಸ್ಥಾನವು ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅಖಿಲೇಶ್ವರಿ, ಪರಮಾಶಕ್ತಿಯಾದ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಶಿವೇ! ನಾನು ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುವೆ. ನೀನು ನನಗೆ ನಾರೀಕುಲದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸು. ಏಕೆಂದರೆ, ಶಿವಪ್ರಿಯೇ! ಇದನ್ನೇ ನೀನು ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಾರಣವೆಂದು ತಿಳಿ. ವರದೇಶ್ವರೀ! ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಯಾಚಿಸುವೆನು. ಜಗನ್ಮಾತೆಯೇ! ದಯಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು. ನಾನು ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ‘ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿನೀ ಜಗಜ್ಜನನೀ! ನೀನು ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತಿನ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಿನ್ನ ಒಂದು ಸರ್ವಸಮರ್ಥರೂಪದಿಂದ ನನ್ನ ಪುತ್ರ ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯಾಗು.’ ಇದೇ ನನಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ವರವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೀಗೆ ಬೇಡಿದಾಗ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ದೇವಿ ಶಿವೆಯು ‘ತಥಾಸ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುವುದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಕರುಣಿಸಿದಳು. ಜಗನ್ಮಯಿ ಶಿವಶಕ್ತಿ ಶಿವಾದೇವಿಯು ತನ್ನ ಹುಬ್ಬುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದಳು. ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಲೀಲಾಕಾರೀ, ಕಷ್ಟಹಾರೀ, ಕೃಪಾಸಮುದ್ರನಾದ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನಗುತ್ತಾ ಜಗದಂಬೆಯ ಬಳಿ ಇಂತು ನುಡಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು - ‘ದೇವಿ! ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನೀನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು ಹಾಗೂ ಅವನ ಎಲ್ಲ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಮಾಡು.’ ಆಗ ಶಿವಾದೇವಿಯು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮಾತಿನಂತೆ ದಕ್ಷನ ಮಗಳಾಗುವುದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು. ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಶಿವಾದೇವಿಯು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಅನುಪಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿ ಶಂಭುವಿನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಳು. ಬಳಿಕ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೂ ಕೂಡಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಅಂದಿನಿಂದಲೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಭಾಗದ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು. ಹಾಗೂ ಮೈಥುನೀ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಮಹದಾನಂದವಾಯಿತು. ಅಯ್ಯಾ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಮಹಾನ್ ಅನುಪಮ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಇದು ಸತ್ಪುರುಷರಿಗಾಗಿ ಮಂಗಲದಾಯಕವಾಗಿದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 2-3)

ವರಾಹಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಶಿವನ ಪ್ರಥಮ ಅವತಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಋಷಭ ಅವತಾರದವರೆಗಿನ ವರ್ಣನೆ

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಸರ್ವಜ್ಞರಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಒಮ್ಮೆ ರುದ್ರನು ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ಶಂಕರನ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದನು. ಆ ಚರಿತ್ರವು ಸದಾ ಸುಖದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ನೀವು ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಆ ಚರಿತ್ರೆಯು ಹೀಗಿದೆ -

ಶಿವನು ಹೇಳಿದ್ದನು — ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ವಾರಾಹಕಲ್ಪದ ಏಳನೆಯ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ಕಲ್ಪೇಶ್ವರನು ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ನಿನಗೆ ಮರಿಮಗನಾಗುವನು. ಆಗ ಆ ಮನ್ವಂತರದ ಚತುರ್ಯುಗಗಳ ಯಾವುದೋ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ಜನರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತೋರಲು ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಯುಗ-ಪ್ರವೃತ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಆ ಮೊದಲನೆಯ ಚತುರ್ಯುಗದ ಪ್ರಥಮ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವು ಸ್ವಯಂ ವ್ಯಾಸನಾದಾಗ, ನಾನು ಅದೇ ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮರ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಶಿವೆಸಹಿತ ಶ್ವೇತ ಎಂಬ ಮಹಾಮುನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಆಗ ಹಿಮಾಲಯದ ರಮಣೀಯ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಛಾಗಲ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶಿಖಾಧಾರೀ ಶ್ವೇತ, ಶ್ವೇತಶಿಖ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಲೋಹಿತ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಶಿಷ್ಯರು ಉತ್ಪನ್ನರಾಗುವರು. ಈ ನಾಲ್ವರೂ ಧ್ಯಾನಯೋಗದ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ನನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದು ನನ್ನ ಭಕ್ತರಾಗುವರು ಹಾಗೂ ಜನ್ಮ, ಜರಾ, ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ರಹಿತರಾಗಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗುವರು. ವತ್ಸ ಪಿತಾಮಹನೇ! ಆಗ ಮನುಷ್ಯರು ಧ್ಯಾನದಿಂದಲ್ಲದೆ ದಾನ, ಧರ್ಮ, ಮೊದಲಾದ ಕರ್ಮಹೇತುಕ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ನನ್ನ ದರ್ಶನವನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಲ್ಲರು. ಎರಡನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಸತ್ಯನು ವ್ಯಾಸನಾಗುವನು. ಆಗ ನಾನು ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಸುತಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗುವೆನು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ದುಂದುಭಿ, ಶತರೂಪ, ಹೃಷಿಕ ಮತ್ತು ಕೇತುಮಾನ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ವೇದವಾದೀ ದ್ವಿಜರು ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು. ಅವರು ನಾಲ್ವರೂ ಧ್ಯಾನಯೋಗದ ಬಲದಿಂದ ನನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ಅರಿತು ಮುಕ್ತರಾಗುವರು. ಮೂರನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಭಾರ್ಗವ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ, ನಾನೂ ಕೂಡ ನಗರದ ಹತ್ತಿರವೇ ದಮನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಆಗಲೂ ನನಗೆ ವಿಶೋಕ, ವಿಶೇಷ, ವಿಪಾಪ ಮತ್ತು ಪಾಪನಾಶನರೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಚತುರಾನನನೇ! ಆ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವೆನು ಮತ್ತು ಆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸುದೃಢಗೊಳಿಸುವೆನು. ನಾಲ್ಕನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಅಂಗಿರಾ ಎಂಬುವರು ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ಸುಹೋತ್ರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸುವೆನು. ಆಗಲೂ ಕೂಡ ನನಗೆ ನಾಲ್ವರು ಯೋಗಸಾಧಕ ಮಹಾತ್ಮಾ ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಸುಮುಖ, ದುರ್ಮುಖ, ದುರ್ದಮ ಮತ್ತು ದುರತಿಕ್ರಮ ಎಂಬುದು ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಈ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುವೆನು. ಐದನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಸವಿತಾ ಎಂಬುವರು ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ಕಂಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಹಾತಪಸ್ವೀ ಯೋಗಿಯಾಗುವೆನು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಆಗಲೂ ಸನಕ, ಸನಾತನ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ ಸನಂದನ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ನಿರ್ಮಲ ಹಾಗೂ ಅಹಂಕಾರರಹಿತ ಸನತ್ಕುಮಾರರೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ಯೋಗಸಾಧಕ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಆಗಲೂ ಕಂಕನಾಮಧಾರಿಯಾದ ನಾನು ಸವಿತಾ ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ, ನಿವೃತ್ತಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವೆನು. ಪುನಃ ಆರನೆಯ ದ್ವಾಪರವು ಬಂದಾಗ ಮೃತ್ಯು ಲೋಕಕಾರಕ ವ್ಯಾಸರಾಗಿ ವೇದಗಳನ್ನು ವಿಭಾಜನ ಮಾಡುವರು. ಆಗಲೂ ನಾನು ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಲೋಕಾಕ್ಷಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು ಹಾಗೂ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಥವನ್ನು ಉನ್ನತಗೊಳಿಸುವೆನು. ಆಗ ಸುಧಾಮಾ, ವಿರಜಾ, ಸಂಜಯ ಮತ್ತು ವಿಜಯ ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ದೃಢವ್ರತಿಗಳಾದ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು. ವಿಧಿಯೇ! ಏಳನೆಯ ದ್ವಾಪರದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶತಕ್ರತು ಎಂಬುವರು ವ್ಯಾಸರಾದಾಗಲೂ ನಾನು ಯೋಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪರಮ ನಿಪುಣ ಜೈಗೀಷವ್ಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಕಾಶೀಪುರದಲ್ಲಿ ಗುಹೆಯೊಳಗಿನ ದಿವ್ಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕುಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಯೋಗವನ್ನು ಸುದೃಢಗೊಳಿಸುವೆನು ಹಾಗೂ ಶತಕ್ರತು ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಿ, ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಂಸಾರಭಯದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸುವೆನು. ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ಸಾರಸ್ವತ, ಯೋಗೀಶ, ಮೇಘವಾಹ ಮತ್ತು ಸುವಾಹನ ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಎಂಟನೆಯ ದ್ವಾಪರವು ಬಂದಾಗ ಮುನಿವರ ವಸಿಷ್ಠರು ವೇದಗಳನ್ನು ವಿಭಾಜನ ಮಾಡುವ ವ್ಯಾಸರಾಗುವರು. ಯೋಗ ವಿತ್ತಮನೇ! ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ದಧಿವಾಹನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸಿ ವ್ಯಾಸರ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವೆನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಪಿಲ, ಆಸುರಿ, ಪಂಚಶಿಖ ಹಾಗೂ ಶಾಲ್ವಲ ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು ಉದಿಸಿ, ನನ್ನಂತೆಯೇ ಆಗುವರು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಚತುರ್ಯುಗದ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಸಾರಸ್ವತರು ವ್ಯಾಸರೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗುವರು. ಆ ವ್ಯಾಸರ ನಿವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗದ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ನಾನು ಋಷಭ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸುವೆನು. ಆಗ ನನಗೆ ಪರಾಶರ, ಗರ್ಗ, ಭಾರ್ಗವ ಮತ್ತು ಗಿರೀಶ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಾಲ್ವರು ಮಹಾಯೋಗೀ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು. ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ಅವರ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ನಾನು ಯೋಗಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸುದೃಢಗೊಳಿಸುವೆನು. ಸನ್ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ವ್ಯಾಸರ ಸಹಾಯಕನಾಗುವೆನು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಅದೇ ರೂಪದಿಂದ ನಾನು ಅನೇಕ ದುಃಖೀ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ದಯೆಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಭವಸಾಗರದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸುವೆನು. ನನ್ನ ಆ ಋಷಭ ಎಂಬ ಅವತಾರವು ಯೋಗಮಾರ್ಗದ ಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿ, ಸಾರಸ್ವತ ವ್ಯಾಸರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಾನಾ ವಿಧದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದು. ಆ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಭದ್ರಾಯು ಎಂಬ ರಾಜಕುಮಾರನು ವಿಷದೋಷದಿಂದ ಸತ್ತು ಹೋದಾಗ ತಂದೆಯು ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಟ್ಟಾಗ ಜೀವಂತ ಗೊಳಿಸುವೆನು. ಅನಂತರ ಆ ರಾಜಪುತ್ರನ ಹದಿನಾರನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅಂಶರಾದ ಋಷಭ ಯೋಗಿಗಳು ಅವನ ಮನೆಗೆ ಆಗಮಿಸುವರು. ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ಆ ರಾಜಕುಮಾರನಿಂದ ಪೂಜಿತರಾದ ಆ ಸದ್ರೂಪಧಾರೀ ಕೃಪಾಳು ಮುನಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ರಾಜಧರ್ಮದ ಉಪದೇಶ ಮಾಡುವರು. ಅನಂತರ ದೀನವತ್ಸಲ ಆ ಮುನಿಗಳು ಹರ್ಷಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ದಿವ್ಯಕವಚ, ಶಂಖ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡುವ ಒಂದು ಹೊಳೆಯುವ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವರು. ಮತ್ತೆ ಕೃಪಾಪೂರ್ವಕ ಅವನ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಬಲವನ್ನೂ ಕೊಡುವರು. ಹೀಗೆ ತಾಯಿಸಹಿತ ಭದ್ರಾಯುವಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತು, ಅವರಿಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಪೂಜಿತರಾದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ ಋಷಭ ಮುನಿಗಳು ಸ್ವೇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಹೊರಟುಹೋಗುವರು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಆಗ ರಾಜರ್ಷಿ ಭದ್ರಾಯುವು ರಿಪುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಕೀರ್ತಿಮಾಲಿನಿ ಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹಿತನಾಗಿ ಧರ್ಮಪೂರ್ವಕ ರಾಜ್ಯವಾಳುವನು. ಮುನಿಯೇ! ಶಂಕರನಾದ ನನ್ನ ಋಷಭ ಎಂಬ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಅವತಾರವು ಸತ್ಪುರುಷರ ಗತಿಯೂ, ದೀನರಿಗೆ ಬಂಧುಗಳಂತೆ ಹಿತಕಾರಿಯೂ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯೂ ಆಗುವುದು. ನಾನು ಅದನ್ನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಈ ಋಷಭಚರಿತ್ರವು ಪರಮಪಾವನವೂ, ಮಹತ್ತರವೂ, ಸ್ವರ್ಗ, ಕೀರ್ತಿ, ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ಕೊಡುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೇಳಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 4)

ಶಿವನು ಎತ್ತಿದ ಹತ್ತನೆಯ ಅವತಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯ ಯೋಗೇಶ್ವರ ಅವತಾರಗಳ ವರ್ಣನೆ

ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಹತ್ತನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಧಾಮಾ ಎಂಬ ವ್ಯಾಸರಾಗುವರು. ಅವರು ಹಿಮಾಲಯದ ರಮಣೀಯ ಪರ್ವತೋತ್ತಮ ಭೃಗುತುಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ನನ್ನ ಶ್ರುತಿವಿದಿತ - ಭೃಂಗ, ಬಲಬಂಧು, ನರಾಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ತಪೋಧನ ಕೇತುಶೃಂಗ ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ತ್ರಿವೃತ ಎಂಬ ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ತಪ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ಲಂಬೋದರ, ಲಂಬಾಕ್ಷ, ಕೇಶಲಂಬ ಮತ್ತು ಪ್ರಲಂಬಕರೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ದೃಢವ್ರತೀ ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಚತುರ್ಯುಗದ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಶತತೇಜಾ ಎಂಬ ವೇದವ್ಯಾಸರಾಗುವರು. ಆಗ ನಾನು ದ್ವಾಪರವು ಮುಗಿದು ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಹೇಮಕಂಚುಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅತ್ರಿ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸಿ ವ್ಯಾಸರ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಗೊಳಿಸುವೆನು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಆಗಲೂ ನನಗೆ ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸಮಬುದ್ಧಿ, ಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಶರ್ವರೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ಯೋಗೀಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಹದಿಮೂರನೆಯ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ವರೂಪ ನಾರಾಯಣ ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಂಧಮಾದನದ ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮುನಿ ಬಲಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ಸುಧಾಮಾ, ಕಾಶ್ಯಪ, ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ವಿರಜಾ ಹೆಸರುಳ್ಳ ನಾಲ್ವರು ಸುಂದರ ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಚತುರ್ಯುಗದ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷರೆಂಬ ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ಅಂಗಿರಾ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗುವೆನು. ಆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ರಿ, ವಶದ, ಶ್ರವಣ, ಶ್ನವಿಷ್ಕಟರೆಂಬ ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಹದಿನೈದನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ತ್ರಯ್ಯಾರುಣಿ ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ಹಿಮಾಲಯದ ಪೃಷ್ಠಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವೇದಶೀರ್ಷ ಎಂಬ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಸರಸ್ವತಿಯ ಉತ್ತರತಟವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ವೇದಶಿರಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸುವೆನು. ಆಗ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ವೇದಶಿರವೇ ನನ್ನ ಅಸ್ತ್ರವಾಗುವುದು. ಆಗಲೂ ನನಗೆ ಕುಣಿ, ಕುಣಿಬಾಹು, ಕುಶರೀರ ಮತ್ತು ಕುನೇತ್ರಕರೆಂಬ ದೃಢಪರಾಕ್ರಮಿ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರಾಗುವರು.

ಹದಿನಾರನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ದೇವರೆಂಬವರು ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲು ಪರಮ ಪುಣ್ಯಮಯ ಗೋಕರ್ಣವನದಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಆಗಲೂ ಕೂಡ ಕಾಶ್ಯಪ, ಉಶನಾ, ಚ್ಯವನ, ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಅವರು ಜಲದಂತೆ ನಿರ್ಮಲರೂ, ಯೋಗಿಗಳೂ ಆಗಿ ಅದೇ ಮಾರ್ಗದ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವರು. ಹದಿನೇಳನೆಯ ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ದೇವಕೃತಂಜಯ ಎಂಬುವರು ವ್ಯಾಸರಾಗುವರು. ಆಗ ನಾನು ಹಿಮಾಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ ರಮಣೀಯ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಗುಹಾವಾಸೀ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸುವೆನು. ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಮಾಲಯವು ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ಉತಥ್ಯ, ವಾಮದೇವ, ಮಹಾಯೋಗ ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲರೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರೂ ಆಗುವರು. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಋತಂಜಯರೆಂಬುವರು ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ಹಿಮಾಲಯದ ಸುಂದರ ಶಿಖಂಡೀ ಪರ್ವತ ಶಿಖರವು ಪುಣ್ಯಮಯವೂ, ಸಿದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರವೂ, ಸಿದ್ಧರಿಂದ ಸೇವಿತವೂ ಆದ ಶಿಖಂಡೀವನದಲ್ಲಿ ಶಿಖಂಡೀ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸುವೆನು. ಆಗಲೂ ನನಗೆ ವಾಚಃ ಶ್ರವಾ, ರುಚೀಕ, ಶಾವಾಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಯತೀಶ್ವರ ಹೆಸರಿನ ನಾಲ್ವರು ತಪಸ್ವೀ ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮುನಿ ಭಾರದ್ವಾಜರು ವ್ಯಾಸರಾಗುವರು. ಆಗಲೂ ನಾನು ಹಿಮಾಲಯದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಮಾಲೀ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗುವೆನು, ಆಗ ನನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ದವಾದ ಜಟೆಗಳಿರುವವು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ನನಗೆ ಸಾಗರದಂತೆ ಗಂಭೀರ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳ ಹಿರಣ್ಯನಾಮಾ, ಕೌಸಲ್ಯ, ಲೋಕಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಿಮಿ ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ವ್ಯಾಸರ ಹೆಸರು ಗೋತಮ ಎಂದಿರುವುದು. ಆಗ ನಾನು ಹಿಮಾಲಯದ ಪೃಷ್ಠಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸದಾ ದೇವತೆಗಳು ಮನುಷ್ಯರು, ಯಕ್ಷೇಂದ್ರರು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾದ ಅಟ್ಟಹಾಸವೆಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟಹಾಸವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸುವೆನು. ಆ ಯುಗದ ಜನರು ಅಟ್ಟಹಾಸ ಪ್ರಿಯರಾಗುವರು. ಆಗಲೂ ನನಗೆ ಸುಮಂತ, ವರ್ವರಿ, ವಿದ್ವಾನ್ ಕಬಂಧ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಕಂಧರರೆಂಬ ಉತ್ತಮಯೋಗ ಸಂಪನ್ನ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ವಾಚಃಶ್ರವಾ ಎಂಬುವರು ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ದಾರುಕನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಅದರಿಂದ ಆ ಶುಭ ಸ್ಥಾನದ ಹೆಸರು ‘ದಾರುವನ’ ಎಂದಾಗುವುದು. ಆಗಲೂ ನನಗೆ ಪ್ಲಕ್ಷ, ದಾರ್ಭಾಯಣಿ, ಕೇತುಮಾನ್ ಹಾಗೂ ಗೌತಮರೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ಪರಮಯೋಗೀ ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಶುಷ್ಮಾಯಣ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನೂ ಕೂಡ ವಾರಾಣಸೀಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಲಾಂಗಲೀ ಭೀಮ ಎಂಬ ಮಹಾಮುನಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸುವೆನು. ಆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಹಲಾಯುಧಧಾರಿ ಶಿವನಾದ ನನ್ನನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವರು. ಆ ಅವತಾರರಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ಭಲ್ಲವೀ, ಮಧು, ಪಿಂಗ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಕೇತು ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ಪರಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ತೃಣಬಿಂದು ಮುನಿಯು ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ಸುಂದರ ಕಾಲಿಂಜರಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಆಗಲೂ ನನಗೆ ಉಶಿಕ, ಬೃಹದಶ್ವ, ದೇವಲ ಮತ್ತು ಕವಿ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಲ್ವರು ತಪಸ್ವೀ ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಚತುರ್ಯುಗದಲ್ಲಿ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ಯಕ್ಷರೆಂಬುವರು ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ನೈಮಿಷ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೂಲೀ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಹಾಯೋಗಿಯಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗುವೆನು. ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಲಿಹೋತ್ರ, ಅಗ್ನಿವೇಶ, ಯುವನಾಶ್ವ ಮತ್ತು ಶರದ್ವಸುರೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ತಪಸ್ವೀ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು. ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವ್ಯಾಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದಾಗ ನಾನೂ ಕೂಡ ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ, ದಂಡಧಾರೀ ಮಹಾಯೋಗಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಆಗ ನನ್ನ ಹೆಸರು ಮುಂಡೀಶ್ವರ ಎಂದಾಗುವುದು. ಆ ಅವತಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಛಗಲ, ಕುಂಡಕರ್ಣ, ಕುಂಭಾಂಡ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಕ ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ತಪಸ್ವಿಗಳು ನನಗೆ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು. ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಪರಾಶರರು ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ಭದ್ರವಟ ಎಂಬ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಹಿಷ್ಣು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸುವೆನು. ಆಗಲೂ ಉಲೂಕ, ವಿದ್ಯುತ್, ಶಂಬೂಕ ಮತ್ತು ಆಶ್ವಲಾಯನರೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ತಪಸ್ವೀ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು. ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಜಾತೂಕರ್ಣರೆಂಬುವರು ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ನಾನು ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸೋಮಶರ್ಮಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಆಗ ನನಗೆ ಅಕ್ಷಪಾದ, ಕುಮಾರ, ಉಲೂಕ ಹಾಗೂ ವತ್ಸರೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಪಸ್ವೀ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು. ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯ ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಪರಾಶರರ ಪುತ್ರರಾಗಿ ದ್ವೈಪಾಯನ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಾಸರಾದಾಗ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಆರನೆಯ ಒಂದಂಶದಿಂದ ವಸುದೇವನ ಶ್ರೇಷ್ಠಪುತ್ರನಾಗಿ ಅವತರಿಸುವನು ಅವನನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಆಗ ಯೋಗಾತ್ಮನಾದ ನಾನೂ ಕೂಡ ಜನರನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಯೋಗಮಾಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಮತ್ತೆ ಶ್ಮಶಾನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತು ಬಿದ್ದಿರುವ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಯೋಗಮಾಯೆಯ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವೆನು. ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಮೇರುಗಿರಿಯ ಪುಣ್ಯಮಯ ದಿವ್ಯ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವೆನು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹೆಸರು ಲಕುಲೀ ಎಂದಿರುವುದು. ಹೀಗೆ ನನ್ನ ಈ ಕಾಯಾವತಾರವನ್ನು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಿದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಕರೆಯುವರು. ಇದು ಪೃಥಿವಿಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವವರೆಗೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪರಮ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವುದು. ಆ ಅವತಾರದಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ಕುಶಿಕ, ಗರ್ಗ, ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಪೌರುಷ್ಯರೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ತಪಸ್ವೀ ಶಿಷ್ಯರಾಗುವರು. ಅವರು ವೇದಗಳ ಪಾರಂಗತರೂ, ಊರ್ಧ್ವರೇತಸ್ಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಯೋಗಿಗಳಾಗುವರು ಹಾಗೂ ಮಹೇಶ್ವರ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳುವರು.

ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಮುನಿಗಳೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನು ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದ ಎಲ್ಲ ಚತುರ್ಯುಗಳಲ್ಲಿನ ಯೋಗೇಶ್ವರಾವತಾರಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದನು. ವಿಭೋ! ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ವ್ಯಾಸರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತೀದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಆಗುವರು ಹಾಗೂ ಯೋಗೇಶ್ವರಾವತಾರವೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲಿಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಗುವುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯೋಗೇಶ್ವ ರಾವತಾರದೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಶಿಷ್ಯರೂ ಆಗುವರು. ಅವರು ಮಹಾಶಿವಭಕ್ತರೂ, ಯೋಗಮಾರ್ಗವನ್ನು ವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವವರೂ ಆಗುವರು. ಈ ಪಶುಪತಿಯ ಶಿಷ್ಯರ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು, ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹಣೆಯು ತ್ರಿಪುಂಡ್ರದಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿದ್ದು, ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಮಾಲೆಯೇ ಇವರ ಆಭೂಷಣವಿರುವುದು. ಇವರೆಲ್ಲ ಶಿಷ್ಯರು ಧರ್ಮಪರಾಯಣರೂ, ವೇದವೇದಾಂಗಗಳ ಪಾರಂಗತ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ, ಸದಾ ಒಳ-ಹೊರಗೆ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿರುವರು. ಇವರು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನಿರಿಸಿ ಯೋಗಪೂರ್ವಕ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರಾಗುವರು. ಇವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಂದು ನೂರ ಹನ್ನೆರಡು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ನಾನು ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಯುಗಗಳ ಕ್ರಮದಿಂದ ಮನುವಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೃಷ್ಣಾವತಾರವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲ ಅವತಾರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಶ್ರುತಿಸಮೂಹಗಳು ವೇದಾಂತದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾದಾಗ ಆ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನ ವ್ಯಾಸರು ಆಗುವರು. ಹೀಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹತೋರಿ ಯೋಗೇಶ್ವರಾವತಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಆ ದೇವೇಶ್ವರನು ಅವರ ಕಡೆ ದೃಷ್ಟಿಪಾತಗೈದು ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 5)

ನಂದೀಶ್ವರನ ಅವತಾರದ ವರ್ಣನೆ

ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಲವತ್ತೆರಡು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು. ಇನ್ನು ನಂದೀಶ್ವರನ ಅವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುವುದು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಕೇಳಿದರು — ಪ್ರಭೋ! ನೀವು ಮಹಾದೇವನ ಅಂಶದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಶಿವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಿ? ಅದೆಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಕೃಪೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಸರ್ವಜ್ಞರಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ನಾನು ಮಹಾದೇವನ ಅಂಶದಿಂದ ಹೇಗೆ ಜನ್ಮ ತಳೆದೆ, ಶಿವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡೆ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ಅವಧಾನವಿಟ್ಟು ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಶಿಲಾದನೆಂಬ ಓರ್ವ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ, ಮುನಿಗಳಿದ್ದರು. ಪಿತೃಗಳ ಆದೇಶದಂತೆ ಅವರು ಅಯೋನಿಜ ಸುವ್ರತ ಮೃತ್ಯುಹೀನ ಪುತ್ರನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ದೇವೇಶ್ವರ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ತಾನು ಅಸಮರ್ಥನೆಂದು ತಿಳಿಸಿ, ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಮಹಾಶಕ್ತಿಸಂಪನ್ನ ಮಹಾದೇವನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಆಗ ಶಿಲಾದರು ಭಗವಾನ್ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದರು. ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಮಹಾದೇವನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ, ಮಹಾಸಮಾಧಿ ಮಗ್ನರಾದ ಶಿಲಾದರನ್ನು ತಟ್ಟಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಆಗ ಶಿಲಾದರು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಅವರು ಹೇಳಿದರು - ಪ್ರಭೋ! ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಮೃತ್ಯುಹೀನ, ಅಯೋನಿಜನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಆಗ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಮುನಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ತಪೋಧನ ವಿಪ್ರರೇ! ಹಿಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು, ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ದೇವತೆಗಳು ನಾನು ಅವತರಿಸಲು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಆರಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮುನಿಯೇ! ನಾನು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ತಂದೆಯಾಗಿರುವೆನಾದರೂ ನೀನು ನನಗೆ ತಂದೆಯಾಗುವೆ. ನಾನೇ ನಿಮಗೆ ಅಯೋನಿಜ ಪುತ್ರನಾಗುವೆನು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಹೆಸರು ನಂದೀ ಎಂದಾಗುವುದು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಕೃಪಾಳು ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡು ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತುಕೊಂಡ ಶಿಲಾದ ಮುನಿಯ ಕಡೆಗೆ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿ ಬೀರಿ, ಹೀಗೆ ಆದೇಶಿಸಿ ಆಗಲೇ ಉಮಾಸಹಿತ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಮಹಾದೇವನು ಹೊರಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ಮಹಾಮುನಿ ಶಿಲಾದರು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕಳೆದುಹೋದ ಬಳಿಕ ಯಜ್ಞವೇತ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ನನ್ನ ತಂದೆಯವರು ಯಜ್ಞಮಾಡಲು ಯಜ್ಞಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಊಳುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ನಾನು ಶಂಭುವಿನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಯಜ್ಞದ ಮೊದಲೇ ಅವರ ಶರೀರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾದೆನು. ಆಗ ನನ್ನ ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಯುಗಾಂತಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತಿತ್ತು. ಆಗ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಆವರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಶಿಲಾದ ಮುನಿಯ ಪ್ರಶಂಸೆಯು ಬಹಳವಾಗಿ ಆಯಿತು. ಅತ್ತ ಶಿಲಾದರೂ ಸೂರ್ಯಾಗ್ನಿ ಸದೃಶ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯೂ, ತ್ರಿನೇತ್ರನೂ, ಚತುರ್ಭುಜನೂ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನೂ, ಜಟಾಮುಕುಟಧಾರಿಯೂ ತ್ರಿಶೂಲಾದಿ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನೂ, ಆದ ಸರ್ವಥಾ ರುದ್ರನಂತಿರುವ ಬಾಲಕನಾದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮಹದಾನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋದರು ಮತ್ತು ನನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದರು.

ಶಿಲಾದರು ಹೇಳಿದರು — ಸುರೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ನಂದೀ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಆನಂದಿತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಆನಂದಮಯ ಜಗದೀಶ್ವರನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿರುವೆನು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ನಿರ್ಧನನಿಗೆ ನಿಧಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಆಗುವ ಸಂತೋಷದಂತೆ ನನ್ನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಹರ್ಷಿತರಾದ ತಂದೆಯವರು ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಂದಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬೇಗನೇ ತಮ್ಮ ಪರ್ಣಶಾಲೆಗೆ ಹೊರಟರು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ನಾನು ಶಿಲಾದರ ಪರ್ಣಕುಟಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ನನ್ನ ಆ ರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮನುಷ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದೆನು. ಅನಂತರ ಶಾಲಂಕಾಯನ ನಂದನ ಪುತ್ರವತ್ಸಲ ಶಿಲಾದರು ನನ್ನ ಜಾತಕರ್ಮಾದಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಐದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯು ನನಗೆ ಸಾಂಗೋಪಾಂಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಏಳು ವರ್ಷಗಳು ತುಂಬಿದಾಗ ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣ ಎಂಬ ಮುನಿಗಳು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ತಂದೆಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಶಿಲಾದ ಮುನಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಮುನೀಶ್ವರರಿಬ್ಬರೂ ಆನಂದವಾಗಿ ಆಸೀನರಾಗಿ ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ನೋಡುತ್ತಾ ನುಡಿದರು.

ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣರು ಹೇಳಿದರು — ಅಯ್ಯಾ ಶಿಲಾದನೇ! ನಿನ್ನ ಪುತ್ರ ನಂದಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನಾಗಿದ್ದರೂ ಇವನ ಆಯುಸ್ಸು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ನಾವು ಅನೇಕ ವಿಧದಿಂದ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ನೋಡಿದರೂ ಇವನ ಆಯುಸ್ಸು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗಿಲ್ಲ ಎಂದೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆ ವಿಪ್ರವರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಪುತ್ರವತ್ಸಲ ಶಿಲಾದರು ನಂದಿಯನ್ನು ಎದೆಗೊತ್ತಿಕೊಂಡು ದುಃಖಾರ್ತರಾಗಿ ಅಳತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜರನ್ನು ಸತ್ತಂತೆಯೇ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಂದಿಯು ಶಿವನ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಕೇಳಿದನು - ‘ಅಪ್ಪಾ! ನಿಮಗೆ ಇಂತಹ ಯಾವ ದುಃಖವು ಉಂಟಾಗಿದೆ? ಅದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಶರೀರವು ನಡುಗುತ್ತಾ, ನೀವು ಅಳುತ್ತಿರುವಿರಿ! ನಿಮಗೆ ಆ ದುಃಖವು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು? ನಾನು ಇದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು.’

ತಂದೆಯು ಹೇಳಿದರು — ಮಗೂ! ನಿನ್ನ ಅಲ್ಪಾಯುವಿ ನಿಂದಾಗಿ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿಯಾಗಿರುವೆನು. ನನ್ನ ಈ ಕಷ್ಠವನ್ನು ಯಾರು ದೂರಗೊಳಿಸಬಲ್ಲನು? ನೀನೇ ಹೇಳು. ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಶರಣಾಗುವೆನು.

ಪುತ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ಅಪ್ಪಾ! ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಆಣೆಯಿಟ್ಟು ಹೇಳುವೆನು - ಬೇಕಾದರೆ ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಯಮ, ಕಾಲ, ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿ - ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೂ, ಬಾಲ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮೃತ್ಯುವಾಗಲಾರದು. ಇದು ಖಂಡಿತ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ದುಃಖಿಯಾಗಬೇಡ.

ತಂದೆಯು ಕೇಳಿದನು — ನನ್ನ ಮುದ್ದು ಮಗು! ನೀನು ಇಂತಹ ಯಾವ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿರುವೆ? ಅಥವಾ ನಿನಗೆ ಅಂತಹ ಯಾವ ಜ್ಞಾನ, ಯೋಗ ಅಥವಾ ಐಶ್ವರ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ? ಯಾವ ಬಲದಿಂದ ನೀನು ಈ ದಾರುಣ ದುಃಖವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬಲ್ಲೆ?

ಪುತ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ಅಪ್ಪಾ! ನಾನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಲೀ, ವಿದ್ಯೆಯಿಂದಾಗಲೀ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಾನು ಮಹಾದೇವನ ಭಜನೆಯಿಂದ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವೆನು. ಇದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಉಪಾಯವೂ ಇಲ್ಲ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನಾನು ತಲೆಬಾಗಿ ತಂದೆಯ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬಂದು ಉತ್ತಮ ವನದ ದಾರಿ ಹಿಡಿದೆನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 6)

ನಂದೀಶ್ವರನ ಜನ್ಮ, ವರಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ವಿವಾಹದ ವರ್ಣನೆ

ನಂದೀಶ್ವರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಾನು ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಮುನಿಗಳಿಗೂ ದುಷ್ಕರವಾದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾದೆನು. ಆಗ ನಾನು ನದಿಯ ಪಾವನ ಉತ್ತರ ತಟದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಮಾಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತುಬಿಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ಏಕಾಗ್ರ, ಸಮಾಹಿತ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳು, ಹತ್ತು ಭುಜಗಳು, ಐದು ಮುಖಗಳುಳ್ಳ ಶಾಂತಿಸ್ವರೂಪ ದೇವಾಧಿದೇವ ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ರುದ್ರಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸತೊಡಗಿದೆ. ಆ ಜಪದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಭೂಷಣ ಪರಮೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು ಹಾಗೂ ಉಮಾಸಹಿತ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ನುಡಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಶಿಲಾದನಂದನನೇ! ನೀನು ಪರಮೋತ್ತಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿರುವಿ. ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ, ನಿನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಬಂದಿರುವೆನು. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೋ. ಮಹಾದೇವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ನಾನು ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು , ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಕದ ವಿನಾಶಕನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದೆ. ಆಗ ಕಷ್ಟಹಾರಿ ವೃಷಭಧ್ವಜ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಭುವು ಪರಮ ಭಕ್ತಿಸಂಪನ್ನ ನಂದಿಯಾದ ನಾನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಶ್ರುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾ, ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಕೈಯಾಡಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಆ ಜಗದೀಶ್ವರನು ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಕುಮಾರಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ನನ್ನನ್ನು ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು - ‘ವತ್ಸನಂದೀ -ಆ ಇಬ್ಬರು ವಿಪ್ರರನ್ನು ನಾನೇ ಕಳಿಸಿದ್ದೆ. ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ನಿನಗೆ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಭಯವೆಲ್ಲಿ? ನೀನಾದರೋ ನನಗೆ ಸಮಾನನಾಗಿರುವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊಂಚವೂ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ನೀನು ಅಜರ, ಅಮರ, ದುಃಖರಹಿತ, ಅವ್ಯಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯನಾಗಿ ಸದಾ ಗಣನಾಯಕನಾಗಿ ಇರುವೆ. ತಂದೆ ಹಾಗೂ ಸುಹೃದ್ವರ್ಗಸಹಿತ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಜನರಾಗಿ ಇರುವರು. ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ನನ್ನಂತೆಯೇ ಬಲವಿರುವುದು. ನೀನು ದಿನಾಲು ನನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು, ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ನನ್ನ ಪ್ರೇಮ ಇರುವುದು. ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಜನ್ಮ , ಜರಾ, ಮೃತ್ಯು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರದು.’

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಗಳೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಕೃಪಾಸಾಗರ ಶಂಭುವು ತಾನು ಧರಿಸಿದ ಕಮಲದ ಮಾಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ನನಗೆ ತೊಡಿಸಿದನು. ವಿಪ್ರವರ್ಯ! ಆ ಶುಭ ಮಾಲೆಯು ನನ್ನ ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಲೇ ನನಗೆ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಭುಜಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಹಾಗೂ ಇನ್ನೊಂದು ಶಂಕರನಂತೆಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಅನಂತರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ನನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಹಿಡಿದು - ಹೇಳು, ಈಗ ನಿನಗೆ ಯಾವ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲಿ? ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಮತ್ತೆ ಆ ವೃಷಭಧ್ವಜನು ತನ್ನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಿರ್ಮಲ ಗಂಗಾಜಲವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು - ‘ನೀನು ನದಿಯಾಗು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಆಗ ಆ ಜಲವು ವೈಯ್ಯಾರದಿಂದ ಪ್ರವಹಿಸುವ, ಸ್ವಚ್ಛಜಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಮಹಾವೇಗಶಾಲಿಯಾದ ಜಟೋದಕಾ, ತ್ರಿಸ್ರೋತಾ, ವೃಷಧ್ವನಿ, ಸ್ವರ್ಣೋದಕ ಮತ್ತು ಜಂಬೂ ನದಿ ಎಂಬ ದಿವ್ಯರೂಪೀ ಐದು ಸುಂದರ ನದಿಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತ ವಾಯಿತು. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಪಂಚನದ ಶಿವನ ಬೆನ್ನಿನಂತೆ ಪರಮ ಶುಭವಾಗಿವೆ. ಮಹೇಶ್ವರನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಅವನು ಪರಮ ಪಾವನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪಂಚನದಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಜಪಮಾಡುತ್ತಾ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ಶಿವಸಾಯುಜ್ಯ ವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಬಳಿಕ ಶಂಭುವು ಉಮೆಯಲ್ಲಿ - ಅವ್ಯಯೇ! ನಾನು ಈ ನಂದಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನಾಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವೆನು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇನು? ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.

ಆಗ ಉಮೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ದೇವೇಶನೇ! ನೀವು ನಂದಿಯನ್ನು ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಯನ್ನು ಕೊಡಬಲ್ಲಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ಈ ಶಿಲಾದನಂದನ ನನಗೆ ಪುತ್ರನಂತೆ ಇರುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಾಮಿ! ಇವನು ನನಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವನು. ಅನಂತರ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಅತುಲಬಲಶಾಲೀ ಗಣಗಳನ್ನು ಕರೆದು ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು - ಗಣನಾಯಕರೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿರಿ. ಈ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರ ನಂದೀಶ್ವರನು ಎಲ್ಲ ಗಣನಾಯಕರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಗಣಗಳ ಮುಖಂಡನಾಗುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಇವನಿಗೆ ನನ್ನ ಗಣಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಮಾಡಿರಿ. ಇಂದಿನಿಂದ ಈ ನಂದೀಶ್ವರ ನಿಮಗೆಲ್ಲರಿಗೆ ಒಡೆಯನಾಗುವನು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶಂಕರನ ಈ ಮಾತಿಗೆ ಗಣನಾಯಕರು ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಸೇರಿ ನನಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು. ಅನಂತರ ಮರುತರ ಮನೋಹಾರಿಣಿ ಸುಯಶೆ ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಕನ್ಯೆಯೊಡನೆ ನನ್ನ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಆಗ ನನಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ದಿವ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ದೊರೆತವು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ವಿವಾಹಿತನಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಂಭು, ಶಿವೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾ , ಶ್ರೀಹರಿ ಇವರ ಚರಣಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದೆ. ಆಗ ತ್ರಿಲೋಕೇಶ್ವರ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪತ್ನೀಸಹಿತ ಪರಮ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇಂತು ನುಡಿದನು.

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಸತ್ಪುತ್ರನೇ! ಈ ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ಸುಯಶೆ ಮತ್ತು ನೀನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನೀವು ನನಗೆ ಪರಮಪ್ರಿಯರಾಗಿರುವಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಸ್ನೇಹವಶ ಮನೋವಾಂಛಿತವರವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವೆನು. ಗಣೇಶ್ವರ ನಂದಿಯೇ! ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿರುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವತ್ಸ! ನೀನು ನನ್ನ ಉತ್ತಮ ವಚನವನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸು. ನೀನು ನನ್ನ ದೃಢವಾದ ಪ್ರೇಮಿಯೂ, ವಿಶಿಷ್ಟನೂ, ಪರಮೈಶ್ವರ್ಯ ಸಂಪನ್ನನೂ, ಮಹಾಯೋಗಿಯೂ, ಮಹಾಧನುರ್ಧರನೂ, ಅಜೇಯನೂ, ಎಲ್ಲರನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವವನೂ, ಮಹಾಬಲಿ ಹಾಗೂ ಸದಾಪೂಜ್ಯನೂ ಆಗುವೆ. ನಾನಿರುವಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಇರುವುದು. ನೀನಿರುವಲ್ಲಿಯೇ ನಾನೂ ಇರುವೆನು. ಇದೇ ಸ್ಥಿತಿ ನಿನ್ನ ತಂದೆ-ಅಜ್ಜ ಇವರಿಗೂ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಪುತ್ರನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಮಹಾಬಲಿ ತಂದೆಯು ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿಯಾಗಿ, ನನ್ನ ಭಕ್ತನೂ, ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷನೂ ಆಗುವನು. ವತ್ಸ! ಇದೇ ನಿಯಮವು ನಿನ್ನ ಅಜ್ಜನಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವುದು. ಕೊನೆಗೆ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನಿಂದ ವರಪ್ರದಾನ ಪಡೆದು ನನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಿರಿ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಮಹಾನುಭಾವಳಾದ ಉಮಾದೇವಿಯು ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಉತ್ಸುಕಳಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ - ‘ಮಗೂ! ನೀನು ನನ್ನಿಂದಲೂ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೋ. ನಾನು ನಿನ್ನ ಸಕಲ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವೆನು, ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಆಗ ದೇವಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು -‘ದೇವಿ! ನಿಮ್ಮ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ನನಗೆ ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಯು ನೆಲಸಲಿ’ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡೆ. ನನ್ನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವಿಯು-‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹರಸಿದಳು ಮತ್ತೆ ಶಿವೆಯು ನಂದಿಯ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಸುಯಶಳೊಡನೆ ಇಂತೆಂದಳು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಮಗಳೇ! ನೀನು ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೋ - ನಿನಗೂ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು ಉಂಟಾಗುವವು. ನೀನು ಜನ್ಮ-ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ, ಪುತ್ರ - ಪೌತ್ರರಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ ಭಕ್ತಿಯು ನೆಲಸಲಿ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ ಅನಂತರ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನರಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾ , ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ದೇವಗಣಗಳು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ವರಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತೆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಕುಟುಂಬಸಹಿತ ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನವನನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಉಮಾಸಹಿತ ವೃಷಭವನ್ನೇರಿ ಪರಿವಾರ ಸಹಿತ ತನ್ನ ನಿವಾಸ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ವತ್ಸ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿಮಗೆ ನನ್ನ ಅವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆನು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಇದು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸದಾ ಆನಂದದಾಯಕ ಮತ್ತು ಶಿವಭಕ್ತಿವರ್ಧಕವೂ ಆಗಿದೆ. ಶ್ರದ್ಧಾಳುವಾದವನು ಭಕ್ತಿಭಾವಿತ ಚಿತ್ತದಿಂದ ನಂದಿಯಾದ ನನ್ನ ಜನ್ಮ, ವರಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ವಿವಾಹದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳುವವನು ಅಥವಾ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಹೇಳುವವನು, ಓದುವವನು, ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಕಲಿಸುವವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 7)

ಕಾಲಭೈರವನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ, ವಿಶ್ವಾನರನ ತಪಸ್ಸು, ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವನ ಪತ್ನಿ ಶುಚಿಷ್ಮತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪುತ್ರರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವ ವರ ನೀಡುವುದು

ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಭೈರವಾವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವನೂ, ಸತ್ಪುರುಷರ ಪ್ರೇಮಿಯೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನು ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು ಭೈರವರೂಪದಿಂದ ಅವತರಿಸಿದ್ದನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರ್ಗಶಿರಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಕಾಲಭೈರವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸಮಾಡಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುವವನು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬೇರೆಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಜಾಗರಣೆಸಹಿತ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವವನೂ ಕೂಡ ಮಹಾಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಲಕ್ಷ-ಲಕ್ಷ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಾಲಭೈರವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ತೊಳೆದುಹೋಗುವವು. ಕಾಲಭೈರವನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನಿಷ್ಟ ಬಗೆಯುವವನು ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಪುನಃ ದುರ್ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದು ಕಾಲಭೈರವನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡದವರಿಗೆ ಮಹಾ ದುಃಖವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಕಾಲಭೈರವನನ್ನು ಭಜಿಸದವನ ಪಾಪಗಳು ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಂಗಳವಾರದ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಕಾಲರಾಜನ ಭಜನೆ-ಪೂಜೆ ಮಾಡದವನ ಪುಣ್ಯವು ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕ್ಷೀಣವಾಗುವುದು.

ಬಳಿಕ ನಂದೀಶ್ವರನು ವೀರಭದ್ರ ಹಾಗೂ ಶರಭಾವತಾರದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳಿದನು — ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರರೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವಿಶ್ವಾನರ ಮುನಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅವತರಿಸಿದ್ದನು ಎಂಬ ಶಶಿಮೌಳಿಯ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ನೀವು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಆಗ ಆ ತೇಜದ ನಿಧಿ ಅಗ್ನಿರೂಪೀ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಪರಮ ಪ್ರಭು ಶಿವನು ಅಗ್ನಿಲೋಕದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಗೃಹಪತಿ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತರಿಸಿದ್ದನು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನರ್ಮದೆಯ ರಮಣೀಯ ತಟದಲ್ಲಿ ನರ್ಮಪುರವೆಂಬ ನಗರವಿತ್ತು. ಅದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾನರ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಮುನಿಯು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಶಾಂಡಿಲ್ಯ ಗೋತ್ರಜನಾದ ಅವನು ಪರಮ ಪಾವನನೂ, ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೂ, ಶಿವಭಕ್ತನೂ, ಬ್ರಹ್ಮತೇಜದ ನಿಧಿಯೂ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ನಿಷ್ಠೆಯಿದ್ದು, ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಶುಚಿಷ್ಮತಿ ಎಂಬ ಸದ್ಗುಣವತಿ ಕನ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದನು. ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಚಿತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವಂತೆ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಬಹಳ ಕಾಲ ಕಳೆದು ಹೋದಾಗ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಅವನ ಪತ್ನೀ ಶುಚಿಷ್ಮತಿಯು ತನ್ನ ಪತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು - ಪ್ರಾಣನಾಥಾ! ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಆನಂದಪ್ರದ ಭೋಗಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದು, ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅನುಭವಿಸಿದೆನು. ಆದರೆ ಸ್ವಾಮಿ! ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಾಲಸೆ ಬಹಳಕಾಲದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಅದು ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಉಚಿತವೂ ಆಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ತಾವು ಪೂರ್ಣಮಾಡುವ ಕೃಪೆಮಾಡಬೇಕು. ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ನಾನು ವರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯಳಾಗಿದ್ದರೆ, ನೀವು ನನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಬಯಸುವರಾದರೆ, ನನಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನಂತಹ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕರುಣಿಸಿರಿ. ಇದಲ್ಲದೆ ಬೇರೇನನ್ನೂ ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.

ನಂದೀಶ್ವರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಪತ್ನಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪವಿತ್ರವ್ರತಪರಾಯಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಶ್ವಾನರನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಸಮಾಧಿಸ್ಥನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡತೊಡಗಿದನು - ಆಹಾ! ನನ್ನ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂಗೀ ಪತ್ನಿಯು ಎಂತಹ ದುರ್ಲಭವಾದ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಬಿಟ್ಟಳು! ಇದಾದರೋ ನನ್ನ ಮನೋರಥ ಪಥದಿಂದ ಬಹಳ ದೂರವಾದುದು. ಇರಲಿ, ಶಿವನಾದರೋ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವನು. ಆ ಶಂಭುವೇ ಈಕೆಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ವಾಣಿರೂಪದಿಂದ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಆಡಿಸಿದಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬೇರೆಯಾರು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಿರುವನು? ಅನಂತರ ಆ ಏಕಪತ್ನೀ ವ್ರತೀ ಮುನಿ ವಿಶ್ವಾನರನು ಪತ್ನಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ಯನ್ನಿತ್ತು ವಾರಣಾಸಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ವೀರೇಶ ಲಿಂಗವನ್ನು ಆರಾಧಿಸ ತೊಡಗಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ವೀರೇಶಲಿಂಗವನ್ನು ತ್ರಿಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಅದ್ಭುತ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಹದಿಮೂರನೆಯ ತಿಂಗಳು ಬಂದಾಗ ಒಂದು ದಿನ ಆ ದ್ವಿಜವರನು ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ತ್ರಿಪಥಗಾಮಿನೀ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ವಿರೇಶಲಿಂಗದ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ, ಆ ತಪೋಧನನಿಗೆ ಆ ಲಿಂಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಟುವರ್ಷದ ವಿಭೂತಿಭೂಷಿತ ಬಾಲಕನು ಕಂಡುಬಂದನು. ಆ ನಗ್ನ ಶಿಶುವಿನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಿವಿಗಳವರೆಗೆ ಚಾಚಿದ್ದವು. ತುಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಡು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಗಳ ಸುಂದರ ಜಟೆಯು ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಶೈಶವೋಚಿತ ಅಲಂಕಾರ ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಹಾಗೂ ಲೀಲೆಯಿಂದ ನಗುತ್ತಾ ಶ್ರುತಿಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಶ್ವಾನರ ಮುನಿಯು ಕೃತಾರ್ಥನಾದನು. ಆನಂದದಿಂದಾಗಿ ಅವನ ಶರೀರ ರೋಮಾಂಚಿತವಾಗಿ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮೋ ನಮಃ ಎಂಬ ಉದ್ಗಾರಗಳು ಹೊರಬಿದ್ದವು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಎಂಟು ಪದ್ಯಗಳಿಂದ ಬಾಲರೂಪೀ ಪರಮಾನಂದಸ್ವರೂಪ ಶಂಭುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದನು.

ವಿಶ್ವಾನರನು ಹೇಳಿದನು — ಭಗವಂತನೇ! ನೀನು ಏಕಮಾತ್ರ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುವೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಜಗತ್ತು ನಿನದೇ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕವೆಂಬುದೂ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಏಕಮಾತ್ರ ರುದ್ರನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರ ಸತ್ತೆಯೂ ಇಲ್ಲ , ಇದು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಶಂಭುವೇ! ನೀನೇ ಎಲ್ಲರ ಕರ್ತಾ-ಹರ್ತಾ ಆಗಿದ್ದು ಆತ್ಮಧರ್ಮ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅನೇಕ ರೂಪದಿಂದ ಕಂಡುಬರುವಂತೆಯೇ ನೀನು ಏಕರೂಪನಾಗಿ ನಾನಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿರುವೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ರೂಪರಹಿತನಾಗಿರುವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈಶ್ವರನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾನು ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಶರಣಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪ, ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ, ಬಿಸಿಲ್ಗುದುರೆಯಲ್ಲಿ ಜಲಪ್ರವಾಹ ಇವುಗಳು ಮಿಥ್ಯೆಗಳಾಗಿರುವಂತೆಯೇ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಈ ವಿಶ್ವಪ್ರಪಂಚವು ಮಿಥ್ಯೆಯಾಗಿ ಭಾಸಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂತಹ ಮಹೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ. ಶಂಭೋ! ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶೀತಲತೆ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿರುವ ದಾಹಕತೆ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಉಷ್ಣತೆ, ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಆಹ್ಲಾದ, ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧ, ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಇರುವುದು ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಕಿವಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಬಲ್ಲೆ. ಮೂಗಿಲ್ಲದೆ ಮೂಸಿ ನೋಡಬಲ್ಲೆ, ಕಾಲಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಬಲ್ಲೆ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೋಡಬಲ್ಲೆ, ನಾಲಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಎಲ್ಲ ರಸಗಳನ್ನು ಸವಿಯಬಲ್ಲೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಯಾರುತಾನೇ ಅರಿಯಬಲ್ಲನು? ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಈಶನೇ! ನಿನ್ನ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ವೇದಗಳಾಗಲೀ, ವಿಷ್ಣುವಾಗಲೀ, ಅಖಿಲವಿಶ್ವದ ವಿಧಾತನಾಗಲೀ, ಯೋಗೀಂದ್ರರಾಗಲೀ, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳಾಗಲೀ ತಿಳಿಯಲಾರರು. ಆದರೂ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನಾದವನು ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಈಶನೇ! ನಿನಗೆ ಗೋತ್ರವಾಗಲೀ, ಜನ್ಮವಾಗಲೀ, ನಾಮವಾಗಲೀ, ರೂಪವಾಗಲೀ, ಶೀಲವಾಗಲೀ, ದೇಶವಾಗಲೀ, ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ಮೂರುಲೋಕದ ಅಧೀಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾಡುವವನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸ್ಮರಹರನೇ! ನೀನು ಸರ್ವಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವೆ. ಈ ಇಡೀ ವಿಶ್ವಪ್ರಪಂಚವು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಗೌರಿಯ ಪ್ರಾಣನಾಥನೂ, ದಿಗಂಬರನೂ, ಪರಮಶಾಂತನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಬಾಲ್ಯ ಯೌವನ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನೀನೇ ಇರುವೆ. ನೀನು ವ್ಯಾಪ್ತನಲ್ಲದ ಯಾವ ವಸ್ತುತಾನೇ ಇದೆ? ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನತ ಮಸ್ತಕನಾಗಿರುವೆನು.*

* ವಿಶ್ವಾನರ ಉವಾಚ

ಏಕಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವಾದ್ವಿತೀಯಂ ಸಮಸ್ತಂ ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯಂ ನೇಹ ನಾನಾಸ್ತಿ ಕಿಂಚಿತ್ ।

ಏಕೋ ರುದ್ರೋನ ದ್ವಿತೀಯೋಽವತಸ್ಥೆ ತಸ್ಮಾದೇಕಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಮಹೇಶಮ್ ॥

ಕರ್ತಾಹರ್ತಾ ತ್ವಂ ಹಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ಶಂಭೋ ನಾನಾರೂಪೇಷ್ವೇಕರೂಪೋಽಪ್ಯರೂಪಃ ।

ಯದ್ವತ್ - ಪ್ರತ್ಯಗ್ಧರ್ಮ ಏಕೋಽಪ್ಯನೇಕಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಾನ್ಯಂ ತ್ವಾಂ ವಿನೇಶಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥

ರಜ್ಜೌ ಸರ್ಪಃ ಶುಕ್ತಿಕಾಯಾಂ ಚ ರೌಪ್ಯಂ ನರೈಃ ಪೂರಸ್ತನ್ ಮೃಗಾಖ್ಯೇ ಮರೀಚೌ ।

ಯದ್ವತ್ತದ್ವದ್ವಿಷ್ವಗೇವ ಪ್ರಪಂಚೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಜ್ಞಾತೇ ತಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಮಹೇಶಮ್ ॥

ತೋಯೇ ಶೈತ್ಯಂ ದಾಹಕತ್ವಂ ಚ ವಹ್ನೌ ತಾಪೋ ಭಾನೌ ಶೀತಭಾನೌ ಪ್ರಸಾದಃ ।

ಪುಷ್ಪೇ ಗಂಧೋ ದುಗ್ಧ ಮಧ್ಯೇಽಪಿ ಸರ್ಪಿರ್ಯತ್ತಚ್ಛಂಭೋ ತ್ವಂ ತತಸ್ತ್ವಾಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥

ಶಬ್ದಂ ಗೃಹ್ಣಾಸ್ಯ ಶ್ರವಾಸ್ತ್ವಂ ಹಿ ಜಿಘ್ರಸ್ಯಘ್ರಾಣಸ್ತ್ವಂ ವ್ಯಂಘ್ರಿರಾಯಾಸಿದೂರಾತ್ ।

ವ್ಯಕ್ಷಃ ಪಶ್ಯೇಸ್ತ್ವಂ ರಸಜ್ಞೋಽಪ್ಯಜಿಹ್ವಃ ಕಸ್ತ್ವಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ವೇತ್ತ್ಯತಸ್ತ್ವಾಂ ಪ್ರಪದ್ಯೆ ॥

ನೋ ವೇದ ಸ್ತ್ವಾಮೀಶ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಧಿ ವೇದ ನೋ ವಾ ವಿಷ್ಣುರ್ನೋ ವಿಧಾತಾಖಿಲಸ್ಯ ।

ನೋ ಯೋಗೀಂದ್ರಾ ನೇಂದ್ರಮುಖ್ಯಾಶ್ಚ ದೇವಾ ಭಕ್ತೋ ವೇದ ತ್ವಾಮತಸ್ತ್ವಾಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥

ನೋ ತೇ ಗೋತ್ರಂ ನೇಶ ಜನ್ಮಾಪಿ ನಾಖ್ಯಾ ನೋ ವಾ ರೂಪಂ ನೈವ ಶೀಲಂ ನ ದೇಶಃ ।

ಇತ್ಥಂಭೂತೋಽಪಿಶ್ವರಸ್ತ್ವಂ ತ್ರಿಲೋಕ್ಯಾಃ ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾನ್ ಪೂರಯೇಸ್ತದ್ ಭಜೇ ತ್ವಾಮ್ ॥

ತ್ವತ್ತಃ ಸರ್ವಂ ತ್ವಂ ಹಿ ಸರ್ವಂ ಸ್ಮರಾರೇ ತ್ವಂ ಗೌರೀಶಸ್ತ್ವಂ ಚ ನಗ್ನೋಽತಿ ಶಾಂತಃ ।

ತ್ವಂ ವೈ ವೃದ್ಧ ಸ್ತ್ವಂ ಯುವಾ ತ್ವಂ ಚ ಬಾಲಸ್ತತ್ತ್ವಂ ಯತ್ ಕಿಂ ನಾಸ್ಯತಸ್ತ್ವಾಂ ನತೋಽಹಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಶತರುದ್ರ ಸಂಹಿತಾ 13/42-49)

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿ ವಿಪ್ರವರ ವಿಶ್ವಾನರನು ಕೈಮುಗಿದು ಭೂಮಿಯಮೇಲೆ ಬೀಳುವವನಿದ್ದಾಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃದ್ಧರಿಗೂ ವೃದ್ಧನಾದ ಬಾಲರೂಪಧಾರೀ ಶಿವನು ಪರಮ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಆ ಭೂಸುರನಲ್ಲಿ ನುಡಿದನು.

ಬಾಲರೂಪೀ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಶ್ವಾನರನೇ ನೀನು ಇಂದು ನನ್ನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿರುವೆ. ವಿಪ್ರನೇ! ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನೀನು ಉತ್ತಮ ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಶ್ವಾನರನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾದನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಹರ್ಷಮಗ್ನವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ಎದ್ದು ಬಾಲರೂಪಧಾರೀ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ವಿಶ್ವಾನರನು ಹೇಳಿದನು — ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನೀನಾದರೋ ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿಯೂ, ಐಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನನೂ, ಶರ್ವನೂ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನೂ, ಆಗಿರುವೆ. ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಾತು ತಾನೇ ಅಡಗಿದೆ? ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ದೀನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಬೇಡುವಿಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಏಕೆ ಆಕರ್ಷಿತಗೊಳಿಸುವೆ? ಮಹೇಶನೇ! ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದಂತೆ ಮಾಡು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಪವಿತ್ರ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದ ವಿಶ್ವಾನರನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪಾವನ ಶಿಶುರೂಪಧಾರೀ ಮಹಾದೇವನು ನಕ್ಕು ವಿಶ್ವಾನರನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ಶುಚೇ! ನೀನು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪತ್ನೀ ಶುಚಿಷ್ಮತಿಯ ಕುರಿತು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಅಭಿಲಾಷೆಯು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದು. ಮಹಾಮತಿಯೇ! ನಾನು ಶುಚಿಷ್ಮತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು. ಆಗ ನನ್ನ ಹೆಸರು ‘ಗೃಹಪತಿ’ ಎಂದಾಗುವುದು. ನಾನು ಪರಮ ಪಾವನ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗುವೆನು. ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಶಿವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪುಣ್ಯಮಯ ಅಭಿಲಾಷಾಷ್ಟಕ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪಠಿಸುವವನ ಎಲ್ಲ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುವವು. ಈ ಸ್ತೋತ್ರಪಾಠವು ಪುತ್ರ, ಪೌತ್ರ, ಧನವನ್ನು ಕೊಡುವುದೂ, ಸರ್ವಥಾ ಶಾಂತಿಕಾರಕವೂ, ಎಲ್ಲ ವಿಪತ್ತುಗಳ ವಿನಾಶಕವೂ ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಸಂಪತ್ತಿಯ ಕರ್ತೃವೂ, ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಇದೊಂದೇ ಸಮಸ್ತ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಸತ್ಪುರುಷರ ಗತಿಯಾದ ಬಾಲರೂಪಧಾರೀ ಶಂಭುವು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಆಗ ವಿಪ್ರವರ ವಿಶ್ವಾನರನೂ ಸಂತೋಷಚಿತ್ತದಿಂದ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 8-13)

ಶುಚಿಷ್ಮತೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಶಿವನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಬಾಲಕನ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ ‘ಗೃಹಪತಿ’ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದುದು, ನಾರದರು ಅವನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದುದು, ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಗೃಹಪತಿಯು ಕಾಶಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದು, ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಇಂದ್ರನು ಪ್ರಕಟನಾಗುವುದು, ಗೃಹಪತಿಯು ಅವನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು, ಶಿವನು ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ದಿಕ್ಪಾಲ ಪದವಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅಗ್ನೀಶ್ವರ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪತ್ನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಪ್ರಪತ್ನಿ ಶುಚಿಷ್ಮತಿಗೆ ಮಹದಾನಂದವಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೊಂಡಳು. ಅನಂತರ ಸಮಯಾನುಸಾರವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಗರ್ಭಾಧಾನ ಕರ್ಮವು ನೆರವೇರಿ, ಆಕೆಯು ಗರ್ಭವತಿಯಾದಳು. ಮತ್ತೆ ಆ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಮುನಿಯು ಗರ್ಭವು ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಪುಂಸತ್ವದ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದಂತೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪುಸಂವನ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಎಂಟನೆಯ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾನರನು ಸುಖವಾಗಿ ಪ್ರಸವವಾಗುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಗರ್ಭದ ರೂಪವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಸೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ತಾರಾನುಕೂಲವಾದಾಗ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಕೇಂದ್ರವರ್ತಿಯಿರುವಾಗ ಶುಭ ಗ್ರಹರ ಯೋಗವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಆ ಶುಭಲಗ್ನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಮುಖಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ, ಅರಿಷ್ಟರೂಪೀ ದೀಪವನ್ನು ಆರಿಸುವ, ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ ಎಂಬ ಮೂರುಲೋಕಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಸುಖಕೊಡುವ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಶುಚಿಷ್ಮತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪುತ್ರರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಆಗ ಗಂಧವಾಹ ವಾಯುವಿನ ವಾಹನ ಮೇಘಗಳು ದಿಶಾರೂಪೀ ವಧುಗಳ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ವಸ್ತ್ರದಂತೆ ಆವರಿಸಿದವು. ಅರ್ಥಾತ್ ಸುತ್ತಲೂ ಕಪ್ಪಾದ ಮೋಡಗಳು ಆವರಿಸಿದವು. ಆ ಘನಘೋರ ಮೋಡಗಳು ಉತ್ತಮ ಸುಗಂಧಿತ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಮಳೆಗರೆಯ ತೊಡಗಿದವು. ದೇವದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ದಿಕ್ಕುಗಳು ನಿರ್ಮಲವಾದುವು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮನಸ್ಸುಗಳ ಸಹಿತ ಸರಿತೆಗಳ ಜಲವು ನಿರ್ಮಲವಾಯಿತು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಾಣಿಯು ಸರ್ವಥಾ ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯ ಭಾಷಿಣಿಯಾಯಿತು. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಯಕ್ಷರು, ಕಿನ್ನರರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು ಮೊದಲಾದವರು ಮಂಗಳ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಆಗಮಿಸಿದರು. ಸ್ವತಃ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಅವನ ಜಾತಕರ್ಮ-ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಆ ಬಾಲಕನ ರೂಪ ಹಾಗೂ ವೇದದ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಇವನ ಹೆಸರು ಗೃಹಪತಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ದಿನ ಅವರು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವೇದಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಆ ಬಾಲಕನಿಗೆ ‘ಗೃಹಪತಿ’ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಅನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆಶೀರ್ವಾದಾತ್ಮಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಹಂಸಾರೂಢರಾಗಿ ತನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಬಳಿಕ ಶಂಕರನೂ ಕೂಡ ಲೌಕಿಕ ಗತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಆ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಉಚಿತ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿ ತನ್ನ ವಾಹನದ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿ- ಮುನಿಗಳೇ ಮೊದಲಾದವರೆಲ್ಲರೂ ಬಾಲಕನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಅನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಯಥಾ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಬಾಲಕನಿಗೆ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ವರ್ಷವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ತಂದೆ- ತಾಯಿಯರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದ ವಿಶ್ವಾನರ ನಂದನ ಗೃಹಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಾರದರು ಆಗಮಿಸಿದರು. ಬಾಲಕನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಸಹಿತ ನಾರದರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ನಾರದರು ಬಾಲಕನ ಹಸ್ತರೇಖೆ, ಜಿಹ್ವಾ, ತಾಲು ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ನೋಡಿ ಹೇಳಿದರು - ‘ಮುನಿ ವಿಶ್ವಾನರನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ನೀನು ಆದರದಿಂದ ಶ್ರವಣಿಸು. ನಿನ್ನ ಈ ಪುತ್ರನು ಪರಮ ಭಾಗ್ಯವಂತನಾಗಿರುವನು. ಇವನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂಗಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಶುಭವಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಇವನು ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನ, ಸಮಸ್ತ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನಾಗಿದ್ದು, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಮಲ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಧಾತನೇ ಇವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಈ ಶಿಶುವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ವಿಧಾತನು ವಿಪರೀತನಾದಾಗ ಗುಣಗಳೇ ದೋಷವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವನ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇವನ ಮೇಲೆ ಸಿಡಿಲು ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ವಿಘ್ನವು ಬರಬಹುದೆಂದು ನನಗೆ ಆಶಂಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನಾರದರು ಬಂದ ಹಾಗೆಯೇ ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು.

ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ನಾರದರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪತ್ನೀಸಹಿತ ವಿಶ್ವಾನರನು ಇದಾದರೋ ಭಯಂಕರ ವಜ್ರಪಾತವೇ ಆಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ‘ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ಸತ್ತುಹೋದೆ ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಎದೆಯನ್ನು ಬಡಿದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದನು. ಹಾಗೂ ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಮೂರ್ಛೆ ಹೋದನು. ಅತ್ತ ಶುಚಿಷ್ಮತಿಯೂ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಿಕ್ಕಿ-ಬಿಕ್ಕಿ ಅಳತೊಡಗಿದಳು. ಆಕೆಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲವಾದುವು. ಪತ್ನಿಯ ಆರ್ತನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಶ್ವಾನರನೂ ಮೂರ್ಛೆತಳೆದು ಎದ್ದು ಕುಳಿತನು. ಎಲೆಗೆ! ಇದೇನು? ಏನಾಯಿತು? ಹೀಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ಗೃಹಪತಿಯು ನನ್ನ ಬಹಿಃ ಪ್ರಾಣನಾಗಿರುವನು. ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವನು. ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಅಂತರಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವನಾಗಿರುವನು, ಎಲ್ಲಿರುವನು? ಆಗ ತಂದೆ- ತಾಯಿಯರು ಹೀಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಕಗ್ರಸ್ತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಶಂಕರನ ಅಂಶದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾದ ಆ ಬಾಲಕ ಗೃಹಪತಿಯು ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ನುಡಿದನು.

ಗೃಹಪತಿಯು ಹೇಳಿದನು — ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರೇ! ಈ ಅಳುವ ಕಾರಣವೇನೆಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಿರಿ. ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಬಿಕ್ಕಿ-ಬಿಕ್ಕಿ ಅಳುತ್ತಿರುವಿರಿ? ಇಂತಹ ಭಯವು ನಿಮಗೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು? ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಚರಣಧೂಳಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡರೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕಾಲನೂ ಕೂಡ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಾರನು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಈ ತುಚ್ಛವಾದ ಚಂಚಲ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಪ ಬಲವುಳ್ಳ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಮಾತಾದರೂ ಏನು? ತಂದೆ-ತಾಯಿಯವರೇ! ಈಗ ನೀವು ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ - ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದರೆ ಮೃತ್ಯುವೂ ಭಯಭೀತನಾಗುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವೆನು. ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಸರ್ವಜ್ಞ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿ ಮಹಾಕಾಲನನ್ನು ಕೂಡ ಗೆಲ್ಲುವೆನು. ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ಆ ದ್ವಿಜದಂಪತಿ ಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಆಕಾಶದಿಂದ ಸುರಿದ ಅಮೃತದ ಧಾರೆಯಂತಿರುವ ಗೃಹಪತಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತಾಪರಹಿತರಾಗಿ - ಮಗೂ! ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳಿಗೂ ಕರ್ತೃನೂ, ಮೇಘವಾಹನನೂ, ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಎಂದೂ ಚ್ಯುತನಾಗದವನೂ, ವಿಶ್ವದ ರಕ್ಷಾಮಣಿಯೂ ಆದ ಶಿವನಲ್ಲಿ ನೀನು ಶರಣಾಗು, ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರ ಅಪ್ಪಣೆಪಡೆದು, ಗೃಹಪತಿಯು ಅವರ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡನು. ಮತ್ತೆ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬಂದು. ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಿಂದ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟನು. ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು,ವೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯನಾದ ಮಹಾಪ್ರಳಯದ ಸಂತಾಪವನ್ನೂ ವಿನಾಶ ಮಾಡುವಂತಹ, ವಿಶ್ವನಾಥನಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ, ಕಂಠಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಹಾರದಂತೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಗಂಗೆಯಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾದ ಹಾಗೂ ವಿಚಿತ್ರ ಗುಣಶಾಲಿನೀ ಹರಪತ್ನೀ ಗಿರಿಜೆಯಿಂದ ವಿಭೂಷಿತವಾದ ಕಾಶಿಪುರವನ್ನು ಸೇರಿದನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ವಿಪ್ರವರನು ಮೊದಲಿಗೆ ಮಣಿಕರ್ಣಿಕೆಗೆ ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಗೃಹಪತಿಯು ಪರಮಾನಂದ ಮಗ್ನನಾಗಿ ತ್ರಿಲೋಕದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಅಂಜಲಿಬದ್ಧನಾಗಿ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿದ್ದನು. ಅವನು ಪದೇ-ಪದೇ ಆ ಶಿವಲಿಂಗದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿತನಾಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ಲಿಂಗವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟರೂಪದಿಂದ ಆನಂದಕಂದವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು - ಆಹಾ! ಇಂದು ನನಗೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಶ್ರೀಮಾನ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ ದರ್ಶನ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಅದರಿಂದ ಈ ಚರಾಚರ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಧನ್ಯವಾದಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನು ಬೇರೆಯಾರು ಇರಬಲ್ಲನು? ನನ್ನ ಭಾಗ್ಯೋದಯದಿಂದಲೇ ಆ ದಿನ ಮಹರ್ಷಿ ನಾರದರು ಬಂದು ಅಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಆಡಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದು ನಾನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಆನಂದಾಮೃತರೂಪೀ ರಸಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ಗೃಹಪತಿಯು ಶುಭದಿನದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಹಿತಕಾರಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪವಿತ್ರಗಂಗಾ ಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ನೂರು ಕಲಶಗಳಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವ ಘೋರ ನಿಯಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಅದು ಅಕೃತಾತ್ಮಾ ಪುರುಷರಿಗಾಗಿ ದುಷ್ಕರವಾಗಿತ್ತು. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಏಕಮಾತ್ರ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಟ್ಟು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಆ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗೃಹಪತಿಯ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆಯಿತು. ಆಗ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ವರ್ಷವು ಬಂದಾಗ ನಾರದರು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿಸಲು ವಜ್ರಧಾರೀ ಇಂದ್ರನು ಅವನ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಹೇಳಿದನು - ವಿಪ್ರವರನೇ! ನಾನು ಇಂದ್ರನಾಗಿರುವೆನು ಹಾಗೂ ನಿನ್ನ ಶುಭ ವ್ರತದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಬಂದಿರುವೆನು. ಈಗ ನೀನು ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ನಿನ್ನ ಮನೋವಾಂಛಿತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವೆನು.

ಆಗ ಗೃಹಪತಿಯು ಹೇಳಿದನು — ದೇವೇಂದ್ರನೇ! ನೀನು ವಜ್ರಧಾರೀ ಇಂದ್ರನಾಗಿರುವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆನು. ಆದರೆ ವೃತ್ರಶತ್ರುವೇ! ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ವರವನ್ನು ಬೇಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ವರದಾಯಕನಾದರೋ ಶಂಕರನೇ ಆಗಿರುವನು.

ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ಶಿಶುವೇ! ಶಂಕರನು ನನ್ನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿರುವನೇ? ಅಯ್ಯಾ! ನಾನು ದೇವರಾಜ ನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನಿನ್ನ ಮೂರ್ಖತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೋ. ತಡಮಾಡಬೇಡ.

ಗೃಹಪತಿಯು ಹೇಳಿದನು — ಪಾಕಶಾಸನನೇ! ನೀನು ಅಹಲ್ಯೆಯ ಸತೀತ್ವವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ದುರಾಚಾರಿ ಪರ್ವತ ಶತ್ರುವಾಗಿರುವೆಯಲ್ಲ! ನೀನು ಹೊರಟುಹೋಗು. ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಪಶುಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇತರ ಯಾವ ದೇವರ ಎದುರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಗೃಹಪತಿಯ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಇಂದ್ರನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕೆಂಪಾದವು. ಅವನು ತನ್ನ ವಜ್ರವನ್ನೆತ್ತಿ ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಹೆದರಿಸತೊಡಗಿದನು. ಆ ಸಿಡಿಲಿನ ಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ವಜ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ ಬಾಲಕ ಗೃಹಪತಿಗೆ ನಾರದರ ಮಾತು ನೆನಪಾದವು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಮೂರ್ಛಿತನಾದನು. ಅನಂತರ ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರ ಓಡಿಸುವ ಗೌರೀಪತಿ ಶಂಭುವು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ತನ್ನ ಹಸ್ತಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಜೀವದಾನವನ್ನಿತು -‘ವತ್ಸ! ಏಳು! ಏಳು! ನಿನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಕಮಲವು ಅರಳುವಂತೆ ಬಾಲಕನ ನೇತ್ರ ಕಮಲಗಳು ಅರಳಿದವು ಹಾಗೂ ಎದ್ದು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಸಾವಿರಾರು ಸೂರ್ಯರಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಂಭುವನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅವನ ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು, ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನೀಲೀಚಿಹ್ನವಿತ್ತು, ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ವೃಷಭ ಚಿಹ್ನೆಯಿತ್ತು, ವಾಮಾಂಗದಲ್ಲಿ ಗಿರಿಜಾದೇವಿಯು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಜಟೆಗಳಿಂದ ಅವನ ಶೋಭೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಆಜಗವ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಕರ್ಪೂರದಂತೆ ಗೌರವರ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅವನು ಗಜಚರ್ಮವನ್ನು ಉಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಶಾಸ್ತ್ರಕಥಿತ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಗುರು ವಚನಗಳಿಂದ ಗೃಹಪತಿಯು ಇವನೇ ಶಿವನಾಗಿರುವನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಾಗ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಆನಂದಾಶ್ರುಗಳು ಚಿಮ್ಮಿದವು, ಕಂಠ ಉಮ್ಮಳಿಸಿತು, ಶರೀರ ರೋಮಾಂಚಗೊಂಡಿತು. ಅವನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ತನ್ನನ್ನೇ ಮರೆತು ಚಿತ್ರಕೂಟ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಪುತ್ರಕ ಪರ್ವತದಂತೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟನು. ಅವನು ಸ್ತುತಿಸಲು, ನಮಸ್ಕರಿಸಲು, ಅಥವಾ ಏನಾದರೂ ಮಾತನಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದಾಗ ಶಿವನು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಗೃಹಪತಿಯೇ! ವಜ್ರಧಾರೀ ಇಂದ್ರನಿಂದ ನೀನು ಹೆದರಿಕೊಂಡಂತಿದೆ. ಮಗೂ! ನೀನು ಭಯಪಡಬೇಡ. ಏಕೆಂದರೆ, ನನ್ನ ಭಕ್ತನಮೇಲೆ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಜ್ರವೇನು ಯಮರಾಜನೂ ಕೂಡ ಯಾವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಲಾರನು. ಇದಾದರೋ ನಾನೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಇಂದ್ರನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹೆದರಿಸಿದೆ. ‘ಮಂಗಳನೇ! ಇಂದಿನಿಂದ ನೀನು ಅಗ್ನಿಪದಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗು’ ಎಂದು ನಾನು ವರವನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ನೀನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವರದಾತನಾಗುವೆ. ಅಗ್ನಿಯೇ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಳಗೆ ಜಠರಾಗ್ನಿರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸುವಿ. ನಿನಗೆ ದಿಕ್ಪಾಲರೂಪದಿಂದ ಯಮಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರ ನಡುವೆ ರಾಜ್ಯವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು. ನಿನ್ನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಈ ಶಿವಲಿಂಗವು ನಿನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ‘ಅಗ್ನೀಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು. ಇದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ತೇಜಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದು. ಈ ಅಗ್ನೀಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಭಕ್ತನಾದವನಿಗೆ ಸಿಡಿಲು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಭಯವಿರಲಾರದು, ಅಗ್ನಿಮಾಂದ್ಯ ಎಂಬ ರೋಗವು ಉಂಟಾಗಲಾರದು ಹಾಗೂ ಎಂದಿಗೂ ಅವನಿಗೆ ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಾಗಲಾರದು. ಕಾಶೀಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಅಗ್ನೀಶ್ವರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸುವ ಭಕ್ತನು ಪ್ರಾರಬ್ಧವಶದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುವಾದರೂ ಅವನು ವಹ್ನಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವನು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಿವನು ಗೃಹಪತಿಯ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಅವನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಮುಂದೆಯೇ ಆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ದಿಕ್ಪಪತಿ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾಗಿಸಿ, ಸ್ವಯಂ ಅದೇ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡನು. ಅಯ್ಯಾ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ನಿನಗೆ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಂಕರನು ಗೃಹಪತಿ ಎಂಬ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಪೀಡಿಸುವ ಅಗ್ನ್ಯಾವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆನು. ಯಾವ ಸುದೃಢ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ ಪುರುಷನು ಅಥವಾ ಸತ್ತ್ವಸಂಪನ್ನ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶಿಸುವರೋ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಪರಾಯಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಹಾಗೂ ಪಂಚಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವವರು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ವರ್ಚಸ್ವೀಯರಾಗಿ ಅಗ್ನಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಚರಿಸುವರು. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಚಳಿ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಹೊರೆ-ಹೊರೆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವನು ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿಯ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಅಗ್ನಿಯ ಸನಿಹದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವನು. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಯಾವುದೋ ಅನಾಥ ಶವಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವವನು ಅಥವಾ ತನಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇತರರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವನು, ಅಗ್ನಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ದ್ವಿಜಾತಿಯರಿಗೆ ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಕ ಅಗ್ನಿಯೊಂದೇ ಇರುವುದು. ಅವನೇ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಗುರು, ದೇವತೆ, ವ್ರತ, ತೀರ್ಥ ಅರ್ಥಾತ್ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿರುವನು. ಅಪಾವನ (ಮಲಿನ) ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು ಅಗ್ನಿಯ ಸಂಸರ್ಗ ಉಂಟಾದಾಗ ಆಗಲೇ ಪಾವನ ವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪಾವಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಂಭುವಿನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದಹನಾತ್ಮಿಕಾ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅದು ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಇವನಲ್ಲದೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವು ತಾನೇ ಕಂಡುಬರಬಲ್ಲದು? ಇವನು ಭಕ್ಷಿಸಿದ ಧೂಪ, ದೀಪ, ನೈವೇದ್ಯ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ , ಕಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 14-15)

ಶಿವನ ಮಹಾಕಾಲ ಮೊದಲಾದ ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳ ಹಾಗೂ ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರಾವತಾರಗಳ ವರ್ಣನೆ

ಅನಂತರ ಯಕ್ಷೇಶ್ವರಾವತಾರದ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಶಂಕರನ ಉಪಾಸನಾಕಾಂಡದ ಮೂಲಕ ಸೇವಿತ ಮಹಾಕಾಲವೇ ಮೊದಲಾದ ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಅವತಾರವು ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ‘ಮಹಾಕಾಲ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆ ಅವತಾರದ ಶಕ್ತಿ ಭಕ್ತರ ಮನೋವಾಂಛೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮಹಾಕಾಳಿ ಯಾಗಿರುವಳು. ಎರಡನೆಯದು ‘ತಾರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವತಾರವಾಯಿತು. ಅದರ ಶಕ್ತಿ ತಾರಾದೇವಿಯಾಗಿರುವಳು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಭುಕ್ತಿ - ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವವರೂ, ಸೇವಕರಿಗೆ ಸುಖದಾಯಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ‘ಬಾಲ ಭುವನೇಶ’ ಎಂಬ ಮೂರನೆಯ ಅವತಾರ ವಾಯಿತು ಅದರಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಸುಖ ಕೊಡುವಂತಹ ಬಾಲಾಭುವನೇಶೀ ಶಿವೆಯು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಖದಾಯಕ ಹಾಗೂ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರದಾಯಕ ‘ಷೋಡಶ ಶ್ರೀವಿದ್ಯೇಶ’ ಎಂಬ ಅವತಾರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಷೋಡಶೀ ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ಶಿವೆಯು ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಾದಳು. ಐದನೆಯ ಅವತಾರವು ‘ಭೈರವ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಅದು ಸದಾಕಾಲ ಭಕ್ತರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು. ಈ ಅವತಾರದ ಶಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು ತನ್ನ ಉಪಾಸಕರಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟದಾಯಿನೀ ಭೈರವೀ ಗಿರಿಜೆ ಎಂದಾಗಿದೆ. ಆರನೆಯ ಅವತಾರವು ‘ಛಿನ್ನಮಸ್ತಕ’ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಕಾಮಪ್ರದಾಯಿನೀ ಗಿರಿಜೆಯ ಹೆಸರು ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾ ಎಂದಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋರಥಗಳ ಪ್ರದಾತಾ ಶಂಭುವಿನ ಏಳನೆಯ ಅವತಾರವು ‘ಧೂಮವಾನ್’ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಆ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಪಾಸಕರ ಲಾಲಸೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಶಿವೆಯು ಧೂಮಾವತಿಯಾದಳು. ಶಿವನ ಸುಖದಾಯಕ ಎಂಟನೆಯ ಅವತಾರವು ‘ಬಗಲಾಮುಖ’ ಎಂದಾಗಿದೆ. ಅದರ ಶಕ್ತಿ ಮಹಾ ಆನಂದದಾಯಿನೀ ಬಗಲಾಮುಖಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತಳಾಗಿರುವಳು. ಶಿವನ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಅವತಾರವು ‘ಮಾತಂಗ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಶರ್ವಾಣಿಯು ‘ಮಾತಂಗೀಯಾದಳು. ಶಂಭುವಿನ ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವ ಹತ್ತನೆಯ ಅವತಾರದ ಹೆಸರು ‘ಕಮಲ’ವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸರ್ವಥಾ ಪಾಲಿಸುವ ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ‘ಕಮಲಾ’ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಇವೇ ಶಿವನ ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಸುಖದಾಯಕ ಮತ್ತು ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹವುಗಳಾಗಿವೆ. ಮಹಾತ್ಮಾ ಶಂಕರನ ಈ ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಿಕಾರ ಭಾವದಿಂದ ಸೇವಿಸುವನಿಗೆ ಇವು ನಿತ್ಯವೂ ನಾನಾ ವಿಧದ ಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವು. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆನು. ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಾದರೋ ಇವುಗಳು ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಶಕ್ತಿಯರ ಮಹಿಮೆಯೂ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದರೂಪದಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ದುಷ್ಟರನ್ನು ದಂಡಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮತೇಜವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿನಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನ ಮಹಾಕಾಲನೇ ಆದಿ ಹತ್ತು ಶುಭ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿಸಹಿತ ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಶಿವಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪರಮಪಾವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಾರಾಯಣೆ ಮಾಡುವವನು ಶಿವನಿಗೆ ಪರಮಪ್ರಿಯ ನಾಗುವನು. ಈ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ವೈಶ್ಯನು ಧನಪತಿಯಾಗುವನು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರನು ಸುಖಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಧರ್ಮಪರಾಯಣ ಶಿವಭಕ್ತರಿಗೆ ಈ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಅವರ ಸುಖವು ಪ್ರವೃದ್ಧವಾಗಿ, ಶಿವಭಕ್ತಿಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಮುನಿಯೇ! ಈಗ ನಾನು ಶಂಕರನ ಹನ್ನೊಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ಕೇಳು. ಅದನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸುವುದರಿಂದ ಅಸತ್ಯಾದಿಜನಿತ ಬಾಧೆ-ಪೀಡೆಗಳು ಉಂಟಾಗಲಾರವು. ಹಿಂದೆ ಒಮ್ಮೆ ಇಂದ್ರಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ದೈತ್ಯರಿಂದ ಪರಾಜಿತರಾದರು. ಆಗ ಅವರು ಭಯಗೊಂಡು ತಮ್ಮ ಅಮರಾವತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋದರು. ಹೀಗೆ ದೈತ್ಯರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತರಾದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕಶ್ಯಪರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರು ಪರಮ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು, ನತಮಸ್ತಕರಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಆದರದಿಂದ ತಾವು ಬಂದಿರುವ ಕಾರಣವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ದೈತ್ಯರಿಂದ ಪರಾಜಿತರಾದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಅಯ್ಯಾ! ಆಗ ಅವರ ತಂದೆ ಕಶ್ಯಪರಿಗೆ ದೇವತೆಗಳ ಕಷ್ಟ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಮುನಿಯೇ! ಆ ಶಾಂತಬುದ್ಧಿ ಮುನಿಯು ಧೈರ್ಯತಳೆದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತು ಪರಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ವಿಶ್ವನಾಥಪುರೀ ಕಾಶಿಗೆ ಹೊರಟರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ನಿತ್ಯ-ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ಆದರದಿಂದ ಉಮಾಸಹಿತ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವನಾಥನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ಶಂಭುದರ್ಶನದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಒಂದು ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅವರು ದೇವತೆಗಳ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಮುನಿಯೇ! ಶಿವನ ಚರಣ ಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಧೈರ್ಯವುಳ್ಳ ಕಶ್ಯಪರು ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಹಳ ಸಮಯ ಕಳೆದುಹೋದಾಗ ಸತ್ಪುರುಷರ ಗತಿಸ್ವರೂಪ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾದ ಕಶ್ಯಪ ಋಷಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತ ಮುನಿ ಕಶ್ಯಪರಲ್ಲಿ - ‘ವರವನ್ನು ಬೇಡು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಪ್ರಸನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ದೇವತೆಗಳ ತಂದೆಯಾದ ಕಶ್ಯಪರು ಹರ್ಷಮಗ್ನರಾಗಿ ಕೈಮುಗಿದುಕೊಂಡು, ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಸ್ತುತಿಮಾಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು - ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನಾನು ಸರ್ವಥಾ ನಿನಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ದೇವತೆಗಳ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ನನ್ನ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸು. ದೇವೇಶನೇ! ನಾನು ಪುತ್ರರ ದುಃಖದಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದುಃಖಿತನಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಶನೇ! ನನ್ನನ್ನು ಸುಖಿಯಾಗಿಸು; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ದೇವತೆಗಳ ಸಹಾಯಕನಾಗಿರುವೆ. ಸ್ವಾಮಿ! ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠರಾದ ದೈತ್ಯರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಯಕ್ಷರನ್ನು ಪರಾಜಿತಗೊಳಿಸಿರುವರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಂಭುವೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಪುತ್ರರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆನಂದಕೊಡುವವನಾಗು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಕಶ್ಯಪರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು - ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಆಗ ಕಶ್ಯಪರೂ ಮಹದಾನಂದದಿಂದ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿಸಲು ಕಶ್ಯಪರ ಮೂಲಕ ಸುರಭಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹನ್ನೊಂದು ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಆಗ ಮಹೋತ್ಸವವು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಶಿವಮಯವಾಯಿತು. ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಯೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷಮಗ್ನರಾದರು. ಶಿವನ ಅವತಾರಗಳಿಗೆ - ಕಪಾಲೀ, ಪಿಂಗಲ, ಭೀಮ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ವಿಲೋಹಿತ, ಶಾಸ್ತಾ, ಅಜಪಾದ, ಅಹಿರ್ಬುಧ್ನ್ಯ, ಶಂಭು, ಚಂಡ ಮತ್ತು ಭವ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರನ್ನು ಸುರಭಿಯ ಪುತ್ರರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವರು ಸುಖದ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ದಿಗಾಗಿ ಶಿವರೂಪದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಈ ಕಶ್ಯಪನಂದನ ವೀರವರ ರುದ್ರರು ಮಹಾಬಲ ಪರಾಕ್ರಮ ಸಂಪನ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಿ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹಾರಮಾಡಿದರು. ಈ ರುದ್ರರಿಂದಲೇ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ನಿರ್ಭಯರಾದರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಸ್ಥವಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸತೊಡಗಿದರು. ಈಗಲೂ ಶಿವ-ರೂಪಧಾರೀ ಆ ಎಲ್ಲ ಮಹಾರುದ್ರರು ದೇವತೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸದಾ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಯ್ಯಾ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿನಗೆ ಶಂಕರನ ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆ. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಸಮಸ್ತ ಜನರಿಗಾಗಿ ಸುಖದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿರ್ಮಲ ಆಖ್ಯಾನವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಪಗಳ ವಿನಾಶಕವೂ, ಧನ, ಯಶ, ಆಯುಸ್ಸು ಪ್ರದವೂ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 16-18)

ಶಿವನ ದುರ್ವಾಸಾವತಾರ ಹಾಗೂ ಹನುಮದವತಾರಗಳ ವರ್ಣನೆ

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಈಗ ನೀವು ಶಂಕರನು ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ದುರ್ವಾಸನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದ ಶಂಭುವಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಅನಸೂಯೆಯ ಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತಾ ತಪಸ್ವೀ ಅತ್ರಿಯು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ನಿರ್ದೇಶದಂತೆ ಪತ್ನೀಸಹಿತ ಋಕ್ಷಕುಲ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯಿಂದ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನರಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರ ಮೂವರೂ ಅತ್ರಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ - ‘ನಾವು ಮೂವರೂ ಜಗತ್ತಿನ ಈಶ್ವರರಾಗಿದ್ದೇವೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಮ್ಮ ಅಂಶದಿಂದ ನಿಮಗೆ ಮೂವರು ಪುತ್ರರಾಗುವರು. ಅವರು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಖ್ಯಾತರಾಗಿ, ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವರು ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು ಹೊರಟುಹೋದರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಅಂಶದಿಂದ ಚಂದ್ರನಾದನು. ಅವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದಾಗ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶದಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂನ್ಯಾಸ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚಲಿತ ಗೊಳಿಸುವ ದತ್ತನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು. ರುದ್ರನ ಅಂಶದಿಂದ ಮುನಿವರ್ಯ ದುರ್ವಾಸರು ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದರು.

ಈ ದುರ್ವಾಸರು ಅಂಬರೀಷ ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು. ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವು ಇವರನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದಾಗ ಶಿವನ ಆದೇಶದಂತೆ, ಅಂಬರೀಷನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವು ಶಾಂತವಾಯಿತು. ಇವರು ಭಗವಾನ್ ರಾಮನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು. ಕಾಲನು ಮುನಿಯ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದು ಶ್ರೀರಾಮನಲ್ಲಿ - ‘ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಯುವಾಗ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಯಾರೂ ಬರಬಾರದು. ಯಾರೂ ಬಂದರೆ ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾದೀತು’ ಎಂದು ಷರತ್ತನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು. ದುರ್ವಾಸರು ಹಟದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಣಣನನ್ನು ಒಳಗೆ ಕಳಿಸಿದರು. ಆಗ ಶ್ರೀರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಕೂಡಲೇ ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಇವರು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ತಾನು ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕೃಷ್ಣ ರುಕ್ಷ್ಮಿಣಿಯರಿಂದ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಸಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಗಳು ಅನೇಕ ವಿಚಿತ್ರ ಚರಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದರು.

ಮುನಿಯೇ! ಇನ್ನು ನೀವು ಹನುಮಂತನ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಹನುಮದ್ರೂಪದಿಂದ ಶಿವನು ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದನು. ವಿಪ್ರವರ! ಇದೇ ರೂಪದಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಭಗವಾನ್ ರಾಮನ ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು. ಇವೆಲ್ಲ ಚರಿತ್ರವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸುಖಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಅವನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಒಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಗುಣಶಾಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೋಹಿನೀ ರೂಪದ ದರ್ಶನ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಅವನು ಕಾಮದೇವನ ಬಾಣದಿಂದ ಘಾಸಿಯಾದಂತೆ ಕ್ಷುಬ್ಧನಾದನು. ಆಗ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನು ರಾಮಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ವೀರ್ಯಪಾತ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಆ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಪುತ್ರಪುಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ, ಶಿವನೇ ರಾಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆದರದಿಂದ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದನು. ಅನಂತರ ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಶಂಭುವಿನ ಆ ವೀರ್ಯವನ್ನು ರಾಮಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಗೌತಮಕನ್ಯೆ ಅಂಜನಿಯ ಕಿವಿಯ ಮೂಲಕ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಆ ಗರ್ಭದಿಂದ ಶಂಭುವು ಮಹಾಬಲ - ಪರಾಕ್ರಮ ಸಂಪನ್ನ ವಾನರ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜನ್ಮ ತಳೆದನು. ಅವನಿಗೆ ಹನುಮಂತ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಮಹಾಬಲಿ ಕಪೀಶ್ವರ ಹನುಮಂತನು ಶಿಶುವಾಗಿದ್ದಾಗ ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯಬಿಂಬವನ್ನು ಸಣ್ಣದಾದ ಒಂದು ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟನು. ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಅವನನ್ನು ಮಹಾಬಲಿ ಸೂರ್ಯನೆಂದು ತಿಳಿದು ಉಗುಳಿಬಿಟ್ಟನು. ಆಗ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಅವನು ಶಿವನ ಅವತಾರವೆಂದು ಅರಿತು, ಅನೇಕ ವರಪ್ರಸಾದ ಮಾಡಿದರು. ಅನಂತರ ಹನುಮಂತನು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಇದೆಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಆದರದಿಂದ ತಿಳಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ತಾಯಿಯ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಧೀರ-ವೀರ ಕಪಿ ಹನುಮಂತನು ಸೂರ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನಿಂದ ನಿರಾಯಾಸವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಂಡನು. ಅನಂತರ ರುದ್ರನ ಅಂಶಸಂಭೂತ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಹನುಮಂತನು ಸೂರ್ಯನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ, ಸೂರ್ಯಾಂಶಸಂಭೂತ ಸುಗ್ರೀವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ತಾಯಿಯ ಅಪ್ಪಣೆಯೂ ದೊರಕಿತ್ತು.

ಅನಂತರ ನಂದೀಶ್ವರನು ಭಗವಾನ್ ರಾಮನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿ ಹೇಳಿದನು - ಮುನಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಹನುಮಂತನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದಿಂದ ಶ್ರೀರಾಮನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅಸುರರನ್ನು ಮರ್ದಿಸಿ, ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ರಾಮಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಭಕ್ತಾಗ್ರಣ್ಯನಾಗಿ ಸೀತಾ-ರಾಮರನ್ನು ಸುಖಿಯಾಗಿಸಿದನು. ಆ ರುದ್ರಾವತಾರೀ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲೀ ಹನುಮಂತನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಪ್ರಾಣದಾತನಾಗಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇವತೆಗಳ ಗರ್ವವನ್ನು ಕಳೆದು ಭಕ್ತರನ್ನು ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡಿದನು. ಮಹಾವೀರ ಹನುಮಂತನು ಸದಾ ರಾಮ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನೂ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ರಾಮದೂತ’ ನೆಂದು ವಿಖ್ಯಾತನೂ, ದೈತ್ಯರ ಸಂಹಾರಕನೂ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲನೂ ಆಗಿರುವನು. ಅಯ್ಯಾ! ಹೀಗೆ ನಾನು ಹನುಮಂತನ ಧನ, ಕೀರ್ತಿ, ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ಎಲ್ಲ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನೂ ಕೊಡುವಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಈ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಕೇಳುವವನು ಅಥವಾ ಸಮಾಹಿತ ಚಿತ್ತನಾಗಿ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಹೇಳುವವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 19-20)

ಶಿವನ ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಅವತಾರ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ದಧೀಚಿ ಮುನಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬೇಡುವುದು, ದಧೀಚಿಯ ಶರೀರತ್ಯಾಗ, ವಜ್ರನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದ ವೃತ್ರಾಸುರನ ವಧೆ, ಸುವರ್ಚೆಯು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶಾಪಕೊಡುವುದು, ಪಿಪ್ಪಲಾದನ ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಅವನ ವಿಸ್ತೃತ ವೃತ್ತಾಂತ

ಅನಂತರ ಮಹೇಶಾವತಾರ ಹಾಗೂ ವೃಷೇಶಾವತಾರಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಈಗ ನೀನು ಅತ್ಯಂತ ಆಹ್ಲಾದದಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನ ‘ಪಿಪ್ಪಲಾದ’ ಎಂಬ ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಅವತಾರದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸು. ಈ ಉತ್ತಮ ಆಖ್ಯಾನವು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಮುನೀಶ್ವರ! ಒಮ್ಮೆ ದೈತ್ಯರು ವೃತ್ರಾಸುರನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಇಂದ್ರಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪರಾಜಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ಆಗ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ದಧೀಚಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ತತ್ಕ್ಷಣ ಸೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಅನಂತರ ಸೋತುಹೋದ ಇಂದ್ರಸಹಿತ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗೂ ದೇವರ್ಷಿಯು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡರು. ದೇವತೆಗಳ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಲೋಕ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಲ್ಲ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಇದೆಲ್ಲವೂ ತ್ವಷ್ಟಾನ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ತ್ವಷ್ಟಾನನೇ ನಿಮ್ಮನ್ನು ವಧಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಈ ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿರುವನು. ಈ ದೈತ್ಯನು ಮಹಾ ಆತ್ಮ ಬಲದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ದೈತ್ಯರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನ ವಧೆಯಾಗುವಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿರಿ. ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ದೇವೇಂದ್ರನೇ! ನಾನು ಧರ್ಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳಿರಿ. ದಧೀಚಿ ಎಂಬ ಮಹಾ ಮುನಿಯು ತಪಸ್ವೀ ಮತ್ತು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾಗಿರುವರು. ಅವರು ಹಿಂದೆ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ವಜ್ರದ ಹಾಗೆ ಅಸ್ಥಿಗಳಾಗುವಂತೆ ವರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಅವರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬೇಡಿರಿ. ಅವರು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಕೊಡುವರು. ಮತ್ತೆ ಆ ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ವಜ್ರದಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರಿ. ನೀವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅದರಿಂದ ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲಿರಿ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಇಂದ್ರನು ದೇವಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯರನ್ನು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದಧೀಚಿಯ ಉತ್ತಮ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಸುವರ್ಚಾಸಹಿತ ದಧೀಚಿ ಮುನಿಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ, ಆದರದಿಂದ ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ದೇವಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳೂ ಕೂಡ ನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತಲೆ ಬಾಗಿದರು. ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ದಧೀಚಿ ಮುನಿಗಳು ಕೂಡಲೇ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ಆಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನೀ ಸವರ್ಚೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಕಳಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳ ಸಹಿತ ಸ್ವಾರ್ಥ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದಕ್ಷನಾದ ಇಂದ್ರನು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಮುನಿವರ್ಯರಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ನೀವು ಮಹಾಶಿವಭಕ್ತರೂ, ದಾನಿಗಳೂ, ಶರಣಾಗತ ರಕ್ಷಕರೂ ಆಗಿರುವಿ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾವೆಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತ್ವಷ್ಟಾನ ಮೂಲಕ ಅಪಮಾನಿತರಾದ ಕಾರಣ ನಿಮಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇವೆ. ವಿಪ್ರವರರೇ! ನೀವು ನಿಮ್ಮ ವಜ್ರಮಯ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ವಜ್ರಾಯುಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು ನಾನು ಆ ದೇವದ್ರೋಹಿಯನ್ನು ವಧಿಸುವೆನು. ಇಂದ್ರನು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ಪರೋಪಕಾರ ಪರಾಯಣ ದಧೀಚಿ ಮುನಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಮಸ್ತ ಬಂಧನಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಕೂಡಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು. ಅನಂತರ ಇಂದ್ರನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸುರಭಿ ಗೋವನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆ ಶರೀರವನ್ನು ನೆಕ್ಕಿಸಿದನು. ಮತ್ತು ಆ ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಲು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಆಗ ಇಂದ್ರನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಶಿವನ ತೇಜದಿಂದ ಸುದೃಢವಾದ ಮುನಿಯ ವಜ್ರಮಯ ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು. ಅವರ ಬೆನ್ನೆಲುಬಿನಿಂದ ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಶಿರ ಎಂಬ ಬಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆಗ ಶಿವನ ತೇಜದಿಂದ ಉತ್ಕರ್ಷ ಪಡೆದ ಇಂದ್ರನು ಆ ವಜ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ರುದ್ರನು ಯಮನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಿಸಿದಂತೆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ವೃತ್ರಾಸುರನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ಕವಚಾದಿಗಳಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತನಾದ ಇಂದ್ರನು ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ ಆ ವಜ್ರದಿಂದ ಪರ್ವತ ಶಿಖರದಂತಿರುವ ವೃತ್ರಾಸುರನ ತಲೆಯನ್ನು ಕಡಿದು ಉರುಳಿಸಿದನು. ಅಯ್ಯಾ! ಆಗ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳು ವಿಜಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಇಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆನಂತರ ಮಹಾ ಆತ್ಮಬಲದಿಂದ ಸಂಪನ್ನ ದಧೀಚಿ ಮುನಿಯ ಪತಿವ್ರತಾ ಪತ್ನೀ ಸುವರ್ಚೆಯು ಮರಳಿ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪತಿಯು ಸತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಆಕೆಯು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದಳು.

ಸುವರ್ಚಾ ಹೇಳಿದಳು — ಅಯ್ಯೋ! ಇಂದ್ರಸಹಿತ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಬಹಳ ದುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರೂ, ಮೂರ್ಖರೂ, ಲೋಭಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ‘ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಇಂದಿನಿಂದ ನನ್ನ ಶಾಪದಿಂದ ಪಶುಗಳಾಗಲೀ.’ ಹೀಗೆ ಆ ತಪಸ್ವೀ ಮುನಿಪತ್ನೀ ಸವರ್ಚೆಯು ಇಂದ್ರಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಳು. ಅನಂತರ ಆ ಪತಿವ್ರತೆಯು ಪತಿಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಯೋಚಿಸಿದಳು. ಮತ್ತೆ ಆ ಮನಸ್ವಿನೀ ಸುವರ್ಚೆಯು ಪವಿತ್ರ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಒಂದು ಚಿತೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದಳು. ಆಗ ಶಂಕರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸುಖದಾಯಕವಾದ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಆಯಿತು. ಅದು ಮುನಿಪತ್ನೀ ಸುವರ್ಚೆಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ನುಡಿಯಿತು.

ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಇಂತೆಂದಿತು — ಪ್ರಾಜ್ಞೆ! ಇಂತಹ ಸಾಹಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ. ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ದೇವಿ! ನಿನ್ನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಮುನಿಯ ತೇಜ ನೆಲೆಸಿದೆ. ನೀನು ಅದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡು. ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನಿಚ್ಛೆಯಿದ್ದಂತೆ ಮಾಡು. ಏಕೆಂದರೆ, ಗರ್ಭವತಿ ಸ್ತ್ರೀಯು ಸತೀ ಹೋಗಬಾರದೆಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆದೇಶವಿದೆ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಸುಮ್ಮನಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮುನಿಪತ್ನಿಯು ಕ್ಷಣಕಾಲ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡಳು. ಆದರೂ ಆ ಸತೀ-ಸಾಧ್ವಿ ಸುವರ್ಚೆಗೆ ಪತಿಲೋಕದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ ಇಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕೆಯು ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ತನ್ನ ಉದರವನ್ನು ವಿದೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಆಗ ಅವಳ ಉದರದಿಂದ ದಧೀಚಿಯ ಆಗರ್ಭವು ಹೊರಗೆ ಬಂತು. ಅದರ ಶರೀರವು ಪರಮ ದಿವ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ತನ್ನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ದಶದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಯ್ಯಾ! ದಧೀಚಿಯ ಉತ್ತಮ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದ ಆ ಗರ್ಭವು ಲೀಲೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ರುದ್ರನ ಅವತಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮುನಿಪ್ರಿಯೆ ಸುವರ್ಚೆಯು ದಿವ್ಯರೂಪಧಾರೀ ತನ್ನ ಆ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ ಇದು ರುದ್ರನ ಅವತಾರವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಳು. ಮತ್ತೆ ಆ ಮಹಾ ಸಾಧ್ವಿಯು ಪರಮಾನಂದ ಮಗ್ನರಾಗಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಆಕೆಯು ಆ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅನಂತರ ಪತಿಲೋಕದ ಕಾಮನೆಯುಳ್ಳ ವಿಮಲೇಕ್ಷಣೆ ತಾಯಿ ಸುವರ್ಚೆಯು ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ತನ್ನ ಆ ಪುತ್ರನಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಇಂತೆಂದಳು.

ಸವರ್ಚೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ಅಪ್ಪಾ ಪರಮೇಶನೇ! ನೀನು ಈ ಅಶ್ವತ್ಥವೃಕ್ಷದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಚಿರಕಾಲದವರೆಗೆ ನೆಲೆಸಿರು. ಮಹಾನುಭಾವನೇ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸುಖದಾತನಾಗು ಹಾಗೂ ಈಗ ನಾನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಪತಿಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಕೊಡು. ಅಲ್ಲಿ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾ ನಾನು ರುದ್ರರೂಪಧಾರೀ ನಿನ್ನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಇರುವೆನು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಸಾಧ್ವೀ ಸವರ್ಚೆಯು ತನ್ನ ಪುತ್ರನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪರಮ ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲಕ ಪತಿಯನ್ನೇ ಅನುಗಮನ ಮಾಡಿದಳು. ಮುನಿವರ್ಯ! ಹೀಗೆ ದಧೀಚಿ ಪತ್ನೀ ಸುವರ್ಚೆಯು ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಸೇರಿ, ಆನಂದದಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದಳು. ಅಯ್ಯಾ! ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಇಂದ್ರಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಮಂತ್ರಿತರಾದವರಂತೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದರು. ಆಗ ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ತರಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಆ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅನಂತರ ಮಹಾನ್ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ರುದ್ರಾವತಾರೀ ಪಿಪ್ಪಲಾದನು ಅದೇ ಅಶ್ವತ್ಥದ ಕೆಳಗೆ ಜನರ ಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಚಿರಕಾಲದವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾದನು. ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಪಿಪ್ಪಲಾದನು ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಹಳ ಸಮಯ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು.

ಅನಂತರ ಪಿಪ್ಪಲಾದನು ಅನರಣ್ಯರಾಜನ ಕನ್ಯೆ ಪದ್ಮಾಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹಿತನಾಗಿ ತರುಣನಾದ ಅವನು ಆಕೆಯೊಡನೆ ವಿಹರಿಸಿದನು. ಆ ಮುನಿಗೆ ಹತ್ತು ಪುತ್ರರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ಮಹಾತ್ಮಾ ಹಾಗೂ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ವಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ಪದ್ಮಾಳ ಸುಖವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾಪ್ರಭು ಶಂಕರನ ಲೀಲಾವತಾರ ಮುನಿವರ ಪಿಪ್ಪಲಾದನು ಮಹಾ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಕೃಪಾಳುವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿವಾರಿಸಲು ಎಲ್ಲರ ಶಕ್ತಿಗೆ ಮೀರಿದ ಶನೈಶ್ಚರನ ಪೀಡೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ - ‘ಹುಟ್ಟಿದಂದಿನಿಂದ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಶಿವಭಕ್ತರಿಗೆ ಶನಿಯ ಪೀಡೆಯು ಆಗಲಾರದು’ ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಈ ನನ್ನ ವಚನವು ಸರ್ವಥಾ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾದರು ಶನಿಯು ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಅನಾದರಿಸಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪೀಡೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ, ಅವನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಭಸ್ಮವಾಗುವನು. ಅಯ್ಯಾ! ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಭಯದಿಂದ ಭಯಗೊಂಡ ಗ್ರಹಶ್ರೇಷ್ಠ ಶನೈಶ್ಚರನು ವಿಕೃತನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಂತಹ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಎಂದೂ ಪೀಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮುನಿವರ್ಯ! ಹೀಗೆ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪಿಪ್ಪಲಾದನ ಉತ್ತಮ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಗಾಧಿ, ಕೌಶಿಕ ಮತ್ತು ಮಹಾಮುನಿ ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಈ ಮೂವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗ ಶನೈಶ್ಚರನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪೀಡೆಯು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪರಮಜ್ಞಾನೀ, ಸತ್ಪುರುಷರಪ್ರಿಯ, ಮಹಾಶಿವಭಕ್ತರಾದ ಮುನಿವರ ದಧೀಚಿಯು ಧನ್ಯರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನೀ ಮಹೇಶ್ವರ ಪಿಪ್ಪಲಾದನು ಪುತ್ರನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿದ್ದನು. ಅಯ್ಯಾ! ಈ ಆಖ್ಯಾನವು ನಿರ್ದೋಷವೂ, ಸ್ವರ್ಗಪ್ರದವೂ, ಕೆಟ್ಟಗ್ರಹಜನಿತ ದೋಷಗಳ ನಿಗ್ರಹವೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋರಥಗಳ ಪೂರಕವೂ, ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 21-25)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ದ್ವಿಜೇಶ್ವರಾವತಾರದ ಕಥೆ - ರಾಜಾ ಭದ್ರಾಯು ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಕೀರ್ತಿಮಾಲಿನಿಯ ಧರ್ಮದ ದೃಢತೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆ

ಅನಂತರ ವೈಶ್ಯನಾಥ ಅವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ನಂದೀಶ್ವರನು ದ್ವಿಜೇಶ್ವರಾವತಾರದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು— ಅಯ್ಯಾ! ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ ಭದ್ರಾಯುವಿನ ಪರಿಚಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಋಷಭರೂಪದಿಂದ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಆ ನರೇಶನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಂತನು ಪುನಃ ದ್ವಿಜೇಶ್ವರ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿದ್ದನು. ಋಷಭರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ ಭದ್ರಾಯುವು ರಾಜ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿದಾಗ ಚಿತ್ರಾಂಗದ ರಾಜನ ಮತ್ತು ಸೀಮಂತಿನಿಯ ಪುತ್ರಿ ಸಾಧ್ವೀ ಕೀರ್ತಿಮಾಲಿನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಯಿತು. ಒಮ್ಮೆ ಭದ್ರಾಯುರಾಜನು ತನ್ನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ವನವಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಗೊಂಡಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅವನ ಪತ್ನೀಯು ಶರಣಾಗತ ಜನರನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವಳಾಗಿದ್ದಳು. ರಾಜನ ನಿಯಮವೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇತ್ತು. ಈ ರಾಜದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ದೃಢತೆಯಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಪಾರ್ವತಿಸಹಿತ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಒಂದು ಲೀಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವನು ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟರಾದರು. ಅವರು ಲೀಲೆಯಿಂದ ಒಂದು ಮಾಯಾಮಯ ಹುಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಭಯದಿಂದ ವಿಹ್ವಲರಾಗಿ ಹುಲಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಾ-ಚೀರುತ್ತಾ ಓಡತೊಡಗಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಹುಲಿಯು ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿತು. ರಾಜನು ಅವರನ್ನು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನು. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಗಳು ಭಯದಿಂದ ವಿಹ್ವಲರಾಗಿ ಮಹಾರಾಜನಲ್ಲಿ ಶರಣಾದರು ಹಾಗೂ ಇಂತೆಂದರು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಮಹಾರಾಜರೇ! ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು! ರಕ್ಷಿಸು! ಆ ಹುಲಿಯು ನಮ್ಮನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಕಾಲನಂತೆ ಭಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಈ ಹಿಂಸಕ ಪ್ರಾಣಿಯು ನಮ್ಮನ್ನು ತಿಂದು ಬಿಡುವ ಮೊದಲೇ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡು.

ಅವರಿಬ್ಬರ ಈ ಕರುಣಕ್ರಂಧನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾವೀರ ರಾಜನು ಧನುಸ್ಸನ್ನೆತ್ತಿಕೊಂಡಾಗಲೇ ಆ ವ್ಯಾಘ್ರವು ಅವನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬಂದು. ಅದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿತು. ಆ ಬಡಪಾಯಿ ಅಯ್ಯೋ! ಸ್ವಾಮಿ! ನಾಥನೇ! ಹಾ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭನೇ! ಹಾ ಶಂಭುವೇ! ಜಗದ್ಗುರುವೇ! ಮುಂತಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ಅಳುತ್ತಾ ವಿಲಾಪಿಸತೊಡಗಿದಳು. ವ್ಯಾಘ್ರವು ಬಹಳ ಭಯಾನಕವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯನ್ನು ನುಂಗಬೇಕೆಂದು ಇರುವಾಗ ಭದ್ರಾಯುವು ಹರಿತವಾದ ಬಾಣದಿಂದ ಅದರ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಘಾತ ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಆ ಬಾಣದಿಂದ ಆ ಬಲಿಷ್ಠ ಹುಲಿಗೆ ಕೊಂಚವೂ ನೋವಾಗದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ದೂರದವರೆಗೆ ಹೋಯಿತು. ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯು ಹುಲಿಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅತೀವ ದುಃಖವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಪದೇ-ಪದೇ ಅಳತೊಡಗಿದನು. ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ಅತ್ತು ಅವನು ಭದ್ರಾಯು ರಾಜನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ರಾಜನೇ! ನಿನ್ನ ಆ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಅಸ್ತ್ರಗಳೆಲ್ಲಿವೆ? ದುಃಖಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತಹ ನಿನ್ನ ವಿಶಾಲ ಧನುಷ್ಯವೆಲ್ಲಿ? ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಬಲವಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಅದು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಯಿತು? ನಿನ್ನ ಶಂಖ, ಖಡ್ಗ ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರಾಸ್ತ್ರ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಏನು ಲಾಭವಾಯಿತು? ಇತರರು ಕ್ಷೀಣರಾಗುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಪರಮ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ರಾಜನು ತನ್ನ ಧನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನಾದರೂ ಕೊಟ್ಟು ಶರಣುಬಂದಿರುವ ದೀನ-ದುಃಖಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಪೀಡಿತರ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾರದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಬದುಕಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಾಯುವುದೇ ಮೇಲು.

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವಿಲಾಪ ಮತ್ತು ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಶೋಕದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೆ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿದನು-ಅಯ್ಯೋ! ಇಂದು ಭಾಗ್ಯವು ವಿಪರೀತವಾದಾಗ ನನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವು ನಷ್ಟವಾಯಿತಲ್ಲ! ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಸಂಪತ್ತು, ರಾಜ್ಯ, ಆಯುಸ್ಸೂ ಕೂಡ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡುತ್ತಾ ಭದ್ರಾಯು ರಾಜನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡು ಅವನಿಗೆ ಧೈರ್ಯಹೇಳುತ್ತಾ ನುಡಿದನು - ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವು ನಷ್ಟವಾಯಿತು. ಮಹಾಮತಿಯೇ! ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಧಮನಾದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆದೋರಿ ಶೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿರಿ. ನಾನು ನಿಮಗೆ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ಈ ರಾಜ್ಯ, ರಾಣಿ, ನನ್ನ ಶರೀರ, ಎಲ್ಲವೂ ನಿಮ್ಮ ಅಧೀನವಾಗಿದೆ. ತಾವು ಏನು ಬಯಸುವಿರಿ ಹೇಳಿರಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು — ರಾಜನೇ! ಕುರುಡನಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಭಿಕ್ಷೆಎತ್ತಿ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಿಸುವವನು ಅನೇಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಏನು ಮಾಡುವುದು? ಮೂರ್ಖನಾದವನಿಗೆ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಪತ್ನಿಯೇ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವವನು ಧನ ಪಡೆದು ಏನು ಮಾಡಿಯಾನು? ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯು ಹೊರಟುಹೋದಳು. ನಾನು ಎಂದೂ ಕಾಮಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಮಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಈ ರಾಣಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು.

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು — ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಏನು ಇದೇ ನಿನ್ನ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆಯೇ? ನಿನ್ನ ಗುರುಗಳು ಇದನ್ನೇ ಉಪದೇಶಿಸಿರುವರೇ? ಪರಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಶವು ಸ್ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಸತ್ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ನೀನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೇ? ಪರಸ್ತ್ರೀಯ ಉಪಭೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪಾಪವನ್ನು ನೂರಾರು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳಿಂದಲೂ ತೊಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು — ರಾಜನೇ! ನಾನು ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಯಂಕರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮದಿರಾಪಾನದಂತಹ ಪಾಪಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಿಬಿಡಬಲ್ಲೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಪರಸ್ತ್ರೀ ಸಂಗಮ ಯಾವ ಲೆಕ್ಕ? ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನಿನ್ನ ಈ ಭಾರ್ಯೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಕೊಡು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಾತಿನ ಕುರಿತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದನು - ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ ಮಹಾಪಾಪವುಂಟಾದೀತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರಿಂದ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಬಿಡುವುದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ನಾನು ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಗ್ನಿ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವೆನು. ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ರಾಜನು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಉರಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕರೆದು ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಅನಂತರ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಅವನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ರಾಜನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಹಾರಲು ಉದ್ಯುಕ್ತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಜಗತ್ಪತಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವನಾಥನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವನಿಗೆ ಐದು ಮುಖಗಳಿದ್ದು, ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಲಾ ಆಭೂಷಣವಿತ್ತು. ಪಿಂಗಳ ಜಟೆಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನು ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ, ಖಟ್ಟಾಂಗ, ಕುಠಾರ, ಗುರಾಣಿ, ಮೃಗ, ಅಭಯ, ವರದ ಮತ್ತು ಪಿನಾಕವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಋಷಭನಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಭಗವಾನ್ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ರಾಜನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ತನ್ನ ಎದುರಿಗೆ ನೋಡಿದನು. ಅವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆನಂದದಿಂದ ರಾಜಾ ಭದ್ರಾಯುವು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

ರಾಜನು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ರಾಜನೇ! ನೀನು ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸದೆ ಸದಾಕಾಲ ನನ್ನ ಪೂಜೆಯನ್ನೇ ಮಾಡಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಈ ಭಕ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ನೀನು ಮಾಡಿದ ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ತವನದಿಂದ ನಾನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಭಾವದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿಯೇ ನಾನು ಸ್ವತಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೆ. ಹುಲಿಯು ತಿಂದಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಆಗಿರದೆ ಗಿರಿರಾಜನ ನಂದಿನೀ ಉಮಾದೇವಿಯೇ ಆಗಿದ್ದಳು. ನೀನು ಬಾಣ ಹೊಡೆದರೂ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಗಾಯವಾಗದಿರುವ ಹುಲಿಯೂ ಮಾಯಾನಿರ್ಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ನಿನ್ನ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲಿಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದುದು. ಈ ಕೀರ್ತಿಮಾಲಿನಿಯ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಯಾವುದಾದರೂ ದುಲರ್ಭವಾದ ವರವನ್ನು ಕೇಳು, ನಾನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಾ! ನೀನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿರುವೆ. ಸಾಂಸಾರಿಕ ತಾಪಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಅಧಮನಾದ ನನಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನಕೊಟ್ಟಿದುದೇ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಮಹಾನ್ ವರವಾಗಿದೆ. ದೇವಾ! ನೀನು ವರನೀಡುವವಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಯಾವ ವರವನ್ನೂ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ರಾಣಿಯನ್ನು, ನನ್ನ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯವರನ್ನು, ಪದ್ಮಾಕರ ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ ಸುನಯ-ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನು ನೀನು ನಿನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸೇವಕರನ್ನಾಗಿಸಿಕೋ.

ಅನಂತರ ರಾಣಿ ಕೀರ್ತಿಮಾಲಿನಿಯು ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ‘ಮಹಾದೇವ! ನನ್ನ ತಂದೆ ಚಂದ್ರಾಂಗದ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಸೀಮಂತಿನೀ ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನು ನಿನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೆ ವಾಸಿಸುವಂತೆ ಮಾಡು’, ಎಂಬ ಉತ್ತಮ ವರವನ್ನು ಬೇಡಿದಳು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಗೌರೀಪತಿಯು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲೀ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು , ಅವರು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಧಾನರಾದರು. ಇತ್ತ ರಾಜನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ರಾಣಿ ಕೀರ್ತಿಮಾಲಿನಿ ಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯವಾಳಿ, ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ ಶಿವನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ರಾಜ-ರಾಣಿಯರಿಬ್ಬರೂ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಧಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ಈ ಪರಮಪವಿತ್ರ, ಪಾಪನಾಶಕ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಗೋಪನೀಯ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ವಿಚಿತ್ರ ಗುಣಾನುವಾದವನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಹೇಳುವವನು ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಓದುವವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭೋಗ-ಐಶ್ವರ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಹೊಂದುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 26-27)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಯತಿನಾಥ ಹಾಗೂ ಹಂಸವೆಂಬ ಅವತಾರಗಳು

ನಂದೀಶ್ವರ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಈಗ ನಾನು ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಯತಿನಾಥ ಎಂಬ ಅವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಮುನೀಶ್ವರ! ಅರ್ಬುದಾಚಲವೆಂಬ ಪರ್ವತ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಆಹುಕನೆಂಬ ಬೇಡರವನು ಇರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಜನರು ಆಹುಕಾ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಳು ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರು ಮಹಾ ಶಿವಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆ - ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ಆ ಶಿವಭಕ್ತ ಬೇಡನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗಾಗಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೂರ ಹೋದನು. ಇದೇ ಸಮಯ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೇಡನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬೇಡನ ಮನೆಗೆ ಬಂದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಒಡೆಯ ಬೇಡನೂ ಬಂದುಬಿಟ್ಟನು. ಅವನು ಬಹಳ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಯತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಅವನ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಯತೀಶ್ವರನು ದೀನವಾಣಿಯಲ್ಲಿ - ‘ಆಹುಕನೇ! ಇಂದು ರಾತ್ರೆ ಇಲ್ಲಿರಲು ನನಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೊಡು. ಬೆಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಹೊರಟುಹೋಗುವೆನು. ನಿನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಭಿಲ್ಲನು ಹೇಳಿದನು — ಸ್ವಾಮಿಜೀ! ನೀವು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯೇ. ಆದರೂ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗ ಬಹಳ ಸ್ವಲ್ಪವಿರುವುದು. ಮತ್ತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನೀವು ಹೇಗೆ ಇರಬಲ್ಲಿರಿ?

ಬೇಡನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸ್ವಾಮಿಜಿಯವರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗಲು ಹೊರಟರು.

ಆಗ ಬೇಡತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಪ್ರಾಣನಾಥ! ನೀವು ಸ್ವಾಮಿಜಿಯವರಿಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೊಡಿರಿ. ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ಅತಿಥಿಯು ನಿರಾಶನಾಗಿ ಹೋಗಬಾರದು. ಅಲ್ಲದೆ ನಮ್ಮ ಗೃಹಸ್ಥ ಧರ್ಮಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಧೆಯುಂಟಾದೀತು. ನೀವು ಸ್ವಾಮಿಜಿ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ಇರಿ. ನಾನು ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹೊರಗೆ ನಿಂತಿರುವೆನು.

ಪತ್ನಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬೇಡನು ಯೋಚಿಸಿದನು - ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿ ನಾನು ಒಳಗೆ ಹೇಗೆ ಇರಬಲ್ಲೆನು? ಸಂನ್ಯಾಸಿಯು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗುವುದೂ ನನಗೆ ಅಧರ್ಮಕಾರಕವೇ ಆದೀತು. ಇವೆರಡೂ ಕಾರ್ಯಗಳು ಗೃಹಸ್ಥನಿಗಾಗಿ ಅನುಚಿತವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನೇ ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಇರಬೇಕು. ಏನಾಗಬೇಕೋ ಅದು ಆಗಿಯೇ ಆಗುವುದು. ಹೀಗೆ ಅಂದುಕೊಂಡು ಒತ್ತಾಯಮಾಡಿ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂನ್ಯಾಸಿಯನ್ನು ಆನಂದವಾಗಿ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಬಿಟ್ಟು , ಬೇಡನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಿಯಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ನಿಂತುಕೊಂಡನು. ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರ ಕಾಡುಮೃಗಗಳು ಹಾಗೂ ಹಿಂಸಕ ಪಶುಗಳು ಅವನನ್ನು ಪೀಡಿಸತೊಡಗಿದವು. ಅವನು ಇವುಗಳಿಂದ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಶಕ್ತಿಮೀರಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಲೇ ಆ ಬೇಡನು ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಾರಬ್ಧದಿಂದ ಹಿಂಸಕ ಪಶುಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾದನು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಯತಿಯು ನೋಡುತ್ತಾನೆ - ಹಿಂಸಕ ಪಶುಗಳು ವನವಾಸಿ ಬೇಡನನ್ನು ತಿಂದು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದವು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಭಾರೀ ದುಃಖವಾಯಿತು. ದುಃಖಿತರಾದ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಬೇಡತಿಯು ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿದ್ದರೂ ಧೈರ್ಯತಂದುಕೊಂಡು ಆ ದುಃಖವನ್ನು ಅದುವಿಹಿಡಿದು ನುಡಿದಳು-ಸ್ವಾಮಿಜೀ! ನೀವು ಏಕೆ ದುಃಖಿತರಾಗಿರುವಿರಿ? ಈಗ ಬೇಡರಾಜನ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ಆಗಿದೆ. ಇವರಿಗೆ ಇಂತಹ ಮೃತ್ಯುವು ಬಂದು ಇವರು ಧನ್ಯರು ಮತ್ತು ಕೃತಾರ್ಥರೇ ಆದರು. ನಾನು ಚಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಇವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವೆನು. ತಾವು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನನಗಾಗಿ ಒಂದು ಚಿತೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಡಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಪತ್ನಿಗೆ ಸನಾತನ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯು ಚಿತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಬೇಡತಿಯು ತನ್ನ ಧರ್ಮಕ್ಕನುಸಾರ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಆಗಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ನಿಜರೂಪದಿಂದ ಆಕೆಯ ಎದುರಿಗೆ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಆಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ - ನೀನು ಧನ್ಯಳಾಗಿರುವೆ, ಧನ್ಯಳಾಗಿರುವೆ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನೀನು ಇಚ್ಚಿಸುವ ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ನಿನಗೆ ಕೊಡದಿರುವ ವಸ್ತು ನನ್ನ ಬಳಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಈ ಪರಮಾನಂದದಾಯಕ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಬೇಡತಿಯು ಸುಖಿಯಾದಳು. ಅವಳಿಗೆ ಯಾವುದೂ ಎಚ್ಚರವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಆನಂದಮಗ್ನಳಾದಳು. ಆಕೆಯ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಆಕೆಯು ಬೇಡದೇ ಇದ್ದರೂ ಆಕೆಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ - ನನ್ನ ಈ ಯತಿರೂಪವೂ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಹಂಸರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿಸುವುದು. ಈ ಬೇಡನು ನಿಷಧದೇಶದ ಉತ್ತಮ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ವೀರಸೇನರಾಜನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನಾಗುವನು. ಆಗ ನಳನೆಂಬ ಹೆಸರಿಂದ ಇವನು ಖ್ಯಾತನಾಗುವನು. ನೀನು ವಿದರ್ಭನಗರದಲ್ಲಿ ಭೀಮರಾಜನ ಪುತ್ರಿ ದಮಯಂತಿಯಾಗುವೆ. ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ರಾಜ್ಯ ಭೋಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಯೋಗೀಶ್ವರರಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಆ ಬೇಡನು ತನ್ನ ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಅಚಲೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇನ್ನೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಆ ಆಹುಕನು ನೈಷಧ ನಗರದಲ್ಲಿ ವೀರಸೇನನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಮಹಾರಾಜ ನಳನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತನಾದನು. ಆಹುಕಾ ಎಂಬ ಬೇಡತಿಯು ವಿದರ್ಭ ನಗರದಲ್ಲಿ ಭೀಮರಾಜನ ಪುತ್ರಿ ದಮಯಂತಿಯಾದಳು. ಆ ಯತಿನಾಥ ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿ ಹಂಸರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವನು ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ನಳನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಸತ್ಕಾರಜನಿತ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಶಿವನೇ ಹಂಸ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಹಂಸಾವತಾರೀ ಶಿವನು ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಕುಶಲನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ನಳ ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿಯರಿಗೆ ಪರಮಾನಂದದಾಯಕನಾದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 28)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನವೆಂಬ ಅವತಾರದ ಕಥೆ

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅವತಾರದ ಹೆಸರು ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನ ಎಂದಿದೆ. ಅವನು ರಾಜಾ ನಭಗನಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದ್ದನು. ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು, ಕೇಳು. ಶ್ರಾದ್ಧದೇವ ಎಂಬ ಮನುವಿಗೆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವೇ ಮೊದಲಾದ ಪುತ್ರರಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತನೆಯವನು ನಭಗ ಎಂಬುವನಿದ್ದನು. ಅವನ ಪುತ್ರ ನಾಭಾಗ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ನಾಭಾಗನ ಪುತ್ರನೇ ಅಂಬರೀಷನು. ಅವನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದು, ಅವನಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ಮೇಲೆ ಮಹರ್ಷಿ ದುರ್ವಾಸರು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ಮುನಿಯೇ! ಅಂಬರೀಷನ ಅಜ್ಜನಾದ ನಭಗನ ಚರಿತ್ರದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಅವನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಮನುಪುತ್ರ ನಭಗನು ಬಹಳ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ವಿದ್ಯಾಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇಂದ್ರಿಯ ಸಂಯಮಪೂರ್ವಕ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಹೋದರರು ನಭಗನಿಗಾಗಿ ಯಾವ ಪಾಲನ್ನು ಕೊಡದೆ ತಂದೆಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಹಂಚಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವಾಳತೊಡಗಿದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಂದೆಯ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆಯೇ ಧನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕೆಲಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ನಭಗನು ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ಸಾಂಗೋಪಾಂಗ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದನು. ಅವನು ನೋಡಿದನು ಎಲ್ಲ ಸಹೋದರರು ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಆಗ ಅವನು ಬಹಳ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ದಾಯಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ- ತಮ್ಮಂದಿರೇ! ನನಗೆ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡದೆಯೇ ನೀವು ಪರಸ್ಪರ ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ನನಗೂ ಪಾಲನ್ನು ಕೊಡಿರಿ. ನಾನು ನನ್ನ ದಾಯಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯಲೆಂದೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆನು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಸಹೋದರರು ಹೇಳಿದರು — ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹಂಚುವಾಗ ನಿನಗೆ ಪಾಲನ್ನು ಕೊಡಲು ನಾವು ಮರೆತುಬಿಟ್ಟೆವು. ಈಗ ತಂದೆಯನ್ನೇ ನಿನ್ನ ಪಾಲಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ. ನೀನು ಅವನನ್ನೇ ಪಡೆದು ಕೋ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಸಹೋದರರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಭಗನಿಗೆ ಭಾರೀ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಅವನು ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದನು - ‘ಅಪ್ಪಾ! ನಾನು ವಿದ್ಯಾಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟರವರೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದೇನೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಧನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮರಳಿ ಬಂದ ನಾನು ನನ್ನ ಪಾಲಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನೇ ನನ್ನ ಪಾಲೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಬಂದಿರುವೆನು.’ ನಭಗನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ತಂದೆಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನು ಪುತ್ರನಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ - ‘ಮಗೂ! ಸಹೋದರರ ಆ ಮಾತಿನ ಕುರಿತು ವಿಶ್ವಾಸವಿಡಬೇಡ ’. ಅದು ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಲು ಹೇಳಿರುವರು. ನಾನು ನಿನಗಾಗಿ ಭೋಗಸಾಧಕ ಉತ್ತಮ ಪಾಲು ಆಗಲಾರೆನು. ಆದರೂ ಆ ವಂಚಕರು ನನ್ನನ್ನೇ ನಿನಗೆ ಪಾಲು ಎಂದು ಕೊಟ್ಟಿರುವರಾದರೆ ನಾನು ನಿನಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉಪಾಯ ಹೇಳುವೆನು, ಕೇಳು. ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಆಂಗೀರಸಗೋತ್ರೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೊಬ್ಬನು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಯಜ್ಞದ ಆರನೆಯ ದಿನದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರನು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನಿಂದ ತಪ್ಪು ಆಗುತ್ತದೆ. ನೀನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ವಿಶ್ವೇದೇವಸಂಬಂಧಿ ಎರಡು ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸು. ಇದರಿಂದ ಆ ಯಜ್ಞವು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ನೆರವೇರುವುದು. ಯಜ್ಞವು ಮುಗಿದಾಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ತನ್ನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಧನವನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಡುವರು.’

ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸತ್ಯವಾದಿ ನಭಗನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆ ಉತ್ತಮ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಮುನಿಯೇ! ಅಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ದಿನದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಮನುಪುತ್ರನು ವೈಶ್ವದೇವಸಂಬಂಧೀ ಎರಡು ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಯಜ್ಞಕರ್ಮವು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಆ ಆಂಗೀರಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಧನವನ್ನು ನಭಗನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಆ ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟ ಧನವನ್ನು ಇವನು ಸ್ವೀಕರಿಸತೊಡಗಿದಾಗ ಸುಂದರಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಅವನ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದವು. ಅವನು ನಭಗನಲ್ಲಿ - ನೀನು ಯಾರು? ಈ ಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವೆ ಇದು ನನ್ನ ಸಂಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಕಳಿಸಿದರು? ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಸು, ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ನಭಗನು ಹೇಳಿದನು — ಇದಾದರೋ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಉಳಿದ ಧನವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಋಷಿಗಳು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವರು. ಈಗ ಇದು ನನ್ನ ಸಂಪತ್ತು. ಇದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನೀನು ಏಕೆ ತಡೆಯುತ್ತಿರುವೆ?

ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನನು ಹೇಳಿದನು — ‘ಅಯ್ಯಾ! ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಈ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯೇ ಮಧ್ಯಸ್ತನಾಗಲೀ, ನೀನು ಹೋಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಕೇಳು, ಅವನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಳು.’ ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಭಗನು ತಂದೆಯ ಹತ್ತಿರಹೋಗಿ ಅವನ ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟನು. ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನಿಗೆ ಯಾವುದೋ ಹಳೆಯ ಮಾತು ನೆನಪಾಯಿತು. ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ನುಡಿದನು.

ಮನುವು ಹೇಳಿದನು — ‘ಮಗು! ಆ ಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ತಡೆಯುತ್ತಿರುವವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಆಗಿರುವನು. ಒಂದಾದರೋ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು ಅವನದ್ದೇ ಆಗಿವೆ. ಆದರೆ ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟವಾದ ಧನದ ಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರವಿರುವುದು. ಯಜ್ಞದಿಂದ ಉಳಿದ ಧನವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನ ಭಾಗವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞಾವಶಿಷ್ಟ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರೀ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನೇ ಆಗಿರುವನು. ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಬೇರೆ ಜನರು ಆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲರು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆದೋರಲೆಂದೇ ಅಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದಿರುವನು. ನೀನು ಅಲ್ಲಿಗೇ ಹೋಗು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸು. ತನ್ನ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಕೇಳು, ಪ್ರಣಾಮಪೂರ್ವಕ ಸ್ತುತಿಮಾಡು’. ನಭಗನು ತಂದೆಯ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೇಳಿದನು - ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಈ ತ್ರಿಲೋಕವೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನದೇ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳುವುದೇನಿದೆ? ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇದರ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನದೇ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ಹೀಗೆ ನನ್ನ ತಂದೆಯವರು ನಿರ್ಣಯಿಸಿರುವರು. ಸ್ವಾಮಿ! ನಾನು ಯಥಾರ್ಥ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಯದ ಕಾರಣ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಏನೋ ಹೇಳಿದೆ, ಆ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು. ನಾನು ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.’

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನಭಗನು ಅತ್ಯಂತ ದೀನತೆಯಿಂದ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಮಹೇಶ್ವರ ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಅತ್ತ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನು ತನ್ನ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಯಾಚಿಸುತ್ತಾ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ನಭಗನನ್ನು ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ, ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನ ಹೇಳಿದನು — ‘ನಭಗನೇ! ನಿನ್ನ ತಂದೆಯು ಹೇಳಿದ ಧರ್ಮಾನುಕೂಲ ಮಾತು ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ನೀನೂ ಕೂಡ ಸಾಧು-ಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಿರುವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆ. ಕೃಪಾಪೂರ್ವಕ ನಿನಗೆ ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವೆನು. ಈಗ ಇವೆಲ್ಲ ಧನವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವೆನು. ಇನ್ನು ನೀನು ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿದ್ದು ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು. ಕೊನೆಗೆ ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಿನಗೆ ಸದ್ಗತಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು’. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ನಭಗನೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಪುಲ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಿಮಗೆ ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನವೆಂಬ ಅವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಈ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಓದುವವನಿಗೆ, ಕೇಳುವವನಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 29)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅವಧೂತೇಶ್ವರಾವತಾರದ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹಿಮೆಯ ವರ್ಣನೆ

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಈಗ ನೀನು ಇಂದ್ರನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನುಚ್ಚು-ನೂರು ಮಾಡಿದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಅವಧೂತೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಅವತಾರದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಇಂದ್ರನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತ್ಯಾಚಾರ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಲು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದನು. ಆಗ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ ಶುಭಾಗಮನದ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅವಧೂತನಾದನು. ಅವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮಹಾಭಯಂಕರನಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಆಕೃತಿಯು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆದು ನಿಂತಿದ್ದನು. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರನು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಶರೀರಧಾರೀ ಪುರುಷನು ದಾರಿ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಇಂದ್ರನಿಗೆ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದ ಕುರಿತು ತುಂಬಾ ಗರ್ವವಿತ್ತು. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಇವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಪುರುಷನನ್ನು ಕೇಳಿದನು - ‘ಯಾರು ನೀನು? ಈ ನಗ್ನವೇಷದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿರುವೇ? ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇನು? ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಡಮಾಡದೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವನೋ ಅಥವಾ ಬೇರೆಡೆ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಹೋಗಿರುವನೋ? ನಾನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಗುರುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅವನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿರುವೆನು.’

ಇಂದ್ರನು ಪದೇ-ಪದೇ ಕೇಳಿದರೂ ಮಹಾಲೀಲೆ ಮಾಡುವ ಅಹಂಕಾರಹಾರೀ ಮಹಾಯೋಗೀ ತ್ರಿಲೋಕದ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನು ಏನನ್ನೂ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ, ಸುಮ್ಮನೆ ಇದ್ದನು. ಆಗ ತನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಅಹಂಕಾರವುಳ್ಳ ದೇವೇಂದ್ರನು ರೋಷಗೊಂಡು ಆ ಜಟಾಧಾರೀ ಪುರುಷನನ್ನು ಗದರಿಸುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ಎಲೈ ಮೂಢ, ದುರ್ಮತಿಯೇ! ಪದೇ-ಪದೇ ಕೇಳಿದರೂ ನೀನು ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ . ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ವಜ್ರದಿಂದ ಹೊಡೆಯುವೆನು. ನೋಡುತ್ತೇನೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾರು ರಕ್ಷಿಸುವರು?

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ದಿಗಂಬರ ಪುರುಷನ ಕಡೆಗೆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ ಇಂದ್ರನು ಅವನನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕಲು ವಜ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿದನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆ ವಜ್ರವನ್ನು ಸ್ತಂಭನ ಮಾಡಿದನು. ಅವನ ಬಾಹು ತಟಸ್ಥವಾಯಿತು. ಅದರಿಂದ ಅವನು ವಜ್ರದಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡದಾದನು. ಅನಂತರ ಆ ಪುರುಷನು ಕೂಡಲೇ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬಿಡುವನೋ ಎಂಬಂತೆ ಪ್ರಜ್ವಲಿತನಾದನು. ಭುಜಗಳು ಸ್ತಂಭಿತವಾದ್ದರಿಂದ ಶಚೀವಲ್ಲಭ ಇಂದ್ರನು ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು ಮಂತ್ರಬಲದಿಂದ ತಡೆದ ಸರ್ಪದಂತೆ ಉರಿಯತೊಡಗಿದನು. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಆ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಇವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೇ ಆಗಿರುವನೆಂದು ತತ್ಕಾಲ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. ಮತ್ತೆ ಅವರು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು. ಸ್ತುತಿಮಾಡಿ ಬಳಿಕ ಅವರು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಶಿವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಡವಿದರು ಹಾಗೂ ಹೇಳಿದರು - ‘ದೀನಾನಾಥನೇ, ಮಹಾದೇವನೇ! ಇವನು ಇಂದ್ರನು ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವನು. ನೀನು ಇವನನ್ನು ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸು. ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಕ್ರೋಧಗೊಳ್ಳದೆ ಪ್ರೇಮವಿಡು. ಮಹಾದೇವನೇ! ಶರಣಾಗತನಾದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ನಿನ್ನ ಲಲಾಟದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಈ ಅಗ್ನಿಯು ಇವನನ್ನು ಸುಡಲೆಂದೇ ಬರುತ್ತಿದೆ.’

ಬೃಹಸ್ಪತಿಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವಧೂತವೇಷಧಾರೀ ಕರುಣಾಸಿಂಧು ಶಿವನು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ನನ್ನ ನೇತ್ರದಿಂದ ರೋಷವಶ ಹೊರಗೆ ಹೊರಟಿರುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನಾನು ಪುನಃ ಹೇಗೆ ಧರಿಸಬಲ್ಲೆನು. ಸರ್ಪವು ಒಮ್ಮೆ ಬಿಟ್ಟ ಪೊರೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೆ?

ಬೃಹಸ್ಪತಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವಾ! ಭಗವಂತನೇ! ಭಕ್ತರು ಸದಾಕೃಪಾ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸು. ಈ ಭಯಂಕರ ತೇಜವನ್ನು ಎಲ್ಲಾದರು ಬೇರೆಡೆ ಹಾಕು.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಗುರುವೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತಮ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಜೀವದಾನ ಕೊಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದಿನಿಂದ ನಿನ್ನ ಹೆಸರು ಜೀವ ಎಂದಾಗುವುದು. ನನ್ನ ಹಣೆಯ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಸಹಿಸಲಾರರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಾನು ದೂರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುವೆನು. ಅದರಿಂದ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಪೀಡೆಯಾಗಲಾರದು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ತನ್ನ ತೇಜಸ್ವರೂಪ ಆ ಅದ್ಭುತ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕೈಲೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕ್ಷಾರ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಸೆದುಬಿಟ್ಟನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆ ತೇಜವು ತತ್ಕಾಲ ಒಂದು ಬಾಲಕನ ರೂಪದಿಂದ ಪರಿಣತವಾಯಿತು. ಅವನು ಸಿಂಧುಪುತ್ರ ಜಲಂಧರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾದನು. ಮತ್ತೆ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಅಸುರರ ಒಡೆಯ ಜಲಂಧರನನ್ನು ವಧಿಸಿದ್ದನು. ಅವಧೂತರೂಪದಿಂದ ಇಂತಹ ಸುಂದರ ಲೀಲೆತೋರಿ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಶಂಕರನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಮತ್ತೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಭಯರಾಗಿ ಸುಖಿಗಳಾದರು. ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯರೂ ಆ ಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಸುಖಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾದರು. ಯಾರ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಬಂದಿದ್ದರೋ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ಕೃತಾರ್ಥರಾದರು. ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯರು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಹೀಗೆ ನಿಮಗೆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಅವಧೂತೇಶ್ವರವೆಂಬ ಅವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಅದು ದುಷ್ಟರಿಗೆ ದಂಡನೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪರಮಾನಂದಪ್ರದವಾಗಿದೆ. ಈ ದಿವ್ಯ ಆಖ್ಯಾನವು ಪಾಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಕೀರ್ತಿ, ಸ್ವರ್ಗ, ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೇಳುವವನು ಅಥವಾ ಹೇಳುವವನು ಇಹ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 30)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಿಕ್ಷುವರ್ಯಾವತಾರದ ಕಥೆ, ರಾಜಕುಮಾರ ಮತ್ತು ದ್ವಿಜಕುಮಾರರ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈಗ ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ನಾರೀ-ಸಂದೇಹಭಂಜಕ ಭಿಕ್ಷು ಅವತಾರದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಅದನ್ನು ಅವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತನಮೇಲೆ ದಯೆಮಾಡಿ ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದನು. ವಿದರ್ಭದೇಶದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯರಥನೆಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನೋರ್ವನು ಇದ್ದನು. ಅವನು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನೂ, ಸತ್ಯಶೀಲನೂ, ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಶಿವಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವಿರಿಸುವವನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಧರ್ಮದಿಂದ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಅವನ ಬಹಳ ಸಮಯ ಸುಖವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. ಅನಂತರ ಒಮ್ಮೆ ಶಾಲ್ವದೇಶದ ರಾಜರು ಆ ರಾಜನ ರಾಜಧಾನಿಯ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣಮಾಡಿ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರಿದರು. ಬಲೋನ್ಮತ್ತ ಶಾಲ್ವದೇಶದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವಿದ್ದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೊಂದಿಗೆ ರಾಜಾ ಸತ್ಯರಥನ ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಶತ್ರುಗಳೊಡನೆ ದಾರುಣ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಅವನ ಭಾರೀದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವು ನಾಶವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ದೈವಯೋಗದಿಂದ ರಾಜನೂ ಶಾಲ್ವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮರಣವನ್ನೈದಿದನು. ಆ ನರೇಶನು ಸತ್ತು ಹೋದಾಗ ಉಳಿದ ಸೈನಿಕರು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಹಿತ ಭಯದಿಂದ ವಿಹ್ವಲರಾಗಿ ಓಡಿಹೋದರು. ಮುನಿಯೇ! ಆಗ ವಿದರ್ಭರಾಜ ಸತ್ಯರಥನ ಮಹಾರಾಣಿಯು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದು, ಏನೋ ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೊರಟು ಹೋದಳು. ಆಕೆಯು ಗರ್ಭವತಿಯಾಗಿದ್ದಳು, ಆದ್ದರಿಂದ ಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತಳಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅವಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆಗೆ ಬಹಳ ದೂರ ಹೊರಟು ಹೋದಳು. ಬೆಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ದಯೆಯಿಂದ ರಾಣಿಯು ಒಂದು ಸರೋವರವನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಅಷ್ಟೊ ತ್ತಿಗೆ ಆಕೆಯು ಬಹಳ ದೂರ ಬಂದಿದ್ದಳು. ಸರೋವರದ ತಟಕ್ಕೆ ಬಂದು ಆ ಸುಕುಮಾರಿ ರಾಣಿಯು ಒಂದು ನೆರಳಿದ್ದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತುಬಿಟ್ಟಳು. ಭಾಗ್ಯವಶದಿಂದ ಆ ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮರದ ಕೆಳಗೆಯೇ ರಾಣಿಯು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಜನ್ಮವಿತ್ತಳು. ಅದು ಸರ್ವಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಬಾಲಕನ ತಾಯಿ ಮಹಾರಾಣಿಗೆ ಜೋರಾದ ಬಾಯಾರಿಕೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಗ ಅವಳು ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಆ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಇಳಿದಳು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾರೀದೊಡ್ಡ ಮೊಸಳೆಯು ಬಂದು ರಾಣಿಯನ್ನು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಆ ಬಾಲಕನು ಹುಟ್ಟು ತ್ತಲೇ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯವರಿಂದ ಅಗಲಿ, ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ಆ ಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಜೋರಾಗಿ ಅಳತೊಡಗಿತು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆದೋರಿ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಆ ಶಿಶುವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸತೊಡಗಿದನು. ಅವನ ಪ್ರೇರಣೆ ಯಂತೆಯೇ ಓರ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಳು. ಆಕೆಯು ವಿಧವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮನೆ-ಮನೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿ ಜೀವನ ನಿರ್ವಾಹಮಾಡುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮಗುವನ್ನು ಸೊಂಟದಲ್ಲಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಸರೋವರದ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯು ಒಂದು ಅನಾಥ ಶಿಶುವು ಅಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ನಿರ್ಜನವಾದ ವನದಲ್ಲಿ ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ವಿಚಾರಮಾಡತೊಡಗಿದಳು - ‘ಅಯ್ಯೋ! ಈ ನವಜಾತ ಶಿಶುವು ನಾಲಚ್ಛೇದನವೂ ಆಗದೆ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದಲ್ಲ! ಇದೆಂತಹ ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿರುವೆ. ಇದರ ತಾಯಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ತಂದೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ಬೇರೆಯಾರೂ ಸಹಾಯಕರೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಏನಾಗಿರಬಹುದು? ಇದು ಯಾರ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವನೆಂದೂ ತಿಳಿಯದು. ಇವನ ಜನ್ಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೇಳೋಣನೆಂದರೆ ಇವನನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ! ಇವನನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕರುಣೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ನಾನು ಈ ಬಾಲಕನನ್ನು ನನ್ನ ಔರಸ ಪುತ್ರನಂತೆ ಸಾಕಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವೆನು. ಆದರೆ ಇವನ ಕುಲ-ಹುಟ್ಟು ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿಯದ ಕಾರಣ ಇವನನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಸಾಹಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.’

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯು ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ದೊಡ್ಡ ಕೃಪೆಮಾಡಿದನು. ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಒಂದು ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ - ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯು ಸಂದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಯಥಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದನು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದಿರುವ ಕರುಣಾ ನಿಧಾನ ಶಿವನು ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ನಗುತ್ತಾ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಚಿತ್ತದ ಸಂದೇಹ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡು. ಈ ಬಾಲಕನು ಪರಮ ಪವಿತ್ರನಾಗಿರುವನು. ಇವನನ್ನು ನೀನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನೆಂದೇ ತಿಳಿದು, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಇವನನ್ನು ಪಾಲಿಸು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಪ್ರಭೋ! ತಾವು ನನ್ನ ಭಾಗ್ಯದಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿರುವಿರಿ. ನಾನು ತಮ್ಮ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಈ ಬಾಲಕನನ್ನು ನನ್ನ ಮಗುವಿನಂತೆ ಸಾಕುವೆನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ಮಗು ಯಾರದು? ಈಗ ಆಗಮಿಸಿರುವ ತಾವು ಯಾರು? ಇದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಸ್ವಾಮಿಗಳೇ! ನೀವು ಕರುಣಾಸಿಂಧು ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದು, ಈ ಬಾಲಕನು ಹಿಂದಿನಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತನೇ ಆಗಿರಬೇಕೆಂದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೋ ಕರ್ಮದೋಷದಿಂದ ಇವನು ಈ ದುರವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವನು. ಇದನ್ನು ಭೋಗಿಸಿ ಇವನು ಪುನಃ ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣಭಾಗಿಯಾಗುವನು. ನಾನೂ ಕೂಡ ನಿಮ್ಮ ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ದಾರಿತಪ್ಪಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆನು. ಇವನನ್ನು ಸಾಕಲೆಂದೇ ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು.

ಸಂನ್ಯಾಸಿಯಾದ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯೇ! ಕೇಳು. ಈ ಬಾಲಕನು ಶಿವಭಕ್ತ ವಿದರ್ಭರಾಜ ಸತ್ಯರಥನ ಪುತ್ರನು. ಸತ್ಯರಥನನ್ನು ಶಾಲ್ವದೇಶದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದು ಹಾಕಿದರು. ಅವನ ಪತ್ನೀ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತೆಯಾಗಿ ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಓಡಿಬಂದಳು. ಆಕೆಯು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಈ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಜನ್ಮನೀಡಿದಳು. ಬೆಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಇಳಿದಳು. ಆಗಲೇ ದೈವವಶದಿಂದ ಒಂದು ಮೊಸಳೆಯು ಬಂದು ಆಕೆಯನ್ನು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟಿತು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯು ಕೇಳಿದಳು — ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳೇ! ಇವನ ತಂದೆಯು ರಾಜಾ ಸತ್ಯರಥನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಶಾಲ್ವದೇಶದ ಶತ್ರುಗಳು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದರು? ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಇವನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮೊಸಳೆಯು ನುಂಗಿತು? ಈ ಶಿಶುವು ಹುಟ್ಟು ತ್ತಲೇ ಅನಾಥ ಹಾಗೂ ಬಂಧು-ಹೀನವಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು? ನನ್ನ ಮಗನೂ ಅತ್ಯಂತ ದರಿದ್ರ ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷುಕನೇಕೆ ಆದನು? ನನ್ನ ಇಬ್ಬರೂ ಪುತ್ರರ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸುಖಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು?

ಭಿಕ್ಷುವರ್ಯ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಈ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪಿತನಾದ ವಿದರ್ಭರಾಜನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯದೇಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಜನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದು, ಸಮಸ್ತ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಂದು ದಿನ ಪ್ರದೋಷ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕನಾಥ ಮಹಾದೇವನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಲಗ್ನನಾಗಿದ್ದನು. ಆಗಲೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಭಾರೀ ಕೋಲಾಹಲವುಂಟಾಯಿತು. ಆ ಉತ್ಕಟ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ನಡುವಿನಲ್ಲೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನಗರದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೋಭೆ ಉಂಟಾಗುವ ಆಶಂಕೆಯಿಂದ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಮಂತ್ರಿಯು ಶತ್ರುವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತಂದನು. ಆ ಶತ್ರುವು ಪಾಂಡ್ಯರಾಜನ ಸಾಮಂತನೇ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಜನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕಡಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಿಯಮವು ಪೂರ್ಣವಾಗದೆಯೇ ರಾಜನು ರಾತ್ರೆ ಊಟವನ್ನೂ ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗೆಯೇ ರಾಜಕುಮಾರನೂ ಪ್ರದೋಷ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡದೆಯೇ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಮಲಗಿದನು. ಆ ರಾಜನೇ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿದರ್ಭರಾಜನಾಗಿದ್ದನು. ಶಿವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನ ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ ಶತ್ರುಗಳು ಅವನನ್ನು ಸುಖ-ಭೋಗಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಕೊಂದು ಹಾಕಿದರು. ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಪುತ್ರನೇ ಈಗಲೂ ಮಗನಾದನು. ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇವನು ದರಿದ್ರನಾಗಿರುವನು. ಇವನ ತಾಯಿಯು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಪಟದಿಂದ ತನ್ನ ಸವತಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದ್ದಳು. ಆ ಮಹಾಪಾಪದಿಂದ ಆಕೆಯು ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗೆ ತುತ್ತಾದಳು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯೇ! ಈ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದನು. ಇವನು ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ದಾನ ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲೇ ಕಳೆದಿದ್ದನು. ಯಜ್ಞಾದಿ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇವನು ದರಿದ್ರತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವನು. ಆ ದೋಷವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಈಗ ನೀನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಶರಣಾಗು. ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಲಕರು ಉಪನಯನವಾದ ಬಳಿಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಿ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಇವರಿಗೆ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಾಡುವನು.

ಹೀಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಗೆ ಉಪದೇಶಮಾಡಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಿವನು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ದರ್ಶನವನ್ನು ಆಕೆಗೆ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೆಂದು ತಿಳಿದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಪ್ರೇಮಾತಿರೇಕದಿಂದ ಗದ್ಗದವಾಣಿಯ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದಳು. ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಅವನು ಹೋದಮೇಲೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯು ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಪುತ್ರನೊಡನೆ ಮನೆಗೆ ಹೋದಳು. ಏಕಚಕ್ರಾ ಎಂಬ ಸುಂದರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಮನೆಯಿತ್ತು. ಅವಳು ಉತ್ತಮ ಅನ್ನಾಹಾರಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಪಾಲಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಉಪನಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರಿಬ್ಬರು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿ ದೊಡ್ಡವರಾದರು. ಶಾಂಡಿಲ್ಯ ಮುನಿಯ ಉಪದೇಶದಂತೆ ನಿಯಮ ಪರಾಯಣರಾಗಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಶುಭ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಪ್ರದೋಷ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ದ್ವಿಜಕುಮಾರನು ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನದಿಗೆ ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನಿಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಕಲಶವು ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಕುಮಾರರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದರು. ಅನಂತರ ಒಂದು ದಿನ ರಾಜಕುಮಾರನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಮಾರನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಓರ್ವ ಗಂಧರ್ವ ಕನ್ಯೆಯು ಬಂದಳು. ಆಕೆಯ ತಂದೆಯು ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಗಂಧರ್ವ ಕನ್ಯೆಯೊಡನೆ ವಿವಾಹಿತನಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರನು ನಿಷ್ಕಂಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸತೊಡಗಿದನು. ತನ್ನ ಪುತ್ರನಂತೆ ಅವನನ್ನು ಸಾಕಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪತ್ನಿಯು ಆಗ ರಾಜಮಾತೆಯಾದಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಮಾರನು ಅವನಿಗೆ ಅಣ್ಣನಾದನು. ರಾಜನ ಹೆಸರು ಧರ್ಮಗುಪ್ತ ಎಂದಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ರಾಜಾ ಧರ್ಮಗುಪ್ತನು ತನ್ನ ರಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿದರ್ಭದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜೋಚಿತ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸ ತೊಡಗಿದನು. ನಾನು ನಿನಗೆ ಈ ಭಿಕ್ಷುವರ್ಯ ಅವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಅವನು ರಾಜಾಧರ್ಮಗುಪ್ತನಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದನು. ಈ ಪವಿತ್ರ ಆಖ್ಯಾನವು ಪಾಪಹಾರಿಯೂ, ಪರಮಪಾವನವೂ, ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಸಾರ್ಥಕವೂ, ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನವು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೇಳುವವನು, ಕೇಳುವವನು, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 31)

ಶಿವನ ಸುರೇಶ್ವರಾವತಾರದ ಕಥೆ, ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವರಪ್ರಾಪ್ತಿ

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಈಗ ನಾನು ಧೌಮ್ಯನ ಅಣ್ಣನಾದ ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ಹಿತಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಸುರೇಶ್ವರಾವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಉಪಮನ್ಯುವು ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದ ಮುನಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮುನಿಕುಮಾರನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅವನು ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಿಂದಲೂ ತಾಯಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದನು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾರಬ್ಧದಿಂದ ದರಿದ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಒಂದು ದಿನ ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಯಲು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅದರಿಂದ ತನ್ನ ತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಪದೇ-ಪದೇ ಹಾಲನ್ನು ಕೇಳತೊಡಗಿದನು. ಅವನ ತಪಸ್ವಿನೀ ತಾಯಿಯು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೋಗಿ ಒಂದು ಉಪಾಯ ಮಾಡಿದಳು. ಉಂಛವೃತ್ತಿಯಿಂದ ತಂದಿರುವ ಕೆಲವು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಅರೆದು, ಅದನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕದಡಿ ಕೃತ್ರಿಮ ಹಾಲನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದಳು. ಮತ್ತೆ ಮಗನಿಗೆ ಪುಸಲಾಯಿಸಿ ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಕೊಟ್ಟಳು. ತಾಯಿಯು ಕೊಟ್ಟ ನಕಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿದು ಬಾಲಕ ಉಪಮನ್ಯುವು - ‘ಇದು ಹಾಲಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ಪುನಃ ಅಳತೊಡಗಿದನು. ಮಗುವಿನ ಅಳುವಿನಿಂದ ತಾಯಿಗೆ ಬಹಳ ದುಃಖವಾಯಿತು. ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒರೆಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತಿರುವ ತಾಯಿಯು ಹೇಳಿದಳು - ‘ಮಗೂ! ನಾವು ಸದಾ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು. ನಮಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗಬೇಕು? ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾರಿಗೂ ಹಾಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ವತ್ಸನೇ! ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದುದೇ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು.’

ತಾಯಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಉಪಮನ್ಯುವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ಅವನು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ಇರತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಎಂಟು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಒಂದು ಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಮೃತ್ತಿಕಾ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮಾತೆ ಪಾರ್ವತಿಸಹಿತ ಶಿವನನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಕಾಡಿನ ಪತ್ರ-ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ತಂದು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಂಬಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಪಾರ್ವತಿಸಹಿತ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಬಳಿಕ ಅವನು ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದ ಜಪಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಅವನು ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

ಮುನಿಯೇ! ಬಾಲಕ ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಹಿತ ತ್ರಿಭುವನಗಳು ಸಂತಪ್ತವಾದುವು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಭಕ್ತಿ-ಭಾವವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಆಗ ಶಿವನು ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯು ಶಚಿಯ, ನಂದೀಶ್ವರ ವೃಷಭನು ಐರಾವತನ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಶಿವನ ಗಣಗಳು ದೇವತೆಗಳ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದರು. ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಸುರೇಶ್ವರ ರೂಪಧಾರೀ ಶಿವನು ಬಾಲಕ ಉಪಮನ್ಯುವಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಹೇಳಿದನು. ಉಪಮನ್ಯುವು ಮೊದಲಿಗೆ ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಮತ್ತೆ ಸುರೇಶ್ವರನು ತನ್ನನ್ನು ಇಂದ್ರನೆಂದು ಹೇಳಿ ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದಾಗ ಆ ಬಾಲಕನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾರಲ್ಲಿಯೂ ಏನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನುಡಿದನು. ಅವನು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು ತಾನೂ ಸಾಯಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಅವನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಅಘೋರಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನಂದಿಯು ಹಿಡಿದುಬಿಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಸುಟ್ಟುಕೊಂಡು ಉರಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಿವನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ನಿಜರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟರಾದರು. ಶಿವನು ಉಪಮನ್ಯುವನ್ನು ತನ್ನ ಪುತ್ರನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನ ಶಿರವನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಿ ಹೇಳಿದನು-‘ಮಗು! ನಾನು ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪಾರ್ವತಿಯು ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇಂದಿನಿಂದ ನಿನಗೆ ಸನಾತನ ಕುಮಾರತ್ವವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು. ನಾನು ನಿನಗೆ ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಜೇನಿನ ಸಾವಿರಾರು ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಮುದ್ರವು ನಿನಗೆ ಸುಲಭವಾಗುವುದು. ನಾನು ನಿನಗೆ ಅಮರತ್ವ ಹಾಗೂ ಗಣಗಳ ಗಣಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವೆನು’. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಂಭುವು ಉಪಮನ್ಯುವಿಗೆ ಅನೇಕ ದಿವ್ಯ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪಾಶುಪತವ್ರತ, ಪಾಶುಪತಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ವ್ರತಯೋಗವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಪ್ರವಚನದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟು , ತನ್ನ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಉಪಮನ್ಯುವನ್ನು ಬಿಗಿದಪ್ಪಿ, ಶಿರವನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಿ, ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ - ಇವನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವನು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಪಾರ್ವತಿಯೂ ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕೈಯನ್ನಿರಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಅಕ್ಷಯ ಕುಮಾರ ಪದವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದಳು. ಶಿವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಪಿಂಡೀಭೂತ ಹಾಗೂ ಅವಿನಾಶೀ ಸಾಕಾರ ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟನು. ಜೊತೆಗೇ ಯೋಗಸಂಬಂಧೀ ಐಶ್ವರ್ಯ, ನಿತ್ಯಸಂತೋಷ, ಅಕ್ಷಯ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅವನ ಕುಲ ಮತ್ತು ಗೋತ್ರ ಅಕ್ಷಯವಾಗುವಂತೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ನಿನ್ನ ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ವಾಸಿಸುವೆನೆಂದೂ ಹೇಳಿದನು.

ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಶಿವನು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಉಪಮನ್ಯುವು ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದನು. ಅವನು ತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರುಹಿದನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ತಾಯಿಗೆ ತುಂಬಾ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಉಪಮನ್ಯುವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯನೂ, ಹೆಚ್ಚು ಸುಖಿಯೂ ಆದನು. ಅಯ್ಯಾ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಸುರೇಶ್ವರಾವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಈ ಅವತಾರವು ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಸುಖಪ್ರದವಾಗಿದೆ. ಸುರೇಶ್ವರಾವತಾರದ ಈ ಕಥೆಯು ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಇದನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೇಳುವವನು, ಕೇಳುವವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸುಖಗಳನ್ನು ಭೋಗಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನ್ನು ಹೊಂದುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 32)

ಶಿವನ ಕಿರಾತಾವತಾರದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಂದ ದ್ವೈತವನದಲ್ಲಿ ದುರ್ವಾಸರ ಶಾಪದಿಂದ ಪಾಂಡವರ ರಕ್ಷಣೆ, ವ್ಯಾಸರು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಶಕ್ರವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥಿವ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಸಮ್ಮತಿ ಕೊಡುವುದು, ಅರ್ಜುನನ ಇಂದ್ರಕಿಲ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು, ಇಂದ್ರನ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ವರಪ್ರದಾನ, ಅರ್ಜುನನು ಶಿವನ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪುನಃ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು

ಅನಂತರ ಪಾರ್ವತಿಯ ವಿವಾಹ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದ ಜಟಿಲ, ನರ್ತಕ, ದ್ವಿಜ ಮೊದಲಾದ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮಾ ಅವತಾರದ ಕಥೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ನಂದೀಶ್ವರನು ಮುಂದೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಈಗ ನೀವು ಪಿನಾಕಧಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕಿರಾತವೆಂಬ ಅವತಾರದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಆ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮೂಕನೆಂಬ ದೈತ್ಯನ ವಧೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ವರಪ್ರಸಾದ ಮಾಡಿದ್ದನು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕಪಟ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಾಗ, ಅವರು ಸಾಧ್ವಿಪತ್ನಿ ದ್ರೌಪದಿಯೊಂದಿಗೆ ದ್ವೈತವನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿ ಆ ಪಾಂಡವರು ಸೂರ್ಯನು ಕೊಟ್ಟ ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರೆಯಿಂದ ಸುಖವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯತೊಡಗಿದರು. ಪ್ರಿಯವರ್ಯರೇ! ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಆದರದಿಂದ ಮುನಿವರ ದುರ್ವಾಸರನ್ನು ಕಪಟದ ಪ್ರಯೋಜನದಿಂದ ಪಾಂಡವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು. ಆಗ ಮಹರ್ಷಿ ದುರ್ವಾಸರು ತಮ್ಮ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಆನಂದದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಾಭೋಜನವನ್ನು ಬಯಸಿದರು. ಆಗ ಪಾಂಡವರು ಅವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ದುರ್ವಾಸರೇ ಆದಿ ತಪಸ್ವೀ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಳಿಸಿದರು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಇತ್ತ ಅನ್ನಾಭಾವದಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲ ಪಾಂಡವರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪ್ಯಾಣತ್ಯಾಗದ ವಿಚಾರ ಮಾಡ ತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ದ್ರೌಪದಿಯು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದಳು. ಅವನು ತತ್ಕಾಲವೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿ ಸೊಪ್ಪಿನ ಪಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನದಿಂದ ಆ ಎಲ್ಲ ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಮಹರ್ಷಿ ದುರ್ವಾಸರು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರು ತೃಪ್ತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಆಗ ಪಾಂಡವರು ಸಂಕಟ ಮುಕ್ತರಾದರು.

ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಸಮ್ಮತಿ ಕೊಟ್ಟನು. ಬಳಿಕ ವೇದವ್ಯಾಸರೂ ಬಂದು ಅವರಿಗೆ ಶಂಕರನ ಆರಾಧನೆಯ ಕುರಿತು ಆದೇಶವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು - ‘ಶಿವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ದುಃಖಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡುವನು. ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯವೇ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನ ನಾಗುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಶಂಕರನ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದಾಗ ಭಕ್ತರ ಎಲ್ಲ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವನು. ಎಲ್ಲಿಯವರೆ ಗೆಂದರೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಬಿಡುವನು. - ಇದು ಖಂಡಿತವಾದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿ-ರೂಪೀ ಫಲದ ಕಾಮನೆಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯರು ಸದಾ ಶಂಭುವಿನ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮ ಪುರುಷ, ದುಷ್ಟರ ಸಂಹಾರಕ ಮತ್ತು ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವನು. ಈಗ ಅರ್ಜುನನು ಮೊದಲಿಗೆ ದೃಢತೆಯಿಂದ ಶಕ್ರವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಜಪಮಾಡಲೀ, ಆಗ ಇಂದ್ರನು ಮೊದಲಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವನು, ಅನಂತರ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುವನು. ಪ್ರಸನ್ನನಾದಾಗ ಅವನು ಸದಾಕಾಲ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುವನು ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ಶಿವನ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವನು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ವ್ಯಾಸರು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕರೆದು ಅವನಿಗೆ ಶಕ್ರ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾದಾಗ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಅರ್ಜುನನು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖನಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮುನಿವರ್ಯ ವ್ಯಾಸರು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗದ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದರು.

ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ‘ಪಾರ್ಥನೇ! ಈಗ ನೀನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಪರಮ ರಮಣೀಯ ಇಂದ್ರಕೀಲ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗು. ಅಲ್ಲಿ ಜಾಹ್ನವಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡು. ಈ ವಿದ್ಯೆಯು ಅದೃಶ್ಯರೂಪದಿಂದ ಸದಾ ನಿನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುವುದು.’ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ವ್ಯಾಸರು ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಹೇಳತೊಡಗಿದರು - ‘ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡಿರಿ. ಇದರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಸರ್ವಥಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಿದ್ಧಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಥಾ ವಿಚಾರಮಾಡುವ ಆವಶ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ.’

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಮುನಿವರ ವ್ಯಾಸರು ಆ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಶಿವನ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಅಂತರ್ಧಾನರಾದರು. ಅತ್ತ ಶಿವಮಂತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಜುನನೂ ಅನುಪಮ ತೇಜದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿ ಉದ್ದೀಪ್ತನಾದನು. ಅರ್ಜುನನನ್ನು ನೋಡಿ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ನಮಗೆ ವಿಜಯವಾಗುವುದು ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ವಿಪುಲತೇಜವು ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಆಗ ಅವರು ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ - ‘ವ್ಯಾಸರ ಮಾತಿನಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ನೀನೇ ಮಾಡಬಲ್ಲೆ. ಇದು ಇತರರಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೋಗು, ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಸಫಲಗೊಳಿಸು, ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ಅರ್ಜುನನು ನಾಲ್ಕು ಸಹೋದರರಿಂದ ಹಾಗೂ ದ್ರೌಪದಿಯಿಂದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಅರ್ಜುನನ ಅಗಲಿಕೆಯ ದುಃಖವೇನೋ ಆಯಿತು ಆದರೆ ಕಾರ್ಯದ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತೆ ಅರ್ಜುನನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಉತ್ತಮ ಪರ್ವತವಾದ ಇಂದ್ರಕೀಲಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಗಂಗೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಅಶೋಕವನದಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾದ ಒಂದು ಮನೋಹರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಗುರುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ, ಉಪದೇಶ ಸಿಕ್ಕಿದಂತೆ ತಾನು ವೇಷವನ್ನು ತೊಟ್ಟನು. ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸೆಳೆದುಕೊಂಡು ಆಸನಹಾಕಿ ಕುಳಿತುಬಿಟ್ಟನು. ಅನಂತರ ಸಮಸೂತ್ರವುಳ್ಳ ಸುಂದರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು ಅದರ ಮುಂದೆ ಅನುಪಮ ತೇಜೋರಾಶಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಮೂರು ಹೊತ್ತು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಪದೇ-ಪದೇ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದನು. ಆಗ ಅರ್ಜುನನ ತಲೆಯಿಂದ ತೇಜದ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಹೊರಟವು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಇಂದ್ರನ ಗುಪ್ತಚರರು ಭಯಗೊಂಡರು. ಇವನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಯಾವಾಗ ಬಂದನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಿ ಕೂಡಲೇ ಇಂದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು.

ಗುಪ್ತಚರರು ಹೇಳಿದರು — ದೇವೇಶನೇ! ವನದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಪುರುಷನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವನು. ಆದರೆ ಅವನು ದೆವತೆಯೋ, ಋಷಿಯೋ, ಸೂರ್ಯನೋ, ಅಗ್ನಿಯೋ, ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅವನ ತೇಜದಿಂದಲೇ ಸಂತಪ್ತರಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆವು. ನಾವು ಅವನ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸಿರುವೆವು. ಇನ್ನು ನಿಮಗೆ ಉಚಿತವೆನಿಸಿದಂತೆ ಮಾಡಿರಿ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಆ ಗುಪ್ತಚರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನ ಮನೋರಥವು ಅರಿವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ಪರ್ವತ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು, ಸತ್ವಃ ತಾನೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಯೋಚಿಸಿದನು. ವಿಪ್ರವರನೇ! ಇಂದ್ರನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ವೃದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ವೇಷವನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದನು. ಆಗ ಅವನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಕೇಳತೊಡಗಿದನು - ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯೇ! ಈಗ ಎಲ್ಲಿಂದ ತಮ್ಮ ಶುಭಾಗಮನವಾಯಿತು? ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇಷಧಾರೀ ಇಂದ್ರನು ಅರ್ಜುನನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿವೃತ್ತವಾಗುವಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಅರ್ಜುನನ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಇಂದ್ರನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಅದರ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಅನುಚರರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಅರ್ಜುನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಿ ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ - ಮಂಗಳನೇ! ನೀನು ಎಂದೂ ಪ್ರಮಾದದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಬಾರದು. ಪರಂತಪನೇ! ಈ ವಿದ್ಯೆಯು ನಿನಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವಾಗುವುದು. ಸಾಧಕನು ಸರ್ವಥಾ ಧೈರ್ಯ ಧರಿಸಿರಬೇಕು. ರಕ್ಷಕನಾದರೋ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಇದ್ದೇ ಇರುವನು. ಅವನು ಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಎರಡೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕೊಡುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊಂಚವೂ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ವರದಾನವನ್ನಿತ್ತು ದೇವೇಂದ್ರನು ಶಿವನ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ಆಗ ಮಹಾವೀರ ಅರ್ಜುನನು ಸುರೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಇಂದ್ರನ ಉಪದೇಶಕ್ಕನುಸಾರ ಶಿವನ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 33-38)

ಕಿರಾತಾವತಾರದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮೂಕನೆಂಬ ದೈತ್ಯನು ಹಂದಿಯಾಗಿ ಅರ್ಜುನನ ಬಳಿಗೆ ಬರುವುದು, ಶಿವನು ಕಿರಾತ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುವುದು, ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಕಿರಾತ ವೇಷಧಾರೀ ಶಿವನಿಂದ ಆ ದೈತ್ಯನ ವಧೆ

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಅನಂತರ ಅರ್ಜುನನು ವ್ಯಾಸರ ಉಪದೇಶಕ್ಕನುಸಾರ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ನ್ಯಾಸಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪರಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸ ತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಅವನು ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠಮುನಿಯಂತೆ ಒಂಟಿಕಾಲಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಸೂರ್ಯನಕಡೆಗೆ ಏಕಾಗ್ರದೃಷ್ಟಿಯನ್ನಿರಿಸಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ಪರಮ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಶಂಭುವಿನ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಘೋರವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟ ತೇಜದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡರು. ಮತ್ತೆ ಅವರು ಶಿವನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಇಂತೆಂದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಸರ್ವೇಶನೇ! ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವನು. ಪ್ರಭೋ! ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಬಯಸುವುದನ್ನು ನೀನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನನ್ನು ಅನೇಕ ವಿಧದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ವಿನಮ್ರರಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ಆಗ ಉದಾರಬುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ ಮಹಾಪ್ರಭು ಶಿವನು ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಗಹಗಹಿಸಿ ನಕ್ಕು, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಈಗ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿರಿ. ನಾನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವೆನು. ಇದು ಸತ್ಯ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊಂಚವು ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಶಂಭುವಿನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಿಃಶ್ಚಿಂತೆ ಉಂಟಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂಕನೆಂದ ದಾನವನು ಹಂದಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ವಿಪ್ರೇಂದ್ರನೇ! ಅವನನ್ನು ಆಗ ಮಾಯಾವೀ ದುರಾತ್ಮಾ ದುರ್ಯೋಧನನು ಅರ್ಜುನನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿದ್ದನು. ಆ ಮೂಕ ದಾನವನು ಹೋಗುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಿಂದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ನೆಗೆಯುತ್ತಾ, ಮರಗಳನ್ನು ಉರುಳಿಸುತ್ತಾ, ಘೋರವಾದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಅರ್ಜುನನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಆಗ ಅರ್ಜುನನ ದೃಷ್ಟಿಯು ಆ ದುಷ್ಟ ಮೂಕ ದಾನವನ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಅವನು ಶಿವನ ಪಾದ ಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಯೋಚಿಸ ತೊಡಗಿದನು.

ಅರ್ಜುನನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡನು — ‘ಇವನಾರು, ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವನು? ಇವನಾದರೋ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನಗೆ ಅನಿಷ್ಟವನ್ನು ಮಾಡಲೆಂದೇ ಬರುತ್ತಿರುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಯಾರ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತಲೇ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುವುದೋ, ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಹಿತೈಷಿಯಾಗಿರುವನು. ಯಾರನ್ನಾದರೂ ನೋಡಿದಾಕ್ಷಣ ಮನಸ್ಸು ವ್ಯಾಕುಲವಾದರೆ ಅವನು ಶತ್ರುವೇ ಆಗಿರುವನು. ಆಚಾರದಿಂದ ಕುಲದ, ಶರೀರದಿಂದ ಭೋಜನದ, ಮಾತುಕತೆಯಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಸ್ನೇಹದ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕಾರದಿಂದ, ನಡೆ-ನುಡಿಯಿಂದ, ಚೇಷ್ಟೆಗಳಿಂದ, ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ, ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮುಖದ ವಿಕಾರದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಭಾವವು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು, ಉಜ್ವಲ, ಸರಸ, ಓರೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದಿಂದಿರುತ್ತವೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇವುಗಳ ಭಾವವನ್ನೂ, ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಿತ್ರರ ಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ಕಣ್ಣು ಉಜ್ವಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಪುತ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಸರಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಮಿಯು ದೊರೆತಾಗ ಓರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಶತ್ರುವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಕೆಂಪಗಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ನಿಯಮದಂತೆ ಇವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ನನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೆಲ್ಲ ಕಲುಷಿತವಾದುವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನು ನಿಃಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಶತ್ರುವಾಗಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗೂ ಕೊಂದುಹಾಕಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನನ್ನ ಗುರುಗಳ ಆಜ್ಞೆಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ - ರಾಜನೇ! ನಿನಗೆ ಕಷ್ಟಕೊಡಲು ಉದ್ಯುಕ್ತನಾದವನನ್ನು ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರ ಮಾಡದೆ ಕೊಂದುಬಿಡಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತಾನೇ ನಾನು ಆಯುಧ ಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು, ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡುತ್ತಾ ಅರ್ಜುನನು ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಬಾಣವನ್ನು ಹೂಡಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದನು.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅರ್ಜುನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲೂ ಅವನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು, ಆ ದೈತ್ಯನನ್ನು ವಧಿಸಲು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದನು. ಆಗ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಗಣಗಳ ಗುಂಪು ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಮಹಾ ಅದ್ಭುತ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಬೇಡನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನು ಕಚ್ಚೆಯನ್ನು ಬಿಗಿದು, ವಸಗಳ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಧ್ವಜವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತವಸದ ಉತ್ತರೀಯವು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಬೆನ್ನಿಗೆ ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಗಿದು, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಧನುರ್ಬಾಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ಗಣಗಳೂ ಕೂಡ ಅವನಂತೆಯೇ ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಶಿವನು ಬೇಡರೊಡೆಯನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಸೇನಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಮುಂದರಿದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಹಂದಿಯ ಗುಟುರು ದಶದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಜಡ ಪರ್ವತಗಳೂ ಕೂಡ ಕಂಪಿಸಿದವು. ಆಗ ಆ ವನಚರದ ಶಬ್ದದಿಂದ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಅರ್ಜುನನು - ಆಹಾ! ಇವನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲವಲ್ಲ! ಶುಭವನ್ನು ಮಾಡಲೆಂದೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿರುವನೋ! ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಮೊದಲಿಂದಲೂ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಮತ್ತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸರೂ ಕೂಡ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವರು. ದೇವತೆಗಳು ಪದೇ-ಪದೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಶಿವನು ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತನೂ, ಸುಖದಾತನೂ ಆಗಿರುವನು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿರುವರು. ಅವನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವವನಾದ್ದರಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿದಾತಾ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಅವನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ವಭಾವದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಭಜಿಸುವವರು ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖವನ್ನು ಕಾಣಲಾರರು. ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಯಾವುದಾದರೂ ದುಃಖ ಬಂದರೂ ಅದನ್ನು ಕರ್ಮಜನಿತವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಶಂಕೆಗಳಿದ್ದರೂ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲೇ ಕಳೆದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾದ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ದೋಷವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ನಿಃಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಅದನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸುವನು. ಅವನು ವಿಷವನ್ನು ಅಮೃತ ವನ್ನಾಗಿಯೂ, ಅಮೃತವನ್ನು ವಿಷವನ್ನಾಗಿಯೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದಂತೆ ಮಾಡುವನು. ಆ ಸಮರ್ಥನನ್ನು ಯಾರು ತಾನೇ ತಡೆಯಬಲ್ಲರು? ಇತರ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಕ್ತರ ಧಾರಣೆಯೂ ಹೀಗೆ ಇತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಭಕ್ತರು ಸದಾಕಾಲ ಇದೇ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡಬೇಕು. ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು (ಧನ) ಇರಲಿ, ಅಥವಾ ಹೊರಟುಹೋಗಲಿ, ಮೃತ್ಯುವು ಕಣ್ಮುಂದೇಯೇ ಬರಲೇನು, ಜನರು ನಿಂದಿಸಲಿ, ಅಥವಾ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲೀ ಆದರೆ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದುಃಖಗಳು ವಿನಾಶ ಆಗಿಯೇ ಆಗುವುದು. ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರು ಬೇಕಾದರೆ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನಾಗಿರಲೀ, ಪಾಪಿಗಳಾಗಿರಲೀ ಅವರಿಗೆ ಸದಾ ಸುಖವನ್ನೇ ಕೊಡುವನು. ಎಂದಾದರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೆಡವಿದರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದಯಾಳು ಸ್ವಭಾವವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವನು ಸುಖದಾತನೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಆ ಭಕ್ತನಾದರೋ ಕಾದ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಮೊದಲು ಮುನಿಗಳಿಂದ ಕೇಳಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಶಿವನ ಭಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಉತ್ತಮ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು.

ಅರ್ಜುನನು ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡುತ್ತಿರುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಬಾಣಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ ಆ ಹಂದಿಯೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿತು. ಅತ್ತ ಶಿವನು ಆ ಹಂದಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಆ ಸೂಕರವು ಅದ್ಭುತ ಶಿಖರದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅರ್ಜುನನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವೇಗದಿಂದ ಮುಂದರಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಆ ಸೂಕರನ ಮೇಲೆ ಬಾಣಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದರು. ಶಿವನ ಬಾಣದ ಗುರಿ ಅದರ ಬಾಲದ ಕಡೆಗಿದ್ದರೆ ಅರ್ಜುನನು ಅದರ ಮುಖದ ಕಡೆಗೆ ತನ್ನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿದ್ದನು. ಶಿವನ ಬಾಣವು ಬಾಲದ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೊಕ್ಕು ಮುಖದ ದಾರಿಯಿಂದ ಹೊರಟು ಹೋಯಿತು ಹಾಗೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಯಿತು. ಅರ್ಜುನನ ಬಾಣವು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಆಗ ಆ ಸೂಕರನಾದ ದೈತ್ಯನು ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಸತ್ತು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಅವರು ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಗರೆದರು ಹಾಗೂ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆಗ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ದೈತ್ಯನ ಕ್ರೂರರೂಪದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದರು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಶಿವನ ಮನಸ್ಸು ಸಂತುಷ್ಟವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನಿಗೂ ಮಹದಾನಂದವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅರ್ಜುನನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು - ಆಹಾ! ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠದೈತ್ಯನು ಪರಮಾದ್ಭುತ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲೆಂದೇ ಬಂದಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಶಿವನೇ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ನಿಃಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ಇಂದು ಇವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಅರ್ಜುನನು ಶಿವನಾಮ ಸಂಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡಿದನು ಹಾಗೂ ಪದೇ-ಪದೇ ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಂದಿಸುತ್ತಾ ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 39)

ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಶಿವದೂತನ ಮಾತು-ಕತೆ, ಕಿರಾತ ವೇಷಧಾರೀ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಜುನನ ಯುದ್ಧ, ಗುರುತು ಸಿಕ್ಕಾಗ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಶಿವನ ಸ್ತುತಿ, ಶಿವನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಅಂತರ್ಧಾನನಾಗುವುದು, ಅರ್ಜುನನು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವುದು

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮಹಾಜ್ಞಾನೀ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಇನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಭಕ್ತ ವತ್ಸಲತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹಾಗೂ ಅವನ ದೃಢತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಅನಂತರ ಶಿವನು ಆ ಬಾಣವನ್ನು ತರಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಗನೇ ತನ್ನ ಅನುಚರನನ್ನು ಕಳಿಸಿದನು. ಅತ್ತ ಅರ್ಜುನನು ಅದೇ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಹೀಗೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ರುದ್ರಾನುಚರನು ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಆಗ ಅರ್ಜುನನು ಅವನನ್ನು ಹೆದರಿಸಿ, ಗದರಿಸಿ ತನ್ನ ಬಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಅನುಚರನು - ಋಷಿಸತ್ತಮನೇ! ನೀನು ಈ ಬಾಣವನ್ನು ಏಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವೆ? ಇದು ನಮ್ಮ ಬಾಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಬೇಡರೊಡೆಯನ ಅನುಚರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಮುನಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅರ್ಜುನನು ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು — ವನಚರನೇ! ನೀನು ಬಹಳ ಮೂರ್ಖನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ತಿಳಿಯದೆ ಏನನ್ನು ಗಳಹುತ್ತಿರುವೆ. ಈ ಬಾಣವನ್ನು ಈಗತಾನೇ ನಾನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದುದು, ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಿನ್ನದು ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಇದರ ಪಕ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುಚ್ಛಭಾಗದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹೆಸರೇ ಅಂಕಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿನ್ನದು ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಸರಿ, ನಿನ್ನ ಕುಟಿಲ ಸ್ವಭಾವವು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವುದು ಕಷ್ಟ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅರ್ಜುನನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಿಲ್ಲರೂಪೀ ಗಣೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಗು ಬಂತು. ಆಗ ಅವನು ಋಷಿವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ - ಎಲೈ ತಾಪಸಿಯೇ! ಕೇಳು. ನೀನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡದೆ ಕೇವಲ ತಪಸ್ವಿಯ ವೇಷಮಾತ್ರವಿದೆ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಜವಾದ ತಪಸ್ವಿಯು ಸುಳ್ಳು-ಕಪಟ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಹೇಗೆತಾನೇ ಸುಳ್ಳು ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲನು, ಹಾಗೂ ಕಪಟ ಮಾಡಬಲ್ಲನು? ಎಲವೋ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಒಬ್ಬಂಟಿಗನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಡ. ನಾನು ಒಂದು ಸೇನೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವೆನೆಂದು ನೀನು ತಿಳಿ. ನಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯು ಅನೇಕ ವನಚರ ಬೇಡರ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವನು. ಅವನು ನಿಗ್ರಹ-ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಲು ಸರ್ವಥಾ ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವನು. ನೀನು ಈಗ ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಬಾಣವು ಅವನದೇ ಆಗಿದೆ. ಈ ಬಾಣವು ಎಂದಿಗೂ ನಿನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಾರದು. ತಾಪಸಿಯೇ! ನೀನು ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವನ್ನು ಏಕೆ ನಷ್ಟಮಾಡಬೇಕೆಂದಿರುವೆ? ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಕಪಟದಿಂದ, ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಕಷ್ಟಕೊಡುವುದರಿಂದ, ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ಸತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಯ ತಪಸ್ಸು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ.* ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಈಗ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವು ಹೇಗೆ ದೊರಕಬಲ್ಲದು? ಆ ಬಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ನೀನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಚ್ಯುತನೂ, ಕೃತಘ್ನನೂ ಆಗುವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಇದು ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಾಣವಾಗಿದೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಈ ಬಾಣದಿಂದ ಅವನು ಶತ್ರುವನ್ನೇನೋ ಕೊಂದು ಹಾಕಿದನು ಮತ್ತು ಬಾಣವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿಸಿರುವನು. ನೀನಾದರೋ ಮಹಾಕೃತಘ್ನ ಹಾಗೂ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಮಂಗಳವನ್ನು ಮಾಡುವವನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಮಾತನಾಡದಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತೆ ಈ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಿದ್ಧಿಯ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನಾದರೋ ಹೇಗೆ ಮಾಡುವೆ? ಅಥವಾ ನಿನಗೆ ಬಾಣದಿಂದಲೇ ಪ್ರಯೋಜನ ಇರುವು ದಾದರೆ ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಕೋ. ಅವರು ಸ್ವತಃ ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಡುವರು. ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಇಂದು ಇಲ್ಲೇ ಇರುವರು. ನೀನು ಅದರಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ? ನೀನು ಉಪಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅಪಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುವೆ. ಈಗಲೇ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ, ಇದು ನಿನಗೆ ಉಚಿತವಲ್ಲ. ನೀನು ಚಪಲತೆಯನ್ನು ಬಿಡು.

* ಚೌರ್ಯಾಚ್ಛಲಾರ್ದ್ಯಮಾನಾಚ್ಚ ವಿಸ್ಮಯಾತ್ಸತ್ಯಭಂಜನಾತ್ । ತಪಸಾ ಕ್ಷೀಯತೇ ಸತ್ಯಮೇತ ದೇವಮಯಾ ಶ್ರುತಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಶತರುದ್ರಸಂಹಿತೆ - 40/13-14)

ಅವನ ಮೇಲೆ ಕುಪಿತನಾಗಿ ಅರ್ಜುನನು ಅವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ವಿವಾದವೇ ಉಂಟಾಯಿತು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು - ವನಚರ ಬೇಡನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಿನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯು ಬಂದಾಗ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಲವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸುವೆನು. ನಿನ್ನೊಡನೆ ಯುದ್ಧಮಾಡುವುದು ನನಗೆ ಶೋಭಿಸದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯೊಡನೆಯೇ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವೆನು. ಏಕೆಂದರೆ, ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ನರಿಯ ಯುದ್ಧವು ಶೋಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇಡನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದೆ, ಈಗ ನೀನು ನನ್ನ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡುವೆಯಂತೆ. ಹೋಗು, ನಿನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿಗೆ ಮರಳು, ಅಥವಾ ನಿನಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದಂತೆ ಮಾಡು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಅರ್ಜುನನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ಬೇಡನು ಶಿವಾವತಾರ ಸೇನಾಪತಿ ಕಿರಾತನಿರುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಭಿಲ್ಲರಾಜನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಕಿರಾತೇಶ್ವರನಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಆಗ ಭಿಲ್ಲರೂಪಧಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು. ಅತ್ತ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನೂ ಕೂಡ ಕಿರಾತನ ಆ ಸೈನ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದಾಗ, ಅವನೂ ಧನುರ್ಬಾಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದುನಿಂತನು. ಅನಂತರ ಕಿರಾತನು ಪುನಃ ಅದೇ ದೂತನನ್ನು ಕಳಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನಿಂದ ಭರತವಂಶೀ ಮಹಾತ್ಮಾ ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಸಿದನು.

ಕಿರಾತನು ಹೇಳಿದನು — ತಪಸ್ವಿಯೇ! ಸ್ವಲ್ಪ ಈ ಸೈನ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಲ್ಲ. ಈಗ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇಗನೇ ಓಡಿಹೋಗು. ನೀನು ಈಗ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವೆಯೇನು? ನಿನ್ನ ಸಹೋದರರು ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿರುವರು. ಪತ್ನಿಯಾದರೋ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖಿತೆಯಾಗಿರುವಳು. ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪೃಥಿವಿಯೂ ನಿನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಜಾರಿಹೋದೀತು ಎಂಬುದೇ ನನ್ನ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಕಿರಾತರೂಪಧಾರೀ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಭುವು ಅವನ ಭಕ್ತಿಯ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿಸಿದ್ದನು. ಆಗ ಆ ಶಿವದೂತನು ಅರ್ಜುನನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು. ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಂದಿರುವ ಆ ದೂತನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಪುನಃ ಹೇಳಿದನು - ದೂತನೇ! ನೀನು ಹೋಗಿ ನಿನ್ನ ಸೇನಾಪತಿಯ ಬಳಿ ಹೇಳು - ನಿಮ್ಮ ಮಾತಿನಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಹೋದೀತು. ನಾನು ನನ್ನ ಬಾಣವನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೆ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನ ಕುಲವನ್ನು ದೂಷಿತಗೊಳಿಸುವವನೆಂದು ಸಿದ್ಧವಾದೀತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಕಾದರೆ ನನ್ನ ಸಹೋದರರು ದುಃರ್ಖಾರ್ತರಾದರೂ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳು ನಿಷ್ಫಲವಾಗಿ ಹೋದರೂ ನೀನು ಬಾ ನೋಡುವಾ. ಸಿಂಹವು ನರಿಗೆ ಹೆದರಿತು ಎಂಬುದು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ರಾಜನು (ಕ್ಷತ್ರಿಯ) ಎಂದೂ ವನಚರನಲ್ಲಿ ಭಯಗೊಳ್ಳಲಾರನು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅರ್ಜುನನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ದೂತನು ಪುನಃ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ಮಾತನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಿರಾತ ವೇಷಧಾರಿ ಸೇನಾನಾಯಕ ಮಹಾದೇವನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಜುನನ ಸಮ್ಮುಖಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅವನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅರ್ಜುನನು ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಷಣ ಸಂಗ್ರಾಮ ಸಾರಿದನು. ಹೀಗೆ ಗಣಗಳಸಹಿತ ಮಹಾದೇವನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಘೋರಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಅರ್ಜುನನು ಶಿವನ ಚರಣಕಮಲಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಜುನನ ಬಲವು ಹೆಚ್ಚಿತು. ಆಗ ಅವನು ಶಂಕರನ ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಿರುಗಿಸತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಮಹಾದೇವನು ನಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಮುನಿಯೇ! ಭಕ್ತಪರಾಧೀನ ನಾದ ಕಾರಣ ಅವನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ತನ್ನ ದಾಸತ್ವವನ್ನು ಕರುಣಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಅಂತಹ ಲೀಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದನು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೀಗಾಗುವುದು ಸಂಭವವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅನಂತರ ಶಂಕರನು ಭಕ್ತಪರವಶತೆ ಯಿಂದ ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ತನ್ನ ಸೌಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಅದ್ಭುತ ರೂಪವನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಪುರುಷೋತ್ತಮನೇ! ಶಿವನ ಆ ಸ್ವರೂಪವು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಸರು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಧ್ಯಾನಮಾಡಲು ಇದೇ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿದಾತಾ ರೂಪವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಶಿವನು ಅದೇ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿದನು. ಆಗ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತನಾಗುವ ಶಿವನ ಆ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಭಾರೀ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಲಜ್ಜಿತನಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. - ಆಹಾ! ಯಾರನ್ನು ನಾನು ಮುಖ್ಯರೂಪದಿಂದ ವರಿಸಿದೆನೋ, ಆ ತ್ರಿಲೋಕಾಧೀಶ ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತಾ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನಾದರೋ ಇವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಯ್ಯೋ! ಈಗ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಿ ಬಿಟ್ಟೆ? ಅಯ್ಯೋ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯು ಬಲವತ್ತರವಾದುದು. ಅದು ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಮಾಯಾವಿಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುದು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನನ್ನ ಮಾತೇನು? ಆ ಪ್ರಭುವು ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಅಡಗಿಸಿ ಇದೆಂತಹ ಲೀಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದನು? ನಾನಾದರೋ ಅವನಿಂದ ಮೋಸಹೋದೆ. ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿ ಅರ್ಜುನನು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಹಾಗೂ ಖಿನ್ನನಾಗಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ನೀನು ಬಹಳ ಕೃಪಾಳುವಾಗಿರುವೆ. ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರ ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತನಾಗಿರುವೆ. ಸರ್ವೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿಬಿಡು. ಈಗ ನೀನು ನಿನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಅಡಗಿಸಿ ಇದೆಂತಹ ಆಟವನ್ನಾಡಿದೆ? ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರಭೋ! ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ನಿನ್ನೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ ನನಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಮಹಾಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅವನು ಕೂಡಲೇ ಮಹಾಪ್ರಭು ಶಂಕರನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಳಾಡಿದನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಮಹೇಶ್ವರನ ಚಿತ್ತವು ಪ್ರಸನ್ನವಾಯಿತು. ಆಗ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ನುಡಿದನು.

ಶಂಕರನು ಹೇಳಿದನು — ಪಾರ್ಥನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಪರಮಭಕ್ತನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದುಃಖ ಪಡಬೇಡ. ಇದಾದರೋ ನಾನು ಇಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಇಂತಹ ಲೀಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಶೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಗಣಗಳ ಎದುರಿಗೆ ಅವನ ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ವೀರರಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯನಾದ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಪಾಂಡವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅರ್ಜುನನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ಈಗ ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಹಾರ ಹಾಗೂ ಆಘಾತಗಳನ್ನು ನನ್ನ ಪೂಜೆಯೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವೆನು. ಜೊತೆಗೆ ಇದೆಲ್ಲವೂ ನಾನು ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಮಾಡಿದುದಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತಪ್ಪು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಬಯಕೆ ಇರುವ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೋ. ಏಕೆಂದರೆ, ನಿನಗೆ ಕೊಡಲಾರದ ವಸ್ತು ನನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಇದೆಲ್ಲದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯು ಹರಡುವುದು, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಒಳಿತೇ ಆಗುವುದು. ನೀನು ಇದನ್ನು ದುಃಖವೆಂದು ತಿಳಿಯಬಾರದು. ಈಗ ನೀನು ಎಲ್ಲ ಭಯವನ್ನು, ಗಾಬರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅರ್ಜುನನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತು ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು — ಶಂಭೋ! ನೀನಾದರೋ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ತಮ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ಭಕ್ತರು ಬಹಳ ಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಾ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಏನು ತಾನೆ ವರ್ಣಿಸಬಲ್ಲೆನು? ಸದಾಶಿವನೇ! ನೀನು ತುಂಬಾ ಕೃಪಾಳು ಆಗಿರುವೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅರ್ಜುನನು ಮಹಾಪ್ರಭು ಶಂಕರನನ್ನು ಸದ್ಭ ಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹಾಗೂ ವೇದಸಮ್ಮತ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಾಧಿದೇವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಕೈಲಾಸವಾಸಿಯೇ! ನಿನಗೆ ವಂದನೆ. ಸದಾಶಿವನೇ! ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. ಪಂಚಮುಖವುಳ್ಳ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನಿನಗೆ ತಲೆಬಾಗುವೆನು. ನೀನು ಜಟಾಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ತ್ರಿನೇತ್ರಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತ ನಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನರೂಪವುಳ್ಳವನು ಹಾಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಮುಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವೆ, ಅಂತಹ ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. ನೀಲಕಂಠನೇ! ನಿನಗೆ ನನ್ನ ನಮಸ್ಕಾರ ಸಲ್ಲಲಿ. ನಾನು ಸದ್ಯೋಜಾತನನ್ನು ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡುವೆನು. ವಾಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವೃಷಭಧ್ವಜನೇ! ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. ದಶಭುಜವುಳ್ಳ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ನಿನಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ವಂದನೆಗಳು. ನಿನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಡಮರು ಮತ್ತು ಕಪಾಲ ಶೋಭಿಸುತ್ತವೆ. ನೀನು ರುಂಡಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವೆ, ಅಂತಹ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ನಿನ್ನ ಶ್ರೀವಿಗ್ರಹವು ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಲ ಕರ್ಪೂರದಂತೆ ಗೌರವರ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಿನಾಕ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಉತ್ತಮ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವಿ. ಅಂತಹ ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. ಗಂಗಾಧರನೇ! ನೀನು ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊದ್ದು ಕೊಂಡು, ಗಜಚರ್ಮವನ್ನು ಉಟ್ಟಿರುವೆ. ನೀನು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವೆ, ಅಂತಹ ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಸುಂದರ ನಸುಕೆಂಪಾದ ಚರಣಗಳುಳ್ಳ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನಂದಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಗಣಗಳಿಂದ ಸೇವಿತನಾದ ಗಣನಾಯಕನಾದ ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. ಯಾರು ಗಣೇಶಸ್ವರೂಪ ನಾಗಿರುವನೋ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯನು ಯಾರ ಅನುಗಾಮಿ ಯಾಗಿರುವನೋ, ಯಾರು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನೋ ಅಂತಹ ನಿನಗೆ ಪುನಃ-ಪುನಃ ವಂದನೆಗಳು. ನೀನು ನಿರ್ಗುಣನೂ, ಸಗುಣನೂ, ರೂಪರಹಿತನೂ, ರೂಪವಂತನೂ, ಕಲಾಯುಕ್ತನೂ, ನಿಷ್ಕಲನೂ ಆದ ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ತಲೆಯನ್ನು ಬಾಗುವೆನು. ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರಲು ಕಿರಾತ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ವೀರರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇಮಿಯು ಹಾಗೂ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರವಾಗುವ ಎಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ತೇಜವೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀನು ಚಿದ್ರೂಪನಾಗಿರುವೆ ಹಾಗೂ ಅನ್ವಯಭೇದದಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕ ಗಳಲ್ಲಿ ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ. ಧೂಳಿನಕಣಗಳನ್ನು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುವ ತಾರೆಗಳನ್ನು,, ಮಳೆಯ ಜಲ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲಾರದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳನ್ನೂ, ಎಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮಿ! ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲು ವೇದಗಳೂ ಸಮರ್ಥರಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಾನಾದರೋ ಮಂದಬುದ್ಧಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವೆನು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಾನು ಅವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲೆನು? ಮಹೇಶನೇ! ನೀನು ಯಾರೇ ಆಗಿರು, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವೆ, ನಾನು ನಿನ್ನ ದಾಸನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಅರ್ಜುನನು ಮಾಡಿದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ನಗುತ್ತಾ ಪುನಃ ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಂಕರನು ಹೇಳಿದನು — ವತ್ಸ! ಈಗ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ನೀನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಿನಗೆ ಅಭೀಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ಈಗ ನೀನು ಕೇಳಿದುದೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಕರುಣಿಸುವೆನು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು-ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಶಂಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅರ್ಜುನನು ಕೈ ಮುಗಿದು ನತಮಸ್ತಕನಾಗಿ, ಸದಾಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಗದ್ಗದ ವಾಣಿಯಿಂದ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು.

ಅರ್ಜುನನು ಇಂತೆಂದನು — ವಿಭೋ! ನೀನಾದರೋ ಸ್ವತಃ ಅಂತರ್ಯಾಮಿರೂಪದಿಂದ ಎಲ್ಲರೊಳಗೆ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಘಟ-ಘಟಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನಾಗಿರುವೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನೇನು ಹೇಳಲಿ? ಆದರೂ ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನೀನು ಆಲಿಸು. ಭಗವಂತನೇ! ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಸಂಕಟವು ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ವಿನಾಶವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಇನ್ನು ನನಗೆ ಈ ಲೋಕದ ಪರಾಸಿದ್ಧಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವಂತೆ ಕೃಪೆದೋರು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುನಿಯೇ! ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಅರ್ಜುನನು ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ಕೈಮುಗಿದುಕೊಂಡು ನತಮಸ್ತಕನಾಗಿ ಅವನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡನು. ಈ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನು ನನ್ನ ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನಿಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಅವನು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಮತ್ತೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸರ್ವಥಾ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ದುರ್ಜಯನಾದ ತನ್ನ ಪಾಶುಪತ ಎಂಬ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಕರುಣಿಸಿ, ಇಂತೆಂದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ವತ್ಸ! ನಾನು ನಿನಗೆ ನನ್ನ ಮಹಾನ್ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವೆನು. ಇದನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಅಜೇಯನಾಗುವೆ. ಹೋಗು ವಿಜಯಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆ. ಜೊತೆಗೆ ನಾನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೂ ಹೇಳುವೆನು. ಅವನು ನಿನಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುವನು. ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನನ್ನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನೂ, ಭಕ್ತನೂ, ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವವನೂ, ಆಗಿರುವನು. ಭಾರತ! ನನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನೀನು ನಿಷ್ಕಂಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭೋಗಿಸು. ನಿನ್ನಣ್ಣನಾದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಂದ ಸದಾಕಾಲ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಧರ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾ ಇರು.

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶಂಕರನು ಅರ್ಜುನನ ಮಸ್ತಕದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕರಕಮಲವನ್ನು ಇಟ್ಟು , ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಪೂಜಿತನಾಗಿ ಅವನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಂದ ವರಪ್ರದಾನ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದ ಅರ್ಜುನನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯಗುರು ಶಿವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸೇರಿ ಎಲ್ಲ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಸತ್ತ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಸಂಚಾರವಾದಂತೆ ಆನಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖವಾಯಿತು. ಶಿವನು ಪರಮ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿರುವನೆಂದು ತಿಳಿದ ಪಾಂಡವರ ಹರ್ಷಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉದಾರ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಪಾಂಡವರ ಮೇಲೆ ಚಂದನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಆಗ ಅವರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಸಂಪತ್ಪ್ರದಾತಾ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ತಾ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷದ ಅವಧಿ ಮುಗಿದಾಗ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನಮಗೆ ವಿಜಯವಾಗುವದೆಂದು ತಿಳಿದರು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಮರಳಿ ಬಂದಿರುವನೆಂದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಈ ಸಮಾಚಾರದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ತುಂಬಾ ಸುಖವಾಯಿತು. ಅವನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕಾಣಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು - ಶಂಕರನು ಸಮಸ್ತ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಮಾಡುವವನು ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ಅವನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವೂ ‘ಸೇವೆ ಮಾಡಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ಶಂಕರನ ಕಿರಾತವೆಂಬ ಅವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳುವವನ ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ಹೇಳುವವನ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುವವು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 40-41)

ಶಿವನ ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಾವತಾರಗಳ ಸವಿಸ್ತಾರ ವರ್ಣನೆ

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಈಗ ನೀನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಮಂಗಳವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪೀ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸು. ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ , ಸೋಮನಾಥ, ಶ್ರೀಶೈಲದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ, ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಲ, ಓಂಕಾರದಲ್ಲಿ, ಅಮರೇಶ್ವರ, ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೇದಾರ, ಡಾಕಿನಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಶಂಕರ, ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವನಾಥ, ಗೌತಮಿ ತಟದಲ್ಲಿ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ, ಚಿತಾಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥ, ದಾರುಕಾ ವನದಲ್ಲಿ ನಾಗೇಶ್ವರ, ಸೇತುಬಂಧದಲ್ಲಿ ರಾಮೇಶ್ವರ, ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಘುಶ್ಮೇಶ್ವರ - ಹೀಗೆ ಆ ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು. ಮುನಿಯೇ! ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಂಭುವಿನ ಇವೇ ಆ ಹನ್ನೆರಡು ಅವತಾರಗಳು. ಇವುಗಳ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ಆನಂದವು ದೊರೆಯುವುದು. ಮುನಿಯೇ! ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಅವತಾರವು ಸೋಮನಾಥನದ್ದಾಗಿದೆ. ಇವನು ಚಂದ್ರನ ದುಃಖವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿರುವನು. ಇವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕ್ಷಯ, ಕುಷ್ಠ ಮೊದಲಾದ ರೋಗಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸೋಮೇಶ್ವರವೆಂಬ ಶಿವಾವತಾರವು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರವೆಂಬ ಪಾವನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಚಂದ್ರನು ಇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಪಗಳನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಚಂದ್ರಕುಂಡವಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಪೂರ್ಣ ರೋಗಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಮಹಾಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವನು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಯ್ಯಾ! ಶಂಕರನ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನವೆಂಬ ಎರಡನೆಯ ಅವತಾರವು ಶ್ರೀಶೈಲದಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಅವನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು. ಮುನಿಯೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ನಿವಾಸವಾದ ಕೈಲಾಸಗಿರಿಯಿಂದ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಶೈಲಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿರುವನು. ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಎರಡನೆಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ, ಪೂಜನದಿಂದ ಮಹಾಸುಖವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಮುಕ್ತಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊಂಚವೂ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅಯ್ಯಾ! ಶಂಕರನ ಮಹಾಕಾಲವೆಂಬ ಮೂರನೆಯ ಅವತಾರವು ಉಜ್ಜಯಿನೀ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ. ಅದು ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ರತ್ನಮಾಲಾ ನಿವಾಸಿ ದೂಷಣನೆಂಬ ಅಸುರನು ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ವಿನಾಶಕನೂ, ವಿಪ್ರದ್ರೋಹಿಯೂ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವವನೂ, ಆದ ಅವನು ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ಬಂದನು. ಆಗ ವೇದವೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ರನು ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಆಗ ಶಂಕರನು ಕೂಡಲೇ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಹುಂಕಾರದಿಂದ ಆ ಅಸುರನನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿಬಿಟ್ಟನು. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸರ್ವಥಾ ಪಾಲಿಸುವ ಶಿವನು ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಮಹಾಕಾಲ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದನು. ಈ ಮಹಾಕಾಲವೆಂಬ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ, ಪೂಜನ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುವವು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಪರಮಗತಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಮ ಆತ್ಮಬಲದಿಂದ ಸಂಪನ್ನ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಭುವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ನೀಡಲು ಓಂಕಾರವೆಂಬ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅವತಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿದನು. ಮುನಿಯೇ! ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿಯು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಶಿವನ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಅದೇ ಲಿಂಗದಿಂದ ವಿಂಧ್ಯನ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಭಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಲಿಂಗರೂಪೀ ಶಂಕರನು ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತನಾದನು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವು ಓಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉತ್ತಮ ಲಿಂಗರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದನು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗವು ಪರಮೇಶ್ವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಮುನಿಯೇ! ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೇ ದರ್ಶನ, ಪೂಜನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರ ಅಭಿಲಾಷೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗುವವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿನಗೆ ಇವೆರಡು ಮಹಾದಿವ್ಯ ಜೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಐದನೆಯ ಅವತಾರದ ಹೆಸರು ಕೇದಾರೇಶ. ಅದು ಕೇದಾರದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಮುನಿಯೇ! ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯ ನರ-ನಾರಾಯಣನೆಂಬ ಅವತಾರವು ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಹಿಮಗಿರಿಯ ಕೇದಾರ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಆ ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವರು. ಅಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ, ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶಂಭುವು ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು. ಅಯ್ಯಾ! ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾಗಿದ್ದರೂ ಶಿವನು ಈ ಖಂಡದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಡೆಯನಾಗಿರುವನು ಶಿವನ ಈ ಅವತಾರವು ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಮಹಾಪ್ರಭು ಶಂಭುವಿನ ಆರನೆಯ ಅವತಾರದ ಹೆಸರು ಭೀಮಾಶಂಕರವಾಗಿದೆ. ಈ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಅವನು ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಭೀಮಾಸುರನನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಿರುವನು. ಕಾಮರೂಪ ದೇಶದ ಅಧಿಪತಿ ಸುದಕ್ಷಿಣರಾಜನು ಶಿವನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಭೀಮಾಸುರನು ಅವನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಭಕ್ತನಿಗೆ ದುಃಖಕೊಡುವ ಆ ಅದ್ಭುತ ಅಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಸುದಕ್ಷಿಣ ರಾಜನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಂಕರನು ಡಾಕಿನಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಶಂಕರವೆಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಮುನಿಯೇ! ಸಮಸ್ತ ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಸ್ವರೂಪೀ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನೆಂಬ ಏಳನೆಯ ಅವತಾರವು ಕಾಶಿಯಲ್ಲಾಯಿತು. ಮುಕ್ತಿದಾತಾ ಸಿದ್ಧಸ್ವರೂಪೀ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಪುರೀ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸಿರುವನು. ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಕೈಲಾಸಪತಿ ಶಿವನು ಮತ್ತು ಭೈರವನು ನಿತ್ಯವು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಶೀ ವಿಶ್ವನಾಥನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದು, ನಿತ್ಯವೂ ಅವನ ನಾಮಗಳನ್ನು ಜಪಿಸುವವರು ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನಿರ್ಲಿಪ್ತರಾಗಿ ಕೈವಲ್ಯಪದಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಶಿವನ ತ್ಯ್ರಂಬಕೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಎಂಟನೆಯ ಅವತಾರವು ಗೌತಮ ಋಷಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಗೌತಮೀ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಗೌತಮರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಶಂಕರನು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಅಚಲನಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಆಹಾ! ಆ ಮಹೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ, ಪೂಜೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಗೆ ಮುಕ್ತಿಯೂ ಸಿಗುವುದು. ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಶಂಕರಪ್ರಿಯೆ ಪರಮ ಪಾವನೀ ಗಂಗೆಯು ಗೌತಮರ ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ ವಶಳಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರೀ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹರಿದಳು. ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಅವತಾರವು ವೈದ್ಯನಾಥ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಚಿತ್ರ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ರಾವಣನಿಗಾಗಿ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದ್ದನು. ಆಗ ರಾವಣನು ತನ್ನನ್ನು ತಂದಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿದು ಮಹೇಶ್ವರನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಚಿತಾ-ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತನಾದನು. ಅವನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದರ್ಶನ, ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು. ಮುನಿಯೇ! ಈ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಓದುವವರಿಗೆ, ಹೇಳುವವರಿಗೆ ಅವನು ಭಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿಯ ಭಾಗಿಯಾಗಿಸುವನು. ಹತ್ತನೆಯ ಅವತಾರ ನಾಗೇಶ್ವರನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದ್ದನು. ಸದಾ ದುಷ್ಟರನ್ನು ದಂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಧರ್ಮಘಾತಿ ಯಾದ ದಾರುಕನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದು ವೈಶ್ಯರ ಒಡೆಯನಾದ ಸುಪ್ರಿಯನೆಂಬ ಭಕ್ತನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದನು. ಅನಂತರ ಅನೇಕ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಆ ಪರಾತ್ಪರ ಪ್ರಭು ಶಂಭುವು ಜನರಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಬಿಕಾಸಹಿತ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪದಿಂದ ದಾರುಕಾ ವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಮುನಿಯೇ! ನಾಗೇಶ್ವರವೆಂಬ ಆ ಶಿವಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ, ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ರಾಶಿ-ರಾಶಿ ಮಹಾಪಾಪಗಳು ಕೂಡಲೇ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಮುನಿಯೇ! ಶಿವನ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅವತಾರವು ರಾಮೇಶ್ವರಾವತಾರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದನು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಕರನು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ವಿಜಯದ ವರಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದವನೇ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿರುವನು. ಮುನಿಯೇ! ಶ್ರೀರಾಮನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವನು ಸೇತುಬಂಧದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಆಗ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸೇವೆ-ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದನು. ರಾಮೇಶ್ವರನ ಅದ್ಭುತ ಮಹಿಮೆಯು ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ತುಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಸರ್ವದಾ ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಸದ್ಭ ಕ್ತಿಯಿಂದ ರಾಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವವನು ಜೀವನ್ಮು ಕ್ತನಾಗುವನು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅವನು ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಮತ್ತೆ ಅವನಿಗೆ ಕೈವಲ್ಯ ಮೋಕ್ಷವು ದೊರೆಯುವುದು. ಘುಶ್ಮೇಶ್ವರಾವತಾರವು ಶಿವನ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅವತಾರವಾಗಿದೆ. ಅವನು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಲೀಲೆಗಳ ಕರ್ತೃನೂ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲನೂ, ಘುಶ್ಮೆಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಮುನಿಯೇ! ಘುಶ್ಮಾಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ದೇವಶೈಲದ ಹತ್ತಿರ ಒಂದು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಮುನಿಯೇ! ಘುಶ್ಮಾಳ ಪುತ್ರನನ್ನು ಸುದೇಹ್ಯನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ಬದುಕಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಘುಶ್ಮಾಳು ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದ್ದಳು. ಆಗ ಆಕೆಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಭುವು ಅವಳ ಪುತ್ರನನ್ನು ಬದುಕಿಸಿದ್ದನು. ಅನಂತರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ಶಂಭುವು ಘುಶ್ಮಾಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಆ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಆಗ ಅವನ ಹೆಸರು ಘುಶ್ಮೇಶ್ವರ ಎಂದಾಯಿತು. ಆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದರ್ಶನ, ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ಹೀಗೆ ನಿಮಗೆ ನಾನು ಈ ಹನ್ನೆರಡು ದಿವ್ಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದಾಗಿವೆ. ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದುವವ, ಕೇಳುವ, ಹೇಳುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಹೀಗೆ ನಾನು ಈ ಶತರುದ್ರವೆಂಬ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಇದು ಶಿವನ ನೂರು ಅವತಾರಗಳ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ಓದುವವನ, ಕೇಳುವವನ ಎಲ್ಲ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಮುಕ್ತಿಯು ದೊರೆಯುವುದು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 42)

॥ ಶತರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಯಿತು ॥

ಕೋಟಿರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆ

ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಉಪಲಿಂಗಗಳ ವರ್ಣನೆ, ಅವುಗಳ ದರ್ಶನ-ಪೂಜೆಯ ಮಹಿಮೆ

ಯೋ ಧತ್ತೇ ನಿಜಮಾಯಯೈವ ಭುವನಾಕಾರಂ ವಿಕಾರೋಜ್ಝಿೂತೋ
ಯಸ್ಯಾಹುಃ ಕರುಣಾಕಟಾಕ್ಷವಿಭವೌ ಸ್ವರ್ಗಾಪವರ್ಗಾಭಿಧೌ ।

ಪ್ರತ್ಯಗ್ಬೋಧಸುಖಾದ್ವಯಂ ಹೃದಿ ಸದಾ ಪಶ್ಯಂತಿ ಯಂ ಯೋಗಿನ -
ಸ್ತಸ್ಮೈ ಶೈಲಸುತಾಂಚಿತಾರ್ದ್ಧವಪುಷೇ ಶಶ್ವನ್ನಮಸ್ತೇಜಸೇ ॥1॥

ಯಾರು ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ವಿರಾಟ್ ವಿಶ್ವದ ಆಕಾರವನ್ನು ಧರಿಸುವನೋ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಪವರ್ಗ (ಮೋಕ್ಷ)ಗಳು ಯಾರ ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷದ ವೈಭವವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ, ಯೋಗಿಗಳು ಯಾರನ್ನು ಸದಾ ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಾನಂದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ನೋಡುವರೋ, ಅರ್ಧಶರೀರವು ಶೈಲರಾಜಕುಮಾರೀ ಪಾರ್ವತಿಯಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದೆಯೋ ಆ ತೇಜೋಮಯ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಿರಂತರ ನನ್ನ ನಮಸ್ಕಾರವು ॥1॥

ಕೃಪಾಲಲಿತ ವೀಕ್ಷಣಂ ಸ್ಮಿತಮನೋಜ್ಞವಕ್ತ್ರಾಂಬುಜಂ

ಶಶಾಂಕಕಲಯೋಜ್ವಲಂ ಶಮಿತಘೋರತಾಪತ್ರಯಮ್ ।

ಕರೋತು ಕಿಮಪಿ ಸ್ಫುರತ್ಪರಮ ಸೌಖ್ಯಸಚ್ಚಿದ್ವಪು -

ರ್ಧರಾಧರಸುತಾಭುಜೋದ್ವಲಯಿತಂ ಮಹೋ ಮಂಗಲಮ್ ॥2॥

ಯಾರ ನೋಟವು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾರ ಮುಖಾರವಿಂದವು ಮಂದ ಮುಗುಳ್ನಗೆಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೋ, ಯಾರು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯಿಂದ ಪರಮ ಉಜ್ವಲನಾಗಿರುವನೋ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮೊದಲಾದ ಮೂರು ತಾಪಗಳನ್ನು ಶಾಂತ ಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥನೋ, ಯಾರ ಸ್ವರೂಪವು ಸಚ್ಚಿನ್ಮಯ ಹಾಗೂ ಪರಮಾನಂದ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾರು ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನೀ ಪಾರ್ವತಿಯ ಭುಜಗಳಿಂದ ಆವೇಷ್ಟಿತನಾಗಿರುವನೋ ಆ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ತೇಜಃಪುಂಜ ಶಿವನು ಎಲ್ಲರ ಮಂಗಳವನ್ನು ಮಾಡಲಿ. ॥2॥

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ತಾವು ಸಮಸ್ತ ಜನರ ಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಆಖ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿವಾವತಾರದ ಮಾಹಾತ್ಯವು ಬಹಳ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಅಯ್ಯಾ! ನೀವು ಪುನಃ ಶಿವನ ಪರಮೋತ್ತಮ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹಾಗೂ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ತಾವು ಶಿವಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧನ್ಯರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಪ್ರಭೋ! ನಿಮ್ಮ ಮುಖಾರವಿಂದದಿಂದ ಹೊರಟಿರುವ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸುರಮ್ಯ ಯಶರೂಪೀ ಅಮೃತವನ್ನು ನಾವು ಕರ್ಣಪುಟಗಳಿಂದ ಪಾನಮಾಡಿ ನಮಗೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪುನಃ ಅದನ್ನೇ ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯರೇ! ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ, ತೀರ್ಥ-ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶುಭಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು, ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಆ ಎಲ್ಲ ದಿವ್ಯಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸಮಸ್ತ ಜನರ ಹಿತದ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ತಾವು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಗಳು ಲಿಂಗಮಯವಾಗಿವೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಲಿಂಗದಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಆ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ಎಣಿಸಲಾರರು. ಆದರೂ ನಾನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಕಂಡು ಬರುವ ದೃಶ್ಯವೆಲ್ಲವೂ, ವರ್ಣಿಸುವ, ಸ್ಮರಿಸುವ ಎಲ್ಲವೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಶಿವನ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ. ಸಾಧುಶಿರೋಮಣಿಗಳೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಎಲ್ಲ ಜನರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಮನುಷ್ಯರು ಸಹಿತ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಲಿಂಗರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವನು. ಸಮಸ್ತ ಜನರ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನು. ಜನರಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನು ಸ್ವಯಂ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪಭೂತ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು. ಆ ಲಿಂಗದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಶಿವಭಕ್ತರು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗದು, ಆದರೂ ನಾನು ಮುಖ್ಯ-ಮುಖ್ಯ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವೆನು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಶೌನಕರೇ! ಈ ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಇಂದು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಅವುಗಳ ನಾಮಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ಪಾಪವು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥ1, ಶ್ರೀಶೈಲದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ2, ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಲ3, ಓಂಕಾರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರ4, ಹಿಮಾಲಯದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಕೇದಾರ5, ಡಾಕಿನಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಾಶಂಕರ6, ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವನಾಥ7, ಗೋದಾವರೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ತ್ಯ್ರಂಬಕ8, ಚಿತಾಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥ9, ದಾರುಕಾವನದಲ್ಲಿ ನಾಗೇಶ10, ಸೇತುಬಂಧದಲ್ಲಿ ರಾಮೇಶ್ವರ11, ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಘುಶ್ಮೇಶ್ವರ12, ಇವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿರಿ. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪ್ರಾತಃ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಈ ಹನ್ನೆರಡು ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವವನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.*

1. ಶ್ರೀಸೋಮನಾಥನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲು ಕಾಠಿಯಾವಾಡ (ಗುಜರಾತ) ಪ್ರದೇಶದ ಅಂತರ್ಗತ ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. 2. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಶ್ರೀಶೈಲ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಾನವು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷ್ಣಾನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದ ಕೈಲಾಸವೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 3. ಮಹಾಕಾಲ ಅಥವಾ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರನು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಕ್ಷಿಪ್ರಾನದಿಯ ತೀರದ ಉಜ್ಜೈನ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಉಜ್ಜೈನವನ್ನು ಅವಂತಿಕಾಪುರೀ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 4. ಈ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಓಂಕಾರೇಶ್ವರನೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಓಂಕಾರೇಶ್ವರನ ಸ್ಥಾನವು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿದೆ. ಉಜ್ಜೈನನಿಂದ ಖಂಡವಾ ಹೋಗುವ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೋರಟಕ್ಕಾ ಎಂಬ ಸ್ಟೇಶನವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಈ ಸ್ಥಾನವು 7 ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅಮಲೇಶ್ವರವೆಂಬ ಎರಡು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಶಿವಲಿಂಗಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಎರಡು ಸ್ವರೂಪಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. 5. ಕೇದಾರನಾಥ ಅಥವಾ ಕೇದಾರೇಶ್ವರನು ಹಿಮಾಲಯದ ಕೇದಾರವೆಂಬ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನು. ಶಿಖರದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಲಕನಂದೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಬದರೀನಾಥನು ನೆಲೆಸಿರುವನು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಮಂದಾಕಿನಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೇದಾರನಾಥನು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಈ ಸ್ಥಾನವು ಹರಿದ್ವಾರದಿಂದ 150 ಮೈಲು ಮತ್ತು ಹೃಷಿಕೇಶದಿಂದ 132 ಮೈಲು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. 6. ಶ್ರೀಭೀಮಶಂಕರನ ಸ್ಥಾನವು ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪುಣೆಯಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಭೀಮನದಿಯ ಉದ್ಗಮಸ್ಥಾನವಾದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಾನವು ನಾಸಿಕದಿಂದ 120 ಮೈಲು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಂದಿರವಿರುವ ಸಹ್ಯಪರ್ವತದ ಆ ಶಿಖರವನ್ನು ಡಾಕಿನೀ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಎಂದೋ ಇಲ್ಲಿ ಡಾಕಿನೀ ಮತ್ತು ಭೂತಗಳ ನಿವಾಸವಿತ್ತು ಎಂದು ಅನುಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವಪುರಾಣದ ಒಂದು ಕಥೆಯ ಆಧಾರದಿಂದ ಭೀಮಶಂಕರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಆಸ್ಸಾಮಿನ ಕಾಮರೂಪ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಹಾಟಿಯ ಹತ್ತಿರ ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ನೈನೀತಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಜ್ಜನಕ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಶಿವಮಂದಿರವಿದೆ. ಅದೇ ಭೀಮಶಂಕರನ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 7 ಕಾಶಿಯ ವಿಶ್ವನಾಥನಾದರೋ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. 8. ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ತ್ಯ್ರಂಬಕ ಅಥವಾ ತ್ಯ್ರಂಬಕೇಶ್ವರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರಾಂತದ ನಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಸಿಕ ಪಂಚವಟಿಯಿಂದ 18 ಮೈಲು ದೂರ ಗೋದಾವರಿಯ ಉದ್ಗಮಸ್ಥಾನವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯ ಹತ್ತಿರ ಗೋದಾವರೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. 9. ಈ ಸ್ಥಾನವು ಜಸೀಡೀಹ ಸ್ಟೇಶನದ ಹತ್ತಿರ ವೈದ್ಯನಾಥಧಾಮವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳನುಸಾರ ಇದೇ ಚಿತಾಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಪರಲ್ಯಾಂ ವೈದ್ಯನಾಥಂ ಚ ಹೀಗೆ ಪಾಠವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕನುಸಾರ ಪರಳಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥನ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಪರಭಣಿ ಎಂಬ ಜಂಕ್ಶನ್ನಿಂದ ಪರಳಿವರೆಗೆ ಒಂದು ರೈಲ್ವೆ ಲೈನ್ ಇದೆ. ಈ ಪರಳಿ ಸ್ಟೇಶನನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಳಿ ಊರಿನ ಹತ್ತಿರ ಶ್ರೀವೈದ್ಯನಾಥ ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವಿದೆ. 10. ನಾಗೇಶ ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಸ್ಥಾನ ಗುಜರಾತದ ರಾಜ್ಯದ ಅಂತರ್ಗತ ಗೋಮತೀದ್ವಾರಕೆಯ ಈಶಾನ ಕೋಣದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು-ಹದಿಮೂರು ಮೈಲು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ದಾರುಕಾವನ ಇದರದ್ದೇ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಕೆಲ-ಕೆಲವರು ದುರುಕಾವನದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ‘ದ್ವಾರಕಾವನ’ ಪಾಠವೆಂದು ಒಪ್ಪಿರುವರು. ಈ ಪಾಠಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿಯೂ ಇದೇ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅದು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹತ್ತಿರ ಮತ್ತು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವರು ದಕ್ಷಿಣ ಹೈದಾರಾಬಾದ ಅಂತರ್ಗತ ಔಢಾ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನೇ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಜನರ ಮತದಂತೆ ಅಲ್ಮೋಡಾದಿಂದ 17 ಮೈಲು ಉತ್ತರ -ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಯಾಗೇಶ (ಜಾಗೇಶ್ವರ) ಶಿವಲಿಂಗವೇ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವಾಗಿದೆ. 11. ಶ್ರೀರಾಮೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥವನ್ನೇ ಸೇತುಬಂಧ ತೀರ್ಥವೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಾನವು ಮದ್ರಾಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಮನಾಥಪುರ ಅಥವಾ ರಾಮನದ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ರಾಮೇಶ್ವರನ ವಿಶಾಲ ಮಂದಿರವಿದೆ. 12. ಶ್ರೀಘುಶ್ಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಘುಸೃಣೇಶ್ವರ ಅಥವಾ ಘೃಷ್ಣೇಶ್ವರವೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಸ್ಥಾನ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ದೌಲತಾಬಾದ ಸ್ಟೇಶನ್ನಿಂದ 12 ಮೈಲಿದೂರ ವೇರುಲ ಊರಿನ ಹತ್ತಿರವಿದೆ. ಇದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಶಿವಾಲಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

* ಸೌರಾಷ್ಟ್ರೇ ಸೋಮನಾಥಂ ಚ ಶ್ರೀಶೈಲೇ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಮ್ । ಉಜ್ಜಯಿನ್ಯಾಂ ಮಹಾಕಾಲಮೊಂಕಾರೇ ಪರಮೇಶ್ವರಮ್ ॥
ಕೇದಾರಂ ಹಿಮವತ್ಪೃಷ್ಠೇ ಡಾಕಿನ್ಯಾಂ ಭೀಮಶಂಕರಮ್ । ವಾರಣಸ್ಯಾಂ ಚ ವಿಶ್ವೇಶಂ ತ್ಯ್ರಂಬಕಂ ಗೌತಮೀ ತಟೇ ॥
ವೈದ್ಯನಾಥಂ ಚಿತಾಭೂಮೌ ನಾಗೇಶಂ ದಾರುಕಾವನೇ । ಸೇತುಬಂಧೇ ಚ ರಾಮೇಶಂ ಘುಶ್ಮೇಶಂ ತು ಶಿವಾಲಯೇ ॥
ದ್ವಾದಶೈತಾನಿ ನಾಮಾನಿ ಪ್ರಾತುರುತ್ಥಾಯ ಯಃ ಪಠೇತ್ । ಸರ್ವಪಾಪೈರ್ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಃ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿ ಫಲಂ ಲಭೇತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೋಟಿ ರು - ಸಂ - 1/21-24)

ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಯಾವ-ಯಾವ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮನುಷ್ಯರು ಈ ಹನ್ನೆರಡು ನಾಮಗಳನ್ನು ಹೇಳುವರೋ ಅವರು ಈ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುವರು. ಶುದ್ಧ ಅಂತಃಕರಣವುಳ್ಳವರು ನಿಷ್ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಈ ನಾಮಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುವವರಿಗೆ ಎಂದೂ ಗರ್ಭವಾಸವು ದೊರೆಯಲಾರದು. ಇವೆಲ್ಲದರ ಪೂಜಾಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ವರ್ಣಗಳ ಜನರ ದುಃಖಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವವರ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ತತ್ಕ್ಷಣ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗುತ್ತವೆ.*

* ಗ್ರಾಹ್ಯಮೇಷಾಂ ಚ ನೈವೇದ್ಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪ್ರಯತ್ನತಃ । ತತ್ಕರ್ತುಂ ಸರ್ವಪಾಪಾನಿ ಭಸ್ಮಸಾದ್ಯಾಂತಿ ವೈ ಕ್ಷಣಾತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೋಟಿ - ರು - ಸಂ - 1/28)

ಹೀಗೆ ನಾನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯ ಫಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಿರುವೆನು. ಇನ್ನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಉಪಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿರಿ. ಸೋಮನಾಥನ ಉಪಲಿಂಗದ ಹೆಸರು ಅಂತಕೇಶ್ವರವಾಗಿದೆ. ಆ ಉಪಲಿಂಗವು ಮಹೀನದೀ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಉಪಲಿಂಗವು ರುದ್ರೇಶ್ವರನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದು ಭೃಗುಕಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉಪಾಸಕರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಮಹಾಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ಉಪಲಿಂಗ ದುಗ್ಧೇಶ್ವರ ಅಥವಾ ದೂಧನಾಥ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದು ನರ್ಮದೇಯ ತೀರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಸಂಬಂಧೀ ಉಪಲಿಂಗವು ಕರ್ದಮೇಶ್ವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದು ಬಿಂದುಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿದ್ದು ಉಪಾಸಕರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ. ಕೇದಾರೇಶ್ವ ಸಂಬಂಧೀ ಉಪಲಿಂಗವು ಭೂತೇಶ್ವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಯಮುನಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಅದರ ದರ್ಶನ, ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಾಪಗಳನ್ನೂ ನಿವಾರಿಸುವು ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭೀಮಶಂಕರ ಸಂಬಂಧೀ ಉಪಲಿಂಗವು ಭೀಮೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದೂ ಕೂಡ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ಬಲವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ನಾಗೇಶ್ವರ ಸಂಬಂಧೀ ಉಪಲಿಂಗದ ಹೆಸರೂ ಕೂಡ ಭೂತೇಶ್ವರನೆಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಅದು ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸರಸ್ವತಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುವುದು. ರಾಮೇಶ್ವರನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಉಪಲಿಂಗವನ್ನು ಗುಪ್ತೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಘುಶ್ಮೇಶ್ವರನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಉಪಲಿಂಗವನ್ನು ವ್ಯಾಘ್ರೇಶ್ವರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಉಪಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಇವು ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪಾಪಹಾರೀ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಇವು ಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಪ್ರಧಾನ ಶಿವಲಿಂಗಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಇತರ ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 1)

ಕಾಶಿಯೇ ಮುಂತಾದ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಲಿಂಗಗಳ ವರ್ಣನೆ ಹಾಗೂ ಅತ್ರೀಶ್ವರನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆ ಮತ್ತು ಶಿವನು ಅತ್ರಿಯ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ವಾಸಿಸುವ ಕಥೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿದಾಯಿನೀ ಕಾಶೀಪುರಿಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನಿವಾಸಸ್ಥಳವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಶಿವಲಿಂಗಮಯವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಕಾಶಿಯ ಅವಿಮುಕ್ತ ಕೃತ್ತಿವಾಸೇಶ್ವರ, ತಿಲಭಾಂಡೇಶ್ವರ, ದಶಾಶ್ವಮೇಧ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗಂಗಾಸಾಗರ ಆದಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ, ಭೂತೇಶ್ವರ, ನಾರೀಶ್ವರ, ವಟುಕೇಶ್ವರ, ಪೂರೇಶ್ವರ, ಸಿದ್ಧನಾಥೇಶ್ವರ, ದೂರೇಶ್ವರ, ಶೃಂಗೇಶ್ವರ, ವೈದ್ಯನಾಥ, ಜಪ್ಯೇಶ್ವರ, ಗೋಪೇಶ್ವರ, ರಂಗೇಶ್ವರ, ವಾಮೇಶ್ವರ, ನಾಗೇಶ, ಕಾಮೇಶ, ವಿಮಲೇಶ್ವರ, ಪ್ರಯಾಗದ ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ,ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಭಾರದ್ವಾಜೇಶ್ವರ, ಶೂಲಟಂಕೇಶ್ವರ, ಮಾಧವೇಶ ಹಾಗೂ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ನಾಗೇಶ ಆದಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಅತ್ರೀಶ್ವರನ ಕಥೆಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ರಿಪತ್ನೀ ಅನಸೂಯೆಯ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡಿ ಗಂಗೆಯು ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅನಸೂಯೆಯು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು.

ಆಗ ಗಂಗೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ಅನಸೂಯೇ! ನೀನು ಒಂದು ವರ್ಷ ಮಾಡಿದ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆಯ ಮತ್ತು ಪತಿಸೇವೆಯ ಫಲವನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ, ನಾನು ದೇವತೆಗಳ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲೆ ಸದಾ ಸ್ಥಿತಳಾಗುವೆ. ಪತಿವ್ರತೆಯ ದರ್ಶನದಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗಾದ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯು ಬೇರೆ ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸತೀ ಅನಸೂಯೇ! ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀಯಳ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ನಾನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುದ್ಧಳಾಗುತ್ತೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಪತಿವ್ರತಾ ನಾರಿಯು ಪಾರ್ವತಿಯಂತೆ ಪವಿತ್ರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಜಗತ್ತಿನ ಕಲ್ಯಾಣಮಾಡಲು ಬಯಸುವೆಯಾದರೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಕೇಳಿದುದನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡುವೆಯಾದರೆ ನಾನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವೆನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಗಳೇ! ಗಂಗೆಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪತಿವ್ರತೆ ಅನಸೂಯೆಯು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಪುಣ್ಯವೆಲ್ಲವನ್ನು ಆಕೆಗೆ ಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಳು. ಅನಸೂಯೆಯ ಪತಿವ್ರತಾ ಸಂಬಂಧೀ ಆ ಮಹಾನ್ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗದಿಂದ ಆಗಲೇ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದರ್ಶನ ನೀಡಿದನು.

ಶಂಭುವು ಹೇಳಿದನು — ಸಾಧ್ವಿ ಅನಸೂಯೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಪ್ರಿಯಪತಿವ್ರತೆಯೇ! ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀನು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿರುವೆ.

ಆಗ ಆ ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರು ಅದ್ಭುತ ಸುಂದರ ಆಕೃತಿಯುಳ್ಳ ಪಂಚಮುಖದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ ತುಂಬಾ ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು. ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಬಹಳ ಆದರ ಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಆ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದರು -

ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಂಪತಿ ಹೇಳಿದರು — ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಜಗದಂಬೆ ಗಂಗೆಯೂ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿದ್ದರೆ ನೀವು ಈ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿರಿ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಜನರಿಗಾಗಿ ಸುಖದಾಯಕರಾಗಿರಿ.

ಆಗ ಗಂಗೆ ಮತ್ತು ಶಿವ ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಆ ಋಷಿಶಿರೋಮಣಿ ಇರುವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾದರು. ಇದೇ ಶಿವನ ಹೆಸರು ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ರೀಶ್ವರನೆಂದಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 2-4)

ಋಷಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆ, ಒಬ್ಬ ಅಸುರನಿಂದ ಆಕೆಯ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ಆಕೆಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ‘ನಂದೀಕೇಶ’ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಾಸಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಗಂಗೆಯು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವುದು

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಅನೇಕ ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾಮತಿಗಳಾದ ಸೂತರೇ! ವೈಶಾಖ ಶುಕ್ಲ ಸಪ್ತಮಿಯ ದಿನ ಗಂಗೆಯು ನರ್ಮದೆಗೆ ಏಕೆ ಬಂದಳು? ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನ ಹೆಸರು ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಎಂದು ಹೇಗಾಯಿತು? ಇದನ್ನೂ ಕೂಡ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಋಷಿಕಾ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಯಾವುದೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಳು. ವಿಪ್ರರೇ! ಆ ದ್ವಿಜಪತ್ನಿಯು ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವಳಾಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಯಾವುದೇ ಅಶುಭ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ‘ಬಾಲವಿಧವೆ’ಯಾಗಿದ್ದಳು. ಆಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾಗಿ ಪಾರ್ಥಿವಪೂಜಾಪೂರ್ವಕ ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದಳು. ಆಗ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ನೋಡಿ ಮೂಢನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಒಬ್ಬ ದುಷ್ಟನೂ, ಬಲಿಷ್ಠನೂ, ಮಾಯಾವಿಯೂ ಆದ ಅಸುರನು ಕಾಮಪೀಡಿತನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಕಾಮಿನಿಯು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಅಸುರನು ಆಕೆಯನ್ನು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಪ್ರಲೋಭನೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಭೋಗವನ್ನು ಯಾಚಿಸತೊಡಗಿದನು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ, ಶಿವನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾಗಿ ಇರುವ ಆ ಸಾಧ್ವಿನಾರಿಯು ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯು ಆ ಅಸುರನನ್ನು ಸಮ್ಮಾನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವಳು ಅತ್ಯಂತ ತಪೋನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಶಿವಧ್ಯಾನ ಪರಾಯಣಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆ ಕೃಶಾಂಗಿ ಯುವತಿಯಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತನಾದ ಆ ದೈತ್ಯರಾಜ ಮೂಢನು ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ವಿಕಟರೂಪವನ್ನು ಆಕೆಗೆ ತೋರಿದನು. ಮತ್ತೆ ಆ ದುಷ್ಟಾತ್ಮನು ಭಯವುಂಟುಮಾಡುವ ದುರ್ವಚನಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪತ್ನಿಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ತೊಂದರೆ ಕೊಡಲು ತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ಆಕೆಯು ಅವನ ಭಯದಿಂದ ಗಡ-ಗಡನೆ ನಡುಗಿದಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನೇ-ಶಿವನೇ ಎಂದು ಕರೆಯತೊಡಗಿದಳು. ಆ ತನ್ವಂಗಿ ದ್ವಿಜಪತ್ನಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಳು. ಶಿವನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವ ಆ ನಾರಿಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿಹ್ವಲಳಾಗಿ ತನ್ನ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಶರಣಾದಳು.

ಆಗ ಶರಣಾಗತಳ ರಕ್ಷಣೆ, ಸದಾಚಾರದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಕರನು ಆ ಕಾಮವಿಹ್ವಲ ದೈತ್ಯನಾದ ಮೂಢನನ್ನು ತತ್ಕ್ಷಣ ಭಸ್ಮಮಾಡಿಬಿಟ್ಟನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯ ಕಡೆಗೆ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬೀರಿ ಭಕ್ತಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದತ್ತಚಿತ್ತನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು - ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯೇ! ವರವನ್ನು ಕೇಳು’, ಮಹೇಶ್ವರನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಸಾಧ್ವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ಪತ್ನಿಯು ಶಿವನ ಆ ಆನಂದಜನಕ ಮಂಗಲಮಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದಳು. ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಭುವಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಶುದ್ಧ ಅಂತಃಕರಣವುಳ್ಳ ಆ ಸಾಧ್ವಿಯು ಕೈ ಮುಗಿದು, ತಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದಳು.

ಋಷಿಕೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ಶರಣಾಗತ ವತ್ಸಲನೇ! ನೀನು ದೀನ ಬಂಧುವಾಗಿರುವೆ. ಭಕ್ತರನ್ನು ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸುವ ಈಶ್ವರನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಮೂಢನೆಂಬ ಅಸುರನನ್ನು ಕೊಂದು ನನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿ ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿರುವೆ. ಈಗ ನೀನು ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮೋತ್ತಮ ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸು, ಸ್ವಾಮಿ! ಇದೇ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ವರವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಏನಿರಬಲ್ಲದು? ಪ್ರಭೋ! ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನೂ ಆಲಿಸು. ನೀನು ಜನರ ಉಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲೆ ಸದಾಕಾಲ ಸ್ಥಿತನಾಗು.

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು — ಋಷಿಕೆಯೇ! ನೀನು ಸದಾಚಾರಿಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವಳಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿರುವೆನು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದನ್ನು ತಿಳಿದು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಹರ್ಷತುಂಬಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಶಿವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಶುದ್ಧ ಹೃದಯದಿಂದ ಕೈಮುಗಿದು, ನತಮಸ್ತಕರಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಆಗಲೇ ಸಾಧ್ವೀ ದೇವನದೀ ಗಂಗೆಯು ಆ ಋಷಿಕೆಯ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತದಿಂದ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ಗಂಗೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ಋಷಿಕೆಯೇ! ವೈಶಾಖ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ನಾನು ಇಲ್ಲಿರಲು ನೀನು ನನಗೆ ವಚನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಆ ದಿನ ನಾನು ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಗಂಗೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಸತೀ ಸಾಧ್ವಿ ಋಷಿಕೆಯು ಜನರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ - ‘ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಋಷಿಕೆಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕರುಣಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಆ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಅಂಶದಿಂದ ವಿಲೀನನಾದನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆನಂದಿತರಾಗಿ ಶಿವನ ಹಾಗೂ ಋಷಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ನರ್ಮದೆಯ ಆ ತೀರ್ಥವು ಪಾವನವಾಯಿತು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತನಾದನು. ಗಂಗೆಯೂ ಕೂಡ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವೈಶಾಖಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಸಪ್ತಮಿಯ ದಿನ ಶುಭದ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಿದ ತನ್ನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 5-7)

ಪ್ರಥಮ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸೋಮನಾಥನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹಿಮೆ

ಅನಂತರ ಕಪಿಲಾ ನಗರದ ಕಾಲೇಶ್ವರ, ರಾಮೇಶ್ವರ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಸೂತ ಪುರಾಣಿಕರು ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಗೋಕರ್ಣಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ಮಹಿಮೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಮಹಾಬಲವೆಂಬ ಶಿವಲಿಂಗದ ಅದ್ಭುತ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಾವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಇತರ ಅನೇಕ ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ವಿಚಿತ್ರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ- ಕಥೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸತೊಡಗಿದರು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ನಾನು ಸದ್ಗುರುಗಳಿಂದ ಕೇಳಿದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪ್ರಾಕಟ್ಯದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವೆನು. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿರಿ. ಮುನಿಗಳೇ! ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಸೋಮನಾಥನ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಅವನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ದತ್ತಚಿತ್ತರಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಮಹಾನುಭಾವನಾದ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಅಶ್ವಿನಿಯೇ ಆದಿ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ತನ್ನ ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು. ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದ ಆ ದಕ್ಷ ಕನ್ಯೆಯರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೋಭಿಸಿದರು. ಚಂದ್ರನೂ ಅವರನ್ನು ಪತ್ನಿಯರನ್ನಾಗಿ ಪಡೆದು ನಿರಂತರ ಆನಂದವಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಎಲ್ಲ ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿಯೂ ರೋಹಿಣಿ ಎಂಬ ಏಕಮಾತ್ರ ಪತ್ನಿಯೇ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿರುವಂತೆ ಇತರರು ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಇತರ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ಭಾರೀ ದುಃಖವಾಯಿತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ಅವನಲ್ಲಿ ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡರು. ದ್ವಿಜರೇ! ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷನೂ ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಇಂತೆಂದನು.

ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು — ಕಲಾನಿಧಿಯೇ! ನೀನು ನಿರ್ಮಲ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು-ಕಡಿಮೆ ಭಾವ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇಕೆ ಇದೆ? ನೀನು ಕೆಲವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೀತಿಸಿ ಕೆಲವರನ್ನು ಏಕೆ ಕಡೆಗಣಿಸಿರುವೆ. ಇಷ್ಟರವರೆಗಾದುದು ಆಗಿಹೋಯಿತು. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಎಂದಿಗೂ ಇಂತಹ ವಿಷಮತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ವ್ಯವಹಾರ ನೀನು ಮಾಡಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅದು ನರಕವನ್ನು ಕೊಡುವುದೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ತನ್ನ ಅಳಿಯನಾದ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳಿ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿದನು. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಚಂದ್ರನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾರನೆಂಬ ನಿಶ್ಚಯ ಅವನಿಗಾಯಿತು. ಆದರೆ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರಬಲ ಭಾವೀ ವಿಧಿಗೆ ವಶನಾಗಿ ಅವನ ಮಾತನ್ನು ನಡೆಸಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ರೋಹಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಇತರ ಯಾವ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಆದರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ದಕ್ಷನಿಗೆ ದುಃಖವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಸ್ವತಃ ಬಂದು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ನೀತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸತೊಡಗಿದನು.

ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು — ಚಂದ್ರನೇ! ನಾನು ಮೊದಲು ಅನೇಕಬಾರಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಮನ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ‘ನಿನಗೆ ಕ್ಷಯರೋಗ ಉಂಟಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಇಂದು ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರುವೆನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದಕ್ಷನು ಇಷ್ಟು ಹೇಳುತ್ತಲೇ ತತ್ಕ್ಷಣ ಚಂದ್ರನು ಕ್ಷಯರೋಗದಿಂದ ಗ್ರಸ್ತನಾದನು. ಅವನು ಕ್ಷೀಣನಾಗುತ್ತಲೇ ಆಗ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾಹಾಕಾರವೆದ್ದಿತು. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅಯ್ಯೋ! ಶಿವ ಶಿವಾ! ಈಗ ಚಂದ್ರನು ಆರೋಗ್ಯವಂತನು ಹೇಗಾಗಬಹುದು? ಎಂದು ಹೇಳತೊಡಗಿದರು. ಮುನಿಗಳೇ! ಹೀಗೆ ದುಃಖಿತರಾದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ವಿಹ್ವಲರಾದರು. ಚಂದ್ರನು ಇಂದ್ರನೇ ಆದಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಆಗ ಇಂದ್ರಾದಿದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಸಿಷ್ಠಾದಿ ಋಷಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಶರಣಾದರು.

ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಆದದ್ದಾಗಿಹೋಯಿತು. ಈಗ ಅದನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉಪಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಚಂದ್ರನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಭಾಸ ಎಂಬ ಶುಭ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರದ ಅನುಷ್ಠಾನಮಾಡಲಿ. ತನ್ನೆದುರಿಗೆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಚಂದ್ರನು ನಿತ್ಯ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲಿ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಶಿವನು ಅವನ ಕ್ಷಯರೋಗವನ್ನು ಕಳೆಯುವನು.

ಆಗ ದೇವತೆಗಳೂ, ಋಷಿಗಳೂ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಚಂದ್ರನು ಅಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳತನಕ ನಿರಂತರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭ ಧ್ವಜನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಹತ್ತುಕೋಟಿ ಮಂತ್ರದ ಜಪ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುಂಜಯನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಚಂದ್ರನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನಾಗಿ ನಿಂತೇ ಇದ್ದನು. ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತನಾದ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ಶಂಕರನು ಹೇಳಿದನು — ಚಂದ್ರನೇ! ನಿನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಲೀ. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಭೀಷ್ಟವರವನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲ ಉತ್ತಮ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವೆನು.

ಚಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಏನು ತಾನೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಲ್ಲದು? ಆದರೂ ಪ್ರಭೋ! ಶಂಕರನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಶರೀರದ ಕ್ಷಯರೋಗವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು. ನನ್ನಿಂದ ಆದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿಬಿಡು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಚಂದ್ರನೇ! ಒಂದು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನಿನ್ನ ಕಲೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಅದು ನಿರಂತರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು.

ಅನಂತರ ಚಂದ್ರನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಮೊದಲು ನಿರಾಕಾರನಾಗಿದ್ದರೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಮತ್ತೆ ಸಾಕಾರನಾದನು. ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅವನ ಹೆಸರಿನಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನೆಲೆಸಿದನು. ಹಾಗೂ ಸೋಮನಾಥನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮೂರೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಖ್ಯಾತನಾದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಸೋಮನಾಥನನ್ನು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವನು ಉಪಾಸಕರ ಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ತೊನ್ನು ಮೊದಲಾದ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಚಂದ್ರನು ಧನ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಭೂತಲವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವನು. ಅಲ್ಲೇ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಸೋಮ ಕುಂಡವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರಕುಂಡವು ಈ ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಪಾಪನಾಶನ ತೀರ್ಥರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷಯವೇ ಮೊದಲಾದ ಅಸಾಧ್ಯ ರೋಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ಈ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳುತನಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಉತ್ತಮ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಚಂದ್ರನು ನಿರೋಗಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆ ನಾನು ಸೋಮನಾಥನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಹೀಗೆ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಯಿತು. ಸೋಮನಾಥನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವನು, ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಹೇಳುವವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹೋಗುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 8-14)

ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾಲವೆಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದ ಕಥೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಮಹಿಮೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಈಗ ನಾನು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ತಿಳಿಸುವೆನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.. ಮಹಾ ಬಲಶಾಲೀ ತಾರಕಶತ್ರು ಶಿವೆಯ ಪುತ್ರ ಕುಮಾರ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನು ಇಡೀ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಪುನಃ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಗಣಪತಿಯ ವಿವಾಹದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕ್ರೌಂಚ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಹೋದನು. ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರೂ ಮರಳದೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೂ ಹನ್ನೆರಡು ಗಾವುದ ದೂರಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಪುತ್ರಸ್ನೇಹದಿಂದ ಆತುರರಾಗಿ ಪರ್ವದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಕುಮಾರನನ್ನು ನೋಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವನು. ಮತ್ತು ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಪಾರ್ವತಿಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಪದಾರ್ಪಣ ಮಾಡುವಳು. ಅಂದಿನಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನವೆಂಬ ಒಂದು ಲಿಂಗವು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. (ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಶಿವ ಇವರಿಬ್ಬರ ಜ್ಯೋತಿಗಳೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ. ‘ಮಲ್ಲಿಕಾ’ ಇದರ ಅರ್ಥ ಪಾರ್ವತಿ ಹಾಗೂ ಅರ್ಜುನ ಶಬ್ದವು ಶಿವನ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ). ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವವನು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅದು ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಜನರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸುಖಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಪ್ರಭೋ! ಈಗ ತಾವು ವಿಶೇಷ ಕೃಪೆಮಾಡಿ ಮೂರನೆಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ನಾನು ಧನ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರಾದ ನಿಮ್ಮ ಸಂಗವು ನನಗೆ ದೊರೆಯಿತು. ಸಾಧುಪುರುಷರ ಸಂಗವೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಧನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ಸೌಭಾಗ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಪಾಪನಾಶನವಾದ ಪರಮ ಪಾವನ ದಿವ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ನೀವು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಅವಂತಿ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಒಂದು ನಗರವಿತ್ತು. ಅದು ಸಮಸ್ತ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಅದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಪರಮ ಪುಣ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಲೋಕಪಾವನವಾಗಿದೆ. ಆ ಅವಂತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿದ್ದನು. ಅವನು ಶುಭಕರ್ಮ ಪರಾಯಣ, ವೇದಗಳ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದು, ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ತತ್ಪರನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ವೇದಪ್ರಿಯನೆಂಬ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು. ಅದರಿಂದ ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂತರಿಗೆ ಸುಲಭವಾದ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಶಿವಪೂಜಾ ಪರಾಯಣ ನಾಲ್ವರು ತೇಜಸ್ವಿ ಪುತ್ರರಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರಂತೆ ಸದ್ಗುಣಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ದೇವಪ್ರಿಯ, ಪ್ರಿಯಮೇಧಾ, ಸುಕೃತ ಮತ್ತು ಸುವ್ರತ ಎಂದು ಅವರ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅವರ ಸುಖದಾಯಕ ಗುಣಗಳು ಸದಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಅವರಿಂದಾಗಿ ಅವಂತೀ ನಗರವು ಬ್ರಹ್ಮತೇಜದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರತ್ನಮಾಲಾ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ದೂಷಣನೆಂಬ ಒಬ್ಬ ಧರ್ಮದ್ವೇಷಿ ಅಸುರನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ವೇದ, ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಾತ್ಮರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಅವನು ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅವಂತಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೇಲೆಯೂ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಅವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ನಾಲ್ವರು ಭಯಾನಕ ದೈತ್ಯರು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಟರಾದರು. ಆದರೆ ಶಿವವಿಶ್ವಾಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅದರಿಂದ ಹೆದರಲಿಲ್ಲ. ನಗರದ ಉಳಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬಹಳ ಗಾಬರಿಗೊಂಡಾಗ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ - ‘ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಭರವಸೆಯನ್ನಿಡಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಶಿವಲಿಂಗದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸ ತೊಡಗಿದರು.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಸೈನ್ಯಸಹಿತ ದೂಷಣನು ಬಂದು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನೋಡಿ-‘ಇವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿರಿ, ಕೊಂದು ಬಿಡಿರಿ’ ಎಂದು ಬೊಬ್ಬಿರಿದನು. ವೇದಪ್ರಿಯನ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಆಗ ಆ ದೈತ್ಯನ ಮಾತು ಕೇಳಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ಧ್ಯಾನಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ದೈತ್ಯನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಇನ್ನೇನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದಾಗಲೇ, ಅವರಿಂದ ಪೂಜಿತವಾದ ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವಲಿಂಗದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಂಡ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಆ ಹೊಂಡದಿಂದ ಆಗಲೇ ವಿಕಟರೂಪಧಾರೀ ಮಹಾಕಾಲನೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವನು ದುಷ್ಟರ ವಿನಾಶಕ ಹಾಗೂ ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯದಾತನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಆ ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು - ‘ಎಲೈ ಖಳರೇ! ನಾನು ನಿಮ್ಮಂತಹ ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಮಹಾಕಾಲ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವೆನು. ನೀವು ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಬಳಿಯಿಂದ ದೂರ ಓಡಿಹೋಗಿ’.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾಕಾಲ ಶಂಕರನು ಸೈನ್ಯಸಹಿತ ದೂಷಣನನ್ನು ತನ್ನ ಹುಂಕಾರ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಭಸ್ಮಮಾಡಿಬಿಟ್ಟನು. ಕೆಲವು ಸೇನೆಯನ್ನು ಅವನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದನು, ಕೆಲವು ಓಡಿ ಹೋಯಿತು. ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನು ದೂಷಣನನ್ನು ವಧಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದ ಅಂಧಕಾರವೆಲ್ಲ ನಾಶವಾಗುವಂತೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ಎಲ್ಲ ಸೈನ್ಯವು ಅದೃಶ್ಯವಾಯಿತು. ದೇವತೆಗಳ ದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಿಂದ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಸುಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹಾಕಾಲ ಮಹೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಅವರಲ್ಲಿ - ‘ನೀವು ವರವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕೈ ಮುಗಿದು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನತಮಸ್ತಕರಾಗಿ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹಾಕಾಲ ಮಹಾದೇವನೇ! ದುಷ್ಟರನ್ನು ದಂಡಿಸುವ ಪ್ರಭುವೇ! ಶಂಭೋ! ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸು. ಶಿವನೇ! ನೀನು ಸಾಧಾರಣ ಜನರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸದಾ ಇಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸು. ಪ್ರಭೋ! ಶಂಭೋ! ನಿನ್ನನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ನೀನು ಸದಾಕಾಲ ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಿರು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಆ ಪರಮ ಸುಂದರ ಹೊಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆ ಒಂದೊಂದು ಗಾವುದ ಭೂಮಿಯು ಲಿಂಗರೂಪೀ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆ ಶಿವನು ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತನಾದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಅವನನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರೂ ದುಃಖಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವ-ಯಾವ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ಆ ಲಿಂಗದ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವರೋ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮನೋರಥಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವೂ ಸಿಗುವುದು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 15-16)

ಮಹಾಕಾಲನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಶಿವಭಕ್ತ ಚಂದ್ರಸೇನ ರಾಜ ಹಾಗೂ ಗೋಪ ಬಾಲಕ ಶ್ರೀಕರನ ಕಥೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿರಾ! ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮಹಾಕಾಲನೆಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವು ಭಕ್ತಿಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಸೇನ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಮಹಾರಾಜನಿದ್ದನು. ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ತತ್ತ್ವಜ್ಞನೂ, ಶಿವಭಕ್ತನೂ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಶಿವನ ಪಾರ್ಷದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಲೋಕವಂದಿತ ಮಣಿಭದ್ರನು ಚಂದ್ರಸೇನ ರಾಜನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ರಾಜನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ರಾಜನಿಗೆ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಎಂಬ ಮಹಾಮಣಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಅದು ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ದೇದೀಪ್ಯ ಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ, ಕೇಳುವುದರಿಂದ, ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮಂಗಲವು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಶ್ರಿತನಾದ ಚಂದ್ರಸೇನರಾಜನು ಆ ಚಿಂತಾಮಣಿಯನ್ನು ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದಾಗ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣನಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಂದ್ರಸೇನನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಸಮಸ್ತ ರಾಜರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆ ಮಣಿಯ ಕುರಿತು ಲೋಭವು ಉಂಟಾಗಿ ಕ್ಷುಬ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನಂತರ ಆ ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ಚತುರಂಗ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಚಂದ್ರಸೇನನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಮುಂದಾದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಸೈನಿಕರಿದ್ದರು. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ಸಲಹೆಯಂತೆ ಆಕ್ರಮಣಮಾಡಿ, ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ನಾಲ್ಕೂ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಮುತ್ತಿದರು. ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪುರವನ್ನು ರಾಜರು ಆಕ್ರಮಿಸಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಚಂದ್ರಸೇನರಾಜನು ಭಗವಾನ್ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರನಿಗೆ ಶರಣಾದನು ಮತ್ತು ಸಂದೇಹರಹಿತವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯಮಾಡಿ ಉಪವಾಸಪೂರ್ವಕ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಅನನ್ಯ ಭಾವದಿಂದ ಮಹಾಕಾಲನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಗೊಲ್ಲತಿಯು ಇರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಗೆ ಒಬ್ಬನೆ ಮಗನಿದ್ದು, ವಿಧವೆಯಾದ ಅವಳು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದಿನಗಳಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ಐದು ವರ್ಷದ ಬಾಲಕನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಮಹಾಕಾಲನ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಹೋದಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಸೇನ ರಾಜನು ಮಾಡಿದ ಮಹಾಕಾಲನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಆದರದಿಂದ ನೋಡಿದಳು. ರಾಜನ ಶಿವಪೂಜೆಯ ಆ ಆಶ್ಚರ್ಯಮಯ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳು ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ, ತನ್ನ ವಸತಿಗೆ ಮರಳಿದಳು. ಗೊಲ್ಲತಿಯ ಆ ಬಾಲಕನೂ ಕೂಡ ಆ ಎಲ್ಲ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಅವನು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಕಲ್ಲನ್ನು ತಂದು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಗುಡಿಸಲಿನ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಅದನ್ನು ಶಿವಲಿಂಗವೆಂದು ತಿಳಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಕಲಿ ಗಂಧ, ಅಲಂಕಾರ, ವಸ್ತ್ರ, ಧೂಪ, ದೀಪ, ಅಕ್ಷತೆ ಮೊದಲಾದ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಸುಂದರ-ಸುಂದರ ಎಲೆ, ಹೂವುಗಳಿಂದ ಪದೇ-ಪದೇ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು ಹಾಗೂ ಪದೇ-ಪದೇ ಭಗವಂತನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ಬಾಗಿದನು. ಆಗ ಗೊಲ್ಲತಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಚಿತ್ತನಾದ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ತುಂಬಾ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಊಟಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆದಳು. ಆದರೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ಕರೆದರೂ ಆ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಊಟಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯುಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅವನ ತಾಯಿಯು ಸ್ವತಃ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಶಿವನ ಮುಂದೆ ಕಂಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಎಬ್ಬಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಇಷ್ಟರಿಂದಲೂ ಅವನು ಏಳದಿದ್ದಾಗ ಆಕೆಯು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ತುಂಬಾ ಹೊಡೆದಳು. ಹೊಡೆಯುತ್ತಾ, ಎಳೆಯುತ್ತಾ ಇರುವಾಗಲೂ ಆಕೆಯ ಪುತ್ರನು ಬಾರದಿದ್ದಾಗ ಅವಳು ಆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಎತ್ತಿ ದೂರಕ್ಕೆ ಎಸೆದುಬಿಟ್ಟಳು ಹಾಗೂ ಅವನಿಗೆ ಏರಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದಳು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಬಾಲಕನು ಅಯ್ಯೋ! ಅಯ್ಯೋ! ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅಳತೊಡಗಿದನು. ರೋಷಗೊಂಡ ಗೊಲ್ಲತಿಯು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಗದರಿಸಿ-ಬೆದರಿಸಿ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೊರಟುಹೋದಳು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ತಾಯಿಯು ನಾಶಮಾಡಿದುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಬಾಲಕನು - ದೇವ-ದೇವಾ! ಮಹಾದೇವ! ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾ ಮೂರ್ಛಿತನಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣೀರ ಧಾರೆ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡು ಗಳಿಗೆ ಕಳೆದಾಗ ಅವನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಕಣ್ತೆರೆದನು.

ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಾಗ ಅವನು ಆ ಗುಡಿಸಲು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮಹಾಕಾಲನ ಸುಂದರ ಮಂದಿರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಹೊಳೆಯುವ ಮಣಿಮಯ ಕಂಭಗಳು ಅದರ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿಯ ನೆಲ ಸ್ಫಟಿಕಮಣಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪುಟವಿಟ್ಟ ಚಿನ್ನದ ಅನೇಕ ವಿಚಿತ್ರ ಕಲಶಗಳು ಆ ಶಿವಾಲಯವನ್ನು ಸುಶೋಭಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದವು. ಅದರ ವಿಶಾಲವಾದ ದ್ವಾರಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು, ಮಹಾದ್ವಾರವು ಸ್ವರ್ಣಮಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಬಹುಮೂಲ್ಯ ನೀಲಮಣಿ ಹಾಗೂ ವಜ್ರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಗೋಪುರಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ಶಿವಾಲಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಯಾನಿಧಾನ ಶಂಕರನ ರತ್ನಮಯ ಲಿಂಗವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿತ್ತು. ಗೊಲ್ಲಬಾಲಕನು ನೋಡಿದನು. ಆ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ತಾನು ಏರಿಸಿದ ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿಯು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ತಟ್ಟನೆ ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡು, ಪರಮಾನಂದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋದನು. ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಪದೇ-ಪದೇ ಅವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ಬಾಗಿದನು. ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವಾದಬಳಿಕ ಆ ಗೋಪ ಬಾಲಕನು ಶಿವಾಲಯದಿಂದ ಹೊರಗೆಹೊರಟನು. ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಅವನು ತನ್ನ ಗುಡಿಸಲನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅದು ಇಂದ್ರಭವನದಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸುವರ್ಣಮಯವಾಗಿ ವಿಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಪರಮ ಉಜ್ವಲ ವೈಭವದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಆ ಭವನವನ್ನು ಹೊಕ್ಕನು. ಅದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ಶೋಭೆಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಭವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಣಿ, ರತ್ನ, ಸುವರ್ಣವೇ ತುಂಬಿಹೋಗಿತ್ತು. ಪ್ರದೋಷಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಬಾಲಕನು ನೋಡಿದನು, ಅವನ ತಾಯಿಯು ದಿವ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಒಂದು ಸುಂದರ ಮಂಚದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಳು. ರತ್ನಮಯ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಆಕೆಯ ಇಡೀ ಶರೀರವು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವಾಂಗನೆಯಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಳು. ವಿಹ್ವಲನಾದ ಆ ಬಾಲಕನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಎಬ್ಬಿಸಿದನು. ಆಕೆಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರಳಾಗಿದ್ದಳು. ಗೊಲ್ಲತಿಯು ಎದ್ದು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಅಪೂರ್ವದಂತೆ ಆಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಅವಳು ಮಹದಾನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಎದೆಗೊತ್ತಿಕೊಂಡಳು. ಗಿರಿಜಾಪತಿಯ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದದ ಆ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಮಗನ ಬಾಯಿಂದ ಕೇಳಿ ಆ ಗೊಲ್ಲತಿಯು ನಿರಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ರಾಜನಿಗೆ ಇದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿದಳು. ರಾಜನು ತನ್ನ ನಿಯಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಶಂಕರನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದ ಗೊಲ್ಲತಿಯ ಬಾಲಕನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಮಂತ್ರಿ, ಪುರೋಹಿತರೊಂದಿಗೆ ನೋಡಿದ ಚಂದ್ರಸೇನ ರಾಜನು ಪರಮಾನಂದದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು. ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಪ್ರೇಮಾಶ್ರುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಶಿವನ ನಾಮಗಳನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾ, ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯತೊಡಗಿತು. ಎಲ್ಲ ಜನರು ಆನಂದವಿಭೋರರಾಗಿ ಮಹೇಶ್ವರನ ನಾಮವನ್ನು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸತೊಡಗಿದರು.. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವನ ಈ ಅದ್ಭುತ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿದ ಪುರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಇದೇ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಇಡೀ ರಾತ್ರೆಯು ಕ್ಷಣದಂತೆ ಕಳೆದು ಹೋಯಿತು.

ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಆಕ್ರಮಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದ ರಾಜರೂ ಕೂಡ ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ತಮ್ಮ ಗುಪ್ತಚರರಿಂದ ಆ ಎಲ್ಲ ಅದ್ಭುತ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಎಲ್ಲ ನರಪತಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಂದ್ರಸೇನ ರಾಜನು ದೊಡ್ಡ ಶಿವಭಕ್ತನಾಗಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನನ್ನು ಜಯಿಸುವುದು ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ. ಇವನು ಸರ್ವಥಾ ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ ಮಹಾಕಾಲನ ನಗರಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಅವನ ಪುರದ ಬಾಲಕನೂ ಇಂತಹ ಶಿವಭಕ್ತನಾಗಿರುವನು. ಆ ಚಂದ್ರಸೇನ ರಾಜನಾದರೋ ಮಹಾಶಿವಭಕ್ತ ಆಗಿಯೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಇವನೊಡನೆ ವಿರೋಧ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕ್ರೋಧಗೊಳ್ಳುವನು. ಅವನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋದೆವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ನೃಪತಿಯೊಡನೆ ಸಂಧಾನಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹೀಗಾದಾಗ ಮಹೇಶ್ವರನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆದೋರುವನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಶುದ್ಧ ಹೃದಯವುಳ್ಳ ಅವರೆಲ್ಲ ಭೂಪಾಲರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತೊರೆದರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವೈರಭಾವವು ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಆ ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಚಂದ್ರಸೇನನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮಹಾಕಾಲನ ಆ ರಮಣೀಯ ನಗರದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹಾಕಾಲನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಆ ಗೊಲ್ಲತಿಯ ಮಹಾ ಅಭ್ಯುದಯಪೂರ್ಣ ದಿವ್ಯ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಭೂರಿ ಭೂರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಆಕೆಯ ಮನೆಗೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಸೇನ ರಾಜನು ಮುಂದೆ ಬಂದು ಅವರ ಸ್ವಾಗತ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅವರು ಬಹುಮೂಲ್ಯ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗಿ ಆನಂದಿತರಾದರು. ಗೊಲ್ಲ ಬಾಲಕನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರಕಟವಾದ ಶಿವಾಲಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಆ ಎಲ್ಲ ನೃಪತಿಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ಗೊಲ್ಲಬಾಲಕನಿಗೆ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಆ ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಗೊಲ್ಲರಿಗೆ ಈ ಬಾಲಕನನ್ನೇ ರಾಜನನ್ನಾಗಿಸಿದರು.

ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತ ಪರಮ ತೇಜಸ್ವೀ ವಾನರರಾಜ ಹನುಮಂತನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವನು ಬರುತ್ತಲೇ ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ಲಗುಬಗೆ ಯಿಂದ ಎದ್ದುನಿಂತರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ವಿನಮ್ರರಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ತಲೆ ಬಾಗಿದರು. ರಾಜರಿಂದ ಪೂಜಿತನಾದ ವಾನರರಾಜ ಆಂಜನೇಯನು ಅವರೆಲ್ಲರ ನಡುವೆ ಕುಳಿತು, ಆ ಗೊಲ್ಲ ಬಾಲಕನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಆ ರಾಜರ ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು - ‘ರಾಜರುಗಳೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇಹಧಾರಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಇದರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಒಳಿತಾಗುವುದು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲದೆ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಗತಿಯಿಲ್ಲ. ಈ ಗೋಪಬಾಲಕನು ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಇದು ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಮಾತಾಗಿದೆ. ಗೊಲ್ಲವಂಶದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳಸುವ ಈ ಬಾಲಕನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವನು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಇವನ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಅಂತರ್ಗತ ಎಂಟನೆಯ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾಯಶಸ್ವೀ ನಂದನು ಹುಟ್ಟುವನು. ಅವನಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನು ಅವನಿಗೆ ಪುತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವನು. ಇಂದಿನಿಂದ ಈ ಗೋಪ ಕುಮಾರನು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಶೇಷ ಖ್ಯಾತನಾಗುವನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅಂಜನೀನಂದನ ಶಿವಸ್ವರೂಪೀ ವಾನರರಾಜ ಹನುಮಂತನು ಸಮಸ್ತ ರಾಜರನ್ನು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಸೇನನನ್ನೂ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದನು. ಅನಂತರ ಅವನು ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಗೊಲ್ಲಬಾಲಕ ಶ್ರೀಕರನಿಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾದ ಶಿವೋಪಾಸನೆಯ ಆಚಾರ-ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಹನುಮಂತನು ಚಂದ್ರಸೇನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕರನಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ಆ ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ನೋಡು-ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನ ನಾದನು. ಆ ರಾಜರೆಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷತುಂಬಿ ಸಮ್ಮಾನಿತರಾಗಿ ಚಂದ್ರಸೇನರಾಜನಿಂದ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಬಂದ ಹಾಗೆ ಮರಳಿಹೋದರು. ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ಶ್ರೀಕರನೂ ಕೂಡ ಆಂಜನೇಯನಿಂದ ಉಪದೇಶ ಪಡೆದು ಧರ್ಮಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಶಂಕರನ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಚಂದ್ರಸೇನ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಗೋಪಬಾಲಕ ಶ್ರೀಕರ ಇಬ್ಬರೂ ಬಹಳ ಸಂತೋಷದೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಕಾಲನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ಹೀಗೆ ಮಹಾಕಾಲ ಎಂಬ ಶಿವಲಿಂಗವು ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಕರನು ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸರ್ವಥಾ ನಾಶಮಾಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗೆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ರಹಸ್ಯಮಯ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಇದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 17)

ವಿಂಧ್ಯನ ತಪಸ್ಸು , ಓಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹಿಮೆಯ ವರ್ಣನೆ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಸೂತರೇ! ತನ್ನ ಭಕ್ತನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಮಹಾಕಾಲ ಎಂಬ ಶಿವಲಿಂಗದ ಅದ್ಭುತ ಕಥೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಿರಿ. ಇನ್ನು ಕೃಪೆಮಾಡಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿರಿ. ಓಂಕಾರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸರ್ವಪಾತಕಹಾರಿ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಆವಿರ್ಭಾವದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಓಂಕಾರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶಸಂಜ್ಞಕ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಲಿಸಿರಿ. ಒಮ್ಮೆ ಭಗವಾನ್ ನಾರದ ಮುನಿಯು ಗೋಕರ್ಣಎಂಬ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ಬಳಿಕ ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಗಿರಿರಾಜ ವಿಂಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ವಿಂಧ್ಯನು ಬಹಳ ಆದರದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇದೆ. ಎಂದಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಕೊರತೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಭಾವವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕೊಂಡು ವಿಂಧ್ಯಾಚಲನು ನಾರದರ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಕೊಂಡನು. ಅವನ ಆ ಅಭಿಮಾನ ತುಂಬಿದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಹಂಕಾರನಾಶಕ ನಾರದ ಮುನಿಗಳು ದೀರ್ಘವಾದ ನಿಟ್ಟುಸಿರುಬಿಟ್ಟು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತವು ಕೇಳಿತು - ‘ನೀವು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೋಡಿರುವಿರಿ? ತಾವು ಹೀಗೆ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುವ ಕಾರಣವೇನು?’

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು — ಅಯ್ಯಾ! ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇದೆ. ಆದರೂ ಮೇರುಪರ್ವತವು ನಿನಗಿಂತ ಬಹಳ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಶಿಖರಗಳ ವಿಭಾಗ ದೇವತೆಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ತಲುಪಿವೆ. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಶಿಖರದ ಭಾಗವು ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಲಿಲ್ಲ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನಾರದರು ಬಂದ ಹಾಗೆಯೇ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಆದರೆ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತವು - ‘ನನ್ನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ’ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಸಂತಪ್ತನಾದನು. ಇರಲಿ ‘ಈಗ ನಾನು ವಿಶ್ವನಾಥ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವನ್ನು ಆರಾಧನಾಪೂರ್ವಕ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುವೆನು’ ಎಂದು ಹಾರ್ದಿಕವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಶರಣಾದನು. ಅನಂತರ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಓಂಕಾರವು ಸ್ಥಿತವಿರುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಶಿವನ ಪಾರ್ಥಿವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಆರು ತಿಂಗಳಕಾಲ ನಿರಂತರ ಶಂಭುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಶಿವನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ವಿಂಧ್ಯಾಚಲನ ಇಂತಹ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ ಪಾರ್ವತಿ ಪತಿಯು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಅವನು ಯೋಗಿಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿಂಧ್ಯಾಚಲನಿಗೆ ತೋರಿದನು. ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಆಗ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ವಿಂಧ್ಯನೇ! ನೀನು ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವವನು ಹಾಗೂ ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು.

ವಿಂಧ್ಯನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವೇಶ್ವರ ಶಂಭೋ! ನೀನು ಸದಾ ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನ ನಾಗಿರುವೆಯಾದರೆ, ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸು ವಂತಹ ಅಭೀಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಕರುಣಿಸು.

ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಅವನಿಗೆ ಆ ಉತ್ತಮ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಹೇಳಿದನು — ಪರ್ವತರಾಜ ವಿಂಧ್ಯನೇ! ‘ನೀನು ಬಯಸಿದಂತೆ ಮಾಡು! ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಲ ಅಂತಃಕರಣವುಳ್ಳ ಋಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ - ‘ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಸು’ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು.

ದೇವತೆಗಳ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಜನರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಒಂದೇ ಓಂಕಾರಲಿಂಗವು ಎರಡು ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಯಿತು. ಪ್ರಣವದಲ್ಲಿದ್ದ ಸದಾಶಿವನು ಓಂಕಾರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತನಾದನು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥಿವ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದ್ದ ಶಿವ-ಜ್ಯೋತಿಯ ಪರಮೇಶ್ವರ ಸಂಜ್ಞೆ ಉಂಟಾಯಿತು (ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನೇ ಅಮಲೇಶ್ವರವೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ). ಹೀಗೆ ಓಂಕಾರ ಮತ್ತು ಪರಮೇಶ್ವರ ಇವೆರಡೂ ಶಿವಲಿಂಗಗಳು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹವುಗಳು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಅವೆರಡೂ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ ಅನೇಕ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ವಿಂಧ್ಯಾಚಲನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸ ತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾನಸಿಕ ತಾಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಓಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಫಲವನ್ನು ನಿಮಗೆ ಈಗ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಾನು ಉತ್ತಮ ಕೇದಾರ ಹೆಸರಿನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 18)

ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಭೀಮಶಂಕರ ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಆವಿರ್ಭಾವದ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ವರ್ಣನೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿರಾ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ನರ-ನಾರಾಯಣ ಎಂಬ ಎರಡು ಅವತಾರಗಳನ್ನೆತ್ತಿ ಭಾರತ ವರ್ಷದ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವನು. ಆ ನರ-ನಾರಾಯಣರಿಬ್ಬರು ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು, ರಚಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಶಿವನು ಭಕ್ತರ ಅಧೀನ ನಾದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿತನಾಗಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವರಿಬ್ಬರು ಪಾರ್ಥಿವ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಹಳ ದಿನಗಳು ಕಳೆದು ಹೋದುವು. ಆಗ ಒಮ್ಮೆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ‘ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿರುವೆನು. ನೀವಿಬ್ಬರೂ ನನ್ನಿಂದ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಿರಿ’ ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದಾಗ ನರ-ನಾರಾಯಣರು ಜನರ ಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಇಂತೆಂದರು - ‘ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದು, ನಮಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಬಯಸುವೆಯಾದರೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಇಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರು.’ ಆ ಇಬ್ಬರು ಬಂಧುಗಳು ಹೀಗೆ ಒತ್ತಾಯಮಾಡಿದಾಗ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹಿಮಾಲಯದ ಆ ಕೇದಾರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಅವರಿಬ್ಬರಿಂದ ಪೂಜಿತನಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಶಂಭುವು ಜನರಿಗೆ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಲು, ಭಕ್ತರಿಗೆ ದರ್ಶನಕೊಡಲು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವನು. ದರ್ಶನ, ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅವನು ಸದಾ ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಕೇದಾರೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದವನಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖವು ದುರ್ಲಭವಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯಭಕ್ತನು ಅಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗದ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವರೂಪದಿಂದ ಅಂಕಿತವಾದ ವಲಯ (ಕಡಗ)ವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವವನು ಆ ವಲಯಯುಕ್ತ ಸ್ವರೂಪದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಜೊತೆಗೆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹೋಗುವನು. ಬದರೀವನದ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುವವನಿಗೂ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ನರ-ನಾರಾಯಣರ ಹಾಗೂ ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ಶಿವನ ರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವವನು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಕೇದಾರೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯನು ಅಲ್ಲಿಯ ಯಾತ್ರೆ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ದೇಹಾಂತವಾದರೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ.* ಕೇದಾರತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಕೇದಾರೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದ ಬಳಿಕ ಮನುಷ್ಯನು ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಈ ಭಾರತವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಜೀವರು ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ನರ-ನಾರಾಯಣರನ್ನು ಹಾಗೂ ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ಶಂಭುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

* ಕೇದಾರೇಶಸ್ಯ ಭಕ್ತಾಯೇ ಮಾರ್ಗಸ್ಥಾಸ್ತಸ್ಯ ವೈ ಮೃತಾಃ । ತೇಽಪಿ ಮುಕ್ತಾ ಭವಂತ್ಯೇವ ನಾತ್ರ ಕಾರ್ಯ ವಿಚಾರಣಾ ॥

(ಶಿ- ಪು - ಕೋಟಿ - ರು - ಸಂ - 19/22)

ಇನ್ನು ನಾನು ಭೀಮಶಂಕರ ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಕಾಮರೂಪ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಲೋಕಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ಆ ಸ್ವರೂಪವು ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಸುಖದ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ಭೀಮನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನಿದ್ದನು. ಅವನು ಸದಾ ಧರ್ಮದ ವಿಧ್ವಂಸಕನಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಮಹಾಬಲಿ ರಾಕ್ಷಸನು ಕುಂಭಕರ್ಣನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಕರ್ಕಟೀಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಂದು ದಿನ ಸಮಸ್ತ ಜನರಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಡುವ ಭಯಾನಕ ಪರಾಕ್ರಮಿ ದುಷ್ಟ ಭೀಮನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯಬಳಿ ಕೇಳಿದನು - ‘ಅಮ್ಮಾ! ನನ್ನ ತಂದೆ ಎಲ್ಲಿರುವರು? ನೀನೊಬ್ಬಳೇ ಏಕೆ ಇರುತ್ತೀಯೇ? ನಾನು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಜವನ್ನು ತಿಳಿಸು.’

ಕರ್ಕಟಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಮಗೂ! ರಾವಣನ ತಮ್ಮ ಕುಂಭಕರ್ಣನೇ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯು. ಅಣ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಆ ಮಹಾಬಲಿ ವೀರನನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದನು. ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಕರ್ಕಟ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಪುಷ್ಕಸೀ ಎಂದಿತ್ತು. ವಿರಾಧನು ನನ್ನ ಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ಹಿಂದೆ ರಾಮನು ಕೊಂದಿದ್ದನು. ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯು ಸತ್ತುಹೋದಾಗ ನಾನು ನನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದೆ. ಒಂದು ದಿನ ನನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣರನ್ನು ತಿಂದು ಹಾಕಲು ಹೋದರು. ಅವರು ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ವಿಗಳೂ, ಮಹಾತ್ಮರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕುಪಿತರಾಗಿ ನನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸತ್ತಹೋದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ನಾನೊಬ್ಬಳೇ ದುಃಖದಿಂದ ಈ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಇರತೊಡಗಿದೆನು. ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಶ್ರಯ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅಸಹಾಯಕಳಾದ ನಾನು ದುಃಖಾತುರಳಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆಗಲೇ ಒಂದು ದಿನ ಮಹಾಬಲ - ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಸಂಪನ್ನ ರಾವಣನ ತಮ್ಮ ರಾಕ್ಷಸ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಅವನು ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ನನ್ನೊಡನೆ ಸಮಾಗಮ ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಲಂಕೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಅನಂತರ ನೀನು ಹುಟ್ಟಿದೆ. ನೀನೂ ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ಮಹಾನ್ ಬಲವಂತನಾಗಿರುವೆ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿರುವೆ. ಈಗ ನಾನು ನಿನ್ನ ಆಸರೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಕರ್ಕಟಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಯಾನಕ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಭೀಮನು ಕುಪಿತನಾಗಿ - ‘ನಾನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು?’ ಅವನು ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿರುವನು, ನನ್ನ ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿ ಇಬ್ಬರೂ ಅವನ ಭಕ್ತನ ಕೈಯಿಂದ ಸತ್ತುಹೋದರು. ವಿರಾಧನನ್ನೂ ಕೂಡ ಅವನೇ ಕೊಂದು ಹಾಕಿದನು. ಹೀಗೆ ನನಗೆ ಬಹಳ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವನು. ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ತಂದೆಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದರೆ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಪೀಡಿಸುವೆನು’ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು.

ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಭೀಮನು ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಲು ಹೊರಟುಬಿಟ್ಟನು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ತಪಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಇಷ್ಟದೇವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದನು. ಆಗ ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಬಂದು ಇಂತೆಂದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಭೀಮನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನಿನಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಿರುವಂತೆ ವರವನ್ನು ಕೇಳು.

ಭೀಮನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ಕಮಲಾಸನನೇ! ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದು, ನನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಬಯಸುವೆಯಾದರೆ, ಇಂದು ನನಗೆ ಅತುಲವಾದ ಬಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರೂ ಕೂಡ ಅವನಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆದು ರಾಕ್ಷಸನು ಮನೆಗೆ ಬಂದು ತಾಯಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ಬೇಗ-ಬೇಗನೇ ತುಂಬಾ ಗರ್ವದಿಂದ - ‘ಅಮ್ಮಾ! ಇನ್ನು ನೀನು ನನ್ನ ಬಲವನ್ನು ನೋಡು. ನಾನು ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಹಾಯಕನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಬಿಡುವೆನು.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಯಾನಕ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಭೀಮನು ಮೊದಲಿಗೆ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಅವರವರ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ತೆಗೆದು ಹೊರ ಹಾಕಿದನು. ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಅವರ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವಹಿಸುವ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಅವನು ಕಾಮರೂಪ ದೇಶದ ರಾಜಾಸುದಕ್ಷಿಣನನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ದುಷ್ಟ ಅಸುರ ಭೀಮನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ಪಡೆದ ವರಬಲದಿಂದ ಶಿವನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾವೀರ ಸುದಕ್ಷಿಣರಾಜನನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿಬಿಟ್ಟನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಸಹಿತ ಅವನ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತ ಧರ್ಮಪ್ರೇಮಿ ಪರಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜನನ್ನೂ ಕೂಡ ಅವನು ಬಂಧಿಸಿ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಕೊಳಗಳನ್ನು ತೊಡಿಸಿ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಟ್ಟನು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಭಗವಂತನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಶಿವನ ಉತ್ತಮ ಪಾರ್ಥಿವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಭಜನೆ-ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ರಾಜನು ಪದೇ-ಪದೇ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪಾರ್ಥಿವ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನದಿಂದ ಶಂಕರನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಅವನು ಪ್ರಣವಯುಕ್ತ ಪಂಚಾಕ್ಷರಮಂತ್ರ (ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ)ವನ್ನು ಜಪಿಸ ತೊಡಗಿದನು. ಈಗ ಅವನಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅವಕಾಶವೇ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅವನ ಸಾಧ್ವಿ ಪತ್ನಿಯು ರಾಜವಲ್ಲಭೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಾರ್ಥಿವ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ದಂಪತಿಗಳು ಅನನ್ಯ ಭಾವದಿಂದ ಭಕ್ತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಾಡುವ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಭಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅವನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲೇ ತತ್ಪರರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತ್ತ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ವರಗರ್ವದಿಂದ ಮೋಹಾಂಧನಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಕರ್ಮಾದಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕೆಡಿಸಿ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಲೋಪಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿ - ‘ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಬಿಡಿರಿ’, ಎಂದು ಹೇಳತೊಡಗಿದನು. ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ದುರಾತ್ಮರಾದ ರಾಕ್ಷಸರ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನು ಇಡೀ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ವೇದ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಲೋಪಗೊಳಿಸಿ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಕಾರಣ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಾನೇ ಅನುಭವಿಸತೊಡಗಿದನು.

ಆಗ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಮಹಾಕೋಶಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು. ಅವರು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ದೇವತೆಗಳೇ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳೇ! ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ವರವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲಿ?

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ನೀನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವೆ. ನಿನ್ನಿಂದ ಯಾವುದೇ ಮರೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಭೋ! ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಕುಂಭಕರ್ಣ ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕರ್ಕಟಿಯ ಬಲಿಷ್ಠ ಪುತ್ರ ರಾಕ್ಷಸ ಭೀಮನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ವರದಿಂದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಈ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡು. ಇನ್ನು ತಡಮಾಡಬೇಡ.

ಶಂಭುವು ಹೇಳಿದನು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಕಾಮರೂಪ ದೇಶದ ಸುದಕ್ಷಿಣರಾಜನು ನನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವನು. ಅವನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ. ಮತ್ತೆ ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವು. ಅವನಲ್ಲಿ - ‘ಕಾಮರೂಪ ದೇಶದ ಅಧಿಪತಿ ಸುದಕ್ಷಿಣ ಮಹಾರಾಜನೇ! ಪ್ರಭು! ನೀನು ನನ್ನ ವಿಶೇಷ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ನನ್ನ ಭಜನೆ ಮಾಡು. ದುಷ್ಟ ಭೀಮರಾಕ್ಷಸನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಬಲನಾಗಿರುವನು. ಅದರಿಂದ ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿರುವನು. ಆದರೆ ಈಗ ನಾನು ಆ ದುಷ್ಟನನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕುವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ.’ ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಆಗ ಆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಶಂಭುವಿನ ಎಲ್ಲ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವನಿಗೆ ಆ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅರುಹಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಆನಂದವಾಯಿತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು.

ಇತ್ತ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೋಕಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಭಕ್ತನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಸಾರಿ, ಗುಪ್ತರೂಪದಿಂದ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ರಾಕ್ಷಸನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ - ‘ರಾಜನು ನಿನ್ನ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೋ ಪುರಶ್ಚರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ’ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.

ಈ ಸಮಾಚಾರ ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಕುಪಿತನಾಗಿ, ಅವನನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಲು ಬಿಚ್ಚುಕತ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲೆತ್ತಿಕೊಂಡು ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಪಾರ್ಥಿವ ಪೂಜೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನ, ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದು ರಾಕ್ಷಸನು-ರಾಜನು ನನಗಾಗಿ ಏನನ್ನೋ ಅಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವನೆಂದು ಅರಿತನು.

ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ನರೇಶನನ್ನು ನಾನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ, ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಆ ಮಹಾಕ್ರೋಧೀ ರಾಕ್ಷಸನು ರಾಜನನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಗದರಿಸುತ್ತಾ - ‘ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಿ?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ರಾಜನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮೇಲೆ ರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ‘ನಾನು ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿರುವೆನು’ ಎಂದು ನುಡಿದನು. ಆಗ ರಾಕ್ಷಸ ಭೀಮನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಕುರಿತು ಅತ್ಯಂತ ತಿರಸ್ಕಾರಯುಕ್ತ ದುರ್ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ರಾಜನನ್ನು ಗದರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗದಮೇಲೆ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಬೀಸಿದನು. ಆ ಕತ್ತಿಯು ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗವನ್ನು, ಸ್ವರ್ಶಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಅದರಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು - ‘ನೋಡು, ನಾನು ಭೀಮೇಶ್ವರನಾಗಿರುವೆನು. ನನ್ನ ಭಕ್ತನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವೆನು. ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸದಾ ಭಕ್ತರನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದೇ ನನ್ನ ವ್ರತವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವ ನನ್ನ ಬಲವನ್ನು ನೋಡು.’

ಹೀಗೆ ನುಡಿದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪಿನಾಕದಿಂದ ಅವನ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿದನು. ಆಗ ರಾಕ್ಷಸನು ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಶಂಭುವು ಆ ದುಷ್ಟನ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಶಂಕರನೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಘೋರಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಅದರಿಂದ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಕ್ಷುಬ್ಧವಾಯಿತು. ಆಗ ನಾರದರು ಬಂದು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು — ಜನರನ್ನು ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುವ ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ನೀನು ಕ್ಷಮಿಸು, ಕ್ಷಮಿಸು, ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ತುಂಡರಿಸಲು ಕೊಡಲಿಯ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆಯೆ? ಬೇಗನೇ ಇವನನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿಬಿಡು.

ನಾರದರ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಹುಂಕಾರಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಆಗ ಸಮಸ್ತ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿಬಿಟ್ಟನು. ಮುನಿಗಳೇ! ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ನೋಡು-ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿದನು. ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುನೀಶ್ವರರಿಗೆ ಶಾಂತಿಯು ಲಭಿಸಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿ ಪಡೆಯಿತು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುನಿಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು - ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಜನರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸು. ಈ ದೇಶವು ನಿಂದಿತವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಜನರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದುಃಖವೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗುವುದು. ನೀನು ಭೀಮಶಂಕರನೆಂದು ವಿಖ್ಯಾತನಾಗುವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವೆ. ನಿನ್ನ ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಸದಾ ಪೂಜನೀಯ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಆಪತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದಾಗುವುದು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಅವರು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಲೋಕಹಿತಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಪರಮ ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಿವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 19-21)

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹಿಮೆಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಪಂಚಕ್ರೋಶಿಯ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಇನ್ನು ನಾನು ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಕಾಶಿಯ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವೆನು; ಕೇಳಿರಿ. ಈ ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುವೂ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪ, ನಿರ್ವಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಕೈವಲ್ಯ (ಅದ್ವೈತ) ಭಾವದಲ್ಲೇ ರಮಿಸುವ ಆ ಅದ್ವಿತೀಯ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಎಂದೋ ಒಂದರಿಂದ ಎರಡಾಗುವ ಇಚ್ಛೆ ಜಾಗ್ರತವಾಯಿತು.* ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಪರಮಾತ್ಮನು ಸಗುಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಶಿವನೆಂದು ಎನಿಸಿದನು. ಆ ಶಿವನೇ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಎರಡು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷನ ಹೆಸರು ಶಿವನೆಂದಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯು ಸ್ವಯಂ ಅದೃಷ್ಟರಾಗಿದ್ದು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಎರಡು ಚೇತನಗಳು (ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಅವರಿಬ್ಬರೂ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ಇದಿರ್ಗಡೆ ಕಂಡು ಬಾರದಿದ್ದಾಗ ಆ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಬಹಳ ಸಂಶಯಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಆಗ ನಿರ್ಗುಣ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು - ‘ನೀವಿಬ್ಬರೂ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ನಿಮ್ಮಿಂದ ಪರಮೋತ್ತಮ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುವುದು’

*‘ಸ ದ್ವಿತೀಯ ಮೈಚ್ಛತ್’ (ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉ - 1/4/3) ಈ ಶ್ರುತಿಯಿಂದಲೂ ಇದೇ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಕೇಳಿದರು — ಪ್ರಭೋ! ಶಿವನೇ! ತಪಸ್ಸಿಗಾದರೋ ಯಾವ ಸ್ಥಳವೂ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಾವಿಬ್ಬರು ಈಗ ಎಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲಿ?

ಆಗ ನಿರ್ಗುಣ ಶಿವನು ತೇಜದ ಸಾರಭೂತ ಐದು ಗಾವುದ ಉದ್ದ-ಅಗಲ ಶುಭ ಹಾಗೂ ಸುಂದರ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅದು ಅವನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅದು ಎಲ್ಲ ಆವಶ್ಯಕ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಆ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳಿಸಿದನು. ಆ ನಗರವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪುರುಷನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಸ್ಥಿತವಾಯಿತು. ಆಗ ಪುರುಷ-ಶ್ರೀಹರಿಯು ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳತನಕ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಪರಿಶ್ರಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನ ಶರೀರದಿಂದ ಅನೇಕ ಶ್ವೇತಧಾರೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಅದರಿಂದ ಇಡೀ ಶೂನ್ಯ ಆಕಾಶವು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಏನೂ ಕಾಣುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅಂದುಕೊಂಡನು - ಇದೆಂತಹ ಅದ್ಭುತ ವಸ್ತುವು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ? ಆಗ ಈ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಿದನು. ಅದರಿಂದ ಆ ಪ್ರಭುವಿನ ಎದುರಿಗೇ ಅವನ ಕಿವಿಯಿಂದ ಒಂದು ಮಣಿಯು ಕೆಳಗೆ ಬಿತ್ತು. ಆ ಮಣಿಯು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಾನವು ಮಣಿಕರ್ಣಿಕಾ ಎಂಬ ಮಹಾತೀರ್ಥವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಜಲರಾಶಿಯಿಂದ ಆ ಪಂಚಕ್ರೋಶಿಯು ಮುಳುಗಿ, ಹರಿದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ತೊಡಗಿದಾಗ ನಿರ್ಗುಣ ಶಿವನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಧರಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ಮತ್ತೆ ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ಪತ್ನೀ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಮಲಗಿದನು. ಆಗ ಅವನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಒಂದು ಕಮಲವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ಕಮಲದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಅವನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಶಂಕರನ ಆದೇಶವೇ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಅವನು ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಅದ್ಭುತ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭುವನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಐವತ್ತುಕೋಟಿ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ‘ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಒಳಗೆ ಕರ್ಮಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು?’ ಎಂದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಯೋಚಿಸಿ, ಮುಕ್ತಿದಾಯಿನೀ ಪಂಚಕ್ರೋಶಿಯನ್ನು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು.

ಈ ಪಂಚಕ್ರೋಶಿ ಕಾಶಿಯು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣದಾಯಿನೀ, ಕರ್ಮಬಂಧನ ನಾಶಮಾಡುವಂತಹ, ಜ್ಞಾನದಾತ್ರೀ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿತ ಗೊಳಿಸುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಪರಮಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮಾತ್ಮನು ‘ಅವಿಮುಕ್ತ’ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಅಂಶಭೂತ ಹರಿಯೇ! ನೀನು ಎಂದೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಕಾಶೀಪುರಿಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಇಳಿಸಿ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಒಂದು ದಿನ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತಲೇ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಳಯವಾದಾಗಲೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಈ ಕಾಶೀಪುರಿಯು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಇದನ್ನು ತ್ರಿಶೂಲದ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಮಾಡಿದಾಗ, ಇದನ್ನು ಪುನಃ ಅವನು ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವನು. ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕರ್ಷಣ ಮಾಡುವುದ ರಿಂದಲೇ ಈ ಪುರಿಯನ್ನು ‘ಕಾಶೀ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಅವಿಮುಕ್ತೇಶ್ವರಲಿಂಗವು ಸದಾ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿ ರುವುದು. ಅದು ಮಹಾಪಾತಕಿಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಇತರ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಧಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರೂಪ್ಯಾದಿ ಮುಕ್ತಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಈ ಕಾಶಿಯಲ್ಲೇ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಾಯುಜ್ಯವೆಂಬ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಮುಕ್ತಿಯು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿಯೂ ಗತಿಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ವಾರಾಣಸೀ ಪುರಿಯೇ ಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಮಹಾಪುಣ್ಯಮಯಿ ಪಂಚಕ್ರೋಶಿಯು ಕೋಟಿ ಹತ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ವಿನಾಶ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಅಮರರೂ ಕೂಡ ಮರಣವನ್ನು ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಇತರರ ಮಾತಾದರೂ ಏನು? ಶಂಕರನ ಪ್ರಿಯ ಈ ನಗರೀ ಕಾಶಿಯು ಸದಾ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದಾಗಿದೆ.

ಕೈಲಾಸ ಪತಿಯು ಒಳಗಿನಿಂದ ಸತ್ತ್ವಗುಣೀ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನಿಂದ ತಮೋಗುಣಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಾಲಾಗ್ನಿ ರುದ್ರನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಸಗುಣರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದ ಶಿವನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಿರ್ಗುಣ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು — ವಿಶ್ವನಾಥನೇ! ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನವನೇ ಆಗಿರುವೆನು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಸಾಂಬಮಹಾದೇವನೇ! ಆತ್ಮಜನಾದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡು. ಜಗತ್ಪತಿಯೇ! ಲೋಕಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ನೀನು ಸದಾ ಇಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಬೇಕು. ಜಗನ್ನಾಥನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿರುವೆನು. ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದುಕೊಂಡು ಜೀವರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಬೇಕು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅನಂತರ ಮನ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಸಿಕೊಂಡ ಅವಿಮುಕ್ತನೂ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಪದೇ-ಪದೇ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಇಂತೆಂದನು.

ಅವಿಮುಕ್ತನು ಹೇಳಿದನು — ಕಾಲರೂಪೀ ರೋಗದ ಸುಂದರ ಔಷಧನಾಗಿರುವ ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ನೀನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ಸೇವನೀಯನೂ ಆಗಿರುವೆ. ದೇವ! ಕಾಶಿಪುರಿಯನ್ನು ನಿನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಅಚಿಂತ್ಯ ಸುಖದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿನ್ನ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಸ್ಥಿರಭಾವದಿಂದ ಕುಳಿತಿರುವೆನು. ನೀನೇ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವವನೂ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಮನೆಗಳ ಪೂರಕನಾಗಿರುವೆ; ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಪರೋಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಉಮೆಯ ಸಹಿತ ಸದಾ ಇಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾ ಇರು. ಸದಾಶಿವನೇ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ದಾಟಿಸಿ ಬಿಡು. ಹರನೇ! ನೀನು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸು ಎಂದು ನಾನು ಪದೇ-ಪದೇ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವೆನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ವಿಶ್ವನಾಥನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ವಿರಾಜಮಾನನಾದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕಾಶಿಗೆ ಬಂದಂದಿನಿಂದ ಅದು ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರಿಯಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 22)

ವಾರಾಣಸಿ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ನಾನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ವಾರಾಣಸೀ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನ ಪರಮ ಸುಂದರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ಮನಸಿಟ್ಟು ಕೇಳಿರಿ. ಒಮ್ಮೆ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಲೋಕ- ಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಅವಿಮುಕ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರ ಹಾಗೂ ಅವಿಮುಕ್ತ ಲಿಂಗದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದಳು.

ಆಗ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಿ! ಈ ವಾರಾಣಸೀಪುರಿಯು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ನನ್ನ ಗುಹ್ಯತಮ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮುಕ್ತಿಯ ಸರ್ವಥಾ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಗಣರು ಸದಾ ನನ್ನ ವ್ರತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಾನಾ ವೇಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಜಿತಾತ್ಮಾ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರಾಗಿ ನಿತ್ಯವೂ ಮಹಾಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವರು. ಆ ಉತ್ತಮ ಮಹಾಯೋಗದ ಹೆಸರು ಪಾಶುಪತಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಶ್ರುತಿಗಳು ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿವೆ. ಅದು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಮಹೇಶ್ವರೀ! ವಾರಾಣಸೀ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ನನಗೆ ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ; ಕೇಳು. ನನ್ನ ಭಕ್ತ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನಿ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ತೀರ್ಥದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ. ವಿಹಿತ ಮತ್ತು ಅವಿಹಿತ ಇವೆರಡೂ ರೀತಿಯ ಕರ್ಮಗಳೂ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ಅವರನ್ನು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರೆಂದೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಎಲ್ಲೇ ಸತ್ತರೂ ಕೂಡಲೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವರು. ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿರುವೆನು. ಸರ್ವೋತ್ತಮಶಕ್ತಿ ಉಮಾದೇವಿಯೇ! ಈ ಪರಮೋತ್ತಮ ಅವಿಮುಕ್ತ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷ ಮಾತನ್ನು ನೀನು ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟು ಕೇಳು. ಎಲ್ಲ ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಆಶ್ರಮದ ಜನರು ಬೇಕಾದರೆ ಬಾಲಕನಾಗಿರಲಿ, ಯುವಕ, ವೃದ್ಧನಾಗಿರಲಿ, ಯಾರೇ ಆಗಿರಲೀ, ಈ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತು ಹೋದರೆ ಮುಕ್ತರೇ ಆಗುವರು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಸ್ತ್ರೀಯು ಪವಿತ್ರವಾಗಿರಲೀ, ಅಪವಿತ್ರವಾಗಿರಲೀ, ಕುಮಾರಿಯಾಗಿರಲೀ, ವಿವಾಹಿತೆಯಾಗಿರಲೀ, ವಿಧವೆಯಾಗಿರಲೀ, ವಂಧ್ಯೆಯಾಗಿರಲಿ, ರಜಸ್ವಲೆಯಿರಲಿ, ಪ್ರಸೂತೆಯಿರಲಿ, ಸಂಸ್ಕಾರ ಹೀನೆಯಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಇರಲಿ; ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುವಳು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಸ್ವೇದಜ, ಅಂಡಜ, ಉದ್ಭಿಜ್ಜ ಅಥವಾ ಜರಾಯುಜ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸತ್ತಾಗ ಮೋಕ್ಷಪಡೆಯುವಂತೆ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವೀ! ಇಲ್ಲಿ ಸಾಯುವವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ್ದಾಗಲೀ, ಭಕ್ತಿಯದ್ದಾಗಲೀ, ಕರ್ಮದ, ದಾನದ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ, ಧರ್ಮದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆಂದರೆ, ನಾಮಕೀರ್ತನ, ಪೂಜನ, ಉತ್ತಮ ಜಾತಿಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಈ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಸಾಯಲಿ, ಅವನಿಗಾಗಿ ಮೋಕ್ಷದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಸುನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಿಯೇ! ನನ್ನ ಈ ದಿವ್ಯ ಪುರವು ಗುಹ್ಯಾತಿಗುಹ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳೂ ಇದರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲಾರರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮಹಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅವಿಮುಕ್ತ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ನೈಮಿಷಾದಿ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳಿಂದ ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸತ್ತಮೇಲೆ ವೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮದ ಸಾರ ಸತ್ಯ ವಾಗಿದೆ, ಮೋಕ್ಷದ ಸಾರ ಸಮತೆಯಾಗಿದೆ, ಸಮಸ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಗಳ ಸಾರ ಈ ‘ಅವಿಮುಕ್ತ’ ತೀರ್ಥ (ಕಾಶಿ)ಯಾಗಿದೆ; ಹೀಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮಾನ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ. ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಭೋಜನ, ಶಯನ, ಕ್ರೀಡೆ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ, ಈ ಅವಿಮುಕ್ತ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವು ದೊರೆಯುವುದು. ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳವನೂ, ಧರ್ಮದ ರುಚಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನೂ ಕೂಡ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದರೆ ಪುನಃ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಮಮತಾರಹಿತ, ಧೀರ, ಸತ್ವಗುಣೀ, ದಂಭಹೀನ ಕರ್ಮಕುಶಲ, ಕರ್ತೃತ್ವದ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ರಹಿತನಾದ ಕಾರಣ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡದಿರುವವರ ಮಾತಾದರೂ ಏನಿದೆ? ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತರಾಗಿರುವರು.

ಈ ಕಾಶೀಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಭಕ್ತರ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಶಿವಲಿಂಗಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಪಾರ್ವತೀ! ಅವೆಲ್ಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದಾಯಕವಾಗಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಐದು-ಐದು ಗಾವುದ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ‘ಅವಿಮುಕ್ತ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಜೀವಿಗೆ ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ದೊರಕಿದರೆ ಅವನಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಷ್ಪಾಪ ಮನುಷ್ಯನು ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತರೆ ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು ಮತ್ತು ಪಾಪೀ ಮನುಷ್ಯನು ಸತ್ತರೆ ಕಾಯವ್ಯೂಹಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮೊದಲಿಗೆ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಸುಂದರೀ! ಈ ಅವಿಮುಕ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಭೈರವೀ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪಾಪದ ಫಲವನ್ನು ಭೋಗಿಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಶತಕೋಟಿ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಕ್ಷಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜೀವನಿಗೆ ತಾನು ಮಾಡಿದ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಭೋಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಅಶುಭ ಕರ್ಮವು ನರಕವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಕೇವಲ ಶುಭಕರ್ಮವು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವುದು. ಶುಭ ಮತ್ತು ಅಶುಭ ಎರಡೂ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ಯೋನಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಶುಭ ಕರ್ಮವು ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಶುಭಕರ್ಮವು ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದಾಗ ಉತ್ತಮ ಜನ್ಮವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಶುಭ ಕರ್ಮವು ಕಮ್ಮಿ ಹಾಗೂ ಅಶುಭ ಕರ್ಮವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅಧಮ ಜನ್ಮದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯೇ! ಶುಭ ಮತ್ತು ಅಶುಭ ಎರಡೂ ಕರ್ಮಗಳ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಜೀವಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರಾದರೂ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಆದರದಿಂದ ಕಾಶಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಕಾಶಿಗೆ ತಲುಪಿ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಶಿಗೆ ಹೋಗಿ ಗಂಗಾಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನ ಕ್ರಿಯಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮವು ಭೋಗಿಸದೆ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾದುದು. ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯಾದವನ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮವು ಕ್ಷಯವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಿಯೇ! ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗಾದರೂ ಕಾಶಿವಾಸವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದವನಿಗೆ ಸ್ವಯಂ ಕಾಶೀವಾಸದ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತು ಮೋಕ್ಷಲಾಭವು ದೊರೆಯುವುದು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಹೀಗೆ ಕಾಶಿಯ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಇದು ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಂತಹುದು. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಾನು ತ್ಯ್ರಂಬಕವೆಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮನುಷ್ಯನು ತತ್ಕ್ಷಣ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 23)

ತ್ಯ್ರಂಬಕ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ಗೌತಮರು ಮಾಡಿದ ಪರೋಪಕಾರದ ಕಥೆ, ಋಷಿಗಳು ಕಪಟದಿಂದ ಗೌತಮರನ್ನು ಗೋಹತ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವುದು ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧಿಯ ಉಪಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ನಾನು ಸದ್ಗುರು ವೇದವ್ಯಾಸರಿಂದ ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ ಒಂದು ಪಾಪನಾಶಕ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆನು; ಕೇಳಿರಿ. ಹಿಂದೆ ಗೌತಮನೆಂಬ ವಿಖ್ಯಾತರಾದ ಓರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಋಷಿಗಳಿದ್ದರು. ಅವರ ಪರಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪತ್ನಿಯ ಹೆಸರು ಅಹಲ್ಯೆಯೆಂದಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣದ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಒಮ್ಮೆ ಅಲ್ಲಿ ನೂರುವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಭಾರಿ ದೊಡ್ಡ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾಯಿತು. ಎಲ್ಲ ಜನರು ಮಹಾದುಃಖದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರು. ಈ ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹಸುರಾದ ಒಂದು ಎಲೆಯೂ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಜೀವಿಗಳ ಆಧಾರ ಭೂತವಾದ ನೀರು ಎಲ್ಲಿಂದ ಕಾಣಬೇಕು. ಆಗ ಮುನಿಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು, ಪಶು, ಪಕ್ಷಿ, ಮೃಗಗಳು ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಆಗ ಗೌತಮ ಋಷಿಗಳು ಆರು ತಿಂಗಳು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ವರುಣನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡರು. ವರುಣನು ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ವರ ಕೇಳಲು ಹೇಳಿದಾಗ, ಋಷಿಯು ಮಳೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ವರುಣನು ಹೇಳಿದನು - ದೇವತೆಗಳ ವಿಧಾನದ ವಿರುದ್ಧ ವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡದೆ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಅಕ್ಷಯವಾಗಿ ಇರುವ ಜಲವನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ನೀವು ಒಂದು ಹೊಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರಿ.

ವರುಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಗೌತಮರು ಒಂದು ಹಸ್ತ ಆಳವಾದ ಹೊಂಡವನ್ನು ಅಗೆದರು. ವರುಣನು ಅದನ್ನು ದಿವ್ಯ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಪರೋಪಕಾರದಿಂದ ಸುಶೋಭಿತರಾದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೌತಮರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ಮಹಾಮುನಿಗಳೇ! ಎಂದಿಗೂ ಬತ್ತದೆ ಇರುವ ಈ ಜಲವು ನಿನಗೆ ತೀರ್ಥರೂಪವಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತವಾಗುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ದಾನ, ಹೋಮ, ತಪಸ್ಸು, ದೇವಪೂಜನ, ಪಿತೃಗಳ ಶ್ರಾದ್ಧ-ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಕ್ಷಯವಾಗುವುದು.

ಹೀಗೆ ನುಡಿದು ಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾಗಿ ವರುಣದೇವನು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಆ ಜಲದಿಂದ ಇತರರಿಗೂ ಉಪಕಾರವಾಗಿ ಮಹರ್ಷಿ ಗೌತಮರಿಗೂ ಬಹಳ ಸುಖ ದೊರೆಯಿತು. ಮಹಾತ್ಮರ ಆಶ್ರಯವು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನೇ ಮಾಡಿಸುವುದು. ಮಹಾಪುರುಷರೇ ಮಹಾತ್ಮರ ಆ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ, ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವರು; ಇತರ ಅಧಮರು ತಿಳಿಯಲಾರರು. ಮನುಷ್ಯನು ಎಂತಹವರನ್ನು ಸೇವಿಸುವನೋ ಅಂತಹ ಫಲವನ್ನೇ ಪಡೆಯುವನು. ಮಹಾಪುರುಷರ ಸೇವೆಯಿಂದ ಮಹತ್ತು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷುದ್ರರ ಸೇವೆಯಿಂದ ಕ್ಷುದ್ರತೆ. ಬೇರೆಯವರ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸದಿರುವುದೇ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷರ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿದೆ. ತಮಗೆ ದುಃಖ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇತರರ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಯಾಳುತ್ವ, ಅಭಿಮಾನಶೂನ್ಯತೆ, ಉಪಕಾರ ಮತ್ತು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ - ಇವು ನಾಲ್ಕು ಪುಣ್ಯದ ಕಂಬವಾಗಿವೆ. ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಪೃಥಿವಿಯು ನಿಂತಿದೆ.*

* ಉತ್ತಮಾನಾಂ ಸ್ವಭಾವೋಽಯಂ ಪರದುಃಖಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ ॥ ಸ್ವಯಂ ದುಃಖಂ ಚ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮನ್ಯತೇಽನ್ಯಸ್ಯ ವಾರ್ಯತೇ ।

ದಯಾಲುರಮದಸ್ಪರ್ಶ ಉಪಕಾರೀ ಜೀತೇಂದ್ರಿಯಃ ॥ ಏತೈಶ್ಚ ಪುಣ್ಯಸ್ತಂಭೈಸ್ತು ಚತುರ್ಭಿರ್ಧಾರ್ಯತೇ ಮಹೀ ।

(ಶಿ-ಪು-ಕೋಟಿ-ಸಂ-24/24-26)

ಅನಂತರ ಗೌತಮರು ಅಲ್ಲಿ ಆ ಪರಮ ದುರ್ಲಭ ನೀರನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸತೊಡಗಿದರು. ಆ ಮುನೀಶ್ವರರು ಅಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಹೋಮದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಭತ್ತ, ಜವೆಗೋಧಿ, ಕಾಡುಬತ್ತ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದ್ದರು. ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಧಾನ್ಯ, ತರ-ತರದ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಾಚಾರ ಕೇಳಿ ಇತರ ಸಾವಿರಾರು ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳು, ಪಶು, ಪಕ್ಷಿ, ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಇರತೊಡಗಿದರು. ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯು ಅಲ್ಲಿ ದುಃಖದಾಯಕವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶುಭಕರ್ಮಪರಾಯಣ ಋಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರು, ಭಾರ್ಯೆ, ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದರು. ಅವರೂ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಭತ್ತವನ್ನು ಬಿತ್ತಿದರು. ಗೌತಮರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆನಂದವೇ ಪಸರಿಸಿತ್ತು.

ಒಮ್ಮೆ ಅಲ್ಲಿ ಗೌತಮರ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯರು ನೀರಿನ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದಾಗಿ ಅಹಲ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಬೇಸರಗೊಂಡರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತಿಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕಟ್ಟಿದರು. ಅವರು ಗೌತಮರಿಗೆ ಅನಿಷ್ಟವನ್ನು ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಗಣಪತಿಯ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಭಕ್ತಪರಾಧೀನ ಗಣಪತಿಯು ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಿದನು-ಆಗ ಋಷಿಗಳು- ಭಗವಂತನೇ! ನೀನು ನಮಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವೆಯಾದರೆ - ‘ಸಮಸ್ತ ಋಷಿಗಳು ಗೌತಮರನ್ನು ಗದರಿಸಿ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹಾಕುವಂತೆ ಯಾವುದಾದರು ಉಪಾಯಮಾಡು’ ಇದೊಂದು ವರವನ್ನು ಕರುಣಿಸು ಎಂದು ಬೇಡಿದರು.

ಗಣಪತಿಯು ಹೇಳಿದನು — ಋಷಿಗಳೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರಿ. ಈಗ ನೀವು ಉಚಿತವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಅಪರಾಧವಿಲ್ಲದೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಾಗುವುದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಹಾನಿಯೇ ಆಗುವುದು. ಮೊದಲು ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ, ಅದು ತನಗಾಗಿ ಹಿತಕಾರಕವಾಗಲಾರದು. ಉಪಕಾರಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ಅದರಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ನಾಶವಾಗುವುದು.** ಇಂತಹ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ಉತ್ತಮ ಫಲದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಃ ಶುಭ ಫಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅಹಿತಕಾರಕ ಫಲವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದಂತೆ - ‘ಅಸಾಧು ಎಂದೂ ಸಾಧುತನವನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಾಧು ಎಂದೂ ಅಸಾಧುತನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸರಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಉಪವಾಸದ ಕಾರಣ ನೀವು ದುಃಖ ಭೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮಹರ್ಷಿ ಗೌತಮರು ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸುಖಿಯಾಗಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಈಗ ನೀವೆಲ್ಲ ಅವರಿಗೆ ದುಃಖ ಕೊಡುತ್ತಿರುವಿರಲ್ಲ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಎಂದಿಗೂ ಉಚಿತವಲ್ಲ. ಇದರ ಕುರಿತು ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿರಿ. ಪತ್ನಿಯರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ನೀವು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳದಿದ್ದರೂ ನಿಮ್ಮ ವರ್ತನೆ ಗೌತಮರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಿತಕಾರಕವೇ ಆದೀತು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೌತಮರು ನಿಮಗೆ ಪುನಃ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸುಖವನ್ನೇ ಕೊಡುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಪಟವು ಎಂದಿಗೂ ಉಚಿತವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

** ಅಪರಾಧಂ ವಿನಾ ತಸ್ಮೈ ಕ್ರುಧ್ಯತಾಂ ಹಾನಿರೇವ ಚ ॥ ಉಪಸ್ಕೃತಂ ಪುರಾ ಯೈಸ್ತು ತೇಭ್ಯೋ ದುಃಖಂ ಹಿತಂ ನಹಿ ।

ಯದಾ ಚ ದೀಯತೇ ದುಃಖಂ ತದಾ ನಾಶೋ ಭವೇದಿಹ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೋ - ರು - ಸಂ - 25/14-15)

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಣಪತಿಯು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಅವರಿಗೆ ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಧೀನನಾದ ಕಾರಣ ಆ ಶಿವಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು - ‘ನೀವು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ ವಸ್ತುವನ್ನು ನಾನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಕೊಡುವೆನು. ಮುಂದೆ ಏನಾಗಬೇಕೋ ಅದು ಆಗಿಯೇ ತೀರುವುದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನು ಅಂತರ್ಧಾನ ನಾದನು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಅನಂತರ ಆ ದುಷ್ಟ ಋಷಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಹಾಗೂ ದೊರಕಿದ ವರದಿಂದಾಗಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಗೌತಮರ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಭತ್ತ, ಜವೆ, ಗೋಧಿ ಬಿತ್ತಿದಲ್ಲಿಗೆ ಗಣಪತಿಯು ಒಂದು ದುರ್ಬಲ ಹಸುವಾಗಿ ಹೋದನು. ಕೊಟ್ಟ ವರದಂತೆ ಆ ಗೋವು ನಡುಗುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ ಭತ್ತ, ಗೋಧಿಯನ್ನು ಮೇಯತೊಡಗಿತು. ಆಗಲೇ ದೈವವಶದಿಂದ ಗೌತಮರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರು ದಯಾಳುಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವರು ಆ ಗೋವನ್ನು ಓಡಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆ ಹುಲ್ಲಿನ ಸ್ವರ್ಶವಾಗುತ್ತಲೇ ಆ ಹಸುವು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿತು. ಹಾಗೂ ಋಷಿಯು ನೋಡು-ನೋಡುತ್ತಾ ಆಗಲೇ ಸತ್ತೇ ಹೋಯಿತು.

ಗೌತಮರ ದ್ವೇಷೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಅವರ ದುಷ್ಟ ಪತ್ನಿಯರು ಅಲ್ಲೇ ಅಡಗಿದ್ದು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಗೋವು ಬೀಳುತ್ತಲೇ ಎಲ್ಲರೂ - ಗೌತಮರು ಇದೇನು ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರು ಎಂದು ಬೊಬ್ಬಿಟ್ಟರು. ಗೌತಮರೂ ಕೂಡ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗಿ ಅಹಲ್ಯೆಯನ್ನು ಕರೆದು ವ್ಯಥೆಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೇಳಿದರು - ದೇವಿ! ಇದೇನಾಯಿತು! ಹೇಗಾಯಿತು! ಪರಮೇಶ್ವರನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕುಪಿತನಾದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ನನಗೆ ಗೋ ಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪತಟ್ಟಿತಲ್ಲ.

ಆಗಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯರು ಗೌತಮರನ್ನು ಗದರಿಸುತ್ತಾ ದುರ್ವಚನಗಳಿಂದ ಅಹಲ್ಯೆಯನ್ನು ಪೀಡಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ಅವರ ದುರ್ಬುದ್ಧಿ ಶಿಷ್ಯರು ಹಾಗೂ ಪುತ್ರರೂ ಕೂಡ ಗೌತಮರನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ಗದರಿಸುತ್ತಾ ಧಿಕ್ಕರಿಸ ತೊಡಗಿದರು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು — ಈಗ ನೀನು ನಿನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ತೋರಬಾರದು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಹೋಗು. ಗೋಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನ ಮುಖ ನೋಡಿದಾಕ್ಷಣವೇ ಸಚೈಲಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ನೀನು ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರುವತನಕ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳು ನಾವು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಹವ್ಯ-ಕವ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾರರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪಿಯಾದ ಗೋಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನೇ! ನೀನು ಪರಿವಾರಸಹಿತ ಇಲ್ಲಿಂದ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಿಗಾದರೂ ಹೊರಟುಹೋಗು. ತಡಮಾಡಬೇಡ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಗೌತಮರಿಗೆ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಬೈಯುತ್ತಾ ಗೌತಮರನ್ನು ಮತ್ತು ಅಹಲ್ಯೆಯನ್ನು ಸತಾಯಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆ ದುಷ್ಟರು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಗದರಿಸಿದಾಗ ಗೌತಮರು ಹೇಳಿದರು - ಮುನಿಗಳೇ! ನಾನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಬೇರೆಲ್ಲಾದರೂ ಹೋಗಿ ಇರುವೆನು. ಹೀಗೆಂದು ಗೌತಮರು ಆ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಅವರೆಲ್ಲರ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಒಂದು ಗಾವುದ ದೂರ ಹೋಗಿ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಇರತೊಡಗಿದರು. ಅಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು - ನಿನಗೆ ಗೋಹತ್ಯೆ ತಗಲಿರುವ ತನಕ ನೀನು ಯಾವುದೇ ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ಯಾವುದೇ ವೈದಿಕ ದೇವಯಜ್ಞ, ಪಿತೃಯಜ್ಞಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನೂ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಮುನಿವರ್ಯ ಗೌತಮರು ಅವರ ಮಾತಿನಿಂದ ಹೇಗಾದರೂ ಒಂದು ಪಕ್ಷವನ್ನು ಕಳೆದು, ದುಃಖಿತರಾಗಿ ಪದೇ-ಪದೇ ಆ ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸತೊಡಗಿದರು. ಅವರು ದೀನಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು - ಗೌತಮನೇ! ನೀನು ನಿನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ ಮೂರು ಬಾರಿ ಇಡೀ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡು. ಮರಳಿದ ಬಳಿಕ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ವ್ರತಸ್ಥನಾಗು. ಮತ್ತೆ ಈ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಗೆ ಒಂದು ನೂರು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿನ್ನ ಶುದ್ಧಿಯಾದೀತು. ಅಥವಾ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಂದು, ಆ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಒಂದು ಕೋಟಿ ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮಹಾದೇವನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡು. ಮತ್ತೆ ಗಂಗಾಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಈ ಪರ್ವತದ ಹನ್ನೊಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡು. ಅನಂತರ ನೂರು ಗಡಿಗೆ ಜಲದಿಂದ ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿನ್ನ ಉದ್ಧಾರವಾಗುವುದು. ಆ ಋಷಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಗೌತಮರು ‘ಸರಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಅವರೆಂದರು - ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ನಿಮ್ಮ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಿವ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವೆನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೌತಮರು ಆ ಪರ್ವತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಮತ್ತೆ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಸಾಧ್ವೀ ಅಹಲ್ಯೆಯೂ ಜೊತೆಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು. ಆಗ ಶಿಷ್ಯ-ಪ್ರಶಿಷ್ಯರು ಅವರಿಬ್ಬರ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 24-25)

ಪತ್ನೀಸಹಿತ ಗೌತಮರ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅವರಿಗೆ ದರ್ಶನ ಕೊಡುವುದು, ಗಂಗೆಯು ಗೌತಮಿ (ಅಥವಾ ಗೋದಾವರಿ) ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಶಿವನು
ತ್ಯ್ರಂಬಕ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗುವುದು, ಇವರಿಬ್ಬರ ಮಹಿಮೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಪತ್ನೀಸಹಿತ ಗೌತಮರು ಈ ಪ್ರಕಾರ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಶಿವೆಯೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಮಥಗಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಕೃಪಾನಿಧಾನ ಶಂಕರನು - ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನೀನು ಯಾವುದಾದರೂ ವರವನ್ನು ಬೇಡು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಮಹಾತ್ಮಾ ಶಂಭುವಿನ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದಿತರಾದ ಗೌತಮರು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಮಾಡಿ ಪ್ರಣಾಮಗೈದು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತು, - ದೇವಾ! ನನ್ನನ್ನು ನಿಷ್ಪಾಪನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು ಎಂದು ಬೇಡಿದರು.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರುವೆ, ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿರುವೆ, ಸದಾ ನಿಷ್ಪಾಪನಾಗಿರುವೆ. ಈ ದುಷ್ಟರು ನಿನ್ನನ್ನು ವಂಚಿಸಿದರು. ಜಗತ್ತಿನ ಜನರು ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಪಾಪರಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಸದಾ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವ ನೀನು ಪಾಪಿ ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲೆ? ಮುನಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನಾಚಾರಮಾಡಿದ ದುರಾತ್ಮರೇ ಪಾಪಿಗಳೂ, ದುರಾಚಾರಿಗಳೂ, ಕೊಲೆಗಡುಕರೂ ಆಗಿರುವರು. ಅವರ ದರ್ಶನದಿಂದ ಇತರ ಜನರು ಪಾಪಿಷ್ಠರಾಗುವರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೃತಘ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಉದ್ಧಾರವು ಎಂದಿಗೂ ಆಗಲಾರದು.

ಮಹಾದೇವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹರ್ಷಿ ಗೌತಮರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು. ಅವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪುನಃ ಇಂತೆಂದರು.

ಗೌತಮರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಆ ಋಷಿಗಳಾದರೋ ನನಗೆ ದೊಡ್ಡ ಉಪಕಾರವನ್ನೇ ಮಾಡಿರುವರು. ಅವರು ಹೀಗೆ ವರ್ತಿಸದಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ಹೇಗಾಗುತ್ತಿತ್ತು? ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಧನ್ಯರು. ನನಗಾಗಿ ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಕಾರ್ಯವನ್ನೇ ಮಾಡಿರುವರು. ಅವರ ಈ ದುರಾಚಾರದಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಮಹಾ ಸ್ವಾರ್ಥವು ಸಿದ್ಧಿಸಿತು.

ಗೌತಮರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಅವನು ಗೌತಮರ ಕಡೆಗೆ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬೀರಿ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ವಿಪ್ರವರ್ಯನೇ! ನೀನು ಧನ್ಯನಾಗಿರುವೆ, ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತರನಾಗಿರುವೆ. ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆ.

ಗೌತಮರು ಹೇಳಿದರು — ಸ್ವಾಮಿ! ನೀನು ಹೇಳುವುದು ನಿಜವೆ. ಆದರೂ ಐದು ಜನರು ಹೇಳಿದುದು, ಮಾಡಿದುದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆದದ್ದಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ದೇವೇಶನೇ! ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಕರುಣಿಸು ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮಹೋಪಕಾರ ಮಾಡು. ನಿನಗೆ ನನ್ನ ನಮೋ ನಮಃ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಗೌತಮರು ದೇವೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಲೋಕಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಶಂಕರನು ಪೃಥಿವಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದ ಸಾರಭೂತ ಜಲವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಅದನ್ನು ಅವನು ಮೊದಲೇ ತೆಗೆದಿರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಮತ್ತು ವಿವಾಹಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಶೇಷ ಉಳಿದಿತ್ತು, ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಭುವು ಗೌತಮರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟನು. ಆಗ ಗಂಗೆಯ ಜಲವು ಪರಮ ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಳು. ಆಗ ಮುನಿವರ್ಯ ಗೌತಮರು ಆಕೆಗೆ ವಂದಿಸಿದರು.

ಗೌತಮರು ಹೇಳಿದರು — ಗಂಗೆ! ನೀನು ಧನ್ಯಳಾಗಿರುವೆ, ಕೃತಕೃತ್ಯಳಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭುವನಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿರುವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಗೌತಮನಾದ ನನ್ನನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪವಿತ್ರನನ್ನಾಗಿಸು.

ಅನಂತರ ಶಿವನು ಗಂಗೆಗೆ ಹೇಳಿದನು - ದೇವಿ! ನೀನು ಮುನಿಯನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಕೂಡಲೇ ಮರಳಿಹೋಗದೆ ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯ ಕಲಿಯುಗದವರೆಗೆ ಇಲ್ಲೇ ಇರು.

ಗಂಗೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನನ್ನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವು ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಅಂಬಿಕೆ ಹಾಗೂ ಗಣನಾಥರೊಂದಿಗೆ ನೀನೂ ಇಲ್ಲೇ ಇರುವಿಯಾದರೆ ನಾನೂ ಈ ಧರಣಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವೆನು.

ಗಂಗೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಗಂಗೇ! ನೀನು ಧನ್ಯಳು. ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ನಾನು ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಇಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವೆನು. ನೀನೂ ಸ್ಥಿತಳಾಗು.

ಸ್ವಾಮಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಗಂಗೆಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿದಳು. ಆಗಲೇ ದೇವತೆಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಋಷಿಗಳು, ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ತೀರ್ಥಗಳು, ನಾನಾ ವಿಧದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದವು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಆದರದಿಂದ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಗೌತಮರ, ಗಂಗೆಯ, ಗಿರಿಶಾಯಿ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರು. ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ನತಮಸ್ತಕರಾಗಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಆಗ ಪ್ರಸನ್ನರಾದ ಗಂಗೆ ಮತ್ತು ಗಿರೀಶನು ಹೇಳಿದನು - ಶ್ರೇಷ್ಠದೇವತೆಗಳಿರಾ! ವರವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನಿಮಗೆ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾವು ವರವನ್ನು ಕೊಡುವೆವು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಂಗೆಯೇ! ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯರ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನೀವುಗಳು ದಯಮಾಡಿ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿರಿ.

ಗಂಗೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಹಾಗಿರುವಾಗ ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ನೀವುಗಳೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲೇ ಏಕೆ ಬಂದಿರಬಾರದು? ನಾನಾದರೋ ಗೌತಮರ ಪಾಪವನ್ನು ತೊಳೆದು ಬಂದ ಹಾಗೆಯೇ ಮರಳಿ ಹೋಗುವೆನು. ನಿಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲಾದೀತು? ನೀವೆಲ್ಲ ನನ್ನ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದಾದರೆ ನಾನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಂಗೆಯೇ! ಎಲ್ಲರ ಪರಮ ಸುಹೃದ್ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಸಿಂಹರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದಾಗಲೆಲ್ಲ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವೆವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜನರ ಪಾಪಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಅದರಿಂದ ಮಲಿನವಾದಾಗ ಆ ಪಾಪರಾಶಿಯನ್ನು ತೊಳೆಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಆದರದಿಂದ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುವೆವು. ಇದು ಸರ್ವಥಾ ಸತ್ಯವಾದುದು. ಶ್ರೇಷ್ಠನದಿಯೇ! ಮಹಾದೇವಿಯೇ! ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಸಮಸ್ತ ಜನರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಲ್ಲಿ ನಿವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಗುರುವು ಸಿಂಹರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವತನಕ ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವೆವು. ಆಗ ನಿನ್ನ ಜಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕಾಲಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ನಾವು ಶುದ್ಧರಾಗುವೆವು. ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ನಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮರಳುವೆವು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಈ ಪ್ರಕಾರ ಆ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಹರ್ಷಿ ಗೌತಮರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಮತ್ತು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಗಂಗೆಯು ಅಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತರಾದರು. ಅಲ್ಲಿಯ ಗಂಗೆಯು ಗೌತಮಿ (ಗೋದಾವರಿ) ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತಳಾದಳು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಲಿಂಗ ತ್ಯ್ರಂಬಕನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಮಹಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವಂತಹುದು. ಅಂದಿನಿಂದ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಸಿಂಹರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದಾಗ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳು, ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಪುಷ್ಕರವೇ ಆದಿ ಸರೋವರಗಳು, ಗಂಗಾದಿ ನದಿಗಳು, ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಗೌತಮಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ, ವಾಸಿಸುವರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಗೌತಮಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಇರುವತನಕ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಯಾವುದೇ ಫಲವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಾಗಲೇ ಇವರ ಸೇವನೆಯ ಫಲವು ದೊರೆಯುವುದು. ಈ ತ್ಯ್ರಂಬಕವೆಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಗೌತಮಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ -ದೊಡ್ಡ ಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹುದು. ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಈ ತ್ಯ್ರಂಬಕಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ, ಪೂಜೆ, ಸ್ತುತಿ, ವಂದನೆ ಮಾಡುವವನು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು. ಗೌತಮರಿಂದ ಪೂಜಿತ ತ್ಯ್ರಂಬಕವೆಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೀವು ಕೇಳಿದಂತೆ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು. ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವಿರಿ, ಹೇಳಿರಿ. ನಾನು ಅದನ್ನೂ ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 26)

ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾಕಟ್ಯದ ಕಥೆ ಹಾಗೂ ಮಹಿಮೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಈಗ ನಾನು ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಪಾಪಹಾರೀ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವೆನು; ಕೇಳಿರಿ. ರಾಕ್ಷಸರಾಜ ರಾವಣನು ಬಹಳ ಅಭಿಮಾನಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿದ್ದನು. ಪರಮೋತ್ತಮ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಕೆಲವು ಕಾಲ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದರೂ ಶಿವನು ಒಲಿಯದಿದ್ದಾಗ, ಅವನು ಶಿವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಪುಲಸ್ತ್ಯಕುಲನಂದನ ರಾವಣನು ಸಿದ್ಧಿಯಸ್ಥಾನವಾದ ಹಿಮಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹೊಂಡವನ್ನು ಅಗೆದು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ಪಂಚಾಗ್ನಿಗಳ ನಡುವೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ವರ್ಷಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಚಳಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಮೂರು ವಿಧದಿಂದ ಅವನ ತಪಸ್ಸು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ರಾವಣನು ಬಹಳ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ದುರಾತ್ಮರಿಗೆ ದೂರನಾದ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವನಿಗೆ ಒಲಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಮಹಾಮನಸ್ವೀ ದೈತ್ಯರಾಜ ರಾವಣನು ತನ್ನ ಮಸ್ತಕವನ್ನು ಕಡಿದು ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅವನು ತನ್ನ ಒಂದೊಂದು ಶಿರವನ್ನು ಕಡಿದು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಒಂಭತ್ತು ತಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದನು. ಒಂದೇ ಶಿರವು ಉಳಿದಾಗ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅವನ ಎಲ್ಲ ತಲೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ನಿರೋಗಿಯಾಗಿಸಿ, ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅನುಪಮ ಉತ್ತಮ ಬಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದ ಪಡೆದು ರಾಕ್ಷಸ ರಾವಣನು ನತಮಸ್ತಕನಾಗಿ, ಕೈಮುಗಿದು ಹೇಳಿದನು - ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಲಂಕೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವೆನು. ನೀನು ನನ್ನ ಈ ಮನೋರಥವನ್ನು ಸಫಲಗೊಳಿಸು. ನಾನು ನಿನಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವೆನು.

ರಾವಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಬೇಸರಗೊಂಡು ಹೇಳಿದನು - ರಾಕ್ಷಸರಾಜನೇ! ನನ್ನ ಸಾರಗರ್ಭಿತವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನೀನು ನನ್ನ ಈ ಉತ್ತಮ ಲಿಂಗವನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕೊಂಡುಹೋಗು. ಆದರೆ ನೀನು ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿಟ್ಟರೆ, ಇದು ಅಲ್ಲೇ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಇನ್ನು ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದಂತೆ ಮಾಡು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ರಾಕ್ಷಸರಾಜ ರಾವಣನು ‘ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಶಿವ ಲಿಂಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು. ಆದರೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಲಘುಶಂಕೆಯ ಇಚ್ಛೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಪುಲಸ್ತ್ಯನಂದನ ರಾವಣನು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಮೂತ್ರದ ವೇಗವನ್ನು ತಡೆಯದಾದನು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲೇ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದನಗಾಹಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡು ಆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ತಾನು ಲಘುಶಂಕೆಗಾಗಿ ಕುಳಿತನು. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಕಳೆಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆ ದನಗಾಹಿಯು ಆ ಶಿವಲಿಂಗದ ಭಾರವನ್ನು ತಡೆದು ಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಅದನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟನು. ಮತ್ತೆ ಆ ವಜ್ರಮಯ ಶಿವಲಿಂಗವು ಅಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. ಅದು ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಪಾಪರಾಶಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುವಂತಹುದಾಗಿದೆ. ಮುನಿಗಳೇ! ಆ ಶಿವಲಿಂಗವೇ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಅದು ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಈ ದಿವ್ಯ, ಉತ್ತಮ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ, ಪೂಜನದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪವನ್ನು ಕಳೆದು, ಮೋಕ್ಷವು ದೊರೆಯುವುದು. ಆ ಶಿವಲಿಂಗವು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಯಿತು. ಆಗ ರಾವಣನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಂದ ಉತ್ತಮ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ಮಹಾಸುರನು ಹರ್ಷದಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ಮಂದೋದರಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರಾದ ಮುನಿಗಳು ಈ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡಿಕೊಂಡು ಆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರೆಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಿತ್ತು. ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ದರ್ಶಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳು ಆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯನಾಥ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಅದನ್ನು ವಂದಿಸಿ, ಸ್ತುತಿಸಿ ಅವರು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದರು.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಆ ಶಿವಲಿಂಗವು ಅಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ರಾವಣನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು? ಇದನ್ನು ತಾವು ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಂದ ಉತ್ತಮವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಮಹಾಸುರ ರಾವಣನು ಮನೆಗೆ ಹೊರಟು ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಇತ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಈ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ - ಈ ದೇವದ್ರೋಹಿ ಮಹಾದುಷ್ಟ ರಾವಣನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ವರದಾನದಿಂದ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಏನು ಮಾಡುವನೋ ತಿಳಿಯದು ಎಂದು ಗಾಬರಿಯಾದರು. ಅವರು ನಾರದರನ್ನು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿದರು. ನಾರದರು ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದರು - ‘ರಾವಣನೇ! ನೀನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತು. ಆಗ ಶಿವನು ಕೊಟ್ಟ ವರದಾನವು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಫಲಪ್ರದವಾಯಿತೆಂಬುದು ತಿಳಿಯಬಹುದು’. ರಾವಣನಿಗೆ ಇದು ಸರಿ ಎನಿಸಿ, ಅವನು ಹೋಗಿ ಕೈಲಾಸವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಎತ್ತಿದನು. ಇದರಿಂದ ಇಡೀ ಕೈಲಾಸವು ನಡುಗಿತು. ಆಗ ಗಿರಿಜೆಯು ಹೇಳಿದಂತೆ ಮಹಾದೇವನು ರಾವಣನನ್ನು ಅಹಂಕಾರಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಹೀಗೆ ಶಪಿಸಿದನು.

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು — ಎಲವೋ ದುಷ್ಟಭಕ್ತನೇ! ದುರ್ಬುದ್ಧಿ ರಾವಣನೇ! ನೀನು ನಿನ್ನ ಬಲದ ಮೇಲೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಗರ್ವಪಡಬೇಡ. ನಿನ್ನ ಈ ಭಜಗಳ ಗರ್ವವನ್ನು ಚೂರಾಗಿಸುವ ವೀರಪುರುಷನು ಶೀಘ್ರವೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸುವನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಈ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ನಾರದರು ಕೇಳಿದರು. ರಾವಣನೂ ಕೂಡ ಸಂತೋಷಚಿತ್ತನಾಗಿ ಬಂದ ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದನು. ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿಮಗೆ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳುವವರ ಪಾಪಗಳು ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಹೋಗುವವು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 27-28)

ನಾಗೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹಿಮೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಇನ್ನು ನಾನು ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ನಾಗೇಶ ಎಂಬ ಪರಮೋತ್ತಮ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಆವಿರ್ಭಾವದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ದಾರುಕಾ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಪಾರ್ವತಿಯ ವರದಿಂದ ಸದಾ ಗರ್ವಿಷ್ಠಳಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ದಾರುಕ ರಾಕ್ಷಸನು ಅವಳ ಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಬಹಳಷ್ಟು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಸತ್ಪುರುಷರ ಸಂಹಾರವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು. ಅವನು ಜನರ ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಾ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮೃದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅವನ ಒಂದು ವನವಿತ್ತು. ಆ ವನವು ಹದಿನಾರು ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತು. ದಾರುಕಾ ತನ್ನ ವಿಲಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋದ ಕಡೆಗೆಲ್ಲ ಆ ಭೂಮಿ, ವೃಕ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವನವೂ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಆ ವನದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ದಾರುಕಾಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದಳು. ದಾರುಕಾ ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರಿಣಿಯಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ರಾಕ್ಷಸ ದಾರುಕನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಪ್ರಜೆಯು ಮಹರ್ಷಿ ಜೌರ್ವನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಜೌರ್ವನು ಶರಣಾಗತರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ - ‘ಈ ರಾಕ್ಷಸನು ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿಂಸೆ ಅಥವಾ ಯಜ್ಞಗಳ ವಿಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ಗತಪ್ರಾಣನಾಗುವನು; ಎಂದು ಶಾಪಕೊಟ್ಟನು. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಈ ಮಾತು ತಿಳಿದಾಗ ಅವರು ರಾಕ್ಷಸನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು. ರಾಕ್ಷಸನು ಹೆದರಿದನು. ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದರೆ ಮುನಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಸ್ವತಃ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಕೊಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪರಾಜಿತನಾಗಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸಾಯುವನು. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸಿ ದಾರುಕೆಯು ಹೇಳಿದಳು - ‘ಭಗವತಿಯ ವರಪ್ರದಾನದಿಂದ ನಾನು ಈ ಇಡೀ ವನವನ್ನು ಬೇಕಾದಲ್ಲಿಗೆ ಕೊಂಡುಹೋಗಬಲ್ಲೆನು’. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಇಡೀ ವನವನ್ನು ಇದ್ದ ಹಾಗೆಯೇ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ರಾಕ್ಷಸರು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಇರದೆ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕಾಡತೊಡಗಿದರು.

ಒಮ್ಮೆ ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅನೇಕ ದೋಣಿಗಳು ಆ ಕಡೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ ರಾಕ್ಷಸರು ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಜನರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು, ಕೊಳಗಳನ್ನು ತೊಡಿಸಿ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿರಿಸಿದರು. ದಾನವರು ಅವರನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ಗದರಿಸತೊಡಗಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಿಯನೆಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈಶ್ಯನೊಬ್ಬನಿದ್ದನು. ಅವನು ಆ ಗುಂಪಿನ ಮುಖಂಡನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಬಹಳ ಸದಾಚಾರಿಯೂ, ಭಸ್ಮ-ರುದ್ರಾಕ್ಷಧಾರಿಯೂ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪರಮಭಕ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಸುಪ್ರಿಯನು ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡದೆ ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸ್ವತಃ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಜೊತೆಯ ಸಂಗಡಿಗರಿಗೂ ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದ್ದನು. ಆಗ ಎಲ್ಲ ಜನರು ‘ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ’ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸತೊಡಗಿದರು. ಸುಪ್ರಿಯನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ದರ್ಶನವೂ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ದಾರುಕ ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ ಇದು ತಿಳಿದಾಗ ಅವನು ಬಂದು ಸುಪ್ರಿಯನಿಗೆ ಗದರಿಸಿದನು. ಅವನ ಸಂಗಡಿಗರು ವೈಶ್ಯನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಓಡಿಬಂದರು. ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಸುಪ್ರಿಯನು ಭಯದಿಂದ ಕಾತರನಾಗಿ, ತುಂಬು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಅವನ ನಾಮಂಗಳನ್ನು ಜಪಿಸತೊಡಗಿದನು.

ವೈಶ್ಯಪತಿಯು ಹೇಳಿದನು — ದೇವೇಶ್ವರ ಶಂಕರನೇ! ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ತ್ರಿಲೋಕನಾಥನೇ! ದುಷ್ಟಹಂತಾ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಿವನೇ! ನಮ್ಮನ್ನು ಈ ದುಷ್ಟರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸು. ದೇವಾ! ಈಗ ನೀನೇ ನಮಗೆ ಸರ್ವಸ್ವನಾಗಿರುವೆ. ಪ್ರಭೋ! ನಾನು ನಿನ್ನವನು. ನಿನ್ನಾಧೀನ ನಾಗಿರುವೆನು. ನೀನೇ ಸದಾ ನನ್ನ ಜೀವನ, ಪ್ರಾಣನಾಗಿರುವೆ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಸುಪ್ರಿಯನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಒಂದು ಬಿಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು. ಅವನೊಂದಿಗೇ ನಾಲ್ಕು ಬಾಗಿಲುಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಮಂದಿರವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಶಿವಲಿಂಗವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಶಿವಪರಿವಾರದ ಎಲ್ಲರೂ ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಸುಪ್ರಿಯನು ಅವನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಪೂಜಿತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಸ್ವತಃ ಪಾಶುಪತವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ರಾಕ್ಷಸರೆಲ್ಲರನ್ನು, ಅವರ ಎಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು, ಸೇವಕರನ್ನು ತತ್ಕ್ಷಣವೇ ನಾಶಮಾಡಿ, ದುಷ್ಟಹಂತಾ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಭಕ್ತ ಸುಪ್ರಿಯನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಅದ್ಭುತ ಲೀಲೆಯನ್ನು ತೋರುವ, ಲೀಲೆಯಿಂದಲೇ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಶಂಭುವು ಆ ವನಕ್ಕೆ - ‘ಇಂದಿನಿಂದ ಈ ವನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣದವರೂ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿಗಳು ವಾಸಿಸಲಿ. ತಮೋಗುಣೀ ರಾಕ್ಷಸರು ಇದರಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಇರಲಾರರು. ಶಿವ ಧರ್ಮದ ಉಪದೇಶಕರೂ, ಪ್ರಚಾರಕರೂ, ಪ್ರವರ್ತಕರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲಿ; ಎಂದು ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸಿ ದಾರುಕೆಯು ದೀನಚಿತ್ತಳಾಗಿ ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದಳು. ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯು ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ಇಂತೆಂದಳು - ನಿನ್ನ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲಿ? ಹೇಳು. ಆಕೆಯು ಹೇಳಿದಳು - ನನ್ನ ವಂಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ದೇವಿಯು - ನಿನ್ನ ಕುಲವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವೆ. ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆನು. ಹೀಗೆ ನುಡಿದು ದೇವಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ - ಸ್ವಾಮಿ! ನಿಮ್ಮ ಈ ಮಾತು ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗುವುದು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ತಾಮಸೀ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಇರಲೆಂದು ನನ್ನ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. ನಾನೂ ನಿಮ್ಮವಳೇ ಅಲ್ಲವೆ. ನಿಮ್ಮ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲೇ ತಾನೇ ಇರುವವಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿಸಿರಿ. ಈ ರಾಕ್ಷಸಿ ದಾರುಕೆಯು ದೇವಿಯಾಗಿದ್ದು, ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯೇ ಆಗಿರುವಳು ಹಾಗೂ ರಾಕ್ಷಸಿಯರಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠಳಾಗಿರುವಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವಳೇ ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಶಾಸಕಿಯಾಗಿರುವಳು. ಈ ರಾಕ್ಷಸಿ ಪತ್ನಿಯರು ಪಡೆಯುವ ಪುತ್ರರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಈ ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲಿ. ಇದೇ ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿದೆ.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ನೀನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುವೆಯಾದರೆ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ಭಕ್ತರನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಈ ವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವೆನು. ವರ್ಣಧರ್ಮದ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನೇ ಇಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜನಾಗುವನು. ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಕೃತಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾಸೇನನ ಪುತ್ರ ವೀರಸೇನನು ರಾಜರಿಗೂ ರಾಜನಾಗುವನು. ಅವನು ನನ್ನ ಭಕ್ತನೂ, ಅತ್ಯಂತ ಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ ಆಗುವನು ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನನ್ನ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವನು. ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಅವನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಾಮ್ರಾಟನಾಗುವನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಹೀಗೆ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಆ ದಂಪತಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹಾಸ್ಯಯುಕ್ತ ವಾರ್ತಾಲಾಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತರಾದರು. ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪೀ ಮಹಾದೇವನು ಇಲ್ಲಿ ನಾಗೇಶ್ವರನೆಂದೂ, ಪಾರ್ವತಿಯು ನಾಗೇಶ್ವರೀ ಎಂದೂ ವಿಖ್ಯಾತರಾದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಪ್ರಿಯರಾಗಿರುವರು.

ಹೀಗೆ ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಒಡೆಯ ನಾಗೇಶ್ವರನೆಂಬ ಮಹಾದೇವನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವನು. ಈ ನಾಗೇಶ್ವರನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಕೇಳುವವ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಾನವನು ಮಹಾಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಸಮಸ್ತ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 29-30)

ರಾಮೇಶ್ವರವೆಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಆವಿರ್ಭಾವ ಹಾಗೂ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ವರ್ಣನೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಋಷಿಗಳಿರಾ! ರಾಮೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಮೊದಲು ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತೆಂಬುದನ್ನು ಈಗ ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸುವೆನು. ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನೀವು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರಾಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕದ್ದುಕೊಂಡು ಲಂಕೆಗೆ ಕೊಂಡುಹೋದಾಗ ಸುಗ್ರೀವ ನೊಂದಿಗೆ ಹದಿನೆಂಟು ಪದ್ಮ ವಾನರಸೇನೆಯನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಶ್ರೀರಾಮನು ಸಮುದ್ರತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ನಾವು ಈ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹೇಗೆ ದಾಟಬಹುದು? ಹೇಗೆ ರಾವಣನನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು? ಎಂದು ವಿಚಾರ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಬಾಯಾರಿಕೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವನು ನೀರನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ವಾನರರು ಸಿಹಿನೀರನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟರು. ಶ್ರೀರಾಮನು ಸಂತೋಷ ಗೊಂಡು ಆ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನೆನಪಾಯಿತು - ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಈ ನೀರನ್ನು ಹೇಗೆ ಕುಡಿಯಲಿ? ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನು ಆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ನೀರನ್ನು ಇಟ್ಟು ರಘುನಂದನನು ಪಾರ್ಥಿವ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆವಾಹನಾದಿ ಷೋಡಶೋಪ ಚಾರಗಳಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿದನು. ನಮಸ್ಕಾರ, ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.

ಶ್ರೀರಾಮನು ಹೇಳಿದನು — ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹೇಶ್ವರ ದೇವನೇ! ನೀನು ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ನಿನ್ನ ಸಹಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿನವಾಗಿದೆ. ರಾವಣನೂ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನೇ ಆಗಿರುವನು. ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ದುರ್ಜಯನಾಗಿರುವನು. ಆದರೂ ನಿನ್ನ ವರಪ್ರದಾನದಿಂದ ಅವನು ಸದಾ ದರ್ಪದಿಂದಲೇ ಇರುವನು. ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ವಿಜಯೀ ಮಹಾವೀರನಾಗಿರುವನು. ಇತ್ತ ನಾನೂ ನಿನ್ನ ದಾಸನಾಗಿರುವೆನು. ಸರ್ವಥಾ ನಿನ್ನ ಅಧೀನ ನಾಗಿರುವೆನು. ಸದಾಶಿವನೇ! ಇದನ್ನು ವಿಚಾರಮಾಡಿ ನೀನು ನನ್ನ ಕುರಿತು ಪಕ್ಷಪಾತ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ‘ಜಯ ಶಂಕರ, ಜಯ ಶಂಕರ’ ಎಂದು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡತೊಡಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಶಿವನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದನು. ಅನಂತರ ಪುನಃ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಅವನು ಸ್ವಾಮಿಯ ಮುಂದೆ ನೃತ್ಯವಾಡಿದನು. ಆಗ ಅವನ ಹೃದಯ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ದ್ರವಿತವಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಶಿವನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಗಲ್ಲವನ್ನು ಬಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಅವ್ಯಕ್ತ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಮಹೇಶ್ವರನು ವಾಮಾಂಗಭೂತಾ ಪಾರ್ವತಿ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಷದಗಣದೊಂದಿಗೆ ಶಾಸ್ತೋಕ್ತ ನಿರ್ಮಲರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ತತ್ಕಾಲವೇ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಶ್ರೀರಾಮನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟಚಿತ್ತನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವನಲ್ಲಿ - ಶ್ರೀರಾಮನೇ! ನಿನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಲೀ. ನನ್ನಿಂದ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೊ, ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಪವಿತ್ರರಾದರು. ಶಿವಧರ್ಮಪರಾಯಣ ಶ್ರೀರಾಮನು ಸ್ವತಃ ಅವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತೆ ಬಗೆ-ಬಗೆಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ - ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾವಣನೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುವ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನಗೆ ಜಯವಾಗುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ರಾಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು - ‘ಮಹಾರಾಜಾ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲೀ’ ಎಂದು ಹರಸಿದನು. ಶಿವನು ಕೊಟ್ಟ ವಿಜಯಸೂಚಕ ವರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧದ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಶ್ರೀರಾಮನು ನತಮಸ್ತಕನಾಗಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಇಂತು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.

ಶ್ರೀರಾಮನು ಹೇಳಿದನು — ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಶಂಕರನೇ! ನೀನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿರುವೆಯಾದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಜನರನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಇತರರ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಲು ಸದಾ ಇಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶ್ರೀರಾಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಅದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಅಪಾರ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಆಯಾಸ ವಿಲ್ಲದೆ ದಾಟಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾವಣಾದಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಂಹಾರಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ರಾಮೇಶ್ವರನ ಅದ್ಭುತ ಮಹಿಮೆಯು ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಭಗವಾನ್ ರಾಮೇಶ್ವರನು ಸದಾ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಭಕ್ತರ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವನು. ದಿವ್ಯ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ರಾಮೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವವನು ಜೀವನ್ಮು ಕ್ತನೇ ಆಗಿರುವನು. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದೇವದುರ್ಲಭ ಸಮಸ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನಪಡೆದು ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಕೈವಲ್ಯ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ನಿಮಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ರಾಮೇಶ್ವರ ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆನು. ಅದು ಅದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವರ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವುದು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 31)

ಘುಶ್ಮಾಳ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸತ್ತುಹೋದ ಆಕೆಯ ಪುತ್ರನು ಜೀವಿತನಾಗುವುದು, ಘುಶ್ಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ ಹಾಗೂ ಅವನ ಮಹಿಮೆಯ ವರ್ಣನೆ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಇನ್ನು ನಾನು ಘುಶ್ಮೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿರಿ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ದೇವಗಿರಿ ಎಂಬ ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತವಿದೆ. ಅದು ನೋಡಲು ಅದ್ಭುತ ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯ ಪರಮ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಭಾರದ್ವಾಜ ಗೋತ್ರಿಯ ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತಾ ಸುಧರ್ಮಾ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಇರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯ ಹೆಸರು ಸುದೇಹಾ ಎಂದಿತ್ತು. ಆಕೆಯು ಸದಾ ಶಿವಧರ್ಮ ಪರಾಯಣೆಯಾಗಿ, ಮನೆಯ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲಳಾಗಿದ್ದು, ಸದಾ ಪತಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾಗಿದ್ದಳು. ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುಧರ್ಮನೂ ಕೂಡ ದೇವತೆಗಳ, ಪಿತೃಗಳ, ಅತಿಥಿಗಳ ಪೂಜಕನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ವೇದವಿಹಿತ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ನಿತ್ಯ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ತ್ರಿಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮರ್ಮಜ್ಞನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರಿಗೂ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಧನಿಕನಾಗುವ ಜೊತೆಗೆ ದಾನಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಸೌಜನ್ಯವೇ ಮುಂತಾದ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಶಿವಸಂಬಂಧೀ ಪೂಜಾದಿಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಹಳ ಪ್ರೇಮವನ್ನಿರಿಸಿದ್ದನು. ಶಿವಭಕ್ತರಿಗೂ ಇವನು ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದನು.

ಇದೆಲ್ಲ ಇದ್ದರೂ ಅವನಿಗೆ ಸಂತಾನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದುಃಖವಿರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅವನ ಪತ್ನಿಯು ಬಹಳ ದುಃಖಿಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದಳು. ನೆರೆಮನೆಯವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜನರೂ ಕೂಡ ಆಕೆಯನ್ನು ಹಂಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಳು ಪತಿಯಲ್ಲಿ ಪದೇ-ಪದೇ ಮಗುವಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಪತಿಯು ಆಕೆಗೆ ಜ್ಞಾನೋಪದೇಶವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಸಮಜಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೂ ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸು ಸಮಾಧಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕೆಲವು ಉಪಾಯಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದನು. ಆದರೂ ಯಾವುದೂ ಸಫಲವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತೆ ಯಾಗಿ ಬಹಳ ಹಟಹಿಡಿದು ತನ್ನ ತಂಗೀ ಘುಶ್ಮಾಳೊಂದಿಗೆ ಪತಿಯ ಎರಡನೇ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸಿದಳು. ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಸುಧರ್ಮನು ಆಕೆಯಲ್ಲಿ - ‘ಈಗಲಾದರೋ ನೀನು ತಂಗಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ಆದರೂ ಆಕೆಗೆ ಮಗುವಾದಾಗ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಮಾಡತೊಡಗುವಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಅವಳು - ‘ನಾನು ತಂಗಿಯ ಕುರಿತು ಎಂದೂ ಮತ್ಸರ ತಾಳಲಾರೆನು’ ಎಂದು ಮಾತುಕೊಟ್ಟಳು. ವಿವಾಹವಾಗಿ ಘುಶ್ಮಾಳು ದಾಸಿಯಂತೆ ಅಕ್ಕನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಸುದೇಹಾಳೂ ಕೂಡ ಆಕೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಘುಶ್ಮಾ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಕ್ಕನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಒಂದು ನೂರ ಒಂದು ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಅವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಶಂಕರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರ, ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತ, ಸದ್ಗುಣಸಂಪನ್ನ ಒಂದು ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಘುಶ್ಮಾಳ ಗೌರವ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಸುದೇಹಾಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ಸರ ಉಂಟಾಯಿತು. ಘುಶ್ಮಾಳ ಮಗನು ದೊಡ್ಡವನಾಗಿ ವಿವಾಹಿತನಾದನು. ಸೊಸೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದಳು. ಈಗಂತೂ ಸುದೇಹಳು ಇನ್ನು ಉರಿದೆದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಬುದ್ಧಿಯು ಭ್ರಷ್ಟವಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಒಂದು ದಿನ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಮಗನನ್ನು ಚಾಕುವಿನಿಂದ ಇರಿದು ಕೊಂದು ಶರೀರವನ್ನು ತುಂಡು-ತುಂಡು ಮಾಡಿದಳು. ತುಂಡಾದ ಶರೀರವನ್ನು - ಘುಶ್ಮಾಳು ಪ್ರತಿದಿನವು ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಬಿಟ್ಟಳು. ಮಗನ ಶರೀರವನ್ನು ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಎಸೆದು ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಸುಖವಾಗಿ ಮಲಗಿದಳು. ಘುಶ್ಮಾಳು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಪ್ರತಿದಿನದ ಪೂಜನಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದಳು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸುಧರ್ಮನೂ ಸ್ವತಃ ನಿತ್ಯಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು. ಆಗಲೇ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಪತ್ನಿ ಸುದೇಹಾಳು ಎದ್ದು ಆನಂದದಿಂದ ಗೃಹಕೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಳು. ಏಕೆಂದರೆ, ಆಕೆಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಈರ್ಷೆಯ ಬೆಂಕಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಸೊಸೆಯು ಎದ್ದು ಪತಿಯ ಶಯ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಅದು ರಕ್ತದಿಂದ ತೊಯ್ದು ಹೋಗಿತ್ತು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಶರೀರದ ಕೆಲವು ತುಂಡುಗಳು ಗೋಚರಿಸಿದವು. ಇದರಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ಬಹಳ ದುಃಖವಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಅತ್ತೆ (ಘುಶ್ಮಾ )ಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡಳು - ‘ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಆರ್ಯೆ! ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು? ಅದರ ಶಯ್ಯೆ ರಕ್ತದಿಂದ ನೆನೆದುಹೋಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಶರೀರದ ಕೆಲವು ತುಂಡುಗಳು ಬಿದ್ದಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ಸತ್ತು ಹೋದೆ. ಯಾರು ಇಂತಹ ದುಷ್ಟ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರು?’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಆ ಸೊಸೆಯು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಿಂದ ವಿಲಾಪಿಸುತ್ತಾ ಅಳತೊಡಗಿದಳು. ಸುಧರ್ಮನ ಹಿರಿಯ ಪತ್ನಿ ಸುದೇಹಾಳೂ ಕೂಡ ಆಗ ‘ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ಸತ್ತುಹೋದೆ.’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಳು. ಅವಳು ಹೊರಗಿನಿಂದ ದುಃಖಿಸಿದಳು, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಬ್ಬಿಹೋದಳು. ಘುಶ್ಮಾಳು ಆಗ ಸೊಸೆಯ ದುಃಖವನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ತನ್ನ ನಿತ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವ ಪೂಜೆಯ ವ್ರತದಿಂದ ವಿಚಲಿತಳಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸು ಮಗನನ್ನು ನೋಡಲು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಉತ್ಸುಕತೆ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಪತಿಯೂ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದನು. ನಿತ್ಯ ನಿಯಮ ಪೂರ್ಣವಾಗುವವರೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಚಿಂತೆ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾದಾಗ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಘುಶ್ಮಾಳು ತನ್ನ ಪುತ್ರನ ಭಯಂಕರ ಶಯ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಆದರೂ ಆಕೆಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ದುಃಖಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯು ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದಳು - ‘ಯಾರು ಈ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವನೋ ಅವನೇ ಇವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವನು. ಅವನು ಭಕ್ತ ಪ್ರಿಯನೆಂದು ಹೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು, ಕಾಲಕ್ಕೂ ಕಾಲನಾಗಿರುವನು, ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯನಾಗಿರುವನು. ಏಕಮಾತ್ರ ಆ ಪ್ರಭು ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಂಭುವೇ ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಕನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಮಾಲೆಯನ್ನು ಪೋಣಿಸುವವನಂತೆ ಯಾರನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸುವನೋ, ಅವರನ್ನು ಅಗಲಿಸಿಯೂ ಬಿಡುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನಾನು ಚಿಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?’ ಹೀಗೆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಆಕೆಯು ಶಿವನ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಂಡು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸ್ವಸ್ಥಚಿತ್ತದಿಂದ ಶಿವನ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಆ ಕೆರೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು. ಆ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಿ ಅವಳು ಮರಳಿ ಮನೆಗೆ ಹೊರಟಾಗ ತನ್ನ ಪುತ್ರನು ಅದೇ ಕೆರೆಯ ತಟದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಳು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿರಾ! ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರನು ಜೀವಿತನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ತಾಯಿ ಘುಶ್ಮಾಳಿಗೆ ಹರ್ಷವಾಗಲೀ, ವಿಷಾದವಾಗಲೀ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಸ್ವಸ್ಥಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಜ್ಯೋತಿಃಸ್ವರೂಪ ಮಹೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಅವಳ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟನಾದನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಸುಮುಖಿಯೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನಿನ್ನ ದುಷ್ಟ ಸವತಿಯು ಈ ಬಾಲಕನನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಆಕೆಯನ್ನು ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಕೊಂದುಬಿಡುವೆನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಆಗ ಘುಶ್ಮಾಳು ಶಿವನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಈ ರೀತಿಯಿಂದ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದಳು - ಸ್ವಾಮಿ! ಈ ಸುದೇಹಳು ನನ್ನ ಅಕ್ಕನಾಗಿರುವಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಆಕೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಆಕೆಯಾದರೋ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಅಪಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿರುವಳು. ನೀನು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಉಪಕಾರವೇಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ? ದುಷ್ಟ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುವ ಸುದೇಹಾ ಆದರೋ ಕೊಲ್ಲಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವಳು.

ಘುಶ್ಮಾಳು ಹೇಳಿದಳು — ‘ದೇವ ದೇವಾ! ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪಾತಕಗಳು ನಿಲ್ಲಲಾರವು. ಈಗ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಮಾಡಿ ಆಕೆಯ ಪಾಪಗಳು ಭಸ್ಮವಾಗಿಹೋಗಲಿ’ ಅಪಕಾರ ಮಾಡುವವನ ಮೇಲೆಯೂ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವವನ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾಪಗಳು ದೂರ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತವೆ.* ಪ್ರಭೋ! ಇಂತಹ ಅದ್ಭುತ ಭಗವದ್ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿರುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾಶಿವನೇ! ಯಾರು ಇಂತಹ ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೋ ಅವರು ಮಾಡಲಿ; ನಾನು ಹಾಗೇಕೇ ಮಾಡಬೇಕು. (ನಾನಾದರೋ ಕೆಟ್ಟದನ್ನು ಮಾಡುವವನಿಗೂ ಕೂಡ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು.)

* ಅಪಕಾರೇಷು ಯಶ್ಚೈವ ಹ್ಯುಪಕಾರಂ ಕರೋತಿ ವೈ । ತಸ್ಯ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರೇಣ ಪಾಪಂ ದೂರತರಂ ವ್ರಜೇತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೋ - ರು - ಸಂ - 33/29)

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಘುಶ್ಮಾಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ದಯಾಸಿಂಧು ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಮಹೇಶ್ವರನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಹೀಗೆಂದನು - ಘುಶ್ಮೇ! ನೀನು ಯಾವುದಾದರೂ ಇನ್ನೊಂದು ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ನಿನಗೆ ಹಿತಕರ ವರವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಕೊಡುವೆನು. ಏಕೆಂದರೆ, ನಿನ್ನ ಈ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಕಾರಶೂನ್ಯ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಘುಶ್ಮಾಳು ಹೇಳಿದಳು — ‘ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಬಯಸುವೆಯಾದರೆ ಜನರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸದಾ ಇಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಖ್ಯಾತಿಯುಂಟಾಗಲಿ.’ ಆಗ ಮಹೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ - ‘ನಾನು ನಿನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಘುಶ್ಮೇಶ್ವರನೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡು ಸದಾ ಇಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವೆನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ಸುಖದಾಯಕನಾಗುವೆನು. ನನ್ನ ಶುಭ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಘುಶ್ಮೇಶ್ವರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ. ಈ ಸರೋವರವು ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ಆಲಯವಾಗಲಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ. ಈ ಸರೋವರವು ಸದಾ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಲಿ. ಸುವ್ರತೇ! ನಿನ್ನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಒಂದು ನೂರ ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನತನಕ ಇಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠಪುತ್ರರೇ ಹುಟ್ಟುವರು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸುಂದರ ಪತ್ನೀ, ಉತ್ತಮ ಧನ, ಪೂರ್ಣಾಯುಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾಗುವರು. ಚತುರರೂ, ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಆಗುವರು. ಉದಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗುವರು. ಒಂದು ನೂರ ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನ ಎಲ್ಲ ಪುತ್ರರು ಗುಣಾಢ್ಯರಾಗುವರು. ನಿನ್ನ ವಂಶವು ಹೀಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಬಹಳ ಶೋಭಾದಾಯಕವಾಗುವುದು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಅದು ಘುಶ್ಮೇಶ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ಸರೋವರದ ಹೆಸರು ಶಿವಾಲಯವೆಂದಾಯಿತು. ಸುಧರ್ಮಾ, ಘುಶ್ಮಾ ಮತ್ತು ಸುದೇಹಾ ಮೂವರೂ ಬಂದು ಆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಒಂದು ನೂರ ಒಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತುಂಬಾ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸತೊಡಗಿದರು. ಪುತ್ರನು ಜೀವಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಸುದೇಹಾ ಬಹಳ ಲಜ್ಜಿತಳಾದಳು. ಪತಿ ಮತ್ತು ಘುಶ್ಮಾಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಯಾಚಿಸಿ ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಹೀಗೆ ಆ ಘುಶ್ಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದರ ದರ್ಶನ, ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸದಾ ಸುಖದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು. ಈ ಎಲ್ಲ ಲಿಂಗಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಮನೆಗಳ ಪೂರಕ ಹಾಗೂ ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹವುಗಳು. ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದುವವನು, ಕೇಳುವವನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 32-33)

ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವು ಮುಗಿದುದು

ಶಂಕರನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದ ದೈತ್ಯರ ಸಂಹಾರ

ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮುನೀಶ್ವರರು ಅವರನ್ನು ಭೂರಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಲೋಕಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದರು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ನೀವು ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರುವಿರಿ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಿರುವೆವು. ಸ್ವಾಮಿ! ಹರೀಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆ ಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಅಯ್ಯಾ! ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿರುವೆವು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಆ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಪಡಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಹರೀಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಶುಭ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಹಿಂದೆ ಹರೀಶ್ವರ ಶಿವನಿಂದಲೇ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಒಮ್ಮೆ ದೈತ್ಯರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲರಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾ, ಧರ್ಮದ ಲೋಪವನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಆ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠರಾದ ಪರಾಕ್ರಮಿ ದೈತ್ಯರಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ದೇವರಕ್ಷಕ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವೆಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಸಾವಿರ ನಾಮಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಾಮದಿಂದ ಒಂದು ಕಮಲವನ್ನು ಏರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ತಂದ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟನು. ಶಿವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಡೆದ ಈ ಅದ್ಭುತ ಘಟನೆಯು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಒಂದು ಹೂವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅದನ್ನು ಹುಡುಕಿದನು. ದೃಢತೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ಆ ಒಂದು ಹೂವಿನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಡೀ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿದನು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಹೂವು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ವಿಶುದ್ಧಚೇತಾ ವಿಷ್ಣುವು ಒಂದು ಹೂವಿನ ಪೂರ್ಣತೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಕಮಲ ಸದೃಶ ಒಂದು ಕಣ್ಣನ್ನೇ ಕಿತ್ತು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಎಲ್ಲರ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಅಲ್ಲೇ ಹರಿಯ ಎದುರಿಗೆ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಶ್ರೀಹರಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ಹರಿಯೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನೀನು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ನಿನಗೆ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ನಿನಗಾಗಿ ಕೊಡದಿರುವ ಯಾವ ವಸ್ತುವೂ ನನ್ನ ಬಳಿ ಇಲ್ಲ.

ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು — ಸ್ವಾಮಿ! ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ನಾನೇನು ಹೇಳಲಿ? ನೀನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ತಿಳಿದಿರುವೆ. ಆದರೂ ನಿನ್ನ ಆದೇಶವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ - ದೈತ್ಯರು ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೀಡಿಸಿರು ವರು. ಸದಾಶಿವನೇ! ನಮಗೆ ಸುಖ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮಿ! ನನ್ನ ಅಸ-ಶಸಗಳು ದೈತ್ಯರ ವಧೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವೆನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನು ತೇಜೋರಾಶಿಮಯ ತನ್ನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಿದನು. ಅದನ್ನು ಪಡೆದು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಬಲ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಆ ಚಕ್ರದಿಂದ ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಹಾರಮಾಡಿದನು. ಇದರಿಂದ ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವು ನೆಮ್ಮದಿ ಪಡೆಯಿತು. ದೇವತೆಗಳೂ ಸುಖಿಗಳಾದರು. ಆ ಆಯುಧ ವನ್ನು ಪಡೆದು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಪರಮ ಸುಖಿಯಾದನು.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಶಿವನ ಆ ಸಹಸ್ರ ನಾಮಗಳು ಯಾವುವು? ಅದರಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪ್ರದಾನಮಾಡಿದ್ದನು, ಅದನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ. ಆ ನಾಮಗಳ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೇಲೆ ಶಂಕರನ ಕೃಪೆಯಾದುದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರಿ.

ಶುದ್ಧ ಅಂತಃಕರಣವುಳ್ಳ ಆ ಮುನಿಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಶಿವನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ಈ ಪ್ರಕಾರ ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 34)

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಪಠಿಸಿದ ಶಿವಸಹಸ್ರನಾಮ - ಸ್ತೋತ್ರ

(ಶ್ಲೋಕ - 1)

ಸೂತ ಉವಾಚ

ಶ್ರುಯತಾಂ ಭೋ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಯೇನ ತುಷ್ಟೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ ।
ತದಹಂ ಕಥಯಾಮ್ಯದ್ಯ ಶೈವಂ ನಾಮಸಹಸ್ರಕಮ್ ॥

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು - ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಕೇಳಿರಿ. ಮಹೇಶ್ವರನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುವ ಶಿವಸಹಸ್ರನಾಮ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಇಂದು ನಿಮಗೆಲ್ಲರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

(ಶ್ಲೋಕ - 2)

ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ

ಶಿವೋ ಹರೋ ಮೃಡೋ ರುದ್ರಃ ಪುಷ್ಕರಃ ಪುಷ್ಪಲೋಚನಃ ।
ಅರ್ಥಿಗಮ್ಯಃ ಸದಾಚಾರಃ ಶರ್ವಃ ಶಂಭುರ್ಮಹೇಶ್ವರಃ ॥

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದನು - 1 ಶಿವಃ - ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವರೂಪೀ, 2 ಹರಃ - ಭಕ್ತರ ಪಾಪ-ತಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವವನು, 3 ಮೃಡಃ - ಸುಖದಾತಾ, 4 ರುದ್ರಃ - ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸುವವನು, 5 ಪುಷ್ಕರಃ - ಆಕಾಶಸ್ವರೂಪೀ, 6 ಪುಷ್ಪಲೋಚನಃ - ಪುಷ್ಪದಂತೆ ಅರಳಿದ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು, 7 ಅರ್ಥಿಗಮ್ಯಃ - ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದವರಿಗೆ ದೊರೆಯುವವನು, 8 ಸದಾಚಾರಃ - ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಚರಣೆಯುಳ್ಳವನು, 9 ಶರ್ವಃ - ಸಂಹಾರಕಾರೀ, 10 ಶಂಭುಃ - ಕಲ್ಯಾಣ ನಿಕೇತನ, 11 ಮಹೇಶ್ವರಃ - ಮಹಾನ್ ಈಶ್ವರ.॥2॥

(ಶ್ಲೋಕ - 3)

ಚಂದ್ರಾಪೀಡಶ್ಚಂದ್ರಮೌಲಿರ್ವಿಶ್ವಂ ವಿಶ್ವಂಭರೇಶ್ವರಃ ।
ವೇದಾಂತಸಾರಸಂದೋಹಃ ಕಪಾಲೀ ನೀಲಲೋಹಿತಃ ॥

12 ಚಂದ್ರಾಪೀಡಃ - ಚಂದ್ರನನ್ನು ಶಿರೋಭೂಷಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದವನು, 13 ಚಂದ್ರಮೌಲಿಃ - ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಿರೀಟವನ್ನಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನು, 14 ವಿಶ್ವಮ್ - ಸರ್ವಸ್ವರೂಪೀ, 15 ವಿಶ್ವಂಭರೇಶ್ವರಃ - ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿಗೂ ಒಡೆಯನು, 16 ವೇದಾಂತಸಾರಸಂದೋಹಃ - ವೇದಾಂತದ ಸಾರ ತತ್ತ್ವ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಮಯ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಾಕಾರಮೂರ್ತಿ, 17 ಕಪಾಲೀ - ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಪಾಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, 18 ನೀಲಲೋಹಿತಃ - ಕೊರಳು ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಶರೀರವು ಲೋಹಿತ (ಕೆಂಪು) ವರ್ಣವುಳ್ಳವನು.॥3॥

(ಶ್ಲೋಕ - 4)

ಧ್ಯಾನಾಧಾರೋಽಪರಿಚ್ಛೇದ್ಯೋ ಗೌರೀಭರ್ತಾ ಗಣೇಶ್ವರಃ ।

ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿರ್ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿಸ್ತ್ರೀವರ್ಗಸ್ವರ್ಗಸಾಧನಃ ॥

19 ಧ್ಯಾನಾಧಾರಃ - ಧ್ಯಾನದ ಆಧಾರನು, 20 ಅಪರಿಚ್ಛೇದ್ಯಃ - ದೇಶ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ಸೀಮೆಯಿಂದ ಅವಿಭಾಜ್ಯನು, 21 ಗೌರೀಭರ್ತಾ - ಗೌರೀ ಅರ್ಥಾತ್ ಪಾರ್ವತಿಯ ಪತಿಯು, 22 ಗಣೇಶ್ವರಃ - ಪ್ರಮಥಗಳ ಸ್ವಾಮಿ, 23 ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಃ - ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಪೃಥಿವಿ ಮತ್ತು ಯಜಮಾನ - ಹೀಗೆ ಎಂಟು ರೂಪವುಳ್ಳವನು, 24 ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿಃ - ಅಖಿಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಮಯ ವಿರಾಟ್ಪುರುಷನು, 25 ತ್ರಿವರ್ಗಸ್ವರ್ಗಸಾಧನಃ - ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಕೊಡುವವನು.॥4॥

(ಶ್ಲೋಕ - 5)

ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯೋ ದೃಢಪ್ರಜ್ಞೋ ದೇವದೇವಸ್ತ್ರಿಲೋಚನಃ ।

ವಾಮದೇವೋ ಮಹಾದೇವಃ ಪಟುಃ ಪರಿವೃಢೋ ದೃಢಃ ॥

26 ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಃ - ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವನು, 27 ದೃಢಪ್ರಜ್ಞಃ - ಸುಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು, 28 ದೇವದೇವಃ -ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆರಾಧ್ಯನು, 29 ತ್ರಿಲೋಚನಃ - ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿರೂಪೀ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, 30 ವಾಮದೇವಃ - ಲೋಕ ವಿಪರೀತ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳ ದೇವನು, 31 ಮಹಾದೇವಃ - ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಮಹಾದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪೂಜನೀಯನು, 32 ಪಟುಃ - ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಕುಶಲನು, 33 ಪರಿವೃಢಃ - ಸ್ವಾಮಿ, 34 ದೃಢಃ - ಎಂದೂ ವಿಚಲಿತನಾಗದವನು.॥5॥

(ಶ್ಲೋಕ - 6)

ವಿಶ್ವರೂಪೋ ವಿರೂಪಾಕ್ಷೋ ವಾಗಿಶಃ ಶುಚಿಸತ್ತಮಃ ।

ಸರ್ವಪ್ರಮಾಣಸಂವಾದೀ ವೃಷಾಂಕೋ ವೃಷವಾಹನಃ ॥

35 ವಿಶ್ವರೂಪಃ - ಜಗತ್ಸ್ವರೂಪೀ, 36 ವಿರೂಪಾಕ್ಷಃ - ವಿಕಟ ನೇತ್ರವುಳ್ಳವನು, 37 ವಾಗೀಶಃ - ವಾಣಿಯ ಅಧಿಪತಿ, 38 ಶುಚಿಸತ್ತಮಃ - ಪವಿತ್ರ ಪುರುಷರಲ್ಲಿಯೂ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನು, 39 ಸರ್ವ ಪ್ರಮಾಣಸಂವಾದೀ - ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಂಜಸ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವನು, 40 ವೃಷಾಂಕಃ - ತನ್ನ ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ವೃಷಭ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, 41 ವೃಷವಾಹನಃ - ವೃಷಭ ಅಥವಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಾಹನವಾಗಿಸಿ ಕೊಂಡವನು.॥6॥

(ಶ್ಲೋಕ - 7)

ಈಶಃ ಪಿನಾಕೀ ಖಟ್ಟಾಂಗೀ ಚಿತ್ರವೇಷಶ್ಚಿರಂತನಃ ।

ತಮೋಹರೋ ಮಹಾಯೋಗೀ ಗೋಪ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಧೂರ್ಜಟಿಃ ॥

42 ಈಶಃ - ಸ್ವಾಮಿ ಅಥವಾ ಶಾಸಕನು, 43 ಪಿನಾಕೀ - ಪಿನಾಕನೆಂಬ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 44 ಖಟ್ಟಾಂಗೀ - ಮಂಚದ ಕಾಲಿನ ಆಕೃತಿಯ ಒಂದು ಆಯುಧವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 45 ಚಿತ್ರವೇಷಃ - ವಿಚಿತ್ರ ವೇಷಧಾರಿಯು, 46 ಚಿರಂತನಃ - ಪುರಾಣ (ಅನಾದಿ) ಪುರುಷೋತ್ತಮನು, 47 ತಮೋಹರಃ - ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನು ಕಳೆಯುವವನು, 48 ಮಹಾಯೋಗೀ - ಮಹಾನ್ ಯೋಗದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು, 49 ಗೋಪ್ತಾ - ರಕ್ಷಕನು, 50 ಬ್ರಹ್ಮಾ - ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ, 51 ಧೂರ್ಜಟಿಃ -ಜಟಾಭಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು.॥7॥

(ಶ್ಲೋಕ - 8)

ಕಾಲಕಾಲಃ ಕೃತ್ತಿವಾಸಾಃ ಸುಭಗಃ ಪ್ರಣವಾತ್ಮಕಃ ।

ಉನ್ನಧ್ರಃ ಪುರುಷೋ ಜುಷ್ಯೋ ದುರ್ವಾಸಾಃ ಪುರಶಾಸನಃ ॥

52 ಕಾಲಕಾಲಃ-ಕಾಲಕ್ಕೂ, ಕಾಲನು, 53 ಕೃತ್ತಿವಾಸಾಃ - ಗಜಾಸುರನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಧರಿಸುವವನು, 54 ಸುಭಗಃ - ಸೌಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯು, 55 ಪ್ರಣವಾತ್ಮಕಃ - ಓಂಕಾರ ಸ್ವರೂಪೀ ಅಥವಾ ಪ್ರಣವದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥನು, 56 ಉನ್ನಧ್ರಃ - ಬಂಧನರಹಿತನು, 57 ಪುರುಷಃ -ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಆತ್ಮನು, 58 ಜುಷ್ಯಃ - ಸೇವಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನು, 59 ದುರ್ವಾಸಾಃ - ‘ದುರ್ವಾಸಾ’ ಎಂಬ ಮುನಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದವನು, 60 ಪುರಶಾಸನಃ - ಮೂರು ಮಾಯಾಮಯ ಅಸುರ ಪುರಗಳನ್ನು ದಮನ ಮಾಡಿದವನು.॥8॥

(ಶ್ಲೋಕ - 9)

ದಿವ್ಯಾಯಧಃ ಸ್ಕಂದಗುರುಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಪರಾತ್ಪರಃ ।

ಅನಾದಿಮಧ್ಯನಿಧನೋ ಗಿರೀಶೋ ಗಿರಿಜಾಧವಃ ॥

61 ದಿವ್ಯಾಯುಧಃ - ‘ಪಾಶುಪತ’ ಮೊದಲಾದ ದಿವ್ಯ ಅಸಗಳು ಧಾರಣಮಾಡುವವನು, 62 ಸ್ಕಂಧಗುರುಃ - ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ತಂದೆ, 63 ಪರಮೇಷ್ಠಿ - ತನ್ನ ಪ್ರಕೃಷ್ಟ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವವನು, 64 ಪರಾತ್ಪರಃ - ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಕಾರಣನು, 65 ಅನಾದಿಮಧ್ಯವಿಧನಃ - ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯಗಳಿಂದ ರಹಿತನು, 66 ಗಿರೀಶಃ - ಕೈಲಾಸದ ಅಧಿಪತಿ, 67 ಗಿರಿಜಾಧವಃ - ಪಾರ್ವತೀ ಪತಿಯು.॥9॥

(ಶ್ಲೋಕ - 10)

ಕುಬೇರಬಂಧುಃ ಶ್ರೀಕಂಠೋ ಲೋಕವರ್ಣೋತ್ತಮೋ ಮೃದುಃ ।

ಸಮಾಧಿವೇದ್ಯಃ ಕೋದಂಡೀ ನೀಲಕಂಠಃ ಪರಶ್ವಧೀಃ ॥

68 ಕುಬೇರಬಂಧುಃ - ಕುಬೇರನನ್ನು ತನ್ನ ಬಂಧು (ಮಿತ್ರ)ವೆಂದು ತಿಳಿಯುವವನು, 69 ಶ್ರೀಕಂಠಃ - ನೀಲಿ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಸುಶೋಭಿತ ಕಂಠವುಳ್ಳವನು, 70 ಲೋಕವರ್ಣೋತ್ತಮಃ - ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, 71 ಮೃದುಃ -ಕೋಮಲ ಸ್ವಭಾವ ವುಳ್ಳವನು, 72 ಸಮಾಧಿವೇದ್ಯಃ - ಸಮಾಧಿ ಅಥವಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳ ನಿರೋಧದಿಂದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವವನು, 73 ಕೋದಂಡೀ - ಧನುರ್ಧರನು, 74 ನೀಲಕಂಠಃ-ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷದ ನೀಲಿ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, 75 ಪರಶ್ವಧೀ - ಪರಶುಧಾರೀ ॥10॥

(ಶ್ಲೋಕ - 11)

ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೋ ಮೃಗವ್ಯಾಧಃ ಸುರೇಶಃ ಸೂರ್ಯತಾಪನಃ ।

ಧರ್ಮಧಾಮ ಕ್ಷಮಾಕ್ಷೇತ್ರಂ ಭಗವಾನ್ ಭಗನೇತ್ರಭಿತ್ ॥

76 ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಃ - ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, 77 ಮೃಗವ್ಯಾಧಃ - ವನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಧ ಅಥವಾ ಕಿರಾತ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಹಂದಿಯ ಮೇಲೆ ಬಾಣವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವವನು, 78 ಸುರೇಶಃ - ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾಮಿ, 79 ಸೂರ್ಯತಾಪನಃ-ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ದಂಡಿಸುವವನು, 80 ಧರ್ಮಧಾಮ - ಧರ್ಮದ ಆಶ್ರಯನು, 81 ಕ್ಷಮಾಕ್ಷೇತ್ರಮ್ - ಕ್ಷಮೆಯ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಾನನು, 82 ಭಗವಾನ್ - ಸಂಪೂರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಧರ್ಮ, ಯಶ, ಶ್ರೀ, ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ವೈರಾಗ್ಯದ ಆಶ್ರಯನು, 83 ಭಗನೇತ್ರಭಿತ್ - ಭಗದೇವತೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸುವವನು.॥11॥

(ಶ್ಲೋಕ - 12)

ಉಗ್ರಃ ಪಶುಪತಿಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಃ ಪ್ರಿಯಭಕ್ತಃ ಪರಂತಪಃ ।

ದಾತಾ ದಯಾಕರೋ ದಕ್ಷಃ ಕಪರ್ದೀ ಕಾಮಶಾಸನಃ ॥

84 ಉಗ್ರಃ - ಸಂಹಾರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 85 ಪಶುಪತಿಃ - ಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾದ ಪಾಶಬದ್ಧ ಪಶುಗಳನ್ನು (ಜೀವರನ್ನು) ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ, ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು, 86 ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಃ - ಗರುಡರೂಪೀ, 87 ಪ್ರಿಯಭಕ್ತಃ - ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನಿರಿಸುವವನು, 88 ಪರಂತಪಃ - ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ತಾಪವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವವನು, 89 ದಾತಾ - ದಾನೀ, 90 ದಯಾಕರಃ - ದಯಾನಿಧಾನ ಅಥವಾ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು, 91 ದಕ್ಷಃ - ಕುಶಲನು, 92 ಕಪರ್ದೀ - ಜಟಾಜೂಟಧಾರೀ, 93 ಕಾಮಶಾಸನಃ - ಕಾಮದೇವನನ್ನು ದಮನ ಮಾಡಿದನು.॥12॥

(ಶ್ಲೋಕ - 13)

ಶ್ಮಶಾನನಿಲಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಶ್ಮಶಾನಸ್ಥೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ ।

ಲೋಕಕರ್ತಾ ಮೃಗಪತಿರ್ಮಹಾಕರ್ತಾ ಮಹೌಷಧಿಃ ॥

94 ಶ್ಮಶಾನನಿಲಯಃ - ಶ್ಮಶಾನವಾಸೀ, 95 ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ - ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, 96 ಶ್ಮಶಾನಸ್ಥಃ - ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುವವನು, 97 ಮಹೇಶ್ವರಃ - ಮಹಾನ್ ಈಶ್ವರ ಅಥವಾ ಪರಮೇಶ್ವರನು, 98 ಲೋಕಕರ್ತಾ-ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು, 99 ಮೃಗಪತಿಃ- ಮೃಗಗಳ ಪಾಲಕ ಅಥವಾ ಪಶುಪತಿ, 100 ಮಹಾಕರ್ತಾ -ವಿರಾಟ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಾಗ ಮಹಾನ್ ಕರ್ತೃತ್ವ ದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು, 101 ಮಹೌಷಧಿಃ- ಭವರೋಗವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಮಹಾಔಷಧರೂಪನು.॥13॥

(ಶ್ಲೋಕ - 14)

ಉತ್ತರೋ ಗೋಪತಿರ್ಗೋಪ್ತಾ ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಃ ಪುರಾತನಃ ।

ನೀತಿಃ ಸುನೀತಿಃ ಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ಸೋಮಃ ಸೋಮರತಃ ಸುಖೀ ॥

102 ಉತ್ತರಃ - ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸುವವನು, 103 ಗೋಪತಿಃ - ಸ್ವರ್ಗ, ಪೃಥಿವಿ, ಪಶು, ವಾಣಿ, ಕಿರಣ, ಇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಜಲದ ಸ್ವಾಮಿಯು, 104 ಗೋಪ್ತಾ - ರಕ್ಷಕ, 105 ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಃ - ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪದಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯಲು ಯೋಗ್ಯನು, 106 ಪುರಾತನಃ - ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಪುರಾತನನು, 107 ನೀತಿಃ - ನ್ಯಾಯ ಸ್ವರೂಪೀ, 108 ಸುನೀತಿಃ - ಉತ್ತಮ ನೀತಿಯುಳ್ಳವನು, 109 ಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ - ವಿಶುದ್ಧ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪೀ, 110 ಸೋಮಃ - ಉಮಾಸಹಿತನು, 111 ಸೋಮರತಃ - ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವನು, 112 ಸುಖೀ - ಆತ್ಮಾನಂದದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನು.॥14॥

(ಶ್ಲೋಕ - 15)

ಸೋಮಪೋಽಮೃತಪಃ ಸೌಮ್ಯೋ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ।

ತೇಜೋಮಯೋ ಮೃತಮಯೋನ್ನಮಯಶ್ಚ ಸುಧಾಪತಿಃ ॥

113 ಸೋಮಪಃ - ಸೋಮಪಾದ ಮಾಡುವವನು, ಅಥವಾ ಸೋಮನಾಥರೂಪದಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಪಾಲಕನು, 114 ಅಮೃತಪಃ - ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲಕ ಸ್ವರೂಪಭೂತ ಅಮೃತವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವವನು, 115 ಸೌಮ್ಯಃ - ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ಸೌಮ್ಯರೂಪನು, 116 ಮಹಾತೇಜಾಃ - ಮಹಾನ್ ತೇಜದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು, 117 ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ - ಪರಮಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು, 118 ತೇಜೋಮಯಃ - ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪೀ, 119 ಅಮೃತಮಯಃ - ಅಮೃತ ಸ್ವರೂಪೀ, 120 ಅನ್ನಮಯಃ - ಅನ್ನರೂಪೀ, 121 ಸುಧಾಪತಿಃ - ಅಮೃತದ ಪಾಲಕನು.॥15॥

(ಶ್ಲೋಕ - 16)

ಅಜಾತಶತ್ರುರಾಲೋಕಃ ಸಂಭಾವ್ಯೋ ಹವ್ಯವಾಹನಃ ।

ಲೋಕಕರೋ ವೇದಕರಃ ಸೂತ್ರಕಾರಃ ಸನಾತನಃ ॥

122 ಅಜಾತಶತ್ರುಃ - ಯಾರ ಕುರಿತೂ ಶತ್ರುಭಾವವು ಉಂಟಾಗದಿರುವ ಸಮದರ್ಶಿ, 123 ಆಲೋಕಃ - ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪೀ, 124 ಸಂಭಾವ್ಯಃ - ಸಮ್ಮಾನನೀಯನು, 125 ಹವ್ಯವಾಹನಃ-ಅಗ್ನಿಸ್ವರೂಪನು, 126 ಲೋಕಕರಃ - ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ರಷ್ಟಾ, 127 ವೇದಕರಃ - ವೇದಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವವನು, 128 ಸೂತ್ರಕಾರಃ-ಢಕ್ಕೆಯ ನಾದದಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಹೇಶ್ವರ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದವನು, 129 ಸನಾತನಃ - ನಿತ್ಯಸ್ವರೂಪನು.॥16॥

(ಶ್ಲೋಕ - 17)

ಮಹರ್ಷಿಕಪಿಲಾಚಾರ್ಯೋ ವಿಶ್ವದೀಪ್ತಿಸ್ತ್ರೀಲೋಚನಃ ।

ಪಿನಾಕಪಾಣಿರ್ಭೂದೇವಃ ಸ್ವಸ್ತಿದಃ ಸ್ವಸ್ತಿಕೃತ್ಸುಧೀಃ ॥

130 ಮಹರ್ಷಿಕಪಿಲಾಚಾರ್ಯಃ -ಸಾಂಖ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಣೇತಾ ಭಗವಾನ್ ಕಪಿಲಾಚಾರ್ಯನು, 131 ವಿಶ್ವದೀಪ್ತಿಃ - ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿತಗೊಳಿಸುವವನು, 132 ತ್ರಿಲೋಚನಃ - ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ದೃಷ್ಟಾ, 133 ಪಿನಾಕಪಾಣಿಃ - ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಿನಾಕವೆಂಬ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 134 ಭೂದೇವಃ - ಭೂಸುರ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅಥವಾ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗರೂಪೀ, 135 ಸ್ವಸ್ತಿದಃ - ಕಲ್ಯಾಣದಾತಾ, 136 ಸ್ವಸ್ತಿಕೃತ್ - ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ, 137 ಸುಧೀಃ - ವಿಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು.॥17॥

(ಶ್ಲೋಕ - 18)

ಧಾತೃಧಾಮಾ ಧಾಮಕರಃ ಸರ್ವಗಃ ಸರ್ವಗೋಚರಃ ।

ಬ್ರಹ್ಮಸೃಗ್ವಿಶ್ವಸೃಕ್ಸರ್ಗಃ ಕರ್ಣಿಕಾರಪ್ರಿಯಃ ಕವಿಃ ॥

138 ಧಾತೃಧಾಮಾ - ವಿಶ್ವದ ಧಾರಣ-ಪೋಷಣೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥ ತೇಜವುಳ್ಳವನು, 139 ಧಾಮಕರಃ - ತೇಜವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು, 140 ಸರ್ವಗಃ - ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ, 141 ಸರ್ವಗೋಚರಃ - ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತನು, 142 ಬ್ರಹ್ಮಸೃಕ್ - ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಉತ್ಪಾದಕನು, 143 ವಿಶ್ವಸೃಕ್ - ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಾ, 144 ಸರ್ಗಃ - ಸೃಷ್ಟಿಸ್ವರೂಪೀ, 145 ಕರ್ಣಿಕಾರಪ್ರಿಯಃ - ಕಣಗಿಲೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವವನು, 146 ಕವಿಃ - ತ್ರಿಕಾಲದರ್ಶಿ.॥18॥

(ಶ್ಲೋಕ - 19)

ಶಾಖೋ ವಿಶಾಖೋ ಗೋಶಾಖಃ ಶಿವೋ ಭಿಷಗನುತ್ತಮಃ ।

ಗಂಗಾಪ್ಲವೋದಕೋ ಭವ್ಯಃ ಪುಷ್ಕಲಃ ಸ್ಥಪತಿಃ ಸ್ಥಿರಃ ॥

147 ಶಾಖಃ - ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ತಮ್ಮ ಶಾಶ ಸ್ವರೂಪನು, 148 ವಿಶಾಖಃ - ಸ್ಕಂದನ ತಮ್ಮ ವಿಶಾಖಸ್ವರೂಪನು ಅಥವಾ ವಿಶಾಖ ಎಂಬ ಋಷಿ, 149 ಗೋಶಾಖಃ - ವೇದವಾಣಿಯ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರ ಮಾಡುವವನು, 150 ಶಿವಃ - ಮಂಗಲಮಯನು, 151 ಭಿಷಗನುತ್ತಮಃ - ಭವರೋಗ ವೈದ್ಯರಲ್ಲಿ (ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ) ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನು, 152 ಗಂಗಾಪ್ಲವೋದಕಃ - ಗಂಗಾಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಶಿರದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವವನು, 153 ಭವ್ಯಃ - ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವರೂಪೀ, 154 ಪುಷ್ಕಲಃ - ಪೂರ್ಣತಮ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಕನು, 155 ಸ್ಥಪತಿಃ - ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡರೂಪೀ ಭವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವನು (ಶಿಲ್ಪಿ), 156 ಸ್ಥಿರಃ - ಅಚಂಚಲ ಅಥವಾ ಸ್ಥಾಣುರೂಪೀ.॥19॥

(ಶ್ಲೋಕ - 20)

ವಿಜಿತಾತ್ಮಾ ವಿಧೇಯಾತ್ಮಾ ಭೂತವಾಹನಸಾರಥಿಃ ।

ಸಗಣೋ ಗಣಕಾಯಶ್ಚ ಸುಕೀರ್ತಿಶ್ಛಿನ್ನ ಸಂಶಯಃ ॥

157 ವಿಜಿತಾತ್ಮಾ - ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವವನು, 158 ವಿಧೇಯಾತ್ಮಾ - ಶರೀರ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ತನ್ನಿಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವವನು, 159 ಭೂತವಾಹನಸಾರಥಿಃ-ಪಾಂಚಭೌತಿಕ ರಥ (ಶರೀರ)ವನ್ನು ಸಂಚಾಲನ ಮಾಡುವ ಬುದ್ಧಿರೂಪೀ ಸಾರಥಿಯು, 160 ಸಗಣಃ - ಪ್ರಮಥಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವವನು, 161 ಗಣಕಾಯಃ - ಗಣಸ್ವರೂಪನು, 162 ಸುಕೀರ್ತಿಃ - ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, 163 ಛಿನ್ನಸಂಶಯಃ - ಸಂಶಯವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವವನು.॥20॥

(ಶ್ಲೋಕ - 21)

ಕಾಮದೇವಃ ಕಾಮಪಾಲೋ ಭಸ್ಮೋದ್ಧೂಲಿತವಿಗ್ರಹಃ ।

ಭಸ್ಮಪ್ರಿಯೋ ಭಸ್ಮಶಾಯೀ ಕಾಮೀ ಕಾಂತಃ ಕೃತಾಗಮಃ ॥

164 ಕಾಮದೇವಃ - ಮನುಷ್ಯರು ಬಯಸುವ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ಪರಮದೇವನು, 165 ಕಾಮಪಾಲಃ - ಸಕಾಮ ಭಕ್ತರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವವನು, 166 ಭಸ್ಮೋದ್ಧೂಲಿತವಿಗ್ರಹಃ - ತನ್ನ ಶ್ರೀಅಂಗದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಬಳಿದುಕೊಳ್ಳುವವನು, 167 ಭಸ್ಮಪ್ರಿಯಃ - ಭಸ್ಮದ ಪ್ರೇಮಿ, 168 ಭಸ್ಮಶಾಯೀ - ಭಸ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಲಗುವವನು, 169 ಕಾಮೀ - ತನ್ನ ಪ್ರಿಯಭಕ್ತರನ್ನು ಬಯಸುವವನು, 170 ಕಾಂತಃ - ಪರಮ ಕಮನೀಯ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭರೂಪೀ, 171 ಕೃತಾಗಮಃ - ಸಮಸ್ತ ತಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದವನು.॥21॥

(ಶ್ಲೋಕ - 22)

ಸಮಾವರ್ತೋನಿವೃತ್ತಾತ್ಮಾ ಧರ್ಮಪುಂಜಃ ಸದಾಶಿವಃ ।

ಅಕಲ್ಮಷಶ್ಚತುರ್ಬಾಹುರ್ದುರಾವಾಸೋ ದುರಾಸದಃ ॥

172 ಸಮಾವರ್ತಃ - ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಸುವವನು, 173 ಅನಿವೃತ್ತಾತ್ಮಾ - ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವನ ಆತ್ಮವು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಬರಿದಾಗಿಲ್ಲ, ಅರ್ಥಾತ್ ಸರ್ವವ್ಯಾಪ್ತನು, 174 ಧರ್ಮಪುಂಜಃ - ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಪುಣ್ಯದ ರಾಶಿಯು, 175 ಸದಾಶಿವಃ - ನಿರಂತರ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿಯು, 176 ಅಕಲ್ಮಷಃ - ಪಾಪರಹಿತನು, 177 ಚತುರ್ಬಾಹುಃ - ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು, 178 ದುರಾವಾಸಃ - ಯೋಗಿಗಳೂ ಕೂಡ ಬಹಳ ಕುಷ್ಟದಿಂದ ತಮ್ಮ ಹೃದಯಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವರೋ ಅವನು, 179 ದುರಾಸದಃ - ಪರಮ ದುರ್ಜಯ.॥22॥

(ಶ್ಲೋಕ - 23)

ದುರ್ಲಭೋ ದುರ್ಗಮೋ ದುರ್ಗಃ ಸರ್ವಾಯುಧವಿಶಾರದಃ ।

ಅಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗನಿಲಯಃ ಸುತಂತುಸ್ತಂತುವರ್ಧನಃ ॥

180 ದುರ್ಲಭಃ - ಭಕ್ತಿಹೀನರಿಗೆ ಕಷ್ಟದಿಂದ ದೊರೆಯುವವನು, 181 ದುರ್ಗಮಃ - ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಯಾರಿಗೂ ಸುಲಭವಲ್ಲ ಅಂತವನು, 182 ದುರ್ಗಃ - ಪಾಪ-ತಾಪದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ದುರ್ಗರೂಪೀ ಅಥವಾ ದುರ್ಜ್ಞೇಯ, 183 ಸರ್ವಾಯುಧವಿಶಾರದಃ - ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕುಶಲನು, 184 ಅಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗನಿಲಯಃ - ಅಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನು, 185 ಸುತಂತುಃ - ಸುಂದರ ವಿಸ್ತೃತ ಜಗತ್ರೂಪೀ ತಂತುವುಳ್ಳವನು, 186 ತಂತುವರ್ಧನಃ - ಜಗತ್ರೂಪೀ ತಂತುವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವವನು. ॥23॥

(ಶ್ಲೋಕ - 24)

ಶುಭಾಂಗೋ ಲೋಕಸಾರಂಗೋ ಜಗದೀಶೋ ಜನಾರ್ದನಃ ।

ಭಸ್ಮಶುದ್ಧಿಕರೋ ಮೇರುರೋಜಸ್ವೀ ಶುದ್ಧವಿಗ್ರಹಃ ॥

187 ಶುಭಾಂಗಃ - ಸುಂದರ ಅಂಗವುಳ್ಳವನು, 188 ಲೋಕಸಾರಂಗಃ-ಲೋಕಸಾರಗ್ರಾಹೀ, 189 ಜಗದೀಶಃ - ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿ, 190 ಜನಾರ್ದನಃ - ಭಕ್ತರ ಯಾಚನೆಗೆ ಆಲಂಬನ (ನೆಲೆ), 191 ಭಸ್ಮಶುದ್ಧಿಕರಃ - ಭಸ್ಮದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವನು, 192 ಮೇರುಃ - ಸುಮೇರು ಪರ್ವತದಂತೆ ಕೇಂದ್ರರೂಪನು, 193 ಓಜಸ್ವೀ - ತೇಜ-ಬಲಸಂಪನ್ನನು, 194 ಶುದ್ಧವಿಗ್ರಹಃ - ನಿರ್ಮಲ ಶರೀರವುಳ್ಳವನು.॥24॥

(ಶ್ಲೋಕ - 25)

ಅಸಾಧ್ಯಃ ಸಾಧುಸಾಧ್ಯಶ್ಚ ಭೃತ್ಯಮರ್ಕಟರೂಪದೃಕ್ ।

ಹಿರಣ್ಯರೇತಾಃ ಪೌರಾಣೋ ರಿಪುಜೀವಹರೋ ಬಲೀ ॥

195 ಅಸಾಧ್ಯಃ - ಸಾಧನೆ-ಭಜನೆಗಳಿಂದ ದೂರ ವಿರುವವರಿಗೆ ಅಲಭ್ಯನು, 196 ಸಾಧುಸಾಧ್ಯಃ - ಸಾಧನೆ -ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣರಾದ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಸುಲಭನು, 197 ಭೃತ್ಯಮರ್ಕಟರೂಪದೃಕ್ - ಶ್ರೀರಾಮನ ಸೇವಕ ವಾನರ ಹನುಮಂತನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 198 ಹಿರಣ್ಯರೇತಾಃ-ಅಗ್ನಿಸ್ವರೂಪನು ಅಥವಾ ಸುವರ್ಣಮಯ ವೀರ್ಯವುಳ್ಳವನು, 199 ಪೌರಾಣಃ - ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದನು, 200 ರಿಪುಜೀವಹರಃ - ಶತ್ರುಗಳ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕಳೆಯುವವನು, 201 ಬಲೀ - ಬಲ ಶಾಲಿಯು.॥25॥

(ಶ್ಲೋಕ - 26)

ಮಹಾಹ್ರದೋ ಮಹಾಗರ್ತಃ ಸಿದ್ಧವೃಂದಾರವಂದಿತಃ ।

ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮಾಂಬರೋ ವ್ಯಾಲೀ ಮಹಾಭೂತೋ ಮಹಾನಿಧಿಃ ॥

202 ಮಹಾಹ್ರದಃ - ಪರಮಾನಂದದ ಮಹಾ ಸರೋವರನು, 203 ಮಹಾಗರ್ತಃ - ಮಹಾನ್ ಆಕಾಶ ಸ್ವರೂಪಿಯು, 204 ಸಿದ್ಧವೃಂದಾರವಂದಿತಃ - ಸಿದ್ಧರಿಂದ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ವಂದಿತನು. 205 ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮಾಂಬರಃ - ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯಂತೆ ಧರಿಸುವವನು, 206 ವ್ಯಾಲೀ-ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಒಡವೆಗಳಂತೆ ಧರಿಸುವವನು, 207 ಮಹಾಭೂತಃ - ತ್ರಿಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಂದೂ ನಾಶವಾಗದಿರುವ ಮಹಾಭೂತಸ್ವರೂಪನು, 208 ಮಹಾನಿಧಿಃ - ಎಲ್ಲರ ಮಹಾನಿವಾಸಸ್ಥಾನನು.॥26॥

(ಶ್ಲೋಕ - 27)

ಅಮೃತಾಶೋಮೃತವಪುಃ ಪಾಂಜಜನ್ಯಃ ಪ್ರಭಂಜನಃ ।

ಪಂಚವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವಸ್ಥಃ ಪಾರಿಜಾತಃ ಪರಾವರಃ ॥

209 ಅಮೃತಾಶಃ - ಆಸೆಗಳು ಎಂದೂ ವಿಫಲವಾಗದಿರುವ ಅಮೋಘ ಸಂಕಲ್ಪನು, 210 ಅಮೃತವಪುಃ - ಶರೀರವು ಎಂದೂ ನಾಶವಾಗದಿರುವ ನಿತ್ಯ ವಿಗ್ರಹನು, 211 ಪಾಂಚಜನ್ಯಃ - ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಎಂಬ ಶಂಖಸ್ವರೂಪನು, 212 ಪ್ರಭಂಜನಃ - ವಾಯುಸ್ವರೂಪನು ಅಥವಾ ಸಂಹಾರಕಾರಿಯು, 213 ಪಂಚ ವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವಸ್ಥಃ - ಪ್ರಕೃತಿ, ಮಹತ್ತತ್ವ (ಬುದ್ಧಿ), ಅಹಂಕಾರ, ಚಕ್ಷು, ಶ್ರೋತ್ರ, ಪ್ರಾಣ, ರಸನೆ, ತ್ವಕ್, ವಾಕ್, ಪಾಣೀ, ಪಾಯು, ಪಾದ, ಉಪಸ್ಥ, ಮನ, ಶಬ್ದ, ಸ್ವರ್ಶ, ರೂಪ ರಸ, ಗಂಧ, ಪೃಥಿವಿ, ಜಲ, ತೇಜ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಆಕಾಶ - ಹೀಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಜಡ ತತ್ತ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಚೇತನ- ತತ್ತ್ವಪುರುಷನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತನು, 214 ಪಾರಿಜಾತಃ - ಯಾಚಕರ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಮಾಡಲು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷನು, 215 ಪರಾವರಃ ಕಾರಣ - ಕಾರ್ಯರೂಪನು.॥27॥

(ಶ್ಲೋಕ - 28)

ಸುಲಭಃ ಸುವ್ರತಃ ಶೂರೋ ಬ್ರಹ್ಮವೇದ ನಿಧಿರ್ನಿಧಿಃ ।

ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗುರುರ್ವರ್ಣೀ ಶತ್ರುಜಿಚ್ಛತ್ರುತಾಪನಃ ॥

216 ಸುಲಭಃ - ನಿತ್ಯ - ನಿರಂತರ ಚಿಂತಿಸುವ ಏಕನಿಷ್ಠ ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವವನು, 217 ಸುವ್ರತಃ - ಉತ್ತಮ ವ್ರತಧಾರಿ, 218 ಶೂರಃ - ಶೌರ್ಯಸಂಪನ್ನನು, 219 ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದನಿಧಿಃ - ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವೇದದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದ ಸ್ಥಾನನು, 220 ನಿಧಿಃ - ಜಗತ್ರೂಪೀ ರತ್ನದ ಉತ್ಪ ತ್ತಿಸ್ಥಾನನು, 221 ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗುರುಃ - ವರ್ಣಗಳ ಹಾಗೂ ಆಶ್ರಮಗಳ ಗುರು (ಉಪದೇಷ್ಟಾ), 222 ವರ್ಣೀ - ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, 223 ಶತ್ರುಜಿತ್ - ಅಂಧಕಾಸುರ ಮೊದಲಾದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವವನು, 224 ಶತ್ರುತಾಪನಃ - ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಸಂತಾಪವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವವನು. ॥28॥

(ಶ್ಲೋಕ - 29)

ಆಶ್ರಮಃ ಕ್ಷಪಣಃ ಕ್ಷಾಮೋ ಜ್ಞಾನವಾನಚಲೇಶ್ವರಃ ।

ಪ್ರಾಮಾಣಭೂತೋ ದುರ್ಜ್ಞೇಯಃ ಸಪರ್ಣೋ ವಾಯುವಾಹನಃ ॥

225 ಆಶ್ರಮಃ - ಎಲ್ಲರ ವಿಶ್ರಾಮಸ್ಥಾನನು, 226 ಕ್ಷಪಣಃ - ಜನ್ಮ-ಮರಣದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಮೂಲವಾಗಿ ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುವವನು, 227 ಕ್ಷಾಮಃ - ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವವನು, 228 ಜ್ಞಾನವಾನ್ - ಜ್ಞಾನೀ, 229 ಅಚಲೇಶ್ವರಃ - ಪರ್ವತಗಳ ಅಥವಾ ಸ್ಥಾವರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸ್ವಾಮಿ, 230 ಪ್ರಾಮಾಣಭೂತಃ - ನಿತ್ಯಸಿದ್ಧ ಪ್ರಮಾಣರೂಪೀ, 231 ದುರ್ಜೇಯಃ - ಕಷ್ಟದಿಂದ ತಿಳಿಯಲಾಗುವ, 232 ಸುಪರ್ಣಃ - ವೇದಮಯ ಸುಂದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳುಳ್ಳ ಗರುಡರೂಪೀ, 233 ವಾಯುವಾಹನಃ - ತನ್ನ ಭಯದಿಂದ ವಾಯುವನ್ನು ಬೀಸುವಂತೆ ಮಾಡುವವನು. ॥29॥

(ಶ್ಲೋಕ - 30)

ಧನುರ್ಧರೋ ಧನುರ್ವೇದೋ ಗುಣರಾಶಿರ್ಗುಣಾಕರಃ ।

ಸತ್ಯಃ ಸತ್ಯಪರೋದೀನೋ ಧರ್ಮಾಂಗೋ ಧರ್ಮಸಾಧನಃ ॥

234 ಧನುರ್ಧರಃ - ಪಿನಾಕಧಾರೀ 235 ಧನುರ್ವೇದಃ - ಧನುರ್ವೇದವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, 236 ಗುಣರಾಶಿಃ - ಅನಂತ ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ಗುಣಗಳ ರಾಶಿ, 237 ಗುಣಾಕರಃ - ಸದ್ಗುಣಗಳ ಗಣಿಯು, 238 ಸತ್ಯಃ - ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪೀ, 239 ಸತ್ಯಪರಃ - ಸತ್ಯಪರಾಯಣ, 240 ಅದೀನಃ - ದೀನತೆಯಿಂದ ರಹಿತ ಉದಾರಿಯು, 241 ಧರ್ಮಾಂಗಃ - ಧರ್ಮಮಯ ವಿಗ್ರಹವುಳ್ಳವನು, 242 ಧರ್ಮಸಾಧನಃ - ಧರ್ಮದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವವನು. ॥30॥

(ಶ್ಲೋಕ - 31)

ಅನಂತ ದೃಷ್ಟಿರಾನಂದೋ ದಂಡೋ ದಮಯಿತಾ ದಮಃ ।

ಅಭಿವಾದ್ಯೋ ಮಹಾಮಾಯೋ ವಿಶ್ವಕರ್ಮವಿಶಾರದಃ ॥

243 ಅನಂತದೃಷ್ಟಿಃ - ಅಸೀಮ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನು, 244 ಆನಂದಃ - ಪರಮಾನಂದಮಯ, 245 ದಂಡಃ - ದುಷ್ಟರನ್ನು ದಂಡಿಸುವವನು ಅಥವಾ ದಂಡಸ್ವರೂಪೀ, 246 ದಮಯಿತಾ - ದುರ್ದಾಂತ ದಾನವರನ್ನೂ ದಮನ ಮಾಡುವವನು, 247 ದಮಃ - ದಮನಸ್ವರೂಪೀ, 248 ಅಭಿವಾದ್ಯಃ - ನಮಸ್ಕರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನು, 249 ಮಹಾಮಾಯಃ - ಮಾಯಾವಿಗಳಿಗೂ ಮೋಹಿತಗೊಳ್ಳುವ ಮಹಾಮಾಯಾವೀ, 250 ವಿಶ್ವಕರ್ಮವಿಶಾರದಃ - ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಕುಶಲನು. ॥31॥

(ಶ್ಲೋಕ - 32)

ವೀತರಾಗೋ ವಿನೀತಾತ್ಮಾ ತಪಸ್ವೀ ಭೂತಭಾವನಃ ।

ಉನ್ಮತ್ತವೇಷಃ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನೋ ಜಿತಕಾಮೋಜಿತಪ್ರಿಯಃ ॥

251 ವೀತರಾಗಃ - ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿರಕ್ತನು, 252 ವಿನೀತಾತ್ಮಾ - ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿನಯಶೀಲನು ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವವನು, 253 ತಪಸ್ವೀ - ತಪಸ್ಯಾಪರಾಯಣ, 254 ಭೂತಭಾವನಃ - ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಪಾದಕನು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಕನು, 255 ಉನ್ಮತ್ತವೇಷಃ - ಹುಚ್ಚರಂತೆ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 256 ಪ್ರಚ್ಛನಃ - ಮಾಯೆಯ ಪರದೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವವನು, 257 ಜಿತಕಾಮಃ - ಕಾಮವಿಜಯಿ, 258 ಅಜಿತಪ್ರಿಯಃ - ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರೇಮಿಯು. ॥32॥

(ಶ್ಲೋಕ - 33)

ಕಲ್ಯಾಣಪ್ರಕೃತಿಃ ಕಲ್ಪಃ ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।

ತರಸ್ವೀ ತಾರಕೋ ಧೀಮಾನ್ ಪ್ರಧಾನಃ ಪ್ರಭುರವ್ಯಯಃ ॥

259 ಕಲ್ಯಾಣಪ್ರಕೃತಿಃ - ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳವನು, 260 ಕಲ್ಪಃ - ಸಮರ್ಥನು, 261 ಸರ್ವಲೋಕ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಪ್ರಜೆಯಪಾಲಕನು, 262 ತರಸ್ವೀ - ವೇಗವುಳ್ಳವನು, 263 ತಾರಕಃ - ಉದ್ಧಾರಕನು, 264 ಧೀಮಾನ್ - ವಿಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು, 265 ಪ್ರಧಾನಃ - ಎಲ್ಲರಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, 266 ಪ್ರಭುಃ - ಸರ್ವಸಮರ್ಥನು, 267 ಅವ್ಯಯಃ - ಅವಿನಾಶಿ ॥33॥

(ಶ್ಲೋಕ - 34)

ಲೋಕಪಾಲೋಂತರ್ಹಿತಾತ್ಮಾ ಕಲ್ಪಾದಿಃ ಕಮಲೇಕ್ಷಣಃ ।

ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವಜ್ಞೋಽನಿಯಮೋ ನಿಯತಾಶ್ರಯಃ ॥

268 ಲೋಕಪಾಲಃ - ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನು, 269 ಅಂತರ್ಹಿತಾತ್ಮಾ - ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಆತ್ಮಾ ಅಥವಾ ಅದೃಶ್ಯ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳವನು, 270 ಕಲ್ಪಾದಿಃ - ಕಲ್ಪದ ಆದಿಕಾರಣನು, 271 ಕಮಲೇಕ್ಷಣಃ - ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, 272 ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ - ವೇದಗಳ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅರ್ಥ ಹಾಗೂ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, 273 ಅನಿಯಮಃ - ನಿಯಂತ್ರಣರಹಿತನು, 274 ನಿಯತಾಶ್ರಯಃ - ಎಲ್ಲರ ಸುನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನನು. ॥34॥

(ಶ್ಲೋಕ - 35)

ಚಂದ್ರಃ ಸೂರ್ಯಃ ಶನಿಃ ಕೇತುರ್ವರಾಂಗೋ ವಿದ್ರುಮಚ್ಛವಿಃ ।

ಭಕ್ತಿವಶ್ಯಃ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಮೃಗಬಾಣಾರ್ಪಣೋನಘಃ ॥

275 ಚಂದ್ರಃ - ಚಂದ್ರನಂತೆ ಆಹ್ಲಾದಕಾರಿಯು, 276 ಸೂರ್ಯಃ - ಎಲ್ಲರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಾರಣೀಭೂತ ಸೂರ್ಯನು, 277 ಶನಿಃ - ಶನೈಶ್ವರರೂಪನು, 278 ಕೇತುಃ - ಕೇತು ಎಂಬ ಗ್ರಹಸ್ವರೂಪೀ, 279 ವರಾಂಗಃ - ಸುಂದರ ಶರೀರವುಳ್ಳವನು, 280 ವಿದ್ರುಮಚ್ಛವಿಃ - ಹವಳದಂತೆ ಕೆಂಪು ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು, 281 ಭಕ್ತಿವಶ್ಯಃ - ಭಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ವಶನಾಗುವವನು, 282 ಪರಬ್ರಹ್ಮ- ಪರಮಾತ್ಮನು, 283 ಮೃಗಬಾಣಾರ್ಪಣಃ - ಮೃಗ ರೂಪಧಾರೀ ಯಜ್ಞದ ಮೇಲೆ ಬಾಣವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸು ವವನು, 284 ಅನಘಃ - ಪಾಪರಹಿತನು. ॥35॥

(ಶ್ಲೋಕ - 36)

ಅದ್ರಿರದ್ರ್ಯಾಲಯಃ ಕಾಂತಃ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಜಗದ್ಗುರುಃ ।

ಸರ್ವಕರ್ಮಾಲಯಸ್ತುಷ್ಟೋ ಮಂಗಲ್ಯೋ ಮಂಗಲಾವೃತಃ ॥

285 ಅದ್ರಿಃ - ಕೈಲಾಸವೇ ಮೊದಲಾದ ಪರ್ವತ ಸ್ವರೂಪನು, 286 ಅದ್ರ್ಯಾಲಯಃ - ಕೈಲಾಸ ಮತ್ತು ಮಂದರವೇ ಆದಿ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, 287 ಕಾಂತಃ - ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಿಯತಮನು, 288 ಪರಮಾತ್ಮಾ - ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮೇಶ್ವರನು, 289 ಜಗದ್ಗುರುಃ - ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚದ ಗುರು, 290 ಸರ್ವಕರ್ಮಾಲಯಃ - ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನನು, 291 ತುಷ್ಟಃ - ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನನು, 292 ಮಂಗಲ್ಯಃ - ಮಂಗಲಕಾರೀ, 293 ಮಂಗಲಾವೃತಃ - ಮಂಗಲಕಾರಿಣೀ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನು.॥36॥

(ಶ್ಲೋಕ - 37)

ಮಹಾತಪಾ ದೀರ್ಘತಪಾಃ ಸ್ಥವಿಷ್ಠಃ ಸ್ಥವಿರೋ ಧ್ರುವಃ ।

ಅಹಃಸಂವತ್ಸರೋ ವ್ಯಾಪ್ತಿಃ ಪ್ರಮಾಣಂ ಪರಮಂ ತಪಃ ॥

294 ಮಹಾತಪಾಃ - ಮಹಾನ್ ತಪಸ್ವೀ, 295 ದೀರ್ಘತಪಾಃ - ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವವನು, 296 ಸ್ಥವಿಷ್ಠಃ - ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥೂಲನು, 297 ಸ್ಥವಿರೋಧ್ರುವಃ - ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿರನು, 298 ಅಹಃಸಂವತ್ಸರಃ - ದಿನ ಹಾಗೂ ಸಂವತ್ಸರಾದಿ ಕಾಲರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತ, ಅಂಶಕಾಲ ಸ್ವರೂಪನು, 299 ವ್ಯಾಪ್ತಿಃ - ವ್ಯಾಪಕಸ್ವರೂಪಿಯು, 300 ಪ್ರಮಾಣಮ್ - ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದಿ ಪ್ರಮಾಣಸ್ವರೂಪನು, 301 ಪರಮಂ ತಪಃ - ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ತಪಸ್ಸು ಸ್ವರೂಪನು. ॥37॥

(ಶ್ಲೋಕ - 38)

ಸಂವತ್ಸರಕರೋ ಮಂತ್ರಪ್ರತ್ಯಯಃ ಸರ್ವದರ್ಶನಃ ।

ಅಜಃ ಸರ್ವೇಶ್ವರಃ ಸಿದ್ಧೋ ಮಹಾರೇತಾ ಮಹಾಬಲಃ ॥

302 ಸಂವತ್ಸರಕರಃ - ಸಂವತ್ಸರ ಮೊದಲಾದ ಕಾಲವಿಭಾಗದ ಉತ್ಪಾದಕನು, 303 ಮಂತ್ರಪ್ರತ್ಯಯಃ - ವೇದಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರತೀತ (ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ)ನಾಗುವವನು, 304 ಸರ್ವದರ್ಶನಃ - ಎಲ್ಲರ ಸಾಕ್ಷಿಯು, 305 ಅಜಃ - ಅಜನ್ಮಾ, 306 ಸರ್ವೇಶ್ವರಃ - ಎಲ್ಲರ ಶಾಸಕನು, 307 ಸಿದ್ಧಃ - ಸಿದ್ಧಿಗಳ ಆಶ್ರಯನು, 308 ಮಹಾರೇತಾಃ - ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರ್ಯವುಳ್ಳವನು, 309 ಮಹಾಬಲಃ- ಪ್ರಮಥಗಣಗಳ ಮಹತೀ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು. ॥38॥

(ಶ್ಲೋಕ - 39)

ಯೋಗೀ ಯೋಗ್ಯೋ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸಿದ್ಧಿಃ ಸರ್ವಾದಿರಗ್ರಹಃ ।

ವಸುರ್ವಸುಮನಾಃ ಸತ್ಯಃ ಸರ್ವಪಾಪಹರೋ ಹರಃ ॥

310 ಯೋಗೀಯೋಗ್ಯಃ - ಸುಯೋಗ್ಯ ಯೋಗೀ, 311 ಮಹಾತೇಜಾಃ - ಮಹಾತೇಜದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು, 312 ಸಿದ್ಧಿಃ - ಸಮಸ್ತ ಸಾಧನೆಗಳ ಫಲನು, 313 ಸರ್ವಾದಿಃ - ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳ ಆದಿಕಾರಣನು, 314 ಅಗ್ರಹಃ - ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯ ಅವಿಷಯನು, 315 ವಸುಃ - ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನನು, 316 ವಸುಮನಾಃ - ಉದಾರ ಮನವುಳ್ಳವನು, 317 ಸತ್ಯಃ - ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪನು, 318 ಸರ್ವ ಪಾಪಹರೋ ಹರಃ - ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಅಪಹರಣ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹರನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದನು. ॥39॥

(ಶ್ಲೋಕ - 40)

ಸುಕೀರ್ತಿ ಶೋಭನಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ವೇದಾಂಗೋ ವೇದವಿನ್ಮುನಿಃ ।

ಭ್ರಾಜಿಷ್ಣುರ್ಭೋಜನಂ ಭೋಕ್ತಾ ಲೋಕನಾಥೋ ದುರಾಧರಃ ॥

319 ಸುಕೀರ್ತಿಶೋಭನಃ - ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಸುಶೋಭಿತನಾಗಿರುವವನು, 320 ಶ್ರೀಮಾನ್ - ವಿಭೂತಿ ಸ್ವರೂಪಾ ಉಮೆಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು, 321 ವೇದಾಂಗಃ - ವೇದರೂಪೀ ಅಂಗಗಳುಳ್ಳವನು, 322 ವೇದವಿನ್ಮುನಿಃ - ವೇದಗಳ ವಿಚಾರಮಾಡುವ ಮನನಶೀಲ ಮುನಿ, 323 ಭ್ರಾಜಿಷ್ಣುಃ - ಏಕರಸ ಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವರೂಪನು, 324 ಭೋಜನಮ್ - ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲು ಯೋಗ್ಯ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪೀ, 325 ಭೋಕ್ತಾ - ಪುರುಷರೂಪದಿಂದ ಉಪಭೋಕ್ತಾ, 326 ಲೋಕನಾಥಃ - ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವನಾಥನು, 327 ದುರಾಧರಃ - ಅಜಿತೇಂದ್ರಿಯ ಪುರುಷರ ಆರಾಧನೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣನಾಗಿರುವವನು. ॥40॥

(ಶ್ಲೋಕ - 41)

ಅಮೃತಃ ಶಾಶ್ವತಃ ಶಾಂತೋ ಬಾಣಹಸ್ತಃಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।

ಕಮಂಡಲುಧರೋ ಧನ್ವೀ ಅವಾಙ್ಮನಸಗೋಚರಃ ॥

328 ಅಮೃತಃ ಶಾಶ್ವತಃ - ಸನಾತನ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪೀ, 329 ಶಾಂತಃ - ಶಾಂತಿಮಯನು, 330 ಬಾಣಹಸ್ತಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ - ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಾಣವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪ್ರತಾಪೀ ವೀರನು, 331 ಕಮಂಡಲುಧರಃ - ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, 332 ಧನ್ವೀ - ಪಿನಾಕಧಾರೀ, 333 ಅವಾಙ್ಮನಸಗೋಚರಃ - ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಾಣಿಗೆ ಅಗೋಚರನು. ॥41॥

(ಶ್ಲೋಕ - 42)

ಅತೀಂದ್ರಿಯೋ ಮಹಾಮಾಯಃ ಸರ್ವಾವಾಸಶ್ಚತುಷ್ಟಥಃ ।

ಕಾಲಯೋಗೀ ಮಹಾನಾದೋ ಮಹೋತ್ಸಾಹೋ ಮಹಾಬಲಃ ॥

334 ಅತೀಂದ್ರಿಯೋ ಮಹಾಮಾಯಃ - ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತನು ಹಾಗೂ ಮಹಾಮಾಯಾವಿಯು, 335 ಸರ್ವಾವಾಸಃ - ಎಲ್ಲರ ವಾಸಸ್ಥಾನನು, 336 ಚತುಷ್ಪಥಃ - ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯ ಏಕಮಾತ್ರ ಮಾರ್ಗನು, 337 ಕಾಲಯೋಗಿ - ಪ್ರಳಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕಾಲನಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವವನು, 338 ಮಹಾನಾದಃ - ಗಂಭೀರ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಅಥವಾ ಅನಾಹತನಾದ ನಾದ ರೂಪನು, 339 ಮಹೋತ್ಸಾಹೋ ಮಹಾಬಲಃ - ಮಹಾನ್ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಬಲದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು. ॥42॥

(ಶ್ಲೋಕ - 43)

ಮಹಾಬುದ್ಧಿರ್ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಭೂತಚಾರೀ ಪುರಂದರಃ ।

ನಿಶಾಚರಃ ಪ್ರೇತಚಾರೀ ಮಹಾಶಕ್ತಿರ್ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ॥

340 ಮಹಾಬುದ್ಧಿಃ - ಶ್ರೇಷ್ಠಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು, 341 ಮಹಾವೀರ್ಯಃ - ಅನಂತ ಪರಾಕ್ರಮಿ, 342 ಭೂತಚಾರೀ - ಭೂತಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುವವನು, 343 ಪುರಂದರಃ - ತ್ರಿಪುರಸಂಹಾರಕನು, 344 ನಿಶಾಚರಃ - ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು, 345 ಪ್ರೇತಚಾರೀ - ಪ್ರೇತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುವವನು, 346 ಮಹಾಶಕ್ತಿರ್ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ - ಅನಂತಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು. ॥43॥

(ಶ್ಲೋಕ - 44)

ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯವಪುಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸರ್ವಾಚಾರ್ಯಮನೋಗತಿಃ ।

ಬಹುಶ್ರುತೋಮಹಾಮಾಯೋ ನಿಯತಾತ್ಮಾ ಧ್ರುವೋಽಧ್ರುವಃ ॥

347 ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯವಪುಃ - ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳವನು, 348 ಶ್ರೀಮಾನ್ - ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ, 349 ಸರ್ವಾಚಾರ್ಯ ಮನೋಗತಿಃ - ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ಅವಿಚಾರ್ಯ ಮನೋಗತಿಯುಳ್ಳವನು, 350 ಬಹುಶ್ರುತಃ - ಬಹಳ ತಿಳಿದವನು, ಅಥವಾ ಸರ್ವಜ್ಞನು, 351 ಅಮಹಾಮಾಯಃ - ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾಯೆಯ ಪ್ರಭಾವವು ಬೀಳದಿರುವವನು, 352 ನಿಯತಾತ್ಮಾ - ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡವನು, 353 ಧ್ರುವೋಽಧ್ರುವಃ - ಧ್ರುವ (ನಿತ್ಯಕಾರಣ) ಮತ್ತು ಅಧ್ರುವ (ಅನಿತ್ಯಕಾರ್ಯ) ರೂಪನು. ॥44॥

(ಶ್ಲೋಕ - 45)

ಓಜಸ್ತೇಜೋದ್ಯುತಿಧರೋ ಜನಕಃ ಸರ್ವಶಾಸನಃ ।

ನೃತ್ಯ ಪ್ರಿಯೋ ನಿತ್ಯನೃತ್ಯಃ ಪ್ರಕಾಶಾತ್ಮಾ ಪ್ರಕಾಶಕಃ ॥

354 ಓಜಸ್ತೇಜೋದ್ಯುತಿ ಧರಃ - ಓಜ (ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಬಲ), ತೇಜ (ಶೌರ್ಯಾದಿ ಗುಣಗಳು) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನದ ದೀಪ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 355 ಜನಕಃ - ಎಲ್ಲರ ಉತ್ಪಾದಕನು, 356 ಸರ್ವಶಾಸನಃ - ಎಲ್ಲರ ಶಾಸಕನು, 357 ನೃತ್ಯಪ್ರಿಯಃ - ನೃತ್ಯದ ಪ್ರೇಮಿ, 358 ನಿತ್ಯನೃತ್ಯಃ - ಪ್ರತಿದಿನವೂ ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯವನ್ನಾಡುವವನು, 359 ಪ್ರಕಾಶಾತ್ಮಾ - ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪನು, 360 ಪ್ರಕಾಶಕಃ - ಸೂರ್ಯಾದಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಕೊಡುವವನು. ॥45॥

(ಶ್ಲೋಕ - 46)

ಸ್ಪಷ್ಟಾಕ್ಷರೋ ಬುಧೋ ಮಂತ್ರಃ ಸಮಾನಃ ಸಾರಸಂಪ್ಲವಃ ।

ಯುಗಾದಿಕೃದ್ಯುಗಾವರ್ತೋ ಗಂಭೀರೋ ವೃಷವಾಹನಃ ॥

361 ಸ್ಪಷ್ಟಾಕ್ಷರಃ - ಓಂಕಾರಸ್ವರೂಪ ಸ್ವಷ್ಟ ಅಕ್ಷರವುಳ್ಳವನು, 362 ಬುಧಃ - ಜ್ಞಾನವಂತನು, 363 ಮಂತ್ರಃ - ಋಕ್, ಸಾಮ ಮತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದಗಳ ಮಂತ್ರಸ್ವರೂಪನು, 364 ಸಮಾನಃ - ಎಲ್ಲರ ಕುರಿತು ಸಮಾನ ಭಾವವನ್ನಿರಿಸುವವನು, 365 ಸಾರಸಂಪ್ಲವಃ - ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿ ಹೋಗಲು ನೌಕೆಯಂತಿರುವವನು, 366 ಯುಗಾದಿಕೃದ್ಯುಗಾವರ್ತಃ - ಯುಗಾದಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವವನು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳನ್ನು ಚಕ್ರದಂತೆ ತಿರುಗಿಸುವವನು, 367 ಗಂಭೀರಃ - ಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, 368 ವೃಷವಾಹನಃ - ನಂದಿ ಎಂಬ ವೃಷಭವು ವಾಹನವಾಗಿ ಉಳ್ಳವನು. ॥46॥

(ಶ್ಲೋಕ - 47)

ಇಷ್ಟೋಽವಿಶಿಷ್ಟಃ ಶಿಷ್ಟೇಷ್ಟಃ ಸುಲಭಃ ಸಾರಶೋಧನಃ ।

ತೀರ್ಥರೂಪಸ್ತೀರ್ಥನಾಮಾ ತೀರ್ಥದೃಶ್ಯಸ್ತು ತೀರ್ಥದಃ ॥

369 ಇಷ್ಟಃ - ಪರಮಾನಂತ ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಸರ್ವಪ್ರಿಯನು, 370 ಅವಿಶಿಷ್ಟಃ - ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದ ರಹಿತನು, 371 ಶಿಷ್ಟೇಷ್ಟಃ - ಶಿಷ್ಟ ಪುರುಷರ ಇಷ್ಟದೇವನು, 372 ಸುಲಭಃ - ಅನನ್ಯ ಚಿತ್ತದಿಂದ ನಿರಂತರ ಸ್ಮರಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವವನು, 373 ಸಾರಶೋಧನಃ - ಸಾರತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹುಡುಕುವವನು, 374 ತೀರ್ಥರೂಪಃ - ತೀರ್ಥಸ್ವರೂಪನು, 375 ತೀರ್ಥನಾಮಾ - ತೀರ್ಥನಾಮಧಾರಿಯು ಅಥವಾ ತನ್ನ ನಾಮದಿಂದ ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವವನು, 376 ತೀರ್ಥದೃಶ್ಯಃ - ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಗುರುಕೃಪೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುವವನು, 377 ತೀರ್ಥದಃ - ಚರಣೋದಕ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವವನು. ॥47॥

(ಶ್ಲೋಕ - 48)

ಅಪಾಂನಿಧಿರಧಿಷ್ಠಾನಂ ದುರ್ಜಯೋ ಜಯಕಾಲವಿತ್ ।

ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ಪ್ರಮಾಣಜ್ಞೋ ಹಿರಣ್ಯಕವಚೋ ಹರಿಃ ॥

378 ಅಪಾಂನಿಧಿಃ - ಜಲದ ನಿಧಾನ ಸಮುದ್ರರೂಪನು, 379 ಅಧಿಷ್ಠಾನಮ್ - ಉಪಾದಾನ ಕಾರಣದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಶ್ರಯನು ಅಥವಾ ಜಗತ್ರೂಪೀ ಪ್ರಪಂಚದ ಅಧಿಷ್ಠಾನನು, 380 ದುರ್ಜಯಃ - ಜಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದವನು, 381 ಜಯಕಾಲವಿತ್ - ವಿಜಯದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನು, 382 ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ - ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನು, 383 ಪ್ರಮಾಣಜ್ಞಃ-ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು, 384 ಹಿರಣ್ಯಕವಚಃ - ಸುವರ್ಣಮಯ ಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 385 ಹರಿಃ -ಶ್ರೀಹರಿಸ್ವರೂಪನು. ॥48॥

(ಶ್ಲೋಕ - 49)

ವಿಮೋಚನಃ ಸುರಗಣೋ ವಿದ್ಯೇಶೋ ಬಿಂದುಸಂಶ್ರಯಃ ।

ಬಾಲರೂಪೋಬಲೋನ್ಮತ್ತೋವಿಕರ್ತಾ ಗಹನೋ ಗುಹಃ ॥

386 ವಿಮೋಚನಃ - ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಬಿಡಿಸುವವನು, 387 ಸುರಗಣಃ - ದೇವ ಸಮುದಾಯರೂಪೀ, 388 ವಿದ್ಯೇಶಃ - ಸಮಸ್ತ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಒಡೆಯ, 389 ಬಿಂದುಸಂಶ್ರಯಃ - ಬಿಂದುರೂಪೀ ಪ್ರಣವದ ಆಶ್ರಯನು, 390 ಬಾಲರೂಪಃ - ಬಾಲಕನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 391 ಅಬಲೋನ್ಮತಃ - ಬಲದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತನಾಗದಿರುವವನು, 392 ಅವಿಕರ್ತಾ - ವಿಕಾರರಹಿತನು, 393 ಗಹನಃ - ದುರ್ಬೋಧಸ್ವರೂಪೀ ಅಥವಾ ಅಗಮ್ಯನು, 394 ಗುಹಃ - ಮಾಯೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವನು. ॥49॥

(ಶ್ಲೋಕ - 50)

ಕರಣಂ ಕಾರಣಂ ಕರ್ತಾ ಸರ್ವಬಂಧ ವಿಮೋಚನಃ ।

ವ್ಯವಸಾಯೋ ವ್ಯವಸ್ಥಾನಃ ಸ್ಥಾನದೋ ಜಗದಾದಿಜಃ ॥

395 ಕರಣಮ್ - ಪ್ರಪಂಚದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನನು, 396 ಕಾರಣಮ್ - ಜಗತ್ತಿನ ಉಪಾದಾನ ಮತ್ತು ನಿಮಿತ್ತ ಕಾರಣನು, 397 ಕರ್ತಾ - ಎಲ್ಲವನ್ನು ರಚಿಸುವವನು, 398 ಸರ್ವಬಂಧವಿಮೋಚನಃ - ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸುವವನು, 399 ವ್ಯಯಸಾಯಃ - ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನು, 400 ವ್ಯವಸ್ಥಾನಃ - ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವವನು, 401 ಸ್ಥಾನದಃ - ಧ್ರುವ ಮೊದಲಾದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅವಿಚಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡಿಸುವವನು, 402 ಜಗದಾದಿಜಃ - ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ರೂಪದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುವವನು. ॥50॥

(ಶ್ಲೋಕ - 51)

ಗುರುದೋ ಲಲಿತೋಭೇದೋ ಭಾವಾಽತ್ಮಾಽಽತ್ಮನಿ ಸಂಸ್ಥಿತಃ ।

ವೀರೇಶ್ವರೋ ವೀರಭದ್ರೋ ವೀರಾಸನ ವಿಧಿರ್ವಿರಾಟ್ ॥

403 ಗುರುದಃ - ಶ್ರೇಷ್ಠವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ಅಥವಾ ಜಿಜ್ಞಾಸುಗಳಿಗೆ ಗುರುವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಡುವವನು, 404 ಲಲಿತಃ - ಸುಂದರ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳವನು, 405 ಅಭೇದಃ - ಭೇದರಹಿತನು, 406 ಭಾವಾತ್ಮಾಽಽತ್ಮನಿ ಸಂಸ್ಥಿತಃ - ಸತ್ಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನು, 407 ವೀರೇಶ್ವರಃ - ವೀರ ಶಿರೋಮಣಿ, 408 ವೀರಭದ್ರಃ - ವೀರಭದ್ರ ಎಂಬ ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷನು, 409 ವೀರಾಸನವಿಧಿಃ - ವೀರಾಸನದಿಂದ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವವನು, 410 ವಿರಾಟ್ - ಅಖಿಲಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಸ್ವರೂಪನು. ॥51॥

(ಶ್ಲೋಕ - 52)

ವೀರಚೂಡಾಮಣಿರ್ವೇತ್ತಾ ಚಿದಾನಂದೋ ನದೀಧರಃ ।

ಆಜ್ಞಾಧಾರಸ್ತ್ರಿಶೂಲೀ ಚ ಶಿಪಿವಿಷ್ಟಃ ಶಿವಾಲಯಃ ॥

411 ವೀರಚೂಡಾಮಣಿಃ - ವೀರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, 412 ವೇತ್ತಾ - ವಿದ್ವಾಂಸನು, 413 ಚಿದಾನಂದಃ - ವಿಜ್ಞಾನಾನಂದಸ್ವರೂಪೀ, 414 ನದೀಧರಃ - ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವವನು, 415 ಆಜ್ಞಾಧಾರಃ - ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು, 416 ತ್ರಿಶೂಲೀ - ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ, 417 ಶಿಪಿವಿಷ್ಟಃ - ತೇಜೋಮಯ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, 418 ಶಿವಾಲಯಃ - ಭಗವತಿ ಶಿವೆಯ ಆಶ್ರಯನು. ॥52॥

(ಶ್ಲೋಕ - 53)

ವಾಲಖಿಲ್ಯೋ ಮಹಾಚಾಪಸ್ತಿಗ್ಮಾಂಶುರ್ಬಧಿರಃ ಖಗಃ ।

ಅಭಿರಾಮಃ ಸುಶರಣಃ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಃ ಸುಧಾಪತಿಃ ॥

419 ವಾಲಖಿಲ್ಯಃ - ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಋಷಿರೂಪೀ, 420 ಮಹಾಚಾಪಃ - ಮಹಾಧನುರ್ಧರನು, 421 ತಿಗ್ಮಾಂಶುಃ - ಸೂರ್ಯರೂಪೀ, 422 ಬಧಿರಃ - ಲೌಕಿಕ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಕೇಳದವನು, 423 ಖಗಃ - ಆಕಾಶಚಾರೀ, 424 ಅಭಿರಾಮಃ - ಪರಮ ಸುಂದರನು, 425 ಸುಶರಣಃ - ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ಸುಂದರ ಆಶ್ರಯರೂಪನು, 426 ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಃ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪರಮ ಹಿತೈಷಿ, 427 ಸುಧಾಪತಿಃ - ಅಮೃತಕಲಶದ ರಕ್ಷಕನು. ॥53॥

(ಶ್ಲೋಕ - 54)

ಮಘವಾನ್ ಕೌಶಿಕೋ ಗೋಮಾನ್ವಿರಾಮಃ ಸರ್ವಸಾಧನಃ ।

ಲಲಾಟಾಕ್ಷೋ ವಿಶ್ವದೇಹಃ ಸಾರಃ ಸಂಸಾರಚಕ್ರಭೃತ್ ॥

428 ಮಘವಾನ್ ಕೌಶಿಕಃ - ಕುಶಿಕವಂಶೀಯ ಇಂದ್ರಸ್ವರೂಪೀ, 429 ಗೋಮಾನ್ - ಪ್ರಕಾಶ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, 430 ವಿರಾಮಃ - ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಯದ ಸ್ಥಾನನು, 431 ಸರ್ವಸಾಧನಃ - ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವವನು, 432 ಲಲಾಟಾಕ್ಷಃ - ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, 433 ವಿಶ್ವದೇಹಃ - ಜಗತ್ಸ್ವರೂಪೀ, 434 ಸಾರಃ - ಸಾರತತ್ತ್ವರೂಪೀ, 435 ಸಂಸಾರಚಕ್ರಭೃತ್ - ಜಗತ್ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ॥54॥

(ಶ್ಲೋಕ - 55)

ಅಮೋಘದಂಡೋ ಮಧ್ಯಸ್ಥೋ ಹಿರಣ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ।

ಪರಮಾರ್ಥಃ ಪರೋ ಮಾಯೀ ಶಂಬರೋ ವ್ಯಾಘ್ರಲೋಚನಃ ॥

436 ಅಮೋಘದಂಡಃ - ತನ್ನ ದಂಡವು ಎಂದೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದಿರುವವನು, 437 ಮಧ್ಯಸ್ಥಃ - ಉದಾಸೀನನು, 438 ಹಿರಣ್ಯಃ - ಸುವರ್ಣ ಅಥವಾ ತೇಜಃಸ್ವರೂಪ, 439 ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ - ಬ್ರಹ್ಮತೇಜದಿಂದ ಸಂಪನ್ನ, 440 ಪರಮಾರ್ಥಃ - ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, 441 ಪರೋಮಾಯೀ - ಮಹಾಮಾಯಾವಿ, 442 ಶಂಬರಃ - ಕಲ್ಯಾಣಪ್ರದ, 443 ವ್ಯಾಘ್ರಲೋಚನಃ - ಹುಲಿಯಂತೆ ಭಯಾನಕ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು. ॥55॥

(ಶ್ಲೋಕ - 56)

ರುಚಿರ್ವಿರಂಚಿಃ ಸ್ವರ್ಬಂಧುರ್ವಾಚಸ್ಪತಿರಹರ್ಪತಿಃ ।

ರವಿರ್ವಿರೋಚನಃ ಸ್ಕಂದಃ ಶಾಸ್ತಾ ವೈವಸ್ವತೋ ಯಮಃ ॥

444 ರುಚಿಃ - ದೀಪ್ತಿರೂಪನು, 445 ವಿರಂಚಿಃ - ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ವರೂಪನು, 446 ಸ್ವರ್ಬಂಧುಃ - ಸ್ವರ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಂಧುವಿನಂತೆ ಸುಖಪ್ರದನು, 447 ವಾಚಸ್ವತಿಃ - ವಾಣಿಯ ಅಧಿಪತಿ, 448 ಅಹರ್ಪತಿಃ - ಹಗಲಿನ ಸ್ವಾಮಿ ಸೂರ್ಯರೂಪೀ, 449 ರವಿಃ - ಸಮಸ್ತ ರಸಗಳನ್ನು ಶೋಷಣ ಮಾಡುವವನು, 450 ವಿರೋಚನಃ - ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಹರಡುವವನು, 451 ಸ್ಕಂದಃ - ಕಾರ್ತಿಕೇಯಸ್ವಾಮಿರೂಪನು, 452 ಶಾಸ್ತಾ ವೈವಸ್ವತೋ ಯಮಃ - ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಮಾಡುವ ಸೂರ್ಯಕುಮಾರ ಯಮನು. ॥56॥

(ಶ್ಲೋಕ - 57)

ಯುಕ್ತಿರುನ್ನತಕೀರ್ತಿಶ್ಚ ಸಾನುರಾಗಃ ಪರಂಜಯಃ ।

ಕೈಲಾಸಾಧಿಪತಿಃ ಕಾಂತಃ ಸವಿತಾ ರವಿಲೋಚನಃ ॥

453 ಯುಕ್ತಿರುನ್ನತಕೀರ್ತಿಃ - ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗ ಸ್ವರೂಪೀ ಹಾಗೂ ಊರ್ಧ್ವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, 454 ಸಾನುರಾಗಃ - ಭಕ್ತರಮೇಲೆ ಪ್ರೇಮವನ್ನಿರಿಸುವವನು, 455 ಪರಂಜಯಃ - ಬೇರೆಯವರ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಪಡೆಯುವವನು, 456 ಕೈಲಾಸಾಧಿಪತಿಃ - ಕೈಲಾಸದ ಒಡೆಯನು, 457 ಕಾಂತಃ - ಕಮನೀಯ ಅಥವಾ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು. 458 ಸವಿತಾ - ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವವನು, 459 ರವಿಲೋಚನಃ - ಸೂರ್ಯರೂಪೀ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು. ॥57॥

(ಶ್ಲೋಕ - 58)

ವಿದ್ವತ್ತಮೋ ವೀತಭಯೋ ವಿಶ್ವಭರ್ತಾನಿವಾರಿತಃ ।

ನಿತ್ಯೋ ನಿಯತಕಲ್ಯಾಣಃ ಪುಣ್ಯಶ್ರವಣಕೀರ್ತನಃ ॥

460 ವಿದ್ವತ್ತಮಃ - ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಪರಮ ವಿದ್ವಾಂಸ, 461 ವೀತಭಯಃ - ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಭಯದಿಂದ ರಹಿತನು, 462 ವಿಶ್ವಭರ್ತಾ - ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಾಕುವವನು, 463 ಅನಿವಾರಿತಃ - ಯಾರಿಂದಲೂ ತಡೆಯಲ್ಪಡದವನು, 464 ನಿತ್ಯಃ - ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪೀ, 465 ನಿಯತಕಲ್ಯಾಣಃ - ಸುನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ, 466 ಪುಣ್ಯಶ್ರವಣಕೀರ್ತನಃ - ನಾಮ, ಗುಣ, ಮಹಿಮೆ, ಸ್ವರೂಪಗಳ ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಪರಮ ಪಾವನನಾದವನು. ॥58॥

(ಶ್ಲೋಕ - 59)

ದೂರಶ್ರವಾ ವಿಶ್ವಸಹೋ ಧ್ಯೇಯೋ ದುಃಸ್ವಪ್ನನಾಶನಃ ।

ಉತ್ತಾರಣೋ ದುಷ್ಕೃತಿಹಾ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ದುಸ್ಸಹೋಽಭವಃ ॥

467 ದೂರಶ್ರವಾಃ - ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ್ದರಿಂದ ದೂರದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವವನು, 468 ವಿಶ್ವಸಹಃ - ಭಕ್ತರ ಎಲ್ಲ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಕೃಪಾಪೂರ್ವಕ ಸಹಿಸುವವನು, 469 ಧ್ಯೇಯಃ - ಧ್ಯಾನಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನು, 470 ದುಃಸ್ವಪ್ನನಾಶನಃ - ಚಿಂತಿಸಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಪ್ನಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, 471 ಉತ್ತಾರಣಃ - ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸುವವನು, 472 ದುಷ್ಕೃತಿಹಾ - ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, 473 ವಿಜ್ಞೇಯಃ - ತಿಳಿಯಲು ಯೋಗ್ಯನು, 474 ದುಸ್ಸಹಃ - ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಅವನ ವೇಗವನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರನು, 475 ಅಭವಃ - ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ರಹಿತನು ಅಥವಾ ಅಜನ್ಮಾ. ॥59॥

(ಶ್ಲೋಕ - 60)

ಅನಾದಿರ್ಭೂರ್ಭುವೋ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಕಿರೀಟೀ ತ್ರಿದಶಾಧಿಪಃ ।

ವಿಶ್ವಗೋಪ್ತಾ ವಿಶ್ವಕರ್ತಾ ಸುವಿರೋ ರುಚಿರಾಂಗದಃ ॥

476 ಅನಾದಿಃ - ಆದಿಯೇ ಇಲ್ಲದವನು, ಎಲ್ಲರ ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವರೂಪನು, 477 ಭೂರ್ಭವೋ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ - ಭೂರ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಭುವರ್ಲೋಕಗಳ ಶೋಭೆಯು, 478 ಕಿರೀಟಿ - ಮುಕುಟಧಾರೀ, 479 ತ್ರಿದಶಾಧಿಪಃ - ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯು, 480 ವಿಶ್ವಗೋಪ್ತಾ - ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಕನು, 481 ವಿಶ್ವಕರ್ತಾ - ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು, 482 ಸುವೀರಃ - ವೀರಶ್ರೇಷ್ಠನು, 483 ರುಚಿರಾಂಗದಃ - ಸುಂದರ ತೋಳ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು. ॥60॥

(ಶ್ಲೋಕ - 61)

ಜನನೋ ಜನಜನ್ಮಾದಿಃ ಪ್ರೀತಿಮಾನ್ನೀತಿಮಾನ್ಧವಃ ।

ವಸಿಷ್ಠಃ ಕಶ್ಯಪೋ ಭಾನುರ್ಭೀಮೋ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಃ ॥

484 ಜನನಃ - ಪ್ರಾಣಿಮಾತ್ರರಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುವವನು, 485 ಜನಜನ್ಮಾದಿಃ - ಹುಟ್ಟುವವರ ಹುಟ್ಟಿನ ಮೂಲ ಕಾರಣನು, 486 ಪ್ರೀತಿಮಾನ್ - ಪ್ರಸನ್ನನು, 487 ನೀತಿಮಾನ್ - ನೀತಿಪರಾಯಣನು, 488 ಧವಃ - ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿಯು, 489 ವಸಿಷ್ಠಃ - ಮನಸ್ಸು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡವನು, ಅಥವಾ ವಸಿಷ್ಠ ಋಷಿಯು, 490 ಕಶ್ಯಪಃ - ದ್ರಷ್ಟಾ ಅಥವಾ ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿರೂಪೀ, 491 ಭಾನುಃ - ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯರೂಪೀ, 492 ಭೀಮಃ - ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಭಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವವನು, 493 ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಃ - ಅತಿಶಯ ಭಯದಾಯಕ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು. ॥61॥

(ಶ್ಲೋಕ - 62)

ಪ್ರಣವಃ ಸತ್ಪಥಾಚಾರೋ ಮಹಾಕೋಶೋ ಮಹಾಧನಃ ।

ಜನ್ಮಾಧಿಪೋ ಮಹಾದೇವಃ ಸಕಲಾಗಮಪಾರಗಃ ॥

494 ಪ್ರಣವಃ - ಓಂಕಾರಸ್ವರೂಪನು, 495 ಸತ್ಪಥಾಚಾರಃ - ಸತ್ಪುರುಷರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು, 496 ಮಹಾಕೋಶಃ - ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಐದು ಕೋಶಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಧರಿಸುವ ಕಾರಣ ಮಹಾಕೋಶರೂಪನು, 497 ಮಹಾಧನಃ - ಅಪರಿಮಿತ ಐಶ್ವರ್ಯವುಳ್ಳವನು ಅಥವಾ ಕುಬೇರನಿಗೆ ಧನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಕಾರಣ ಮಹಾಧನಿಕನು, 498 ಜನ್ಮಾಧಿಪಃ - ಜನ್ಮ(ಉತ್ಪಾದನ)ರೂಪೀ ಕಾರ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬ್ರಹ್ಮನು, 499 ಮಹಾದೇವಃ - ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ದೇವತೆ, 500 ಸಕಲಾಗಮಪಾರಗಃ - ಸಮಸ್ತ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತ ವಿದ್ವಾಂಸನು. ॥62॥

(ಶ್ಲೋಕ - 63)

ತತ್ತ್ವಂ ತತ್ತ್ವವಿದೇಕಾತ್ಮಾ ವಿಭುರ್ವಿಶ್ವವಿಭೂಷಣಃ ।

ಋಷಿರ್ಬಾಹ್ಮಣ ಐಶ್ವರ್ಯಜನ್ಮ ಮೃತ್ಯುಜರಾತಿಗಃ ॥

501 ತತ್ತ್ವಮ್ - ಯಥಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವರೂಪೀ, 502 ತತ್ತ್ವವಿತ್ - ಯಥಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದವನು, 503 ಏಕಾತ್ಮಾ - ಅದ್ವಿತೀಯ ಆತ್ಮರೂಪೀ, 504 ವಿಭುಃ - ಸರ್ವತ್ರವ್ಯಾಪಕನು, 505 ವಿಶ್ವಭೂಷಣಃ - ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಉತ್ತಮಗುಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತಗೊಳಿಸುವವನು, 506 ಋಷಿಃ - ಮಂತ್ರದ್ರಷ್ಟಾ, 507 ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ - ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತಾ, 508 ಐಶ್ವರ್ಯಜ್ಮ ಮೃತ್ಯುಜರಾತಿಗಃ - ಐಶ್ವರ್ಯ, ಜನ್ಮ , ಮೃತ್ಯು, ಮತ್ತು ಜರೆಯಿಂದ ಅತೀತನು. ॥63॥

(ಶ್ಲೋಕ - 64)

ಪಂಚಯಜ್ಞಸಮುತ್ಪತ್ತಿರ್ವಿಶ್ವೇಶೋ ವಿಮಲೋದಯಃ ।

ಆತ್ಮಯೋನಿರನಾದ್ಯಂತೋ ವತ್ಸಲೋ ಭಕ್ತಲೋಕಧೃಕ್ ॥

509 ಪಂಚಯಜ್ಞ ಸಮುತ್ಪತ್ತಿಃ - ಪಂಚಮಹಾಯಜ್ಞಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣನು, 510 ವಿಶ್ವೇಶಃ - ವಿಶ್ವನಾಥನು, 511 ವಿಮಲೋದಯಃ - ನಿರ್ಮಲ ಅಭ್ಯುದಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಧರ್ಮರೂಪನು, 512 ಆತ್ಮಯೋನಿಃ - ಸ್ವಯಂಭೂ, 513 ಅನಾದ್ಯಂತಃ - ಆದಿ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ರಹಿತನು, 514 ವತ್ಸಲಃ - ಭಕ್ತರ ಕುರಿತು ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, 515 ಭಕ್ತಲೋಕಧೃಕ್ - ಭಕ್ತರ ಆಶ್ರಯನು. ॥64॥

(ಶ್ಲೋಕ - 65)

ಗಾಯತ್ರೀವಲ್ಲಭಃ ಪ್ರಾಂಶುರ್ವಿಶ್ವಾವಾಸಃ ಪ್ರಭಾಕರಃ ।

ಶಿಶುರ್ಗಿರಿರತಃ ಸಮ್ರಾಟ ಸುಷೇಣಃ ಸುರಶತ್ರುಹಾ ॥

516 ಗಾಯತ್ರೀವಲ್ಲಭಃ - ಗಾಯತ್ರೀಮಂತ್ರದ ಪ್ರೇಮಿ, 517 ಪ್ರಾಂಶುಃ - ಎತ್ತರವಾದ ಶರೀರವುಳ್ಳವನು, 518 ವಿಶ್ವಾವಾಸಃ - ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನನು, 519 ಪ್ರಭಾಕರಃ - ಸೂರ್ಯರೂಪನು, 520 ಶಿಶುಃ - ಬಾಲಕರೂಪೀ, 521 ಗಿರಿರತಃ - ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ರಮಣ ಮಾಡುವವನು, 522 ಸಮ್ರಾಟ್ - ದೇವೇಶ್ವರರಿಗೂ ಈಶ್ವರನು, 523 ಸುಷೇಣಃ ಸುರಶತ್ರುಹಾ - ಪ್ರಮಥಗಣಗಳ ಸುಂದರ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ಹಾಗೂ ದೇವಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು. ॥65॥

(ಶ್ಲೋಕ - 66)

ಅಮೋಘೋಽರಿಷ್ಟನೇಮಿಶ್ಚ ಕುಮುದೋ ವಿಗತಜ್ವರಃ ।

ಸ್ವಯಂಜ್ಯೋತಿಸ್ತನುಜ್ಯೋತಿರಾತ್ಮಜ್ಯೋತಿರಚಂಚಲಃ ॥

524 ಅಮೋಘೋರಿಷ್ಟನೇಮಿಃ - ಅಮೋಘ ಸಂಕಲ್ಪವುಳ್ಳವನು, ಮಹರ್ಷಿ ಕಶ್ಯಪರೂಪನು, 525 ಕುಮುದಃ - ಭೂತಳವನ್ನು ಆಹ್ಲಾದಿತಗೊಳಿಸುವ ಚಂದ್ರ ರೂಪನು, 526 ವಿಗತಜ್ವರಃ - ಚಿಂತಾರಹಿತ, 527 ಸ್ವಯಂ ಜ್ಯೋತಿಸ್ತನುಜ್ಯೋತಿಃ - ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾಗುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜ್ಯೋತಿಃ ಸ್ವರೂಪನು, 528 ಆತ್ಮಜ್ಯೋತಿಃ - ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪಭೂತ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತನು, 529 ಅಚಂಚಲಃ - ಚಂಚಲತೆಯಿಲ್ಲದವನು. ॥66॥

(ಶ್ಲೋಕ - 67)

ಪಿಂಗಲಃ ಕಪಿಲಶ್ಮಶ್ರುರ್ಭಾಲನೇತ್ರ ಸ್ತ್ರಯೀತನುಃ ।

ಜ್ಞಾನ ಸ್ಕಂದೋ ಮಹಾನೀತಿರ್ವಿಶ್ವೋತ್ಪತ್ತಿರುಪಪ್ಲವಃ ॥

530 ಪಿಂಗಲಃ - ಪಿಂಗಳ ವರ್ಣವುಳ್ಳವನು, 531 ಕಪಿಲಶ್ಮಶ್ರುಃ - ಕಪಿಲ ವರ್ಣದ ಗಡ್ಡ-ಮೀಸೆಯುಳ್ಳ ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದವನು, 532 ಭಾಲನೇತ್ರಃ - ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, 533 ತ್ರಯೀತನುಃ - ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅಥವಾ ಮೂರು ವೇದಗಳ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳವನು, 534 ಜ್ಞಾನಸ್ಕಂದೋ ಮಹಾನೀತಿಃ - ಜ್ಞಾನಪ್ರದ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ನೀತಿಯುಳ್ಳವನು, 535 ವಿಶ್ವೋತ್ಪತ್ತಿಃ - ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪಾದಕನು, 536 ಉಪಪ್ಲವಃ - ಸಂಹಾರಕಾರಿ. ॥67॥

(ಶ್ಲೋಕ - 68)

ಭಗೋ ವಿವಸ್ವಾನಾದಿತ್ಯೋ ಯೋಗಪಾರೋ ದಿವಸ್ಪತಿಃ ।

ಕಲ್ಯಾಣಗುಣನಾಮಾ ಚ ಪಾಪಹಾ ಪುಣ್ಯದರ್ಶನಃ ॥

537 ಭಗೋ ವಿವಸ್ವಾನಾದಿತ್ಯಃ - ಅದಿತಿನಂದನ ಭಗ ಹಾಗೂ ವಿವಸ್ವಾನ್, 538 ಯೋಗಪಾರಃ - ಯೋಗ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನು, 539 ದಿವಸ್ಪತಿಃ - ಸ್ವರ್ಗ ಲೋಕದ ಸ್ವಾಮಿ, 540 ಕಲ್ಯಾಣಗುಣನಾಮ - ಕಲ್ಯಾಣಕರ ಗುಣ ಮತ್ತು ನಾಮವುಳ್ಳವನು, 541 ಪಾಪಹಾ - ಪಾಪನಾಶಕನು, 542 ಪುಣ್ಯದರ್ಶನಃ - ಪುಣ್ಯಜನಕ ದರ್ಶನವುಳ್ಳವನು ಅಥವಾ ಅವನ ದರ್ಶನವು ಪುಣ್ಯದಿಂದಲೇ ಆಗುವುದು. ॥68॥

(ಶ್ಲೋಕ - 69)

ಉದಾರ ಕೀರ್ತಿರುದ್ಯೋಗೀ ಸದ್ಯೋಗೀ ಸದಸನ್ಮಯಃ ।

ನಕ್ಷತ್ರಮಾಲೀ ನಾಕೇಶಃ ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನಪದಾಶ್ರಯಃ ॥

543 ಉದಾರಕೀರ್ತಿಃ-ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, 544 ಉದ್ಯೋಗೀ - ಉದ್ಯೋಗಶೀಲನು, 545 ಸದ್ಯೋಗೀ - ಶ್ರೇಷ್ಠಯೋಗೀ, 546 ಸದಸನ್ಮಯಃ - ಸದಸತ್ಸ್ವರೂಪೀ, 547 ನಕ್ಷತ್ರಮಾಲೀ - ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ಆಕಾಶಸ್ವರೂಪನು, 548 ನಾಕೇಶಃ - ಸ್ವರ್ಗದ ಒಡೆಯ, 549 ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನ ಪದಾಶ್ರಯಃ - ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನ ಚಕ್ರದ ಆಶ್ರಯನು. ॥69॥

(ಶ್ಲೋಕ - 70)

ಪವಿತ್ರಃ ಪಾಪಹಾರೀ ಚ ಮಣಿಪುರೋ ನಭೋಗತಿಃ ।

ಹತ್ಪುಂಡರೀಕ ಮಾಸೀನಃ ಶಕ್ರಃ ಶಾಂತೋ ವೃಷಾಕಪಿಃ ॥

550 ಪವಿತ್ರಃ ಪಾಪಹಾರೀ - ನಿತ್ಯಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಪಾಪನಾಶಕನು, 551 ಮಣಿಪೂರಃ - ಮಣಿಪೂರ ಎಂಬ ಚಕ್ರಸ್ವರೂಪನು, 552 ನಭೋಗತಿಃ - ಆಕಾಶಚಾರೀ, 553 ಹೃತ್ಪುಂಡರೀಕಮಾಸೀನಃ - ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವವನು, 554 ಶಕ್ರಃ-ಇಂದ್ರರೂಪೀ, 555 ಶಾಂತಃ - ಶಾಂತಸ್ವರೂಪೀ, 556 ವೃಷಾಕಪಿಃ - ಹರಿಹರ. ॥70॥

(ಶ್ಲೋಕ - 71)

ಉಷ್ಣೋ ಗೃಹಪತಿಃ ಕೃಷ್ಣಃ ಸಮರ್ಥೋನರ್ಥನಾಶನಃ ।

ಅಧರ್ಮಶತ್ರುರಜ್ಞೇಯಃ ಪುರುಹೂತಃ ಪುರುಶ್ರುತಃ ॥

557 ಉಷ್ಣಃ - ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷದ ಉರಿಯಿಂದ ಉಷ್ಣವಾಗಿರುವನು, 558 ಗೃಹಪತಿಃ - ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡರೂಪೀ ಗೃಹದ ಸ್ವಾಮಿ, 559 ಕೃಷ್ಣಃ - ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪೀ, 560 ಸಮರ್ಥಃ - ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಶಾಲಿ, 561 ಅನರ್ಥನಾಶನಃ - ಅನರ್ಥದ ನಾಶ ಮಾಡುವವನು, 562 ಅಧರ್ಮಶತ್ರುಃ - ಅಧರ್ಮನಾಶಕನು, 563 ಅಜ್ಞೇಯಃ - ಬುದ್ಧಿಗೆ ನಿಲುಕದವನು ಅಥವಾ ತಿಳಿಯಲು ಬಾರದವನು, 564 ಪುರುಹೂತಃ ಪುರುಶ್ರುತಃ - ಅನೇಕ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು ಮತ್ತು ಕೇಳಲ್ಪಡುವವನು. ॥71॥

(ಶ್ಲೋಕ - 72)

ಬ್ರಹ್ಮಗರ್ಭೋ ಬೃಹದ್ಗರ್ಭೋ ಧರ್ಮಧೇನುರ್ಧನಾಗಮಃ ।

ಜಗದ್ವಿತೈಷೀ ಸುಗತಃ ಕುಮಾರಃ ಕುಶಲಾಗಮಃ ॥

565 ಬ್ರಹ್ಮಗರ್ಭಃ - ಬ್ರಹ್ಮದೇವನು ಯಾರಿಗೆ ಗರ್ಭಸ್ಥ ಶಿಶುವಿನಂತಿರುವನೋ ಅವನು, 566 ಬೃಹದ್ಗರ್ಭಃ - ವಿಶ್ವಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ಪ್ರಯಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು, 567 ಧರ್ಮಧೇನುಃ - ಧರ್ಮರೂಪೀ ವೃಷಭವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಧೇನು ಸ್ವರೂಪನು, 568 ಧನಾಗಮಃ - ಧನವನ್ನು ಕೊಡಿಸುವವನು, 569 ಜಗದ್ಧಿತೈಷೀ - ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚದ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವನು, 570 ಸುಗತಃ - ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು ಅಥವಾ ಬುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪನು, 571 ಕುಮಾರಃ - ಕಾರ್ತಿಕೇಯರೂಪೀ, 572 ಕುಶಲಾಗಮಃ - ಕಲ್ಯಾಣದಾತಾ. ॥72॥

(ಶ್ಲೋಕ - 73)

ಹಿರಣ್ಯವರ್ಣೋ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನ್ನಾನಾಭೂತರತೋ ಧ್ವನಿಃ ।

ಅರಾಗೋ ನಯನಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋ ಧನೇಶ್ವರಃ ॥

573 ಹಿರಣ್ಯವರ್ಣೋ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನ್ - ಸುವರ್ಣದಂತೆ ಗೌರವರ್ಣವುಳ್ಳವನು ಹಾಗೂ ತೇಜಸ್ವಿಯು, 574 ನಾನಾಭೂತರತಃ - ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಭೂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸುವವನು, 575 ಧ್ವನಿಃ - ನಾದಸ್ವರೂಪೀ, 576 ಅರಾಗಃ - ಆಸಕ್ತಿಶೂನ್ಯನು, 577 ನಯನಾಧ್ಯಕ್ಷಃ - ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರಷ್ಟಾರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸಿರುವವನು, 578 ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಃ - ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಕುರಿತು ಮಿತ್ರಭಾವನೆಯನ್ನಿರಿಸುವ ಮುನಿ ಸ್ವರೂಪನು, 579 ಧನೇಶ್ವರಃ - ಧನದ ಸ್ವಾಮಿ ಕುಬೇರನು. ॥73॥

(ಶ್ಲೋಕ - 74)

ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿರ್ವಸುಧಾಮಾ ಮಹಾಜ್ಯೋತಿರನುತ್ತಮಃ ।

ಮಾತಾಮಹೋ ಮಾತರಿಶ್ವಾ ನಭಸ್ವಾನ್ನಾಗಹಾರಧೃಕ್ ॥

580 ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿಃ - ಜ್ಯೋತಿಃಸ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮನು, 581 ವಸುಧಾಮಾ - ಸುವರ್ಣ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತ ಅಥವಾ ವಸುಧಾಸ್ವರೂಪೀ, 582 ಮಹಾಜ್ಯೋತಿರನುತ್ತಮಃ - ಸೂರ್ಯಾದಿ ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಪ್ರಕಾಶಕ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಮಹಾಜ್ಯೋತಿ ಸ್ವರೂಪಿಯು, 583 ಮಾತಾಮಹಃ - ಮಾತೃಕೆಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮದಾತನಾದ್ದರಿಂದ ಮಾತಾಮಹನು, 584 ಮಾತಾರಿಶ್ವಾ ನಭಸ್ವಾನ್ - ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ವಾಯುದೇವನು, 585 ನಾಗಹಾರಧೃಕ್ - ಸರ್ಪಮಯ ಹಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು. ॥74॥

(ಶ್ಲೋಕ - 75)

ಪುಲಸ್ತ್ಯಃ ಪುಲಹೋಽಗಸ್ತ್ಯೋ ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯಃ ಪರಾಶರಃ ।

ನಿರಾವರಣ ನಿರ್ವಾರೋ ವೈರಂಚ್ಯೋ ವಿಷ್ಟರಶ್ರವಾಃ ॥

586 ಪುಲಸ್ತ್ಯಃ - ಪುಲಸ್ತ್ಯನೆಂಬ ಮುನಿಯು, 587 ಪುಲಹಃ - ಪುಲಹನೆಂಬ ಋಷಿಯು, 588 ಅಗಸ್ತ್ಯಃ - ಕುಂಭಜನ್ಮಾ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಋಷಿಯು, 589 ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯಃ - ಇದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮುನಿಯು, 590 ಪರಾಶರಃ - ಶಕ್ತಿಯ ಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಸರ ಪಿತಾ ಮುನಿವರ ಪರಾಶರನು, 591 ನಿರಾವರಣನಿರ್ವಾರಃ - ಆವರಣಶೂನ್ಯನು ಹಾಗೂ ತಡೆಯಿಲ್ಲದವನು, 592 ವೈರಂಚ್ಯಃ - ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪುತ್ರ ನೀಲಲೋಹಿತ ರುದ್ರನು, 593 ವಿಷ್ಟರಶ್ರವಾಃ - ವಿಸ್ತೃತ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳ ವಿಷ್ಣುರೂಪನು. ॥75॥

(ಶ್ಲೋಕ - 76)

ಆತ್ಮಭೂರನಿರುದ್ಧೋಽತ್ರಿರ್ಜ್ಞಾನಮೂರ್ತಿರ್ಮಹಾಯಶಾಃ ।

ಲೋಕವೀರಾಗ್ರಣೀರ್ವೀರ ಶ್ಚಂಡಃ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ॥

594 ಆತ್ಮಭೂಃ - ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮಾ, 595 ಅನಿರುದ್ಧಃ - ತಡೆಯಿಲ್ಲದ ಗತಿಯುಳ್ಳವನು, 596 ಅತ್ರಿಃ - ಅತ್ರಿ ಎಂಬ ಋಷಿ ಅಥವಾ ತ್ರಿಗುಣಾತೀತನು, 597 ಜ್ಞಾನಮೂರ್ತಿಃ - ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪೀ, 598 ಮಹಾಯಶಾಃ - ಮಹಾಯಶಸ್ವೀ, 599 ಲೋಕವೀರಾಗ್ರಣೀಃ - ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ವೀರರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನು, 600 ವೀರಃ - ಶೂರನು, 601 ಚಂಡಃ - ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೋಧಿತನಾಗುವವನು, 602 ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ - ನಿಜವಾದ ಪರಾಕ್ರಮಿಯು. ॥76॥

(ಶ್ಲೋಕ - 77)

ವ್ಯಾಲಾಕಲ್ಪೋ ಮಹಾಕಲ್ಪಃ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಃ ಕಲಾಧರಃ ।

ಅಲಂಕರಿಷ್ಣುರಚಲೋ ರೋಚಿಷ್ಣುರ್ವಿಕ್ರಮೋನ್ನತಃ ॥

603 ವ್ಯಾಲಾಕಲ್ಪಃ - ಸರ್ಪಗಳ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಶೃಂಗರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನು, 604 ಮಹಾಕಲ್ಪಃ - ಮಹಾಕಲ್ಪ ಸಂಜ್ಞಕ ಕಾಲಸ್ವರೂಪನು, 605 ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಃ - ಶರಣಾಗತರ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದಂತೆ ಉದಾರನು, 606 ಕಲಾಧರಃ- ಚಂದ್ರಕಲಾಧಾರೀ, 607 ಅಲಂಕರಿಷ್ಣುಃ - ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡುವವನು, 608 ಅಚಲಃ - ವಿಚಲಿತನಾಗದವನು, 609 ರೋಚಿಷ್ಣುಃ - ಪ್ರಕಾಶವಂತನು, 610 ವಿಕ್ರಮೋನ್ನತಃ - ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತನು. ॥77॥

(ಶ್ಲೋಕ - 78)

ಆಯುಃ ಶಬ್ದಪತಿರ್ವೇಗೀ ಪ್ಲವನಃ ಶಿಖಿಸಾರಥಿಃ ।

ಅಸಂಸೃಷ್ಟೋಽತಿಥಿಃ ಶಕ್ರಪ್ರಮಾಥೀ ಪಾದಪಾಸನಃ ॥

611 ಆಯುಃ ಶಬ್ದಪತಿಃ - ಆಯುಸ್ಸು ಹಾಗೂ ವಾಣಿಯ ಸ್ವಾಮಿ, 612 ವೇಗೀ ಪ್ಲವನಃ - ವೇಗಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ನೆಗೆಯುವವನು ಅಥವಾ ಈಜುವವನು, 613 ಶಿಖಿಸಾರಥಿಃ - ಅಗ್ನಿರೂಪೀ ಸಹಾಯಕನು, 614 ಅಸಂಸೃಷ್ಟಃ - ನಿರ್ಲೇಪನು, 615 ಅತಿಥಿಃ - ಪ್ರೇಮಿ ಭಕ್ತರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಂತೆ ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಅವರ ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು, 616 ಶಕ್ರಪ್ರಮಾಥೀ - ಇಂದ್ರನ ಮಾನವನ್ನು ಮರ್ದಿಸುವವನು, 617 ಪಾದಪಾಸನಃ - ವೃಕ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕೆಳಗೆ ಆಸೀನನಾಗುವವನು. ॥78॥

(ಶ್ಲೋಕ - 79)

ವಸುಶ್ರವಾ ಹವ್ಯವಾಹಃ ಪ್ರತಪ್ತೋ ವಿಶ್ವಭೋಜನಃ ।

ಜಪ್ಯೋ ಜರಾದಿಶಮನೋ ಲೋಹಿತಾತ್ಮಾ ತನೂನಪಾತ್ ॥

618 ವಸುಶ್ರವಾಃ - ಯಶರೂಪೀ ಧನದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು, 619 ಹವ್ಯವಾಹಃ - ಅಗ್ನಿಸ್ವರೂಪನು, 620 ಪ್ರತಪ್ತಃ - ಸೂರ್ಯರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಚಂಡ ತಾಪವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, 621 ವಿಶ್ವಭೋಜನಃ - ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ತುತ್ತಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನು, 622 ಜಪ್ಯಃ - ಜಪಿಸಲು ಯೋಗ್ಯ ನಾಮಗಳುಳ್ಳವನು, 623 ಜರಾದಿಶಮನಃ - ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವೇ ಮುಂತಾದ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನು, 624 ಲೋಹಿತಾತ್ಮಾ ತನೂನಪಾತ್ - ಲೋಹಿತ ವರ್ಣವುಳ್ಳ ಅಗ್ನಿರೂಪನು. ॥79॥

(ಶ್ಲೋಕ - 80)

ಬೃಹದಶ್ವೋ ನಭೋಯೋನಿಃ ಸುಪ್ರತೀಕಸ್ತಮಿಸ್ರಹಾ ।

ನಿದಾಘಸ್ತಪನೋ ಮೇಘಃ ಸ್ವಕ್ಷಃ ಪರಪುರಂಜಯಃ ॥

625 ಬೃಹದಶ್ವಃ - ವಿಶಾಲ ಅಶ್ವವುಳ್ಳವನು, 626 ನಭೋಯೋನಿಃ - ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನನು, 627 ಸುಪ್ರತೀಕಃ - ಸುಂದರ ಶರೀರವುಳ್ಳವನು, 628 ತಮಿಸ್ರಹಾ - ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರನಾಶಕನು, 629 ನಿದಾಘಸ್ತಪನಃ - ಉರಿಯುವ ಗ್ರೀಷ್ಮರೂಪನು, 630 ಮೇಘಃ - ಮೋಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವರ್ಷಾರೂಪನು, 631 ಸ್ವಕ್ಷಃ - ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, 632 ಪರಪುರಂಜಯಃ - ತ್ರಿಪುರರೂಪೀ ಶತ್ರುನಗರಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು. ॥80॥

(ಶ್ಲೋಕ - 81)

ಸುಖಾನಿಲಃ ಸುನಿಷ್ಪನ್ನಃ ಸುರಭಿಃ ಶಿಶಿರಾತ್ಮಕಃ ।

ವಸಂತೋ ಮಾಧವೋ ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ನಭಸ್ಯೋ ಬೀಜವಾಹನಃ ॥

633 ಸುಖಾನಿಲಃ - ಸುಖದಾಯಕ ವಾಯುವನ್ನು ಪ್ರಕಟಮಾಡುವ ಶರತ್ಕಾಲರೂಪೀ, 634 ಸುನಿಷ್ಪನ್ನಃ - ಸುಂದರರೂಪದಿಂದ ಅನ್ನದ ಪರಿಪಾಕವಾಗುವ ಹೇಮಂತಕಾಲರೂಪನು. 635 ಸುರಭಿಃ ಶಿಶಿರಾತ್ಮಕಃ - ಸುಗಂಧಿತ ಮಲಯಾನಿಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿಶಿರ ಋತುರೂಪೀ, 636 ವಸಂತೋ ಮಾಧವಃ - ಚೈತ್ರ-ವೈಶಾಖ ಇವೆರಡು ತಿಂಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಸಂತರೂಪೀ, 637 ಗ್ರೀಷ್ಮಃ - ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತುರೂಪೀ, 638 ನಭಸ್ಯಃ - ಭಾದ್ರಪದಮಾಸರೂಪನು, 639 ಬೀಜವಾಹನಃ - ಭತ್ತವೇ ಮೊದಲಾದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಶರತ್ಕಾಲನು. ॥81॥

(ಶ್ಲೋಕ - 82)

ಅಂಗಿರಾ ಗುರುರಾತ್ರೆಯೋ ವಿಮಲೋ ವಿಶ್ವವಾಹನಃ ।

ಪಾವನಃ ಸುಮತಿರ್ವಿದ್ವಾಂಸ್ಯೆವಿದ್ಯೋ ವರವಾಹನಃ ॥

640 ಅಂಗಿರಾಗುರುಃ - ಅಂಗಿರಾ ಎಂಬ ಋಷಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಪುತ್ರ ದೇವಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು, 641 ಆತ್ರೇಯಃ - ಅತ್ರಿಕುಮಾರ ದುರ್ವಾಸಾ, 642 ವಿಮಲಃ - ನಿರ್ಮಲನು, 643 ವಿಶ್ವವಾಹನಃ - ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ನಿರ್ವಾಹ ಮಾಡುವವನು, 644 ಪಾವನಃ - ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವವನು, 645 ಸುಮತಿರ್ವಿದ್ವಾನ್ - ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ವಿದ್ವಾಂಸನು, 646 ತ್ರೈವಿದ್ಯಃ - ಮೂರು ವೇದಗಳ ವಿದ್ವಾಂಸ ಅಥವಾ ಮೂರು ವೇದಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿತನು, 647 ವರವಾಹನಃ - ವೃಷರೂಪೀ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಹನವುಳ್ಳವನು. ॥82॥

(ಶ್ಲೋಕ - 83)

ಮನೋಬುದ್ಧಿರಹಂಕಾರಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಃ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕಃ ।

ಜಮದಗ್ನಿರ್ಬಲನಿಧಿರ್ವಿಗಾಲೋ ವಿಶ್ವಗಾಲವಃ ॥

648 ಮನೋಬುದ್ಧಿರಹಂಕಾರಃ - ಮನ, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ ಸ್ವರೂಪನು, 649 ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಃ - ಆತ್ಮಾ, 650 ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕಃ - ಶರೀರರೂಪೀ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಪರಮಾತ್ಮನು, 651 ಜಮದಗ್ನಿಃ - ಜಮದಗ್ನಿ ಎಂಬ ಋಷಿರೂಪನು, 652 ಬಲನಿಧಿಃ - ಅನಂತ ಬಲದ ಸಾಗರನು, 653 ವಿಗಾಲಃ - ತನ್ನ ಜಟೆಯಿಂದ ಗಂಗೆಯ ನೀರನ್ನು ಬೀಳಿಸುವವನು, 654 ವಿಶ್ವಗಾಲವಃ - ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಗಾಲವ ಮುನಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿರೂಪದಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ನುಂಗುವವನು. ॥83॥

(ಶ್ಲೋಕ - 84)

ಅಘೋರೋಽನುತ್ತರೋ ಯಜ್ಞಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಪ್ರದಃ ।

ಶೈಲೋ ಗಗನಕುಂದಾಭೋ ದಾನವಾರಿರರಿಂದಮಃ ॥

655 ಅಘೋರಃ - ಸೌಮ್ಯರೂಪವುಳ್ಳವನು, 656 ಅನುತ್ತರಃ - ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನು, 657 ಯಜ್ಞಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ - ಶ್ರೇಷ್ಠಯಜ್ಞರೂಪೀ, 658 ನಿಃಶ್ರೇಯಸಪ್ರದಃ - ಕಲ್ಯಾಣದಾತಾ, 659 ಶೈಲಃ-ಶಿಲಾಮಯ ಲಿಂಗರೂಪನು, 660 ಗಗನಕುಂದಾಭಃ - ಆಕಾಶಕುಂದ - ಚಂದ್ರನಂತೆ ಗೌರಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು, 661 ದಾನವಾರಿಃ - ದಾನವ ಶತ್ರು, 662 ಅರಿಂದಮಃ - ಶತ್ರುದಮನನು. ॥84॥

(ಶ್ಲೋಕ - 85)

ರಜನೀಜನಕಶ್ಚಾರುರ್ನಿಃಶಲ್ಯೋ ಲೋಕಶಲ್ಯಧೃಕ್ ।

ಚತುರ್ವೇದಶ್ಚತುರ್ಭಾವಶ್ಚತುರಶ್ಚತುರಪ್ರಿಯಃ ॥

663 ರಜನೀಜನಕಶ್ಚಾರುಃ - ಸುಂದರ ನಿಶಾಕರರೂಪನು, 664 ನಿಃಶಲ್ಯಃ - ನಿಷ್ಕಂಟಕನು, 665 ಲೋಕಶಲ್ಯಧೃಕ್ - ಶರಣಾಗತರ ಶೋಕಶಲ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದು ಸ್ವಯಂ ಧಾರಣ ಮಾಡುವವನು, 666 ಚತುರ್ವೇದಃ - ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಯಲು ಯೋಗ್ಯನು, 667 ಚತುರ್ಭಾವಃ - ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನು, 668 ಚತುರಶ್ಚತುರಪ್ರಿಯಃ - ಚತುರ ಹಾಗೂ ಚತುರ ಪುರುಷರ ಪ್ರಿಯನು. ॥85॥

(ಶ್ಲೋಕ - 86)

ಆಮ್ನಾಯೋಽಥ ಸಮಾಮ್ನಾಯಸ್ತೀರ್ಥದೇವ ಶಿವಾಲಯಃ ।

ಬಹುರೂಪೋ ಮಹಾರೂಪಃ ಸರ್ವರೂಪಶ್ಚರಾಚರಃ ॥

669 ಆಮ್ನಾಯಃ - ವೇದಸ್ವರೂಪನು, 670 ಸಮಾಮ್ನಾಯಃ - ಅಕ್ಷರಸಮಾಮ್ನಾಯ - ಶಿವ ಸೂತ್ರರೂಪೀ, 671 ತೀರ್ಥದೇವ ಶಿವಾಲಯಃ - ತೀರ್ಥಗಳ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಶಿವಾಲಯರೂಪನು, 672 ಬಹುರೂಪಃ - ಅನೇಕರೂಪವುಳ್ಳವನು, 673 ಮಹಾರೂಪಃ - ವಿರಾಟ್ರೂಪಧಾರಿ, 674 ಸರ್ವರೂಪಶ್ಚರಾಚರಃ - ಚರ ಮತ್ತು ಅಚರ ಸಂಪೂರ್ಣ ರೂಪವುಳ್ಳವನು. ॥86॥

(ಶ್ಲೋಕ - 87)

ನ್ಯಾಯನಿರ್ಮಾಯಕೋ ನ್ಯಾಯೀ ನ್ಯಾಯಗಮ್ಯೋ ನಿರಂಜನಃ ।

ಸಹಸ್ರಮೂರ್ದ್ಧಾ ದೇವೇಂದ್ರಃ ಸರ್ವಶಸ್ತ್ರಪ್ರಭಂಜನಃ ॥

675 ನ್ಯಾಯನಿರ್ಮಾಯಕೋ ನ್ಯಾಯೀ - ನ್ಯಾಯಕರ್ತನು ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಶೀಲನು, 676 ನ್ಯಾಯಗಮ್ಯಃ - ನ್ಯಾಯಯುಕ್ತ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುವವನು, 677 ನಿರಂಜನಃ - ನಿರ್ಮಲನು, 678 ಸಹಸ್ರಮೂರ್ಧ್ಧಾ - ಸಾವಿರಾರು ಶಿರವುಳ್ಳವನು,
679 ದೇವೇಂದ್ರಃ - ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯು, 680 ಸರ್ವಶಸ್ತ್ರಪ್ರಭಂಜನಃ - ವಿಪಕ್ಷ ಯೋಧರ ಸಮಸ್ತ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ॥87॥

(ಶ್ಲೋಕ - 88)

ಮುಂಡೋ ವಿರೂಪೋ ವಿಕ್ರಾಂತೋ ದಂಡೀ ದಾಂತೋ ಗುಣೋತ್ತಮಃ ।

ಪಿಂಗಲಾಕ್ಷೋ ಜನಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ನೀಲಗ್ರೀವೋ ನಿರಾಮಯಃ ॥

681 ಮುಂಡಃ - ತಲೆ ಬೋಳಿಸಿದ ಸಂನ್ಯಾಸೀ, 682 ವಿರೂಪಃ - ವಿವಿಧರೂಪವುಳ್ಳವನು, 683 ವಿಕ್ರಾಂತಃ - ವಿಕ್ರಮಶೀಲನು, 684 ದಂಡೀ - ದಂಡಧಾರಿ, 685 ದಾಂತಃ - ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ದಮನಮಾಡುವವನು, 686 ಗುಣೋತ್ತಮಃ - ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, 687 ಪಿಂಗಲಾಕ್ಷಃ - ಪಿಂಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, 688 ಜನಾಧ್ಯಕ್ಷಃ - ಜೀವಮಾತ್ರರ ಸಾಕ್ಷಿಯು, 689 ನೀಲಗ್ರೀವಃ - ನೀಲಕಂಠನು, 690 ನಿರಾಮಯಃ - ನೀರೋಗಿ. ॥88॥

(ಶ್ಲೋಕ - 89)

ಸಹಸ್ರಬಾಹುಃ ಸರ್ವೇಶಃ ಶರಣ್ಯಃ ಸರ್ವಲೋಕಧೃಕ್ ।

ಪದ್ಮಾಸನಃ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಪಾರಂಪರ್ಯಫಲಪ್ರದಃ ॥

691 ಸಹಸ್ರಬಾಹುಃ - ಸಾವಿರಾರು ಭುಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, 692 ಸರ್ವೇಶಃ - ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿ, 693 ಶರಣ್ಯಃ - ಶರಣಾಗತರ ಹಿತೈಷಿ, 694 ಸರ್ವಲೋಕಧೃಕ್ - ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 695 ಪದ್ಮಾಸನಃ - ಕಮಲಾಸನದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನು, 696 ಪರಂಜ್ಯೋತಿಃ - ಪರಮ ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪನು, 697 ಪಾರಂಪರ್ಯಫಲಪ್ರದಃ - ಪರಂಪರಾಗತ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನು.॥89॥

(ಶ್ಲೋಕ - 90)

ಪದ್ಮಗರ್ಭೋ ಮಹಾಗರ್ಭೋ ವಿಶ್ವಗರ್ಭೋ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ।

ಪರಾವರಜ್ಞೋ ವರದೋ ವರೇಣ್ಯಶ್ಚ ಮಹಾಸ್ವನಃ ॥

698 ಪದ್ಮಗರ್ಭಃ - ತನ್ನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಕಮಲವನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುವ ವಿಷ್ಣುರೂಪನು, 699 ಮಹಾಗರ್ಭಃ - ವಿರಾಟ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಮಹಾ ಗರ್ಭವುಳ್ಳವನು, 700 ವಿಶ್ವಗರ್ಭಃ - ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ತನ್ನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವವನು, 701 ವಿಚಕ್ಷಣಃ - ಚತುರನು, 702 ಪರಾವರಜ್ಞಃ - ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು, 703 ವರದಃ - ಅಭೀಷ್ಟ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವನು, 704 ವರೇಣ್ಯಃ - ವರಣೀಯ ಅಥವಾ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, 705 ಮಹಾಸ್ವನಃ - ಡಮರುವಿನ ಗಂಭೀರ ನಾದವನ್ನು ಮಾಡುವವನು. ॥90॥

(ಶ್ಲೋಕ - 91)

ದೇವಾಸುರಗುರುರ್ದೇವೋ ದೇವಾಸುರನಮಸ್ಕೃತಃ ।

ದೇವಾಸುರ ಮಹಾಮಿತ್ರೋ ದೇವಾಸುರಮಹೇಶ್ವರಃ ॥

706 ದೇವಾಸುರಗುರುರ್ದೇವಃ - ದೇವತೆಗಳ ಹಾಗೂ ಅಸುರರ ಗುರುವು ಮತ್ತು ಆರಾಧ್ಯನು, 707 ದೇವಾಸುರ ನಮಸ್ಕೃತಃ - ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅಸುರರಿಂದ ವಂದಿತನು, 708 ದೇವಾಸುರಮಹಾಮಿತ್ರಃ - ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಅಸುರರ ಮಿತ್ರನು, 709 ದೇವಾಸುರ ಮಹೇಶ್ವರಃ - ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಅಸುರರ ಮಹಾನ್ ಈಶ್ವರನು. ॥91॥

(ಶ್ಲೋಕ - 92)

ದೇವಾಸುರೇಶ್ವರೋ ದಿವ್ಯೋ ದೇವಾಸುರ ಮಹಾಶ್ರಯಃ ।

ದೇವದೇವ ಮಯೋಽಚಿಂತ್ಯೋ ದೇವದೇವಾತ್ಮಸಂಭವಃ ॥

710 ದೇವಾಸುರೇಶ್ವರಃ - ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಅಸುರರ ಶಾಸಕನು, 711 ದಿವ್ಯಃ - ಅಲೌಕಿಕ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳವನು, 712 ದೇವಾಸುರ ಮಹಾಶ್ರಯಃ - ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಅಸುರರ ಮಹಾನ್ ಆಶ್ರಯನು, 713 ದೇವದೇವಮಯಃ - ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವತಾರೂಪನು, 714 ಅಚಿಂತ್ಯಃ - ಚಿತ್ತದ ಎಲ್ಲೆಯಿಂದ ಅತೀತ ನಾಗಿರುವವನು, 715 ದೇವದೇವಾತ್ಮಸಂಭವಃ - ದೇವಾಧಿದೇವ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ರುದ್ರರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದವನು. ॥92॥

(ಶ್ಲೋಕ - 93)

ಸದ್ಯೋನಿರಸುರವ್ಯಾಘ್ರೋ ದೇವಸಿಂಹೋ ದಿವಾಕರಃ ।

ವಿಬುಧಾಗ್ರಚರಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸರ್ವದೇವೋತ್ತಮೋತ್ತಮಃ ॥

716 ಸದ್ಯೋನಿಃ - ಸತ್ಪದಾರ್ಥಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಾರಣನು, 717 ಅಸುರವ್ಯಾಘ್ರಃ - ಅಸುರರನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಲು ವ್ಯಾಘ್ರರೂಪನು, 718 ದೇವಸಿಂಹಃ - ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, 719 ದಿವಾಕರಃ - ಸೂರ್ಯರೂಪನು, 720 ವಿಬುಧಾಗ್ರಚರಶ್ರೇಷ್ಠಃ - ದೇವತೆಗಳ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನು, 721 ಸರ್ವದೇವೋತ್ತಮೋತ್ತಮಃ - ಎಲ್ಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಶಿರೋಮಣಿಯು. ॥93॥

(ಶ್ಲೋಕ - 94)

ಶಿವಜ್ಞಾನರತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಶಿಖಿಶ್ರೀಪರ್ವತಪ್ರಿಯಃ ।

ವಜ್ರಹಸ್ತಃ ಸಿದ್ಧಖಡ್ಗೋ ನರಸಿಂಹನಿಪಾತನಃ ॥

722 ಶಿವಜ್ಞಾನರತಃ - ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನು, 723 ಶ್ರೀಮಾನ್ - ಅಣಿಮಾದಿ ವಿಭೂತಿಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು, 724 ಶಿಖಿಶ್ರೀಪರ್ವತಪ್ರಿಯಃ - ಕುಮಾರ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ನಿವಾಸಭೂತ ಶ್ರೀಶೈಲ ಎಂಬ ಪರ್ವತವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವನು, 725 ವಜ್ರಹಸ್ತಃ - ವಜ್ರಧಾರೀ ಇಂದ್ರರೂಪನು, 726 ಸಿದ್ಧಖಡ್ಗಃ - ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾರ ಖಡ್ಗವು ಎಂದೂ ಅಸಫಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವನು, 727 ನರಸಿಂಹನಿಪಾತನಃ - ಶರಭರೂಪದಿಂದ ನರಸಿಂಹನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದವನು. ॥94॥

(ಶ್ಲೋಕ - 95)

ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಲೋಕಚಾರೀ ಧರ್ಮಚಾರೀ ಧನಾಧಿಪಃ ।

ನಂದೀ ನಂದೀಶ್ವರೋಽನಂತೋ ನಗ್ನವ್ರತಧರಃ ಶುಚಿಃ ॥

728 ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ - ಭಗವತಿ ಉಮೆಯ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದವನು, 729 ಲೋಕಚಾರೀ - ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು, 730 ಧರ್ಮಚಾರೀ - ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು, 731 ಧನಾಧಿಪಃ - ಧನದ ಅಧಿಪತಿ ಕುಬೇರನು, 732 ನಂದೀ - ನಂದೀ ಎಂಬ ಗಣನು, 733 ನಂದೀಶ್ವರಃ - ಇದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೃಷಭನು, 734 ಅನಂತಃ - ಅಂತರಹಿತ, 735 ನಗ್ನವ್ರತಧರಃ - ದಿಗಂಬರನಾಗಿ ಇರುವ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡವನು, 736 ಶುಚಿಃ - ನಿತ್ಯಶುದ್ಧನು. ॥95॥

(ಶ್ಲೋಕ - 96)

ಲಿಂಗಾಧ್ಯಕ್ಷಃ ಸುರಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ಯೋಗಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ಯುಗಾವಹಃ ।

ಸ್ವಧರ್ಮಾ ಸ್ವರ್ಗತಃ ಸ್ವರ್ಗಸ್ವರಃ ಸ್ವರಮಯಸ್ವನಃ ॥

737 ಲಿಂಗಾಧ್ಯಕ್ಷಃ - ಲಿಂಗದೇಹದ ದ್ರಷ್ಟಾ , 738 ಸುರಾಧ್ಯಕ್ಷಃ - ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯು, 739 ಯೋಗಾಧ್ಯಕ್ಷಃ - ಯೋಗೇಶ್ವರನು, 740 ಯುಗಾವಹಃ - ಯುಗದ ನಿರ್ವಾಹಕನು, 741 ಸ್ವಧರ್ಮಾ - ಆತ್ಮವಿಚಾರರೂಪೀ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಅಥವಾ ಸ್ವಧರ್ಮ ಪರಾಯಣ, 742 ಸ್ವರ್ಗತಃ - ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನು, 743 ಸ್ವರ್ಗಸ್ವರಃ - ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಶವನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವವನು, 744 ಸ್ವರಮಯಸ್ವನಃ - ಏಳು ಪ್ರಕಾರದ ಸ್ವರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳವನು. ॥96॥

(ಶ್ಲೋಕ - 97)

ಬಾಣಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ಬೀಜಕರ್ತಾ ಧರ್ಮಕೃದ್ಧರ್ಮಸಂಭವಃ ।

ದಂಭೋಲೋಭೋರ್ಥವಿಚ್ಛಂಭುಃ ಸರ್ವಭೂತ ಮಹೇಶ್ವರಃ ॥

745 ಬಾಣಾಧ್ಯಕ್ಷಃ - ಬಾಣಾಸುರನ ಸ್ವಾಮಿ ಅಥವಾ ಬಾಣಲಿಂಗ ನರ್ಮದೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಅಧಿದೇವತಾರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವವನು, 746 ಬೀಜಕರ್ತಾ - ಬೀಜದ ಉತ್ಪಾದಕನು, 747 ಧರ್ಮಕೃದ್ಧರ್ಮಸಂಭವಃ - ಧರ್ಮದ ಪಾಲಕನು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕನು, 748 ದಂಭಃ - ಮಾಯಾಮಯರೂಪಧಾರೀ, 749 ಅಲೋಭಃ - ಲೋಭರಹಿತನು, 750 ಅರ್ಥವಿಚ್ಛಂಭುಃ - ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಕಲ್ಯಾಣನಿಕೇತನ ಶಿವನು, 751 ಸರ್ವಭೂತ ಮಹೇಶ್ವರಃ - ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪರಮೇಶ್ವರನು. ॥97॥

(ಶ್ಲೋಕ - 98)

ಶ್ಮಶಾನನಿಲಯಸ್ತ್ರ್ಯಕ್ಷಃ ಸೇತುರಪ್ರತಿಮಾಕೃತಿಃ ।

ಲೋಕೋತ್ತರಸ್ಫುಟಾಲೋಕ ಸ್ತ್ರ್ಯಂಬಕೋ ನಾಗಭೂಷಣಃ ॥

752 ಶ್ಮಶಾನನಿಲಯಃ - ಶ್ಮಶಾನವಾಸೀ, 753 ತ್ಯ್ರಕ್ಷಃ - ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರೀ, 754 ಸೇತುಃ - ಧರ್ಮಮರ್ಯಾದೆಯ ಪಾಲಕನು, 755 ಅಪ್ರತಿಮಾಕೃತಿಃ - ಅನುಪಮ ರೂಪವುಳ್ಳವನು, 756 ಲೋಕೋತ್ತರಸ್ಫುಟಾಲೋಕಃ - ಅಲೌಲಿಕ ಹಾಗೂ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, 757 ತ್ಯ್ರಂಬಕಃ - ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರಿ ಅಥವಾ ತ್ಯ್ರಂಬಕ ಹೆಸರಿನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗನು, 758 ನಾಗಭೂಷಣಃ - ನಾಗಹಾರದಿಂದ ವಿಭೂಷಿತನು. ॥98॥

(ಶ್ಲೋಕ - 99)

ಅಂಧಕಾರಿರ್ಮಖದ್ವೆಷೀ ವಿಷ್ಣುಕಂಧರಪಾತನಃ ।

ಹೀನದೋಷೋಕ್ಷಯಗುಣೋ ದಕ್ಷಾರಿಃ ಪೂಷದಂತಭಿತ್ ॥

759 ಅಂಧಕಾರಿಃ - ಅಂಧಕಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿದವನು, 760 ಮಖದ್ವೇಷೀ - ದಕ್ಷನಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಧ್ವಂಸ ಮಾಡುವವನು, 761 ವಿಷ್ಣುಕಂಧರಪಾತನಃ - ಯಜ್ಞಮಯ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕತ್ತನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದವನು, 762 ಹೀನದೋಷಃ - ದೋಷರಹಿತನು, 763 ಅಕ್ಷಯಗುಣಃ - ಅವಿನಾಶೀ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು, 764 ದಕ್ಷಾರಿಃ - ದಕ್ಷದ್ರೋಹೀ, 765 ಪೂಷದಂತಭಿತ್ - ಪೂಷಾ ದೇವತೆಯ ಹಲ್ಲನ್ನು ಕಿತ್ತವನು. ॥99॥

(ಶ್ಲೋಕ - 100)

ಧೂರ್ಜಟಿಃ ಖಂಡಪರಶುಃ ಸಕಲೋ ನಿಷ್ಕಲೋಽನಘಃ ।

ಅಕಾಲಃ ಸಕಲಾಧಾರಃ ಪಾಂಡುರಾಧೋ ಮೃಡೋ ನಟಃ ॥

766 ಧೂರ್ಜಟಿಃ - ಜಟಾಭಾರದಿಂದ ವಿಭೂಷಿತನು, 767 ಖಂಡಪರಶುಃ - ತುಂಡಾದ ಪರಶುವುಳ್ಳವನು, 768 ಸಕಲೋ ನಿಷ್ಕಲಃ - ಸಾಕಾರ ಹಾಗೂ ನಿರಾಕಾರ ಪರಮಾತ್ಮನು. 769 ಅನಘಃ - ಪಾಪದ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಶೂನ್ಯನು, 770 ಅಕಾಲಃ - ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರಹಿತನು, 771 ಸಕಲಾಧಾರಃ - ಎಲ್ಲರ ಆಧಾರನು, 772 ಪಾಂಡುರಾಭಃ - ಶ್ವೇತ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು,
773 ಮೃಡೋ ನಟಃ - ಸುಖದಾಯಕ ಹಾಗೂ ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯಕಾರೀ. ॥100॥

(ಶ್ಲೋಕ - 101)

ಪೂರ್ಣಃ ಪೂರಯಿತಾ ಪುಣ್ಯಃ ಸುಕುಮಾರಃ ಸುಲೋಚನಃ ।

ಸಾಮಗೇಯಪ್ರಿಯೋಕ್ರೂರಃ ಪುಣ್ಯಕೀರ್ತಿರನಾಮಯಃ ॥

774 ಪೂರ್ಣಃ - ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನು, 775 ಪೂರಯಿತಾ - ಭಕ್ತರ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾಡುವವನು, 776 ಪುಣ್ಯಃ - ಪರಮ ಪವಿತ್ರನು, 777 ಸುಕುಮಾರಃ - ಸುಂದರ ಕುಮಾರರುಳ್ಳವನು, 778 ಸುಲೋಚನಃ - ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, 779 ಸಾಮಗೇಯಪ್ರಿಯಃ - ಸಾಮಗಾನದ ಪ್ರೇಮಿ, 780 ಅಕ್ರೂರಃ - ಕ್ರೂರತಾರಹಿತನು, 781 ಪುಣ್ಯಕೀರ್ತಿಃ - ಪವಿತ್ರ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, 782 ಅನಾಮಯಃ - ರೋಗ- ಶೋಕಗಳಿಂದ ರಹಿತನು. ॥101॥

(ಶ್ಲೋಕ - 102)

ಮನೋಜವಸ್ತೀರ್ಥಕರೋ ಜಟಿಲೋ ಜೀವಿತೇಶ್ವರಃ ।

ಜೀವಿತಾಂತಕರೋ ನಿತ್ಯೋ ವಸುರೇತಾ ವಸುಪ್ರದಃ ॥

783 ಮನೋಜವಃ - ಮನಸ್ಸಿನಂತೆ ವೇಗಶಾಲಿಯು, 784 ತೀರ್ಥಕರಃ - ತೀರ್ಥಗಳ ನಿರ್ಮಾತ್ರನು, 785 ಜಟಿಲಃ - ಜಟಾಧಾರೀ, 786 ಜೀವಿತೇಶ್ವರಃ - ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಾಣೇಶ್ವರನು, 787 ಜೀವಿತಾಂತಕರಃ - ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಜೀವನವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವವನು, 788 ನಿತ್ಯಃ - ಸನಾತನನು, 789 ವಸುರೇತಾಃ-ಸುವರ್ಣಮಯ ವೀರ್ಯವುಳ್ಳವನು, 790 ವಸುಪ್ರದಃ - ಧನದಾತಾ. ॥102॥

(ಶ್ಲೋಕ - 103)

ಸದ್ಗತಿಃ ಸತ್ಕೃತಿಃ ಸಿದ್ಧಿಃ ಸಜ್ಜಾತಿಃ ಖಲಕಂಟಕಃ ।

ಕಲಾಧರೋ ಮಹಾಕಾಲಭೂತಃ ಸತ್ಯಪರಾಯಣಃ ॥

791 ಸದ್ಗತಿಃ - ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯನು, 792 ಸತ್ಕೃತಿಃ - ಶುಭ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು, 793 ಸಿದ್ಧಿಃ - ಸಿದ್ಧಿಸ್ವರೂಪೀ, 794 ಸಜ್ಜಾತಿಃ - ಸತ್ಪುರುಷರ ಜನ್ಮದಾತನು, 795 ಖಲಕಂಟಕಃ - ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಕಂಟಕ ಪ್ರಾಯನು, 796 ಕಲಾಧರಃ - ಕಲಾಧರನು, 797 ಮಹಾಕಾಲಭೂತಃ - ಮಹಾಕಾಲವೆಂಬ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪೀ ಅಥವಾ ಕಾಲನಿಗೂ ಕಾಲನಾದ್ದರಿಂದ ಮಹಾಕಾಲನು, 798 ಸತ್ಯಪರಾಯಣಃ - ಸತ್ಯನಿಷ್ಠ . ॥103॥

(ಶ್ಲೋಕ - 104)

ಲೋಕಲಾವಣ್ಯಕರ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋತ್ತರಸುಖಾಲಯಃ ।

ಚಂದ್ರಸಂಜೀವನಃ ಶಾಸ್ತಾ ಲೋಕಗೂಢೋ ಮಹಾಧಿಪಃ ॥

799 ಲೋಕಲಾವಣ್ಯಕರ್ತಾ - ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೆ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, 800 ಲೋಕೋತ್ತರಸುಖಾಲಯಃ - ಲೋಕೋತ್ತರ ಸುಖದ ಆಶ್ರಯನು, 801 ಚಂದ್ರಂಸಜೀವನಃ ಶಾಸ್ತಾ - ಸೋಮನಾಥ ರೂಪದಿಂದ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಜೀವನ ಪ್ರದಾನಮಾಡಿದವನು, ಸರ್ವಶಾಸಕ ಶಿವನು, 802 ಲೋಕಗೂಢಃ - ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತ ರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಪಕನು, 803 ಮಹಾಧಿಪಃ - ಮಹೇಶ್ವರನು. ॥104॥

(ಶ್ಲೋಕ - 105)

ಲೋಕಬಂಧುರ್ಲೋಕನಾಥಃ ಕೃತಜ್ಞಃ ಕೀರ್ತಿಭೂಷಣಃ ।

ಅನಪಾಯೋಽಕ್ಷರಃ ಕಾಂತಃ ಸರ್ವಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಂ ವರಃ ॥

804 ಲೋಕಬಂಧುರ್ಲೋಕನಾಥಃ - ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಬಂಧು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಕನು, 805 ಕೃತಜ್ಞಃ - ಉಪಕಾರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವನು, 806 ಕೀರ್ತಿಭೂಷಣಃ - ಉತ್ತಮಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಷಿತನು, 807 ಅನಪಾಯೋಽಕ್ಷರಃ - ವಿನಾಶರಹಿತ - ಅವಿನಾಶೀ, 808 ಕಾಂತಃ - ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನ ಅಂತ ಮಾಡುವವನು, 809 ಸರ್ವಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಂ ವರಃ - ಸಮಸ್ತ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ॥105॥

(ಶ್ಲೋಕ - 106)

ತೇಜೋಮಯೋ ದ್ಯುತಿಧರೋ ಲೋಕಾನಾಮಗ್ರಣೀರಣುಃ ।

ಶುಚಿಸ್ಮಿತಃ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ ದುರ್ಜೇಯೋ ದುರತಿಕ್ರಮಃ ॥

810 ತೇಜೋಮಯೋ ದ್ಯುತಿಧರಃ - ತೇಜಸ್ವೀ ಮತ್ತು ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು, 811 ಲೋಕಾನಾಮಗ್ರಣೀಃ - ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿಗಾಗಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಜಗತ್ತನ್ನು ಮುಂದೆ ಬೆಳೆಸುವವನು, 812 ಅಣುಃ - ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮನು, 813 ಶುಚಿಸ್ಮಿತಃ - ಪವಿತ್ರ ಮುಗುಳ್ನಗೆ ಯುಳ್ಳವನು, 814 ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ - ಹರ್ಷತುಂಬಿದ ಹೃದಯವಂತನು, 815 ದುರ್ಜೇಯಃ - ಪರರಿಂದ ಜಯಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣನು, 816 ದುರಿತಕ್ರಮಃ - ದುರ್ಲಂಘ್ಯನು, (ಯಾರಿಂದಲೂ ದಾಟಲಾರದವನು.) ॥106॥

(ಶ್ಲೋಕ - 107)

ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯೋ ಜಗನ್ನಾಥೋ ನಿರಾಕಾರೋ ಜಲೇಶ್ವರಃ ।

ತುಂಬವೀಣೋ ಮಹಾಕೋಪೋ ವಿಶೋಕಃ ಶೋಕನಾಶನಃ ॥

817 ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯಃ - ತೇಜೋಮಯನು, 818 ಜಗನ್ನಾಥಃ - ವಿಶ್ವನಾಥನು, 819 ನಿರಾಕಾರಃ - ಆಕಾರರಹಿತ ಪರಮಾತ್ಮನು, 820 ಜಲೇಶ್ವರಃ - ಜಲದ ಸ್ವಾಮಿ, 821 ತುಂಬವೀಣಃ - ಸೋರೆಕಾಯಿಯ ವೀಣೆಯನ್ನು ನುಡಿಸುವವನು, 822 ಮಹಾಕೋಪಃ - ಸಂಹಾರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕ್ರೋಧವನ್ನು ಮಾಡುವವನು, 823 ವಿಶೋಕಃ - ಶೋಕರಹಿತನು, 824 ಶೋಕನಾಶನಃ - ಶೋಕವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವವನು ॥107॥

(ಶ್ಲೋಕ - 108)

ತ್ರಿಲೋಕಪಸ್ತ್ರಿಲೋಕೇಶಃ ಸರ್ವಶುದ್ಧಿರಧೋಕ್ಷಜಃ ।

ಅವ್ಯಕ್ತಲಕ್ಷಣೋ ದೇವೋ ವ್ಯಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತೋ ವಿಶಾಂಪತಿಃ ॥

825 ತ್ರಿಲೋಕಪಃ - ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು, 826 ತ್ರಿಲೋಕೇಶಃ - ತ್ರೈಭುವನಗಳ ಒಡೆಯ, 827 ಸರ್ವಶುದ್ಧಿಃ - ಎಲ್ಲರನ್ನು ಶುದ್ಧ ಗೊಳಿಸುವವನು, 828 ಅಧೋಕ್ಷಜಃ - ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಅತೀತನು, 829 ಅವ್ಯಕ್ತ ಲಕ್ಷಣೋದೇವಃ - ಅವ್ಯಕ್ತ ಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ದೇವನು, 830 ವ್ಯಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತಃ - ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪಿಯು, 831 ವಿಶಾಂಪತಿಃ - ಪ್ರಜೆಗಳ ಪಾಲಕನು. ॥108॥

(ಶ್ಲೋಕ - 109)

ವರಶೀಲೋ ವರಗುಣಃ ಸಾರೋ ಮಾನಧನೋ ಮಯಃ ।

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಜಾಪಾಲೋ ಹಂಸೋ ಹಂಸಗತಿರ್ವಯಃ ॥

832 ವರಶೀಲಃ - ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳವನು, 833 ವರಗುಣಃ - ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳುಳ್ಳವನು, 834 ಸಾರಃ - ಸಾರತತ್ತ್ವನು, 835 ಮಾನಧನಃ - ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಧನಿ, 836 ಮಯಃ - ಸುಖಸ್ವರೂಪನು, 837 ಬ್ರಹ್ಮಾ - ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ , 838 ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಜಾಪಾಲಃ - ಪ್ರಜಾಪಾಲಕ ವಿಷ್ಣು, 839 ಹಂಸಃ - ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪೀ, 840 ಹಂಸಗತಿಃ - ಹಂಸದಂತೆ ನಡೆಯುವವನು, 841 ವಯಃ - ಗರುಡಪಕ್ಷಿ. ॥109॥

(ಶ್ಲೋಕ - 110)

ವೇಧಾ ವಿಧಾತಾ ಧಾತಾ ಚ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಹರ್ತಾ ಚತುರ್ಮುಖಃ ।

ಕೈಲಾಸಶಿಖರಾವಾಸೀ ಸರ್ವಾವಾಸೀ ಸದಾಗತಿಃ ॥

842 ವೇಧಾ ವಿಧಾತಾ ಧಾತಾ-ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಧಾತಾ ಮತ್ತು ವಿಧಾತಾ ಎಂಬ ದೇವತಾಸ್ವರೂಪನು, 843 ಸ್ರಷ್ಟಾ - ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ, 844 ಹರ್ತಾ - ಸಂಹಾರಕಾರೀ, 845 ಚತುರ್ಮುಖಃ - ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳುಳ್ಳ ಬ್ರಹ್ಮಾ, 846 ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರಾವಾಸೀ - ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, 847 ಸರ್ವಾವಾಸೀ - ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ, 848 ಸದಾಗತಿಃ - ನಿರಂತರ ಗತಿಯುಳ್ಳ ವಾಯುದೇವರು. ॥110॥

(ಶ್ಲೋಕ - 111)

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೋ ದ್ರುಹಿಣೋ ಭೂತಪಾಲೋಽಥ ಭೂಪತಿಃ ।

ಸದ್ಯೋಗೀ ಯೋಗವಿದ್ಯೋಗೀ ವರದೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರಿಯಃ ॥

849 ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ - ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು, 850 ದ್ರುಹಿಣಃ - ಬ್ರಹ್ಮಾ, 851 ಭೂತಪಾಲಃ - ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು, 852 ಭೂಪತಿಃ - ಪೃಥಿವಿಯ ಒಡೆಯ, 853 ಸದ್ಯೋಗೀ - ಶ್ರೇಷ್ಠಯೋಗೀ, 854 ಯೋಗವಿದ್ಯೋಗೀ - ಯೋಗವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದ ಯೋಗಿಯು, 855 ವರದಃ - ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವನು, 856 ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರಿಯಃ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪ್ರೇಮಿ ॥111॥

(ಶ್ಲೋಕ - 112)

ದೇವಪ್ರಿಯೋ ದೇವನಾಥೋ ದೇವಜ್ಞೋ ದೇವಚಿಂತಕಃ ।

ವಿಷಮಾಕ್ಷೋ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೋ ವೃಷದೋ ವೃಷವರ್ಧನಃ ॥

857 ದೇವಪ್ರಿಯೋ ದೇವನಾಥಃ - ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಿಯನು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಕನು, 858 ದೇವಜ್ಞಃ - ದೇವತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, 859 ದೇವಚಿಂತಕಃ - ದೇವತೆಗಳ ಕುರಿತು ವಿಚಾರ ಮಾಡುವವನು, 860 ವಿಷಮಾಕ್ಷಃ - ವಿಷಮ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, 861 ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಃ - ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, 862 ವೃಷದೋ ವೃಷವರ್ಧನಃ - ಧರ್ಮದ ದಾನ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವವನು. ॥112॥

(ಶ್ಲೋಕ - 113)

ನಿರ್ಮಮೋ ನಿರಹಂಕಾರೋ ನಿರ್ಮೋಹೋ ನಿರುಪದ್ರವಃ ।

ದರ್ಪಹಾ ದರ್ಪದೋ ದೃಪ್ತಃ ಸರ್ವರ್ತುಪರಿವರ್ತಕಃ ॥

863 ನಿರ್ಮಮಃ - ಮಮತಾ ರಹಿತನು, 864 ನಿರಹಂಕಾರಃ - ಅಹಂಕಾರಶೂನ್ಯನು, 865 ನಿರ್ಮೋಹಃ - ಮೋಹಶೂನ್ಯನು, 866 ನಿರುಪದ್ರವಃ - ಉಪದ್ರವ ಅಥವಾ ಉತ್ಪಾತದಿಂದ ದೂರನು, 867 ದರ್ಪಹಾ ದರ್ಪದಃ - ದರ್ಪವನ್ನು ಕಳೆಯುವವನು ಮತ್ತು ಖಂಡಿಸುವವನು, 868 ದೃಪ್ತಃ - ಸ್ವಾಭಿಮಾನೀ, 869 ಸರ್ವರ್ತುಪರಿವರ್ತಕಃ - ಸಮಸ್ತ ಋತುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವವನು. ॥113॥

(ಶ್ಲೋಕ - 114)

ಸಹಸ್ರಜಿತ್ ಸಹಸ್ರಾರ್ಚಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಪ್ರಕೃತಿದಕ್ಷಿಣಃ ।
ಭೂತಭವ್ಯಭವನ್ನಾಥಃ ಪ್ರಭವೋ ಭೂತಿನಾಶನಃ ॥

870 ಸಹಸ್ರಜಿತ್ - ಸಾವಿರಾರುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಪಡೆಯುವವನು, 871 ಸಹಸ್ರಾರ್ಚಿಃ - ಸಹಸ್ರ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಸೂರ್ಯರೂಪೀ, 872 ಸ್ನಿಗ್ಧ ಪ್ರಕೃತಿ ದಕ್ಷಿಣಃ - ಸ್ನೇಹಯುಕ್ತ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳವನು ಹಾಗೂ ಉದಾರನು, 873 ಭೂತಭವ್ಯ ಭವನ್ನಾಥಃ - ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದ ಸ್ವಾಮಿ, 874 ಪ್ರಭವಃ - ಎಲ್ಲರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಾರಣನು, 875 ಭೂತಿನಾಶನಃ - ದುಷ್ಟರ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವವನು. ॥114॥

(ಶ್ಲೋಕ - 115)

ಅರ್ಥೋೀನರ್ಥೋ ಮಹಾಕೋಶಃ ಪರಕಾರ್ಯೈಕಪಂಡಿತಃ ।

ನಿಷ್ಕಂಟಕಃ ಕೃತಾನಂದೋ ನಿರ್ವ್ಯಾಜೋ ವ್ಯಾಜಮರ್ದನ ॥

876 ಅರ್ಥಃ - ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥರೂಪೀ, 877 ಅನರ್ಥಃ - ಪ್ರಯೋಜನರಹಿತನು, 878 ಮಹಾಕೋಶಃ- ಅನಂತ ಧನರಾಶಿಯ ಸ್ವಾಮಿ, 879 ಪರಕಾರ್ಯೈಪಂಡಿತಃ - ಪರರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಮಾತ್ರ ವಿದ್ವಾಂಸನು, 880 ನಿಷ್ಕಂಟಕಃ - ಕಂಕಟರಹಿತನು, 881 ಕೃತಾನಂದಃ - ನಿತ್ಯಸಿದ್ಧ ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪನು, 882 ನಿರ್ವ್ಯಾಜೋ ವ್ಯಾಜಮರ್ದನಃ - ಸ್ವತಃ ಕಪಟರಹಿತನಾಗಿ ಇತರರ ಕಪಟವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು. ॥115॥

(ಶ್ಲೋಕ - 116)

ಸತ್ತ್ವವಾನ್ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಃ ಸತ್ಯಕೀರ್ತಿಃ ಸ್ನೇಹಕೃತಾಗಮಃ ।

ಅಕಂಪಿತೋ ಗುಣಗ್ರಾಹೀ ನೈಕಾತ್ಮಾ ನೈಕಕರ್ಮಕೃತ್ ॥

883 ಸತ್ತ್ವವಾನ್ - ಸತ್ತ್ವಗುಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ, 884 ಸಾತ್ತ್ವಿಕಃ - ಸತ್ತ್ವನಿಷ್ಠ, 885 ಸತ್ಯಕೀರ್ತಿಃ -ಸತ್ಯಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, 886 ಸ್ನೇಹಕೃತಾಗಮಃ - ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿದ್ದ ಕಾರಣ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಆಗಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು, 887 ಅಕಂಪಿತಃ - ಸುಸ್ಥಿರನು, 888 ಗುಣಗ್ರಾಹೀ - ಗುಣಗಳನ್ನು ಆದರಿಸುವವನು, 889 ನೈಕಾತ್ಮಾ ನೈಕಕರ್ಮಕೃತ್ - ಅನೇಕರೂಪನಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು. ॥116॥

(ಶ್ಲೋಕ - 117)

ಸುಪ್ರೀತಃ ಸುಮುಖಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಸುಕರೋ ದಕ್ಷಿಣಾನಿಲಃ ।

ನಂದಿಸ್ಕಂಧಧರೋ ಧುರ್ಯಃ ಪ್ರಕಟಃ ಪ್ರೀತಿವರ್ಧನಃ ॥

890 ಸುಪ್ರೀತಃ - ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನು, 891 ಸುಮುಖಃ - ಸುಂದರ ಮುಖವುಳ್ಳವನು, 892 ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ - ಸ್ಥೂಲಭಾವದಿಂದ ರಹಿತನು, 893 ಸುಕರಃ - ಸುಂದರ ಕೈಗಳುಳ್ಳವನು, 894 ದಕ್ಷಿಣಾನಿಲಃ - ಮಲಯಾನಿಲದಂತೆ ಸುಖಕರನು, 895 ನಂದಿಸ್ಕಂಧರಃ - ನಂದಿಯ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವವನು, 896 ಧುರ್ಯಃ - ಜವಾಬುದಾರಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುವವನು, 897 ಪ್ರಕಟಃ - ಭಕ್ತರ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟನಾಗುವವನು ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮುಂದೆ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಕಟನು, 898 ಪ್ರೀತಿವರ್ಧನಃ - ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವವನು. ॥117॥

(ಶ್ಲೋಕ - 118)

ಅಪರಾಜಿತಃ ಸರ್ವಸತ್ತ್ವೋ ಗೋವಿಂದಃ ಸತ್ತ್ವವಾಹನಃ ।

ಅಧೃತಃ ಸ್ವಧೃತಃ ಸಿದ್ಧಃ ಪೂತಮೂರ್ತಿರ್ಯಶೋಧನಃ ॥

899 ಅಪರಾಜಿತಃ - ಯಾರಿಂದಲೂ ಸೋಲದವನು, 900 ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಃ - ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ತ್ವಗುಣದ ಆಶ್ರಯ ಅಥವಾ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಾರಣನು, 901 ಗೋವಿಂದಃ - ಗೋಲೋಕವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನು, 902 ಸತ್ತ್ವವಾಹನಃ - ಸತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪೀ ಧರ್ಮಮಯ ವೃಷಭವನ್ನು ವಾಹನವುಳ್ಳವನು, 903 ಅಧೃತಃ - ಆಧಾರರಹಿತನು, 904 ಸ್ವಧೃತಃ - ತಾನೇ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನು, 905 ಸಿದ್ಧಃ - ನಿತ್ಯಸಿದ್ಧನು, 906 ಪೂತಮೂರ್ತಿಃ - ಪವಿತ್ರ ಶರೀರವುಳ್ಳವನು, 907 ಯಶೋಧನಃ - ಸುಕೀರ್ತಿಯ ಧನೀ. ॥118॥

(ಶ್ಲೋಕ - 119)

ವಾರಾಹಶೃಂಗಧೃಕ್ಛೃಂಗೀ ಬಲವಾನೇಕನಾಯಕಃ ।

ಶ್ರುತಿಪ್ರಕಾಶಃ ಶ್ರುತಿಮಾನೇಕ ಬಂಧುರನೇಕ ಕೃತ್ ॥

908 ವಾರಾಹ ಶೃಂಗಧೃಕ್ಛೃಂಗೀ - ವಾರಾಹವನ್ನು ಕೊಂದು ಅದರ ದಾಡೆಯನ್ನು ಕೊಂಬಿನಂತೆ ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಶೃಂಗಿಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು, 909 ಬಲವಾನ್ - ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯು, 910 ಏಕನಾಯಕಃ - ಅದ್ವಿತೀಯ ಮುಖಂಡನು, 911 ಶ್ರುತಿಪ್ರಕಾಶಃ - ವೇದಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು, 912 ಶ್ರುತಿಮಾನ್ - ವೇದಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನು, 913 ಏಕಬಂಧುಃ - ಎಲ್ಲರ ಏಕಮಾತ್ರ ಸಹಾಯನು, 914 ಅನೇಕಕೃತ್ - ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು. ॥119॥

(ಶ್ಲೋಕ - 120)

ಶ್ರೀವತ್ಸಲ ಶಿವಾರಂಭಃ ಶಾಂತಭದ್ರಃ ಸಮೋ ಯಶಃ ।

ಭೂಶಯೋ ಭೂಷಣೋ ಭೂತಿರ್ಭೂತಕೃದ್ ಭೂತಭಾವನಃ ॥

915 ಶ್ರೀವತ್ಸಲ ಶಿವಾರಂಭಃ - ಶ್ರೀವತ್ಸಧಾರೀ ವಿಷ್ಣುವಿಗಾಗಿ ಮಂಗಳಕಾರನು, 916 ಶಾಂತಭದ್ರಃ - ಶಾಂತ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳ ಸ್ವರೂಪನು, 917 ಸಮಃ - ಸರ್ವತ್ರ ಸಮಭಾವ ಇರಿಸುವವನು, 918 ಯಶಃ - ಕೀರ್ತಿ ಸ್ವರೂಪನು, 919 ಭೂಶಯಃ - ಪೃಥಿವಿಯ ಮೇಲೆ ಶಯನ ಮಾಡುವವನು, 920 ಭೂಷಣಃ - ಎಲ್ಲರನ್ನು ಭೂಷಿತಗೊಳಿಸುವವನು, 921 ಭೂತಿಃ - ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವರೂಪನು, 922 ಭೂತಕೃತ್ - ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು, 923 ಭೂತಭಾವನಃ - ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಪಾದಕನು. ॥120॥

(ಶ್ಲೋಕ - 121)

ಅಕಂಪೋ ಭಕ್ತಿಕಾಯಸ್ತು ಕಾಲಹಾ ನೀಲಲೋಹಿತಃ ।

ಸತ್ಯವ್ರತ ಮಹಾತ್ಯಾಗೀ ನಿತ್ಯಶಾಂತಿ ಪರಾಯಣಃ ॥

924 ಅಕಂಪಃ - ಕಂಪಿಸದೇ ಇರುವವನು, 925 ಭಕ್ತಿಕಾಯಃ - ಭಕ್ತಿಸ್ವರೂಪೀ, 926 ಕಾಲಹಾ - ಕಾಲನಾಶಕನು, 927 ನೀಲಲೋಹಿತಃ - ನೀಲ ಮತ್ತು ಲೋಹಿತ ವರ್ಣವುಳ್ಳವನು, 928 ಸತ್ಯವ್ರತ ಮಹಾತ್ಯಾಗೀ - ಸತ್ಯವ್ರತಧಾರೀ ಹಾಗೂ ಮಹಾತ್ಯಾಗಿಯು, 929 ನಿತ್ಯಶಾಂತಿ ಪರಾಯಣಃ - ನಿರಂತರ ಶಾಂತಸ್ವರೂಪನು. ॥121॥

(ಶ್ಲೋಕ - 122)

ಪರಾರ್ಥವೃತ್ತಿರ್ವರದೋ ವಿರಕ್ತಸ್ತು ವಿಶಾರದಃ ।

ಶುಭದಃ ಶುಭಕರ್ತಾ ಚ ಶುಭನಾಮಾ ಶುಭಃ ಸ್ವಯಮ್ ॥

930 ಪರಾರ್ಥವೃತ್ತಿರ್ವರದಃ - ಪರೋಪಕಾರೀ ವ್ರತೀ ಹಾಗೂ ಅಭೀಷ್ಟ ವರದಾತಾ, 931 ವಿರಕ್ತಃ - ವೈರಾಗ್ಯವಂತನು, 932 ವಿಶಾರದಃ - ವಿಜ್ಞಾನವಂತನು, 933 ಶುಭದಃ ಶುಭಕರ್ತಾ - ಶುಭವನ್ನು ಕೊಡುವವನು ಮತ್ತು ಮಾಡುವವನು, 934 ಶುಭನಾಮಾ ಶುಭಃ ಸ್ವಯಮ್ - ಸ್ವಯಂ ಶುಭಸ್ವರೂಪಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಶುಭ ನಾಮಧಾರೀ. ॥122॥

(ಶ್ಲೋಕ - 123)

ಅನರ್ಥಿತೋಽಗುಣಃ ಸಾಕ್ಷೀ ಹ್ಯಕರ್ತಾ ಕನಕಪ್ರಭಃ ।

ಸ್ವಭಾವಭದ್ರೋ ಮಧ್ಯಸ್ಥಃ ಶತುಘ್ನೋ ವಿಘ್ನನಾಶನಃ ॥

935 ಅನರ್ಥಿತಃ - ಯಾಚನಾರಹಿತನು, 936 ಅಗುಣಃ -ನಿರ್ಗುಣನು, 937 ಸಾಕ್ಷಿ ಅಕರ್ತಾ - ದೃಷ್ಟಾ ಹಾಗೂ ಕರ್ತೃತ್ವರಹಿತನು, 938 ಕನಕಪ್ರಭಃ - ಸುವರ್ಣದಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು, 939 ಸ್ವಭಾವಭದ್ರಃ - ಸ್ವಭಾವತಃ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ, 940 ಮಧ್ಯಸ್ಥಃ - ಉದಾಸೀನನು, 941 ಶತ್ರುಘ್ನಃ - ಶತ್ರುನಾಶಕನು, 942 ವಿಘ್ನನಾಶನಃ - ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನು. ॥123॥

(ಶ್ಲೋಕ - 124)

ಶಿಖಂಡೀ ಕವಚೀ ಶೂಲೀ ಜಟೀ ಮುಂಡೀ ಚ ಕುಂಡಲೀ ।

ಅಮೃತ್ಯುಃ ಸರ್ವಧೃಕ್ ಸಿಂಹಸ್ತೇಜೋರಾಶಿರ್ಮಹಾಮಣಿಃ ॥

943 ಶಿಖಂಡೀ ಕವಚೀ ಶೂಲೀ - ನವಿಲುಗರಿ, ಕವಚ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 944 ಜಟೀ ಮುಂಡೀ ಚ ಕುಂಡಲೀ - ಜಟಾ, ಮುಂಡಮಾಲಾ ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, 945 ಅಮೃತ್ಯುಃ - ಮೃತ್ಯು ರಹಿತನು, 946 ಸರ್ವದೃಕ್ಸಿಂಹಃ - ಸರ್ವಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, 947 ತೇಜೋರಾಶಿರ್ಮಹಾಮಣಿಃ - ತೇಜಃ ಪುಂಜ ಮಹಾಮಣಿ ಕೌಸ್ತುಭಾದಿರೂಪನು. ॥124॥

(ಶ್ಲೋಕ - 125)

ಅಸಂಖ್ಯೆಯೋಪ್ರಮೇಽಯಾತ್ಮಾ ವೀರ್ಯವಾನ್ ವೀರ್ಯಕೋವಿದಃ ।

ವೇದ್ಯಶ್ಚೈವ ವಿಯೋಗಾತ್ಮಾ ಪರಾವರಮುನೀಶ್ವರಃ ॥

948 ಅಸಂಖ್ಯೆಯೋ ಪ್ರಮೇಯಾತ್ಮಾ - ಅಸಂಖ್ಯ ನಾಮ, ರೂಪ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರಿಂದ ಯಾರಿಂದಲೂ ಅಳೆಯಲು ಆಗದವನು, 949 ವೀರ್ಯವಾನ್ ವೀರ್ಯಕೋವಿದಃ - ಪರಾಕ್ರಮೀ ಹಾಗೂ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, 950 ವೇದ್ಯಃ - ತಿಳಿಯಲು ಯೋಗ್ಯನು, 951 ವಿಯೋಗಾತ್ಮಾ-ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಸತಿಯ ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ಯೋಗದ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು, 952 ಪರಾವರ ಮುನೀಶ್ವರಃ - ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ಮುನೀಶ್ವರ ರೂಪನು. ॥125॥

(ಶ್ಲೋಕ - 126)

ಅನುತ್ತಮೋ ದುರಾಧರ್ಷೋ ಮಧುರಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ।

ಸುರೇಶಃ ಶರಣಂ ಸರ್ವಃ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ ಸತಾಂ ಗತಿಃ ॥

953 ಅನುತ್ತಮೋ ದುರಾಧರ್ಷಃ - ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಹಾಗೂ ದುರ್ಜಯನು, 954 ಮಧುರಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ - ಮನೋಹರ ದರ್ಶನನು ಹಾಗೂ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವವನು, 955 ಸುರೇಶಃ - ದೇವತೆಗಳ ಈಶ್ವರನು, 956 ಶರಣಮ್ - ಆಶ್ರಯದಾತಾ, 957 ಸರ್ವಃ - ಸರ್ವಸ್ವರೂಪನು, 958 ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ ಸತಾಂ ಗತಿಃ - ಪ್ರಣವಸ್ವರೂಪೀ ಹಾಗೂ ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯನು.॥126॥

(ಶ್ಲೋಕ - 127)

ಕಾಲಪಕ್ಷಃ ಕಾಲಕಾಲಃ ಕಂಕಣೀಕೃತವಾಸುಕಿಃ ।

ಮಹೇಷ್ವಾಸೋ ಮಹೀಭರ್ತಾ ನಿಷ್ಕಲಂಕೋ ವಿಶೃಂಖಲಃ ॥

959 ಕಾಲಪಕ್ಷಃ-ಕಾಲನು ಸಹಾಯಕನಾಗಿರುವವನು, 960 ಕಾಲ ಕಾಲಃ - ಕಾಲನಿಗೂ ಕಾಲನು, 961 ಕಂಕಣೀಕೃತವಾಸುಕಿಃ - ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಳೆಯಂತೆ ಧರಿಸುವವನು, 962 ಮಹೇಷ್ವಾಸಃ - ಮಹಾಧನುರ್ಧರನು, 963 ಮಹೀಭರ್ತಾ - ಪೃಥಿವೀಪಾಲಕನು, 964 ನಿಷ್ಕಲಂಕಃ - ಕಲಂಕಶೂನ್ಯನು, 965 ವಿಶೃಂಖಲಃ - ಬಂಧನರಹಿತನು.॥127॥

(ಶ್ಲೋಕ - 128)

ದ್ಯುಮಣಿಸ್ತರಣಿರ್ಧನ್ಯಃ ಸಿದ್ಧಿದಃ ಸಿದ್ಧಿಸಾಧನಃ ।

ವಿಶ್ವತಃ ಸಂವೃತಃ ಸ್ತುತ್ಯೋ ವ್ಯೂಡೋರಸ್ಕೋ ಮಹಾಭುಜಃ ॥

966 ದ್ಯುಮಣಿಸ್ತರಣಿಃ - ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮಣಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರನ್ನು ಭವಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸಲು ಹಡಗಿನಂತಿರುವ ಸೂರ್ಯನು, 967 ಧನ್ಯಃ - ಕೃತಕೃತ್ಯನು, 968 ಸಿದ್ಧಿದಃ ಸಿದ್ಧಿಸಾಧನಃ - ಸಿದ್ಧಿದಾತನು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಯ ಸಾಧಕನು, 969 ವಿಶ್ವತಃ ಸಂವೃತಃ - ಸುತ್ತಲೂ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತನು, 970 ಸ್ತುತ್ಯಃ - ಸ್ತುತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನು, 971 ವ್ಯೂಢೋರಸ್ಕಃ - ಅಗಲವಾದ ವಕ್ಷಃಸ್ಥಳವುಳ್ಳವನು, 972 ಮಹಾಭುಜಃ - ದೊಡ್ಡದಾದ ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು. ॥128॥

(ಶ್ಲೋಕ - 129)

ಸರ್ವಯೋನಿರ್ನಿರಾತಂಕೋ ನರನಾರಾಯಣಪ್ರಿಯಃ ।

ನಿರ್ಲೇಪೋ ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚಾತ್ಮಾ ನಿರ್ವ್ಯಂಗ್ಯೋ ವ್ಯಂಗನಾಶನಃ ॥

973 ಸರ್ವಯೋನಿಃ - ಎಲ್ಲರ ಉತ್ಪ ತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣನು, 974 ನಿರಾತಂಕಃ - ನಿರ್ಭಯನು, 975 ನರನಾರಾಯಣಪ್ರಿಯಃ - ನರ-ನಾರಾಯಣರ ಪ್ರೇಮಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಿಯತಮನು, 976 ನಿರ್ಲೋಪೋ ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚಾತ್ಮಾ - ದೋಷಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ರಹಿತನು ಹಾಗೂ ಜಗತ್ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಅತೀತ ಸ್ವರೂಪನು, 977 ನಿರ್ವ್ಯಂಗಃ - ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಗವುಳ್ಳವನು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಕಟ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣನು, 978 ವ್ಯಂಗನಾಶನಃ - ಯಜ್ಞಾದಿ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಅಂಗವೈಗುಣ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ॥129॥

(ಶ್ಲೋಕ - 130)

ಸ್ತವ್ಯಃ ಸ್ತವಪ್ರಿಯಃ ಸ್ತೋತಾ ವ್ಯಾಸಮೂರ್ತಿರ್ನಿರಂಕುಶಃ ।

ನಿರವದ್ಯಮಯೋಪಾಯೋ ವಿದ್ಯಾರಾಶೀ ರಸಪ್ರಿಯಃ ॥

979 ಸ್ತವ್ಯಃ - ಸ್ತುತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನು, 980 ಸ್ತವಪ್ರಿಯಃ - ಸ್ತುತಿಯ ಪ್ರೇಮಿ, 981 ಸ್ತೋತಾ - ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು, 982 ವ್ಯಾಸಮೂರ್ತಿಃ - ವ್ಯಾಸಸ್ವರೂಪನು, 983 ನಿರಂಕುಶಃ - ಅಂಕುಶರಹಿತ ಸ್ವತಂತ್ರನು, 984 ನಿರವದ್ಯಮಯೋಪಾಯಃ - ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ನಿರ್ದೋಷ ಉಪಾಯನು, 985 ವಿದ್ಯಾರಾಶಿಃ - ವಿದ್ಯೆಗಳ ಸಾಗರನು, 986 ರಸಪ್ರಿಯಃ - ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದರಸದ ಪ್ರೇಮಿ.॥130॥

(ಶ್ಲೋಕ - 131)

ಪ್ರಶಾಂತಬುದ್ಧಿರಕ್ಷುಣ್ಣಃ ಸಂಗ್ರಹೀ ನಿತ್ಯಸುಂದರಃ ।

ವೈಯಾಘ್ರಧುರ್ಯೋ ಧಾತ್ರೀಶಃ ಶಾಕಲ್ಯಃ ಶರ್ವರೀಪತಿಃ ॥

987 ಪ್ರಶಾಂತಬುದ್ಧಿಃ - ಶಾಂತಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು, 988 ಅಕ್ಷುಣ್ಣಃ - ಕ್ಷೋಭ ಅಥವಾ ನಾಶರಹಿತನು, 989 ಸಂಗ್ರಹೀ - ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವವನು, 990 ನಿತ್ಯಸುಂದರಃ - ಸತತ ಮೋಹನರೂಪನು, 991 ವೈಯಾಘ್ರಧುರ್ಯಃ - ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮಧಾರೀ, 992 ಧಾತ್ರೀಶಃ - ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಸ್ವಾಮಿ, 993 ಶಾಕಲ್ಯಃ - ಶಾಕಲ್ಯ ಋಷಿರೂಪನು, 994 ಶರ್ವರೀಪತಿಃ - ರಾತ್ರಿಯ ಸ್ವಾಮಿ ಚಂದ್ರನು.॥131॥

(ಶ್ಲೋಕ - 132)

ಪರಮಾರ್ಥಗುರುರ್ದತ್ತಃ ಸೂರಿರಾಶ್ರಿತವತ್ಸಲಃ ।

ಸೋಮೋ ರಸಜ್ಞೋ ರಸದಃ ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಾವಲಂಬನಃ ॥

995 ಪರಮಾರ್ಥಗುರುರ್ದತ್ತಃ ಸೂರಿಃ - ಪರಮಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವ ಜ್ಞಾನೀ ಗುರು ದತ್ತಾತ್ರೇಯರೂಪನು, 996 ಆಶ್ರಿತ ವತ್ಸಲಃ - ಶರಣಾಗತರ ಮೇಲೆ ದಯೆ ಮಾಡುವವನು, 997 ಸೋಮಃ - ಉಮಾಸಹಿತನು, 998 ರಸಜ್ಞಃ - ಭಕ್ತಿರಸದ ಜ್ಞಾತಾ, 999 ರಸದಃ - ಪ್ರೇಮರಸ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವವನು. 1000 ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಾವಲಂಬನಃ - ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಿರುವವನು.॥132॥

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸಹಸ್ರನಾಮಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ, ಸಹಸ್ರ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಂದು ದಿನ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಒಂದು ಕಮಲವು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಕಮಲದಂತಿರುವ ಕಣ್ಣನ್ನೇ ಕಿತ್ತು ಏರಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವನಿಂದ ಪೂಜಿತನಾಗಿ, ಪ್ರಸನ್ನಗೊಂಡು ಶಿವನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಚಕ್ರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಹೀಗೆ ನುಡಿದನು - ಹರಿಯೇ! ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ಅನರ್ಥಗಳ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸು. ಅನೇಕಾನೇಕ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸಹಸ್ರನಾಮಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಸಮಸ್ತ ಮನೋರಥಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸದಾ ನನ್ನ ಈ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಧರಿಸಿರಬೇಕು, ಇದು ಎಲ್ಲ ಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಇತರರೂ ಕೂಡ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಈ ಸಹಸ್ರನಾಮಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುವನೋ, ಅಥವಾ ಪಾಠಮಾಡಿಸುವನೋ, ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ದುಃಖಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಲಾರವು. ರಾಜರಿಂದ ಸಂಕಟವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ಸಾಂಗೋಪಾಂಗ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಈ ಸಹಸ್ರನಾಮಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ನೂರು ಬಾರಿ ಪಠಿಸಿದರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗೆ ಭಾಗಿಯಾಗುವನು. ಈ ಉತ್ತಮ ಸ್ತೋತ್ರವು ರೋಗದ ನಾಶಕವೂ, ವಿದ್ಯಾ, ಧನಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವುದೂ, ಪುಣ್ಯಪ್ರದವೂ, ಸದಾ ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಯಾವ ಫಲದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಆ ಫಲವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದು. ಪ್ರತಿದಿನವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ನನ್ನ ಪೂಜೆಯ ಬಳಿಕ ನನ್ನ ಎದುರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುವವನಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯು ದೂರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ, ಸಿದ್ಧಿಯು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಾಯುಜ್ಯ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸರ್ವದೇವೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಅವನು ನೋಡು-ನೋಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಶಂಕರನ ಮಾತಿನಿಂದ ಹಾಗೂ ಆ ಶುಭ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪಡೆದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಶಂಭುವಿನ ಧ್ಯಾನಪೂರ್ವಕ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೂ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗನುಸಾರ ನಾನು ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಅದು ಶ್ರೋತೃಗಳ ಪಾಪವನ್ನು ಕಳೆಯುವಂತಹುದು. ಇನ್ನು ಏನನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವಿರಿ?

(ಅಧ್ಯಾಯ 35-36)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ವ್ರತಗಳ ವರ್ಣನೆ, ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತದ ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ಮಹಿಮೆಯ ಕಥೆ

ಅನಂತರ ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದಾಗ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ, ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಅನೇಕ ಮಹಾಪುರುಷರ-ಸ್ತ್ರೀಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು - ‘ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯರೇ! ಯಾವ ವ್ರತದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು? ಯಾವ ವ್ರತದ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಭೋಗ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುವುದೋ, ಅದನ್ನು ನೀವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ.’

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನೀವು ಕೇಳಿದ ಮಾತನ್ನೇ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದರು. ಇದರ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಶಿವನು ಹೇಳಿದುದನ್ನೇ ನಾನು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ನನ್ನ ಅನೇಕ ವ್ರತಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಹತ್ತು. ಇವನ್ನು ಜಾಬಾಲ ಶ್ರುತಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ’ದಶ ಶೈವವ್ರತ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದ್ವಿಜರು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಈ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಹರಿಯೇ! ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು ಕೇವಲ ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಅಷ್ಟಮಿಗೆ ಭೋಜನವನ್ನು ಸರ್ವಥಾ ತ್ಯಜಿಸಲಿ. ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯಂದೂ ಕೂಡ ಭೋಜನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಭೋಜನ ಮಾಡಬಹುದು. ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದಾದರೋ ರಾತ್ರೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಗೆ ಶಿವವ್ರತಧಾರಿಗೆ ಭೋಜನವು ಸರ್ವಥಾ ನಿಷೇಧವಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೋಮವಾರದ ದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಕೇವಲ ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಭೋಜನಮಾಡಬೇಕು. ಶಿವವ್ರತದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿರುವ ಜನರಿಗಾಗಿ ಇದು ಅನಿವಾರ್ಯ ನಿಯಮವಾಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲ ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ವ್ರತದ ಪೂರ್ಣತೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಶಕ್ತ್ಯಾನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿವಭಕ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ದ್ವಿಜರು ಇವೆಲ್ಲ ವ್ರತಗಳನ್ನು ನಿಯಮಪೂರ್ವಕ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಇವುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ದ್ವಿಜರು ಕಳ್ಳರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮುಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ ಪುರುಷರು ಮೋಕ್ಷದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿಸುವ ನಾಲ್ಕು ವ್ರತಗಳನ್ನು ನಿಯಮಪೂರ್ವಕ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಆ ನಾಲ್ಕು ವ್ರತಗಳು ಹೀಗಿವೆ - ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆ, ರುದ್ರಮಂತ್ರಗಳ ಜಪ, ಶಿವಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಹಾಗೂ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಮರಣ. ಇವು ಮೋಕ್ಷದ ಸನಾತನ ಮಾರ್ಗಗಳು. ಸೋಮವಾರದ ಅಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿ - ಈ ಎರಡು ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಪೂರ್ವಕ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸುವುದು ಇದರಲ್ಲಿ ಬೇರೇನೂ ವಿಚಾರ ಮಾಡುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಇಲ್ಲ.

ಹರಿಯೇ! ಈ ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ವ್ರತವು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಅದರಿಂದ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದನ್ನೇ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇತರ ಯಾವುದೇ ವ್ರತವೂ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹಿತಕರಕಾರಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ರತವು ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ಧರ್ಮದ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ನಿಷ್ಕಾಮ ಅಥವಾ ಸಕಾಮಭಾವವುಳ್ಳ ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ, ವರ್ಣಗಳಿಗೆ, ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೆ, ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ, ಬಾಲಕರಿಗೆ, ದಾಸರಿಗೆ, ದಾಸಿಯರಿಗೆ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ರತವು ಹಿತಕಾರಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಾಘಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಶಿವರಾತ್ರಿ ತಿಥಿಯ ವಿಶೇಷ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂದು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಆ ತಿಥಿಯು ಇದ್ದರೆ ಅದೇ ದಿನ ಅದನ್ನು ವ್ರತಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಶಿವರಾತ್ರಿಯು ಕೋಟಿ ಹತ್ಯೆಗಳ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹುದು. ಕೇಶವನೇ! ಅಂದು ಬೆಳಗಿನಿಂದ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಆವಶ್ಯಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳು. ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪುರುಷನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಆನಂದದಿಂದ ಸ್ನಾನಾದಿ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಶಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಶಿವನಾದ ನನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಬಳಿಕ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಿಂದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಸಂಕಲ್ಪ

ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವ ನೀಲಕಂಠ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ।

ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಂ ದೇವ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತಂ ತವ ॥

ತವ ಪ್ರಭಾವಾದ್ದೇವೇಶ ನಿರ್ವಿಘ್ನೇನ ಭವೇದಿತಿ ।

ಕಾಮಾದ್ಯಾಃ ಶತ್ರವೋ ಮಾಂ ವೈ ಪೀಡಾಂ ಕುರ್ವಂತು ನೈವ ಹಿ ॥

‘ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವ! ನೀಲಕಂಠ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ದೇವಾ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಶಿವರಾತ್ರಿ - ವ್ರತದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುವೆನು. ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಈ ವ್ರತವು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಲಿ ಹಾಗೂ ಕಾಮಾದಿ ಶತ್ರುಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಪೀಡಿಸದಿರಲಿ.’

ಹೀಗೆ ಸಂಕಲ್ಪಮಾಡಿ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿವಲಿಂಗದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ, ಉತ್ತಮ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು. ಶಿವನ ದಕ್ಷಿಣದ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮದ ಸುಂದರವಾದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಪುನಃ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರ-ಉಪವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಆಚನಮಾಡಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು. ಯಾವ ದ್ರವ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ಮಂತ್ರವು ನಿಯತವಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಆಯಾಯಾ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಮಹಾದೇವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಗೀತ, ವಾದ್ಯ, ನೃತ್ಯ ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಹರದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಮಂತ್ರಜ್ಞನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವವನಾದರೆ, ನಿತ್ಯಕರ್ಮ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲಿಗೆ ಪಾರ್ಥಿವಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಪೂಜೆಯನಂತರ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ವೃಷಭಧ್ವಜನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದವನು ಆಗ ಶಿವರಾತ್ರಿ - ವ್ರತದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಓದಬೇಕು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ವ್ರತದ ಪೂರ್ಣತೆಗಾಗಿ ಆ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಬೇಕು. ರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕು ಜಾವಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಆವಾಹನೆಯಿಂದ ವಿಸರ್ಜನೆಯವರೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಬಹಳ ಉತ್ಸವದೊಂದಿಗೆ ಜಾಗರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರಾತಃ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪುನಃ ಅಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಿವ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ವ್ರತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ನತಮಸ್ತಕನಾಗಿ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕಾರಗಳಿಂದೊಡಗೂಡಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹಾಗೂ ವಿಸರ್ಜನೆ

ನಿಯಮೋ ಯೋ ಮಹಾದೇವ ಕೃತಶ್ಚೈವ ತ್ವದಾಜ್ಞಯಾ ।

ವಿಸೃಜ್ಯತೇ ಮಾಯಾ ಸ್ವಾಮಿನ್ ವ್ರತಂ ಜಾತಮನುತ್ತಮಮ್ ॥

ವ್ರತೇನಾನೇನ ದೇವೇಶ ಯಥಾಶಕ್ತಿಕೃತೇನ ಚ ।

ಸಂತುಷ್ಟೋ ಭವ ಶರ್ವಾದ್ಯಾ ಕೃಪಾಂ ಕುರುಮಮೋಪರಿ ॥

‘ಮಹಾದೇವನೇ! ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕೈಗೊಂಡ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವು ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಸ್ವಾಮಿ! ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಅದನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ದೇವೇಶ್ವರ ಶರ್ವನೇ! ಯಥಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಈ ವ್ರತದಿಂದ ನೀನು ಇಂದು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಕೃಪೆಮಾಡು. ’

ಅನಂತರ ಶಿವನಿಗೆ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡಲಿ, ಮತ್ತೆ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ವ್ರತಸಂಬಂಧೀ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿವಭಕ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ವತಃ ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಕು.

ಹರಿಯೇ! ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾವದ ಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವಭಕ್ತನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸ ಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಸುವೆನು ; ಕೇಳು. ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಹರ (ಜಾವ)ದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲಿಗೆ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಮೊದಲಾದ ಐದು ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಸದಾ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆಯಾಯಾ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಅವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ದ್ರವ್ಯ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಜಲಧಾರೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ವಿದ್ವಾಂಸನಾದವನು ಏರಿಸಿದ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಜಲಧಾರೆಯಿಂದಲೇ ತೊಳೆಯಬೇಕು. ಜಲಧಾರೆ (ಅಭಿಷೇಕ)ಯ ಜೊತೆ-ಜೊತೆಗೆ ಒಂದುನೂರ ಎಂಟು ಬಾರಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ನಿರ್ಗುಣ-ಸಗುಣರೂಪೀ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಗುರುವಿನಿಂದ ಪಡೆದ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾಮಮಂತ್ರದಿಂದ ಸದಾಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ವಿಚಿತ್ರ ಚಂದನ, ತುಂಡಾಗದ ಅಕ್ಷತೆ, ಕರಿಎಳ್ಳು ಇವುಗಳಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಕಮಲ ಮತ್ತು ಕಣಗಿಲೆ, ತುಂಬೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಎಂಟು ನಾಮಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಶಂಕರನಿಗೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಏರಿಸಬೇಕು. ಆ ಎಂಟು ನಾಮಗಳು ಇಂತಿವೆ - ಭವ, ಶರ್ವ, ರುದ್ರ, ಪಶುಪತಿ, ಉಗ್ರ, ಮಹಾನ್, ಭೀಮ ಮತ್ತು ಈಶಾನ. ಇದರ ಮೊದಲಿಗೆ ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಚತುರ್ಥಿವಿಭಕ್ತಿ ಜೋಡಿಸಿ ‘ಶ್ರೀಭವಾಯನಮಃ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪುಷ್ಪ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ಬಳಿಕ ಧೂಪ, ದೀಪ, ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ನೀವೇದಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲನೆಯ ಜಾವದಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಕ್ವಾನ್ನಗಳನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಶ್ರೀಫಲದೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷಾರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ನಮಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ಗುರುವು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಗುರುಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪಂಚಾಕ್ಷರ (ನಮಃ ಶಿವಾಯ) ಮಂತ್ರದ ಜಪದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ ‘ಧೇನುಮುದ್ರೆ’*ಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಉತ್ತಮ ಜಲದಿಂದ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಐದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಮೊದಲನೆಯ ಜಾವ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು.

* ಧೇನುಮುದ್ರೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಇಂತಿದೆ -

‘ವಾಮಾಂಗುಲೀನಾಂ ಮಧ್ಯೇಷು ದಕ್ಷಿಣಾಂಗುಲಿಕಾಸ್ತಥಾ ।

ಸಂಯೋಜ್ಯ ತರ್ಜನೀಂ ದಕ್ಷಾಂ ಮಧ್ಯಮಾನಾಮಯೋಸ್ತಥಾ ॥

ದಕ್ಷಮಧ್ಯಮಯೋರ್ವಾಮಾಂ ತರ್ಜನೀಂ ಚ ನಿಯೋಜಯೇತ್ ।

ವಾಮಯಾನಾ ಮಯಾ ದಕ್ಷಕನಿಷ್ಠಾಂ ಚ ನಿಯೋಜಯೇತ್ ॥

ದಕ್ಷಯಾನಾಮಯಾ ವಾಮಾಂ ಕನಿಷ್ಠಾಂ ಚ ನಿಯೋಜಯೇತ್ ।

ವಿಹಿತಾಧೋಮುಖೀ ಚೈಷಾ ಧೇನುಮುದ್ರಾ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ॥’

ಬಲ ಕೈಯ ಬೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಎಡ ಕೈಯ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಬಲ ತರ್ಜನಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯಮಾಗೆ ಜೋಡಿಸಬೇಕು. ಬಲ ಕೈಯ ಮಧ್ಯಮಾದಲ್ಲಿ ಎಡ ಕೈಯ ತರ್ಜನಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಬಲ ಕೈಯ ಅನಾಮಿಕೆಯಿಂದ ಎಡ ಕೈಯ ಕನಿಷ್ಠಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಲ ಕೈಯ ಅನಾಮಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಡ ಕೈಯ ಕನಿಷ್ಠಿಕೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಧೇನುಮುದ್ರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಎರಡನೆಯ ಜಾವವು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಪುನಃ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪಮಾಡಬೇಕು. ಅಥವಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಜಾವಗಳ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮೊದಲ ಜಾವದಂತೆಯೇ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೊದಲಿಗೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಜಲಧಾರೆಯಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೊದಲನೆಯ ಜಾವಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಎಳ್ಳು, ಜವೆಅಕ್ಕಿ, ಕಮಲಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಎರಡನೆಯ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಲಿಂಬೆಹಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಅಘ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪಾಯಸವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಬೇಕು. ಜನಾರ್ದನನೇ! ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನದ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಉಳಿದೆಲ್ಲವೂ ಎರಡನೆಯ ಜಾವವು ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಮೊದಲನೆ ಜಾವದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಮೂರನೆಯ ಜಾವವು ಬಂದಾಗ ಪೂಜೆಯಾದರೋ ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಜವೆ ಅಕ್ಕಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಗೋದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಎಕ್ಕದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಏರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಧೂಪ, ದೀಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಕಜ್ಜಾಯದ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಶಾಕ-ಪಾಕಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಕರ್ಪೂರದಾರತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಬೇಕು. ದಾಳಿಂಬೆ ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಎರಡನೇ ಜಾವಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಜಪಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ದಕ್ಷಿಣೆಸಹಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮೂರನೆಯ ಜಾವ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಜಾವವು ಬಂದಾಗ ಮೂರನೆಯ ಜಾವದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು. ಪುನಃ ಆವಾಹನಾದಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಉದ್ದು, ನವಣೆ, ಹೆಸರು, ಸಪ್ತಧಾನ್ಯ, ಶಂಕಪುಷ್ಪ ಹಾಗೂ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಇವುಗಳಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಮಿಠಾಯಿಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯಮಾಡಬೇಕು. ಅಥವಾ ಉದ್ದಿನ ವಡೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದರಿಂದ ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಬೇರೇ ವಿಧದ ಫಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಿವನಿಗೆ ಅಘ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮೂರನೆಯ ಜಾವಕ್ಕಿಂತ ಎರಡರಷ್ಟು ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೂ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನದ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಗೀತ, ವಾದ್ಯ, ನೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಶಿವನ ಆರಾಧನಾಪೂರ್ವಕ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಬೇಕು. ಭಕ್ತರು ಅರುಣೋದಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಅರುಣೋದಯವಾದಾಗ ಪುನಃ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಪೂಜೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಉಪಹಾರ ಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಾನಾ ವಿಧದ ದಾನಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಜಾವದ ಸಂಖ್ಯೆಗನುಸಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು ಮತ್ತೆ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು-

ತಾವಕಸ್ತ್ವದ್ಗತ ಪ್ರಾಣ ಸ್ತ್ವಚ್ಚಿತ್ತೋಽಹಂ ಸದಾ ಮೃಡ ।

ಕೃಪಾನಿಧೇ ಇತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯಥಾ ಯೋಗ್ಯಂ ತಥಾ ಕುರು ॥

ಅಜ್ಞಾನಾದ್ಯದಿ ದಾ ಜ್ಞಾನಾಜ್ಜಪಪೂಜಾದಿಕಂ ಮಯಾ ।

ಕೃಪಾನಿಧಿತ್ವಾಜ್ಜ್ಞಾತ್ವೈವ ಭೂತನಾಥ ಪ್ರಸೀದ ಮೇ ॥

ಅನೇನೈವೋಪವಾಸೇನ ಯಜ್ಜಾತಂ ಫಲಮೇವ ಚ ।

ತೇನೈವ ಪ್ರೀಯತಾಂ ದೇವಃ ಶಂಕರಃ ಸುಖದಾಯಕಃ ॥

ಕುಲೇ ಮಮ ಮಹಾದೇವ ಭಜನಂ ತೇಽಸ್ತು ಸರ್ವದಾ ।

ಮಾಭೂತ್ತಸ್ಯ ಕುಲೇ ಜನ್ಮ ಯತ್ರ ತ್ವಂ ನಹಿ ದೇವತಾ ॥

‘ಸುಖದಾಯಕ ಕೃಪಾನಿಧಾನ ಶಿವನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನವನು. ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳು ಸದಾ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿವೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತವು ಸದಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ನಿನಗೆ ಅನಿಸುವಂತೆಯೇ ಮಾಡು. ಭೂತನಾಥನೇ! ನಾನು ತಿಳಿದೋ, ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಮಾಡಿದ ಜಪ-ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದಯಾಸಾಗರನಾದ ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ಈ ಉಪವಾಸ ವ್ರತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಫಲದಿಂದ ಸುಖದಾಯಕನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೇ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ಮಹಾದೇವನೇ! ನನ್ನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿನ್ನ ಭಜನೆಯೇ ಆಗುತ್ತಿರಲಿ. ನೀನು ಇಷ್ಟದೇವರಲ್ಲದ ಕುಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಜನ್ಮವಾಗದೇ ಇರಲಿ.’

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಅನಂತರ ಶಂಭುವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ವ್ರತ ಮಾಡಿದವನಿಂದ ನಾನು ದೂರವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ರತದ ಫಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಕೊಡದಿರುವ ಯಾವ ವಸ್ತುವೂ ನನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಈ ವ್ರತದ ಪಾಲನೆ ನಡೆದರೂ ಅವನಿಗಾಗಿಯೂ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿಯ ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರು ಪ್ರತಿತಿಂಗಳೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಇದರ ಉದ್ಯಾಪನೆ ಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸಾಂಗೋಪಾಂಗ ಫಲದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದರಿಂದ ಶಿವನಾದ ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಉಪಾಸಕನ ಸಮಸ್ತ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಬಿಡುವೆನು. ಅವನಿಗೆ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷ ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ತ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಫಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವೆನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಈ ಅತ್ಯಂತ ಹಿತಕಾರಕ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ಅನಂತರ ಆ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವು ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರವಾಯಿತು. ಎಂದೋ ಕೇಶವನು ನಾರದರಲ್ಲಿ ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ದಿವ್ಯ ಶಿವರಾತ್ರಿ-ವ್ರತದ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಿದ್ದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 37-38)

ಶಿವರಾತ್ರಿ - ವ್ರತದ ಉದ್ಯಾಪನೆಯ ವಿಧಿ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಇನ್ನು ನಮಗೆ ಯಾವುದರ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುವನೋ ಆ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತದ ಉದ್ಯಾಪನೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಋಷಿಗಳೇ! ಭಕ್ತಿ ಯಿಂದ ಆದರಪೂರ್ವಕ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತದ ಉದ್ಯಾಪನೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ವ್ರತವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿಯೂ ಪೂರ್ಣಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಸತತವಾಗಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಶುಭವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ತ್ರಯೋದಶಿಗೆ ಒಪ್ಪೊತ್ತು ಊಟಮಾಡಿ, ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಪೂರ್ಣ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ದಿನ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳು ಪೂರೈಸಿ ಶಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರೀತಿಲಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಮಂಟಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಲಿಂಗತೋಭದ್ರ ಮಂಡಲವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು, ಅಥವಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಸರ್ವತೋಭದ್ರ ಮಂಡಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸ ಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಎಂಬ ಕಲಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಆ ಶುಭ ಕಲಶಗಳು ವಸ್ತ್ರ, ಫಲ, ದಕ್ಷಿಣೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು. ಅವೆಲ್ಲವನ್ನು ಮಂಟಪದ ಪಾಶ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮಂಟಪದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರವೇ ಆದಿ ಇತರ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಲಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ವ್ರತೀ ಪುರುಷನು ಆ ಕಲಶದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ಸಹಿತ ಶಿವನ ಸುವರ್ಣಮಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ ಇಡಬೇಕು. ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಒಂದು ಪಲ(ತೊಲೆ) ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ತೊಲೆಯದ್ದಾಗಿರಬೇಕು. ಅಥವಾ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ವಾಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆಲಸ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪೂಜೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಋತ್ವಿಕರನ್ನು, ಜೊತೆಗೆ ಓರ್ವ ಪವಿತ್ರ ಆಚಾರ್ಯರನ್ನು ವರಣಮಾಡಬೇಕು. ಅವರೆಲ್ಲರ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾವದಲ್ಲಿಯೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ವ್ರತಸ್ಥನಾದವನು ಭಗವತ್ಸಂಬಂಧೀ ಕೀರ್ತನೆ, ಗೀತ, ನೃತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಶಿವನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ, ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ವಿಧಿಯುಕ್ತ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ, ಯಥಾಶಕ್ತಿ ದಾನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.

ಇದಾದ ಬಳಿಕ ವಸ್ತ್ರ, ಅಲಂಕಾರ, ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಪತ್ನೀಸಹಿತ ಋತ್ವಿಜರನ್ನು ಅಲಂಕೃತಗೊಳಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ದಾನಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಆವಶ್ಯಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕರುವಿನ ಸಹಿತ ಗೋವನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರಿಗೆ - ‘ಈ ದಾನದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಕಲಶಸಹಿತ ಆ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಸ್ತ್ರಸಹಿತ ವೃಷಭನ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಸಹಿತ ಆಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ನತಮಸ್ತಕವಾಗಿ ತುಂಬು ಪ್ರೇಮಾದರಗಳಿಂದ ಗದ್ಗದಿತ ವಾಣಿಯಿಂದ ಮಹಾಪ್ರಭು ಮಹೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಇಂತು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು -

ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವ ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲ ।

ವ್ರತೇನಾನೇನ ದೇವೇಶ ಕೃಪಾಂ ಕುರು ಮಮೋಪರಿ ॥

ಮಯಾ ಭಕ್ತ್ಯನುಸಾರೇಣ ವ್ರತಮೇತತ್ ಕೃತಂ ಶಿವ ।

ನ್ಯೂನಂ ಸಂಪೂರ್ಣತಾಂ ಯಾತು ಪ್ರಸಾದಾತ್ತವ ಶಂಕರ ॥

ಅಜ್ಞಾನಾದ್ಯದಿ ವಾ ಜ್ಞಾನಾಜ್ಜಪ ಪೂಜಾದಿಕಂ ಮಯಾ ।

ಕೃತಂ ತದಸ್ತು ಕೃಪಯಾಸಫಲಂ ತವ ಶಂಕರ ॥

‘ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ಶರಣಾಗತ ವತ್ಸಲನೇ! ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ಈ ವ್ರತದಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆದೋರು. ಶಿವಶಂಕರನೇ! ನಾನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿರುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಆದ ಕೊರತೆಯು ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಲಿ. ಶಂಕರನೇ! ನಾನು ತಿಳಿದೋ, ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಮಾಡಿದ ಜಪ, ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಫಲವಾಗಲೀ.’

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನಿಗೆ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಮಸ್ಕಾರ -ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ವ್ರತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರೆ ಆ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನ್ಯೂನತೆ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದ ಅವನು ಮನೋವಾಂಛಿತ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 39)

ತಿಳಿಯದೆಯೇ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬ ಬೇಡನ ಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಅದ್ಭುತ ಕೃಪೆ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ತಮ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತವನ್ನು ಯಾರು ಪಾಲಿಸಿದ್ದರು. ತಿಳಿಯದೆಯೂ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಯಾರು ಎಂತಹ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು?

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಋಷಿಗಳೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರಿ. ನಾನು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹ ಒಬ್ಬ ನಿಷಾದನ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೋ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗುರುದ್ರುಹ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಬ್ಬ ಬೇಡನು ಇರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಕುಟುಂಬವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಬಲಿಷ್ಠನೂ, ಕ್ರೂರಸ್ವಭಾವದವನೂ ಆಗಿದ್ದು ಕ್ರೂರತೆಯಲ್ಲೇ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಪ್ರತಿದಿನವು ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮೃಗಗಳನ್ನು ಕೊಂದು, ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಎಂದಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಶುಭಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಾ ಆ ದುರಾತ್ಮನ ಬಹಳ ಸಮಯವು ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. ಅನಂತರ ಒಂದು ದಿನ ಶುಭಕಾರಕ ಶಿವರಾತ್ರಿಯು ಬಂತು. ಆದರೆ ಆ ದುರಾತ್ಮನು ನಿಬಿಡವಾದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಆ ವ್ರತವೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ದಿನ ಬೇಡನ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ - ಅಯ್ಯಾ! ‘ನಮಗೆ ತಿನ್ನಲು ಏನಾದರೂ ಕೊಡು’ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು.

ಅವರು ಹೀಗೆ ಯಾಚಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಕೂಡಲೇ ಧನುಸ್ಸನ್ನೆ ತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೊರಟು ಬಿಟ್ಟನು ಹಾಗೂ ಮೃಗಗಳ ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆಯತೊಡಗಿದನು. ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಆ ದಿನ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವಾದರೂ ಏನೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಭಾರೀ ದುಃಖವಾಗಿ ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದನು - ‘ಈಗ ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ? ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ಇಂದು ಏನೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ, ಮಕ್ಕಳ ಗತಿ ಏನು? ಪತ್ನಿಯ ಸ್ಥಿತಿ ಏನಾದೀತು? ಆದ್ದರಿಂದ ಏನಾದರೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡೇ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆಗಲಾರದು’. ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಿ ಆ ವ್ಯಾಧನು ಒಂದು ಜಲಾಶಯದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ನೀರಿಗೆ ಇಳಿಯಲು ಮೆಟ್ಟಲುಗಳಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡನು. ಇಲ್ಲಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಯಾವುದಾದರೂ ಪ್ರಾಣಿಯು ಬಂದೇ ಬರುವುದು ಅದನ್ನು ಕೊಂದು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿ ಅದನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವೆನು ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಂದುಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಆ ಬೇಡನು ಒಂದು ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಮರವನ್ನು ಹತ್ತಿ, ಒಂದು ಗಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತುಬಿಟ್ಟನು. ಯಾವುದಾದರೂ ಪ್ರಾಣಿಯು ಯಾವಾಗ ಬಂದೀತು? ನಾನು ಯಾವಾಗ ಕೊಂದೆನು ಎಂದು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಅವನು ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲನೇ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಯು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂತು. ಅದು ಚಕಿತವಾಗಿ ಜೋರಾಗಿ ನೆಗೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಆ ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ವ್ಯಾಧನಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಅವನು ಕೂಡಲೇ ಅದನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಬಾಣವನ್ನು ಹೂಡಿದನು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನ ಕೈಯು ತಗುಲಿ ಸ್ವಲ್ಪನೀರು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯು ಕೆಳಗೆ ಬಿತ್ತು. ಆ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ಶಿವಲಿಂಗವಿತ್ತು. ಆ ನೀರು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯಿಂದ ಶಿವನ ಪ್ರಥಮ ಜಾವದ ಪೂಜೆಯು ನಡೆಯಿತು. ಆ ಪೂಜೆಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಆ ವ್ಯಾಧನ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾಪಗಳು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲೇ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಪ್ಪಳದಿಂದ ಜಿಂಕೆಯು ಭಯದಿಂದ ಮೇಲೆ ನೋಡಿತು. ಬೇಡನನ್ನು ಕಂಡು ಅದು ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ ಇಂತೆಂದಿತು -

ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಯು ಹೇಳಿತು — ವ್ಯಾಧನೇ! ನೀನು ಏನನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದಿರುವೆ? ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳು.

ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬೇಡನು ಹೇಳಿದನು — ಇಂದು ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಜನರು ಹಸಿದಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವರ ಹಸಿವನ್ನು ಇಂಗಿಸುವೆನು, ಅವರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವೆನು.

ವ್ಯಾಧನ ಆ ದಾರುಣವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ತಡೆಯಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿದ್ದ, ಬಾಣವನ್ನು ಹೂಡಿದ ಆ ದುಷ್ಟ ಬೇಡನನ್ನು ನೋಡಿ ಜಿಂಕೆಯು - ‘ಈಗ ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ? ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ಯಾವುದಾದರು ಒಳ್ಳೆಯ ಉಪಾಯವನ್ನು ರಚಿಸುವೆನು’ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ, ಅದು ಬೇಡನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಿತು.

ಹೆಣ್ಣುಜಿಂಕೆಯು ಹೇಳಿತು — ಎಲೈ ಬೇಡನೇ! ನನ್ನ ಮಾಂಸದಿಂದ ನಿಮಗೆ ಸುಖವಾಗುವುದು. ಈ ಅನರ್ಥಕಾರಿ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಮಹಾಪುಣ್ಯದ ಕಾರ್ಯ ಬೇರೆ ಏನಿರಬಹುದು? ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಣಿಸಲಾಗದು.* ಆದರೆ ಈಗ ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮರಿಗಳು ನನ್ನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿರುವವು. ನಾನು ಅವನ್ನು ನನ್ನ ತಂಗಿಗೆ ಅಥವಾ ನನ್ನ ಪತಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಮರಳಿ ಬರುವೆನು. ವನಚರನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಸುಳ್ಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಡ. ನಾನು ಪುನಃ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಧರಣಿಯು ನಿಂತಿದೆ, ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಮುದ್ರವು ತನ್ನ ಮೇರೆಯನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಧುಮುಕುತ್ತಿದೆ, ಸತ್ಯದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.**

* ಉಪಕಾರಕರಸ್ಯೈವ ಯತ್ ಪುಣ್ಯಂ ಜಾಯತೇತ್ವಿಹ । ತತ್ ಪುಣ್ಯಂ ಶಕ್ಯತೇ ನೈವ ವಕ್ತುಂ ವರ್ಷಶತೈರಪಿ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೋ - ರು - ಸಂ - 40/26)

** ಸ್ಥಿತಾ ಸತ್ಯೇನ ಧರಣೀ ಸತ್ಯೇನೈವ ಚ ವಾರಿಧಿಃ । ಸತ್ಯೇನ ಜಲಧಾರಾಶ್ಚ ಸತ್ಯೇ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೋ - ರು - ಸಂ - 40/29)

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗಲೂ ವ್ಯಾಧನು ಅದರ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ಮಿತ ಹಾಗೂ ಭಯಗೊಂಡು ಪುನಃ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.

ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಯು ಹೇಳಿತು — ವ್ಯಾಧನೇ - ನಾನು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಆಣೆಯಿಟ್ಟು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ - ನಾನು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳುವೆನು. ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವೇದವನ್ನು ಮಾರಿದರೆ, ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪಾಪವು, ಪತಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಸ್ವೇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಕಾರ್ಯಮಾಡುವ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಯಾವ ಪಾಪ ತಗಲುವುದೋ, ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಮನ್ನಿಸದವನಿಗೆ, ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗಿರುವವನಿಗೆ, ಬೇರೆಯವರಲ್ಲಿ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುವವನಿಗೆ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವವನಿಗೆ, ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಿ ಮತ್ತು ಕಪಟ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ತಗಲುವ ಪಾಪವು, ನಾನು ಮರಳಿ ಬಾರದಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ತಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲಿ.’

ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಆಣೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ಜಿಂಕೆಯು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಂತುಕೊಂಡಾಗ ಆ ವ್ಯಾಧನು ಅದರ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟು - ‘ಸರಿ, ಈಗ ನೀನು ಮನೆಗೆ ಹೋಗು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಆ ಜಿಂಕೆಯು ಬಹಳ ಹರ್ಷಗೊಂಡು, ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದು ತನ್ನ ಆಶ್ರಮ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ಆ ಮೊದಲನೆಯ ಜಾವವು ವ್ಯಾಧನು ಎಚ್ಚರದಿಂದಿದ್ದು ಕಳೆದು ಹೋಯಿತು. ಆಗ ಆ ಮೊದಲಿನ ಜಿಂಕೆಯ ತಂಗಿಯು ಅಕ್ಕನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಆ ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬೇಡನು ಬಾಣವನ್ನು ಬತ್ತಳಿಕೆಯಿಂದ ತೆಗೆದನು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಪುನಃ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಬಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಮಹಾತ್ಮಾ ಶಂಭುವಿನ ಎರಡನೆಯ ಜಾವದ ಪೂಜೆಯು ನೆರವೇರಿತು. ಅದು ಪ್ರಸಂಗವಶಾತ್ ಆಗಿದ್ದರೂ ವ್ಯಾಧನಿಗೆ ಸುಖದಾಯಕ ವಾಯಿತು. ಬಾಣವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಜಿಂಕೆಯು - ವನಚರನೇ! ಇದೇನು ನೀನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ? ಎಂದು ಕೇಳಿತು. ವ್ಯಾಧನು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ - ನನ್ನ ಹಸಿದಿರುವ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವೆನು ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಯು ನುಡಿಯಿತು.

ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಯು ಹೇಳಿತು — ವ್ಯಾಧನೇ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ಧನ್ಯಳು. ನಾನು ದೇಹಧರಿಸಿದ್ದು ಸಲವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಅನಿತ್ಯ ಶರೀರದಿಂದ ಉಪಕಾರವಾಗುವುದು. ಆದರೆ ನನ್ನ ಪುಟ್ಟ-ಪುಟ್ಟ ಮರಿಗಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನೊಮ್ಮೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುವೆನು.

ವ್ಯಾಧನೆಂದನು — ನಿನ್ನ ಮಾತಿನ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಜಿಂಕೆಯು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಿಟ್ಟು ಹೇಳಿತು - ವ್ಯಾಧನೇ! ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ಮರಳಿ ಬಾರದಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವೆನು. ಏಕೆಂದರೆ, ಮಾತನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತಪ್ಪುವವನು ತನ್ನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ತನ್ನ ವಿವಾಹಿತ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬಳ ಬಳಿಕೆ ಹೋಗುವ ಪುರುಷನಿಗೆ, ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಕಪೋಲಕಲ್ಪಿತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನಿಗೆ, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನಿಗೆ, ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ನಿಧನ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡದೆ ಅದನ್ನು ಬರಿದಾಗಿ ಕಳೆಯುವವನಿಗೆ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತಾಪಗೊಂಡು ತಾನು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ನಡೆಸುವವನಿಗೆ ತಗಲುವ ಪಾಪವು ನಾನು ಮರಳಿ ಬಾರದಿದ್ದರೆ ನನಗೂ ತಟ್ಟಲಿ.’

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅದು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ವ್ಯಾಧನು ಆ ಜಿಂಕೆಯಲ್ಲಿ - ‘ಹೋಗು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಜಿಂಕೆಯು ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದು ಹರ್ಷದಿಂದ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಧನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದೇ ಎರಡನೆಯ ಜಾವವು ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. ಆಗ ಮೂರನೆಯ ಜಾವವು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಜಿಂಕೆಯು ಮರಳಿ ಬರಲು ತಡವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದು ಚಕಿತನಾಗಿ ವ್ಯಾಧನು ಅದನ್ನು ಹುಡುಕತೊಡಗಿದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಬಂದ ಒಂದು ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅದು ಬಹಳ ಹೃಷ್ಟ-ಪುಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿದ ಬೇಡನಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಅವನು ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಬಾಣವನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಉದ್ಯುಕ್ತನಾದನು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಪ್ರಾರಬ್ಧವಶದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗಳು ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಅವನ ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮೂರನೆಯ ಜಾವದ ಪೂಜೆಯು ನಡೆಯಿತು. ಹೀಗೆ ಭಗವಂತನು ಅವನ ಮೇಲೆ ದಯೆದೋರಿದನು. ಎಲೆಗಳು ಬೀಳುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಜಿಂಕೆಯು ವ್ಯಾಧನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿತು ಮತ್ತು ಕೇಳಿತು - ‘ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ?’ ವ್ಯಾಧನು - ‘ನಾನು ನನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಭೋಜನವನ್ನು ಕೊಡಲು ನಿನ್ನನ್ನು ವಧಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ವ್ಯಾಧನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಜಿಂಕೆಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಕೂಡಲೇ ಇಂತೆಂದಿತು.

ಜಿಂಕೆಯು ಹೇಳಿತು — ನಾನು ಧನ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಹೃಷ್ಟ - ಪುಷ್ಟವಾದುದು ಸಲವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ನನ್ನ ಶರೀರದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವುದು. ಯಾರ ಶರೀರವು ಪರೋಪಕಾರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವನಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದು ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೂ ಯಾರಿಗೂ ಉಪಕಾರ ಮಾಡದವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವ್ಯರ್ಥವು ಹಾಗೂ ಅವನು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ನರಕಗಾಮಿಯಾಗುವನು.* ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ನನಗೆ ಹೋಗಲು ಬಿಡು. ನಾನು ನನ್ನ ಮರಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ತಾಯಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮರಳಿ ಬರುವೆನು.

* ಯೋ ವೈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಯುಕ್ತಸ್ಯ ನೋಪಕಾರಂ ಕರೋತಿ ವೈ । ತತ್ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಭವೇದ್ ವ್ಯರ್ಥ್ಯಂ ಪರತ್ರ ನರಕಂ ವ್ರಜೇತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೋ - ರು - ಸಂ - 40/57)

ಅದು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ವ್ಯಾಧನ ಮನಸ್ಸು ವಿಸ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಅವನ ಹೃದಯ ಶುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಪುಂಜಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದವು. ಅವನು ಇಂತೆಂದನು.

ವ್ಯಾಧನು ಹೇಳಿದನು — ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವರೆಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಹೊರಟುಹೋದವು. ಆದರೆ ವಂಚಕರಾದ ಅವು ಇಷ್ಟರವರೆಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಮೃಗವೇ! ನೀನೂ ಕೂಡ ಈಗ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಇರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿ ಹೊರಟುಹೋಗುವೆ. ಮತ್ತೆ ಇಂದು ನನ್ನ ಜೀವನ ನಿರ್ವಾಹ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುವುದು?

ಜಿಂಕೆಯು ಹೇಳಿತು — ವ್ಯಾಧನೇ! ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಸತ್ಯವು ಇಲ್ಲ. ಇಡೀ ಚರಾಚರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವವನ ಪುಣ್ಯವು ತತ್ಕ್ಷಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಬೇಡನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಸತ್ಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳು - ‘ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೈಥುನ ಹಾಗೂ ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಭೋಜನ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಬರುವ ಪಾಪವು, ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳುವವನಿಗೆ, ಒತ್ತೆಯಿಟ್ಟುದನ್ನು ನುಂಗಿ ಹಾಕುವವನಿಗೆ ಬರುವ ಪಾಪವು ಸಂಧ್ಯೆ ಮಾಡದಿರುವುದರಿಂದ ತಗಲುವ ಪಾಪವು, ನಾನು ಮರಳಿ ಬಾರದಿದ್ದರೆ ಆ ಪಾಪವು ನನಗೂ ಬರಲಿ. ಯಾರ ಮುಖದಿಂದ ಶಿವನ ನಾಮವು ಬರುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೂ ಇತರರಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಪರ್ವದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಫಲವನ್ನು ಕೀಳುವನೋ, ಅಭಕ್ಷ ಭಕ್ಷಣ ಮಾಡುವನೋ, ಶಿವಪೂಜೆ ಮಾಡದೆ, ಭಸ್ಮ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳದೆ ಊಟಮಾಡುವನೋ, ಇವರಿಗೆಲ್ಲರಿಗೆ ತಗಲುವ ಆ ಪಾಪವು, ನಾನು ಮರಳಿ ಬಾರದಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ತಟ್ಟಲಿ.’

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅದರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ವ್ಯಾಧನು - ‘ಹೋಗು, ಬೇಗನೆ ಮರಳಿ ಬಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ವ್ಯಾಧನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಜಿಂಕೆಯು ನೀರು ಕುಡಿದು ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಅವೆಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಂದಾದವು. ಮೂರು ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದವು. ಪರಸ್ಪರ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಂಡು ಸತ್ಯಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾದ ಅವೆಲ್ಲವೂ ನಾವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದವು. ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಮರಿಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತು ಅವೆಲ್ಲವೂ ಹೋಗಲು ಉತ್ಸುಕರಾದವು. ಆಗ ಹಿರಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಯು ಪತಿಯಲ್ಲಿ - ‘ಸ್ವಾಮಿ! ನೀವಿಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಹೇಗಿರಬಲ್ಲವು? ಪ್ರಭೋ! ನಾನೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿರುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕೇವಲ ನಾನೇ ಹೋಗಬೇಕು. ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಇಲ್ಲೇ ಇರಿ;’ ಎಂದು ನುಡಿಯಿತು. ಅದರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದರ ತಂಗಿ - ‘ಅಕ್ಕಾ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಸೇವಕಿಯಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದು ನಾನೇ ವ್ಯಾಧನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವೆನು. ನೀನು ಇಲ್ಲೇ ಇರು ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಜಿಂಕೆಯು - ‘ನಾನೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವೆನು, ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಇಲ್ಲೇ ಇರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮರಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ತಾಯಿಯಿಂದಲೇ ಆಗುವುದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಜಿಂಕೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಎರಡೂ ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಗಳು ಧರ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅವೆರಡೂ ತಮ್ಮ ಪತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮದಿಂದ - ‘ಸ್ವಾಮಿ! ಪತಿಯಿಲ್ಲದ ಈ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಅವೆಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಂತನ ಹೇಳಿ ನೆರೆ ಮೃಗಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಮೂವರೂ ವ್ಯಾಧ ಶಿರೋಮಣಿಯು ಪ್ರತೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೊರಟವು. ಅವು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಆ ಎಲ್ಲ ಮರಿಗಳು ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ-ಹಿಂದೆಯೇ ಹೊರಟವು. ಇವು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯವರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಗತಿಯೇ ನಮಗೆ ಸಿಗಲಿ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದವು. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ವ್ಯಾಧನಿಗೆ ಬಹಳ ಹರ್ಷವಾಯಿತು. ಅವನು ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಬಾಣವನ್ನು ಹೂಡಿದನು. ಆಗಲೂ ಪುನಃ ನೀರು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗಳು ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಶಿವನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪ್ರಹರದ ಶುಭ ಪೂಜೆಯು ನಡೆದಂತಾಯಿತು. ಆಗ ವ್ಯಾಧನ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಹೋದುವು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಗಂಡು ಜಿಂಕೆ ಹೇಳಿದವು - ವ್ಯಾಧಶಿರೋಮಣಿಯೇ! ಬೇಗನೇ ದಯಮಾಡಿ ನಮ್ಮ ಶರೀರವನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸು.

ಅವುಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ವ್ಯಾಧನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ಮಯವಾಯಿತು. ಶಿವಪೂಜೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ದುರ್ಲಭ ಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ‘ಈ ಮೃಗಗಳು ಜ್ಞಾನಹೀನವಾಗಿದ್ದರೂ ಧನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಸರ್ವಥಾ ಆದರಣೀಯವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ತಮ್ಮ ಶರೀರದಿಂದಲೇ ಪರೋಪಕಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಿರಿ. ನಾನು ಈಗ ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮ, ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಯಾವ ಪುರುಷಾರ್ಥವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ? ಇತರರ ಶರೀರವನ್ನು ಪೀಡಿಸಿ ನನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಸಾಕಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ನನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಕಿದೆ. ಅಯ್ಯೊ! ಇಂತಹ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ನನಗೆ ಯಾವ ಗತಿ ಉಂಟಾದೀತು? ಅಥವಾ ನಾನು ಯಾವ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವೆನು? ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದಂದಿನಿಂದ ಇಷ್ಟರವರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳೆಲ್ಲ ಈಗ ನನಗೆ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. ನನ್ನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕಾರವಿರಲಿ’ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನ ವ್ಯಾಧನು ತನ್ನ ಬಾಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಬತ್ತಳಿಕೆಗೆ ಸೇರಿಸಿ - ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮೃಗಗಳೇ! ನೀವು ಹೋಗಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಜೀವನ ಧನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನುಡಿದನು.

ವ್ಯಾಧನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ತತ್ಕಾಲವೇ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ವ್ಯಾಧನಿಗೆ ತನ್ನ ಸಮ್ಮಾನಿತ ಹಾಗೂ ಪೂಜಿತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಕೃಪಾಪೂರ್ವಕ ಅವನ ಶರೀರವನ್ನು ಸ್ವರ್ಶಿಸಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ‘ಬೇಡನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ವ್ರತದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ವರವನ್ನು ಕೇಳು.’ ವ್ಯಾಧನೂ ಕೂಡ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಆಗಲೇ ಜೀವನ್ಮು ಕ್ತನಾದನು. ‘ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪಡೆದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಶಿವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಳಾಡಿದನು. ಅವನ ಈ ಭಾವವನ್ನು ನೋಡಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಅವನಿಗೆ-‘ಗುಹ ’ ಎಂದು ನಾಮಕರಣಮಾಡಿ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ ಅವನಿಗೆ ದಿವ್ಯ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ವ್ಯಾಧನೇ! ಕೇಳು. ಇಂದಿನಿಂದ ನೀನು ಶೃಂಗವೇರ ಪುರದ ಉತ್ತಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ದಿವ್ಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸು. ನಿನ್ನ ವಂಶದ ವೃದ್ಧಿಯು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಆಗುತ್ತಾ ಇರುವುದು. ದೇವತೆಗಳೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುವರು. ಬೇಡನೇ! ನನ್ನ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನಿರಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮನು ಒಂದು ದಿನ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನಿನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸುವನು. ನೀನು ನನ್ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿ ದುರ್ಲಭವಾದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದುವೆ.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಎಲ್ಲ ಮೃಗಗಳು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ದರ್ಶನಮಾಡಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮೃಗಯೋನಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ದಿವ್ಯ ದೇಹಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿ ಶಿವನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಶಾಪಮುಕ್ತರಾಗಿ ದಿವ್ಯ ಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದವು. ಅಂದಿನಿಂದ ಅರ್ಬುದ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ವ್ಯಾಧೇಶ್ವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಅವನ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ತತ್ಕಾಲವೇ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳು ದೊರೆಯುವವು. ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಆ ವ್ಯಾಧನೂ ಕೂಡ ಅಂದಿನಿಂದ ದಿವ್ಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಇರತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಶಿವನ ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು. ತಿಳಿಯದೆಯೇ ಮಾಡಿದ ಈ ವ್ರತದ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸಾಯುಜ್ಯ ಮುಕ್ತಿಯು ದೊರೆತಿರುವಾಗ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನಿಗೆ ಶಿವನ ಶುಭ ಸಾಯುಜ್ಯವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದೇನಿದೆ? ಸಮಸ್ತ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಧರ್ಮಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಈ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತವನ್ನು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ನಾನಾ ವಿಧದ ವ್ರತಗಳು, ವಿವಿಧ ತೀರ್ಥಗಳು, ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ವಿಚಿತ್ರ ದಾನಗಳು, ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಯಜ್ಞಗಳು, ವಿವಿಧ ತಪಸ್ಸುಗಳು, ಬಹಳಷ್ಟು ಜಪಗಳು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತದ ಸಮಾನತೆ ಮಾಡಲಾರವು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಈ ಶುಭತರ ವ್ರತವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಈ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತವು ದಿವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸದಾ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಈ ಶುಭ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತವು ವ್ರತರಾಜ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವೆನು. ಇನ್ನು ಏನನ್ನು ಕೇಳ ಬಯಸುವಿರಿ?

(ಅಧ್ಯಾಯ 40)

ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ವಿವೇಚನೆ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ನೀವು ಪದೇ-ಪದೇ ಮುಕ್ತಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿರುವಿರಿ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಮೇಲೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನಿಗೆ ಎಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ಇದನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಕೇಳಿರಿ. ನಾನು ನಿಮಗೆ ಸಂಸಾರ ಕ್ಲೇಶದಿಂದ ನಿವಾರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವ ಮುಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಮುಕ್ತಿಗಳು - ಸಾರೂಪ್ಯ, ಸಾಲೋಕ್ಯ, ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಯುಜ್ಯ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇವೆ. ಈ ಶಿವರಾತ್ರಿ ವ್ರತದಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಮುಕ್ತಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಜ್ಞಾನರೂಪ ಅವಿನಾಶಿಯೂ, ಸಾಕ್ಷಿಯೂ, ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯನೂ, ದ್ವೈತರಹಿತನೂ ಆದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೇ ಕೈವಲ್ಯ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹಾಗೂ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮರೂಪೀ ತ್ರಿವರ್ಗವನ್ನೂ ಕೊಡುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೈವಲ್ಯವೆಂಬ ಐದನೆಯ ಮುಕ್ತಿಯು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವಾಗಿದೆ. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ನಾನು ಅದರ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತಿಳಿಸುವೆನು; ಕೇಳಿರಿ. ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಶಿವನಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನಿಂದಲೇ ಇದರ ಪಾಲನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಅವನಲ್ಲೇ ಇದು ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಲ ಎಂಬ ಶಿವನ ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಶಿವತತ್ತ್ವವು ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ, ಅನಂತ ಹಾಗೂ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದು ನಿರ್ಗುಣ, ಉಪಾಧಿರಹಿತ, ಅವಿನಾಶೀ, ಶುದ್ಧ, ನಿರಂಜನ (ನಿರ್ಮಲ)ವಾಗಿದೆ. ಅದು ಕೆಂಪಾಗಲಿ, ಹಳದಿಯಾಗಲಿ, ಬಿಳಿಯಾಗಲೀ, ನೀಲಿಯಾಗಲೀ, ಸಣ್ಣದಾಗಲೀ, ದೊಡ್ಡದಾಗಲೀ, ದಪ್ಪವಾಗಲೀ, ತೆಳ್ಳಗೆಯಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸು ಸಹಿತ ವಾಣಿಯು ಅವನನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಮರಳುತ್ತದೆ. ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಶಿವನಾಗಿರುವನು. ಆಕಾಶವು ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ, ಈ ಶಿವ ತತ್ತ್ವವು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅಂತೀತವೂ, ಸಮಸ್ತ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ರಹಿತ ಹಾಗೂ ಮತ್ಸರಶೂನ್ಯವೂ ಆದ ಪರಮಾತ್ಮವೇ ಆಗಿರುವನು. ಶಿವಜ್ಞಾನದ ಉದಯವಾಗುವುದರಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಅವನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ದ್ವಿಜರೇ! ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಶಿವನ ಭಜನೆ, ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಶಿವಪದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.*

* ಸತ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಮನಂತಂ ಚ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸಂಜ್ಞಿತಮ್ । ನಿರ್ಗುಣೋ ನಿರುಪಾಧಿಶ್ಚಾವ್ಯಯಃ ಶುದ್ಧೋ ನಿರಂಜನಃ ॥

ನ ರಕ್ತೋ ನೈವ ಪೀತಶ್ಚ ನಶ್ವೇತೋ ನೀಲ ಏವ ಚ । ನ ಹ್ರಸ್ವೋ ನ ಚ ದೀರ್ಘಶ್ಚ ನ ಸ್ಥೂಲಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಏವ ಚ ॥

ಯತೋ ವಾಚೋ ನಿವರ್ತಂತೇ ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನಸಾ ಸಹ । ತದೇವ ಪರಮಂಪ್ರೋಕ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಶಿವಸಂಜ್ಞಕಮ್ ॥

ಆಕಾಶಂ ವ್ಯಾಪಕಂ ಯದ್ವತ್ ತಥೈವ ವ್ಯಾಪಕಂ ತ್ಪಿದಮ್ । ಮಾಯಾತೀತಂ ಪರಾತ್ಮಾನಂ ದ್ವಂದ್ವಾತೀತಂ ವಿಮತ್ಸರಮ್ ॥

ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಶ್ಚ ಭವೇದತ್ರ ಶಿವಜ್ಞಾನೋದಯಾದ್ ಧ್ರುವಮ್ । ಭಜನಾದ್ವಾ ಶಿವಸ್ಯೈವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮತ್ಯಾ ಸತಾಂ ದ್ವಿಜಾಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೋ - ರು - ಸಂ - 41/12-16)

ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಭಜನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಸಂತ ಶಿರೋಮಣಿ ಪುರುಷರು ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಶಿವನನ್ನೇ ಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪೀ ಮೋಕ್ಷದಾತಾ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನು ಭಜನೆಯ ಅಧೀನನೇ ಆಗಿರುವನು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಪರಮ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವರು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವಿನ ಭಕ್ತಿಯು ಜ್ಞಾನದ ಜನನೀ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ಅದು ಸಾಧು-ಸತ್ಪುರುಷರ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮ ಪ್ರೇಮದ ಅಂಕುರವೇ ಅದರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ದ್ವಿಜರೇ! ಆ ಭಕ್ತಿಯೂ ಸಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ ಎಂಬ ಎರಡು ಭೇದದಿಂದ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ವೈಧೀ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕೀ ಎಂಬ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಭೇದಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವೈಧೀ ಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕೀ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ನೈಷ್ಠಿಕೀ ಮತ್ತು ಅನೈಷ್ಠಿಕೀ ಎಂಬ ಭಕ್ತಿಯ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನೈಷ್ಠಿಕೀ ಭಕ್ತಿಯ ಆರು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಅನೈಷ್ಠಿಕೀ ಒಂದೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇದೆ. ಪುನಃ ವಿಹಿತಾ ಮತ್ತು ಅವಿಹಿತಾ ಎಂಬ ಭೇದಗಳಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅದರ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿರುವರು. ಅದರ ಅನೇಕ ಭೇದಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಎರಡೂ ಪ್ರಕಾರದ ಭಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಶ್ರವಣವೇ ಮೊದಲಾದ ಭೇದದಿಂದ ಒಂಭತ್ತು ಅಂಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಿಲ್ಲದೆ ಈ ಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದು ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ. ಅವನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಸುಗಮತೆಯಿಂದ ಇವುಗಳ ಸಾಧನೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ದ್ವಿಜರೇ! ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶಂಭುವು ಒಂದರಿಂದ ಒಂದು ಭಿನ್ನವೆಂದು ತಿಳಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನು ಎಣಿಸಬಾರದು. ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಎರಡರ ಸಾಧಕರಿಗೂ ಸದಾ ಸುಖವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಭಕ್ತಿಯ ವಿರೋಧಿಯಾದವನಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವವನಿಗೇ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಮಹೇಶ್ವರನ ಭಕ್ತಿಯ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲದರ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಬಹುದು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನೀವು ಕೇಳಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮನುಷ್ಯರು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಮುಕ್ತರಾಗುವರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 41)

ಶಿವ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಸ್ವರೂಪದ ವಿವೇಚನೆ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಶಿವನು ಯಾರು? ವಿಷ್ಣು ಯಾರಾಗಿದ್ದಾನೆ? ರುದ್ರನು ಎಂತಹವನು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಯಾರು? ಇವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗುಣನು ಯಾರು? ನಮ್ಮ ಈ ಸಂದೇಹವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವರಾಗಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ವೇದ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತದ ವಿದ್ವಾಂಸರು - ನಿರ್ಗುಣ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಗುಣರೂಪದ ಹೆಸರೇ ‘ಶಿವ ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನಿಂದ ಪುರುಷಸಹಿತ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಮೂಲಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಆ ಸ್ಥಾನವು ಪಂಚಕ್ರೋಶೀ ಕಾಶಿಯೆಂದು ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಅದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲವು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಜಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಯೋಗ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದನು. ನಾರ ಅರ್ಥಾತ್ ಜಲವನ್ನು ಅಯನ (ನಿವಾಸಸ್ಥಾನ) ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ‘ನಾರಾಯಣೀ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಾರಾಯಣನ ನಾಭಿಕಮಲದಿಂದ ಉತ್ಪ ತ್ತಿಯಾದವನನ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಯಾರನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡರೋ ಅವನನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿವಾದವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಗುಣ ಶಿವನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ರೂಪದ ಹೆಸರು ಮಹಾದೇವ ಎಂದಾಗಿದೆ. ಅವನು ಹೇಳಿದನು - ‘ಶಂಭುವಾದ ನಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಹಣೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗುವೆನು.’ ಈ ಮಾತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತೋರಲೆಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಲಲಾಟದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದವನ ಹೆಸರು ರುದ್ರವೆಂದಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ರೂಪರಹಿತ ಪರಮಾತ್ಮನು ಎಲ್ಲರ ಚಿಂತನೆಯ ವಿಷಯವಾಗಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕಾರರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಅವನೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಿವನಾಗಿರುವನು. ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನನಾದ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಗುಣಗಳ ಧಾಮನಾದ ರುದ್ರನಲ್ಲಿ - ಸುವರ್ಣ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣದ ಒಡವೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವಿಲ್ಲದಂತೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಭೇದವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಬ್ಬರ ರೂಪ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವರು. ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸೇವನೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಲೀಲಾ-ವಿಹಾರ ಮಾಡುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಯಾನಕ ಪರಾಕ್ರಮಿ ರುದ್ರನು ಸರ್ವಥಾ ಶಿವರೂಪನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಭಕ್ತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಇವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲೆಂದೇ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವನು. ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಕಟರಾದ ಕ್ರಮದಂತೆಯೇ ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದುವರು. ಆದರೆ ರುದ್ರದೇವನು ಹಾಗೆ ಲೀನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನಲ್ಲೇ ಲಯವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರಾಕೃತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ರುದ್ರನಲ್ಲೇ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದುವರು. ಆದರೆ ರುದ್ರನು ಇವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಭಗವತಿ ಶ್ರುತಿಯ ಉಪದೇಶವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಜನರು ರುದ್ರನ ಭಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ರುದ್ರನು ಯಾರ ಭಜನೆಯೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ಕಾರಣ ಎಂದಾದರೂ ತನ್ನ ಭಕ್ತಜನರನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವನು. ಇತರರು ಯಾವ ದೇವತೆಯ ಭಜನೆ ಮಾಡುವರೋ, ಅದರಲ್ಲೇ ಲೀನರಾಗುವರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಿಕ ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾರಾದರು ರುದ್ರನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ ತತ್ಕಾಲವೇ ಶಿವನಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಇತರರ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಸನಾತನ ಶ್ರುತಿಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ.

ದ್ವಿಜರೇ! ಅಜ್ಞಾನವು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದೇ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಸುವೆನು; ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ತೃಣದವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದೆಲ್ಲವೂ ಶಿವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ಅದರ ನಾನಾತ್ವದ ಕಲ್ಪನೆ ಮಿಥ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲೂ ಶಿವನ ಸತ್ತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವನು ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿರುವನು. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವನು ಇರುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಶೂನ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತವಾದಾಗಲೂ ಶಿವನ ಸತ್ತೆ (ಅಸ್ತಿತ್ವ) ಇದ್ದೇ ಇರುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಶಿವನನ್ನೇ ಚತುರ್ಗುಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಶಿವನೇ ಶಕ್ತಿವಂತನಾದ್ದರಿಂದಲೇ ‘ಸಗುಣ’ನೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿರುವನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ಸಗುಣ - ನಿರ್ಗುಣ ಭೇದದಿಂದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇರುವನು. ಯಾವ ಶಿವನೇ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸನಾತನ ವೇದಗಳನ್ನು, ಅನೇಕ ವರ್ಣ, ಅನೇಕ ಮಾತ್ರೆಗಳು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಧ್ಯಾನ-ಪೂಜೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವನೋ, ಅವನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಈಶ್ವರ ನಾಗಿರುವನೆಂಬುದು ಸನಾತನ ಶ್ರುತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಂಭುವನ್ನು ‘ವೇದಗಳ ಪ್ರಾಕಟ್ಯಕರ್ತಾ’ ಹಾಗೂ ‘ವೇದಪತಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವನೇ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಂಕರನಾಗಿರುವನು. ಕರ್ತಾ, ಭರ್ತಾ, ಹರ್ತಾ, ಸಾಕ್ಷಿ ಹಾಗೂ ನಿಗುಣನೂ ಅವನೇ ಆಗಿರುವನು. ಇತರರಿಗೆ ಕಾಲದ ಮಾನ (ಅಳತೆ)ವಿದೆ, ಆದರೆ ಕಾಲಸ್ವರೂಪ ರುದ್ರನಿಗೆ ಕಾಲದ ಯಾವುದೇ ಗಣನೆಯಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹಾಕಾಲನಾಗಿರುವನು ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾಳಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಿತಳಾಗಿರುವಳು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಳಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸತ್ಯಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಶಿವನ ಉತ್ಪಾದಕನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನ ಪಾಲಕರೂ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ, ಸಂಹಾರಕನೂ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಕಾರಣನಾಗಿರುವನು. ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದರೂ ಅನೇಕತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲನು ಮತ್ತು ಅನೇಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಏಕತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲನು. ಒಂದೇ ಬೀಜವು ಹೊರಗಾಗಿ ವೃಕ್ಷ ಮತ್ತು ಫಲವೇ ಮೊದಲಾದ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತವಾಯಿತು, ಪುನಃ ಬೀಜಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹೀಗೆಯೇ ಶಿವರೂಪೀ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸ್ವತಃ ಒಂದರಿಂದ ಅನೇಕವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಕಾರಣನಾಗಿರುವನು. ಈ ಉತ್ತಮ ಶಿವಜ್ಞಾನವು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನವಂತನಾದವನೇ ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ, ಇತರರು ಇಲ್ಲ.

ಮುನಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಮನುಷ್ಯನು ಶಿವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತಹ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಲಕ್ಷಣ ಸಹಿತ ತಾವು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಶಿವಮಯನು ಹೇಗಿರುವನು ಅಥವಾ ಶಿವನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಾಗಿ ಹೇಗಿರುವನು?

ಋಷಿಗಳ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಶಿರೋಮಣಿ ಸೂತರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಹೇಳತೊಡಗಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 42)

ಶಿವಸಂಬಂಧೀ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹಿಮೆ, ಕೋಟಿರುದ್ರ-ಸಂಹಿತೆಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಉಪಸಂಹಾರ

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಋಷಿಗಳಿರಾ! ಶಿವಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಗುಹ್ಯವೂ, ಮೋಕ್ಷಸ್ವರೂಪವೂ ಆಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರಿ. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ನಾರದ, ಸನಕಾದಿಗಳು ವ್ಯಾಸಮುನಿ ಹಾಗೂ ಕಪಿಲ ಇವರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇವರು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ಯಥಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು ಶಿವಮಯವಾಗಿದೆ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ಸದಾ ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶಿವನು ಸರ್ವಮಯನಾಗಿರುವನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸರ್ವಜ್ಞ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ತೃಣದವರೆಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಶಿವಮಯವೇ ಆಗಿದೆ. ಆ ಮಹಾದೇವನನ್ನೇ ಶಿವನೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಅವನಿಗೆ ಇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಅವನು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಚಿಸುವನು. ಅವನು ಎಲ್ಲರನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ, ಅವನನ್ನು ಯಾರೂ ತಿಳಿಯಲಾರರು. ಅವನು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಚಿಸಿ ಸ್ವಯಂ ತಾನೇ ಇದರೊಳಗೆ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾಗಿಯೂ ಇದರಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವನು ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ನಿರ್ಲಿಪ್ತ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವನು. ಸೂರ್ಯದಿ ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿಯಾದರೋ ಅವನೇ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿರುವನು. ಮತಭೇದವೂ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಆಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಶಿವನಿಂದ ಹೊರತಾದ ಯಾವುದೇ ದ್ವೈತ ವಸ್ತುವಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಮತಭೇದವೇ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವೇದಾಂತಿಗಳು ನಿತ್ಯವೂ ಅದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ಇರುವರು. ಜೀವನು ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಅಂಶವೇ ಆಗಿದೆ; ಆದರೆ ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಪರವಶನಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ಶಿವನಿಂದ ಭಿನ್ನವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದಾಗ ಅವನು ಶಿವನೇ ಆಗಿ ಹೋಗುವನು. ಶಿವನು ಎಲ್ಲವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಜಂತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಜಡ-ಚೇತನಗಳೆಲ್ಲದರ ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲರ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನೇ ಮಾಡುವನು. ವೇದಾಂತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ವಿದ್ವಾಂಸನು ಅವನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವನೋ ಅವನಿಗೆ ಆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರರೂಪೀ ಫಲವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದು. ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಗ್ನಿತತ್ತ್ವವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಮಂಥನ ಮಾಡುವವನೇ ಅಸಂದಿಗ್ಧ ರೂಪದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತ್ಯಾದಿಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವ ಬುದ್ಧಿವಂತನಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಶಿವನ ದರ್ಶನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇವಲ ಶಿವನೇ ಇರುವನು, ಶಿವನೇ ಇರುವನು, ಶಿವನೇ ಇರುವನು; ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವೂ ಇಲ್ಲ. ಆ ಶಿವನೇ ಭ್ರಮೆಯಿಂದಲೇ ಸದಾ ನಾನಾ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿರುವನು.

ಸಮುದ್ರ, ಮಣ್ಣು , ಅಥವಾ ಸುವರ್ಣ - ಇವು ಉಪಾಧಿಭೇದದಿಂದ ನಾನಾತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೂ ಕೂಡ ಉಪಾಧಿಗಳಿಂದಲೇ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವನು. ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕ ಭೇದವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬುದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಅವನಲ್ಲಿ ಭೇದದ ಪ್ರತೀತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಭ್ರಮೆಯು ದೂರವಾಗುತ್ತಲೇ ಭೇದಬುದ್ಧಿಯು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಜದಿಂದ ಅಂಕುರವು ಉತ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಅದು ನಾನಾತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಅದು ಬೀಜರೂಪದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂಕುರವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನವು ಬೀಜರೂಪದಲ್ಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ವಿಕಾರಗಳು ಅಂಕುರರೂಪವಾಗಿವೆ. ಆ ವಿಕಾರರೂಪೀ ಅಂಕುರಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದಾಗ ಪುರುಷನು ಮತ್ತೆ ಜ್ಞಾನ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು. ಎಲ್ಲವೂ ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಶಿವನೇ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಅನೇಕತೆಯನ್ನು ಏಕೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಏಕತೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ? ಒಂದೇ ಸೂರ್ಯನೆಂಬ ಜ್ಯೋತಿಯು ಜಲವೇ ಮುಂತಾದ ಉಪಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಕಂಡುಬರುವುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನೂ ಆಗಿರುವನು. ಆಕಾಶವು ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ಪರ್ಶಾದಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವ್ಯಾಪಕನಾದ ಶಿವನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಬಂಧಿತ ನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಶಿವನ ಅಂಶವನ್ನು ಜೀವನೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಅವನು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದಾಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೇ ಆಗಿರುವನು. ಕರ್ಮಗಳ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಪ್ತನಾದ್ದರಿಂದ ಜೀವನು ತುಚ್ಛನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾದ ಕಾರಣ ಶಿವನು ಮಹಾನ್ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದೇ ಚಿನ್ನವು ಬೆಳ್ಳಿಯೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಾಗ ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯವಾಗುವಂತೆಯೇ ಅಹಂಕಾರಯುಕ್ತ ಜೀವನು ತನ್ನ ಮಹತ್ವ ವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಕ್ಷಾರಾದಿಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಮಾಡಿದ ಉತ್ತಮ ಸುವರ್ಣವು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಬೆಲೆ ಬಾಳುವುದೋ, ಅಂತೆಯೇ ಸಂಸ್ಕಾರ ವಿಶೇಷದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾದ ಜೀವಿಯು ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಮೊದಲಿಗೆ ಗುರುವನ್ನು ಪಡೆದು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಶಿವಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಶಿವನ ಪೂಜೆ, ಸ್ಮರಣೆ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಗುರುವಿನಲ್ಲಿ ಶಿವಬುದ್ಧಿ ಇರಿಸುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಾದಿ ಮಲಗಳು ಶರೀರದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆಗ ಅಜ್ಞಾನವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನು ಜ್ಞಾನವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರಮುಕ್ತ ನಿರ್ಮಲ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಜೀವನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಪುನಃ ಶಿವರೂಪನೇ ಆಗುವನು. ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ರೂಪವು ಕಂಡುಬರುವಂತೆಯೇ ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶಂಭುವಿನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಶರೀರವು ಬಿದ್ದು ಹೋದಾಗ ಆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನಿಯು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೋಗುವನು. ಶರೀರವು ಪ್ರಾರಬ್ಧಕ್ಕಧೀನವಾಗಿದೆ. ದೇಹದ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ರಹಿತನಾದವನು ಜ್ಞಾನೀ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಶುಭ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆದು ಹರ್ಷ ಪಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅಶುಭವನ್ನು ಪಡೆದು ಕ್ರೋಧ ಅಥವಾ ಶೋಕ ಪಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೂ ಸುಖ-ದುಃಖಾದಿ ಎಲ್ಲ ದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಭಾವ ವನ್ನಿರಿಸುವನೋ ಅವನನ್ನು ಜ್ಞಾನವಂತ ಎಂದು ಹೇಳುವರು.* ಆತ್ಮಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ತತ್ತ್ವದ ವಿವೇಕದಿಂದ ಶರೀರದಿಂದ ತಾನು ಬೇರೆ ಎಂಬ ಬೋಧ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಪುರುಷನು ಶರೀರ ಹಾಗೂ ಅದರ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅಹಂಕಾರ ಶೂನ್ಯ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಸದಾಶಿವನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನನಾಗುವನು. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಕ್ತಿ ಇವು ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಧನವಿಷಯಕ ಪ್ರೇಮವು ದೊರೆಯುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಶ್ರವಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಶ್ರವಣದಿಂದ ಸತ್ಸಂಗ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ಜ್ಞಾನೀ ಗುರುವು ದೊರೆಯುವನು. ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯುಳ್ಳವನು ಸದಾ ಶಂಭುವಿನ ಭಜನೆಯನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಯುಕ್ತನಾಗಿ ಶಂಭುವಿನ ಭಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಂದ ಮಿಗಿಲಾದ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ದೇವತೆ ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಶರಣಾಗಿ ಜೀವಿಯು ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವನು.

* ಶುಭಂ ಲಬ್ಧ್ವಾನ ಹೃಷ್ಯೇತ ಕುಪ್ಯೇಲ್ಲಬ್ಧ್ವಾಶುಭಂ ನ ಹಿ । ದ್ವಂದ್ವೇಷು ಸಮತಾಯಸ್ಯ ಜ್ಞಾನವಾನುಚ್ಯತೇ ಹಿ ಸಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೋ - ರು - ಸಂ - 43/31)

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದ ಋಷಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ನಿಶ್ಚಯಮಾಡಿ ಈ ಜ್ಞಾನದ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಸಿರುವರೋ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ನೀವು ಕೇಳಿರುವುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸಿರುವೆನು. ಇದನ್ನು ನೀವು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಗುಪ್ತವಾಗಿಡಬೇಕು. ಹೇಳಿ, ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವಿರಿ?

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯರೇ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ನೀವು ಧನ್ಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ಶಿವ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿರುವಿ. ತಾವು ನಮಗೆ ಶಿವತತ್ತ್ವಸಂಬಂಧೀ ಪರಮೋತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿಸಿದಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಭ್ರಾಂತಿಯು ಅಳಿದುಹೋಯಿತು. ನಾವು ತಮ್ಮಿಂದ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿರುವೆವು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದ್ವಿಜರೇ! ನಾಸ್ತಿಕನಿಗೆ, ಶ್ರದ್ಧಾಹೀನನಿಗೆ, ಶಠನಿಗೆ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಕ್ತನಲ್ಲದವನಿಗೆ, ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಲು ರುಚಿಸದವನಿಗೆ, ಈ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಬಾರದು. ವೇದವ್ಯಾಸರು ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ವೇದಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪದೇ-ಪದೇ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆದು ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿರುವರು. ಇದನ್ನು ಒಂದು ಬಾರಿ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಹೋಗುವವು. ಅಭಕ್ತನಿಗೆ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಭಕ್ತಿಯು ಬೆಳೆಯುವುದು. ಎರಡು ಬಾರಿ ಕೇಳಿದರೆ ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಬಾರಿ ಶ್ರವಣಿಸಿದರೆ ಮೋಕ್ಷವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವ ಜನರು ಇದನ್ನು ಪುನಃ-ಪುನಃ ಶ್ರವಣಿಸಬೇಕು. ಉತ್ತಮ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಪುರಾಣದ ಐದು ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಅದನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದು ವ್ಯಾಸರ ವಚನವಾಗಿದೆ. ಈ ಉತ್ತಮ ಪುರಾಣವನ್ನು ಕೇಳಿರುವವನಿಗೆ ಯಾವುದೂ ದುರ್ಲಭವಿಲ್ಲ.

ಈ ಶಿವವಿಜ್ಞಾನವು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ಶಿವಪುರಾಣದ ಈ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಆನಂದದಾಯಿನಿ ಹಾಗೂ ಪರಮ ಪುಣ್ಯಮಯಿ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಹೇಳಿರುವೆನು. ಇದು ಕೋಟಿರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಏಕಾಗ್ರ ಚಿತ್ತನಾಗಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಈ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವನು ಅಥವಾ ಹೇಳುವವನು ಸಮಸ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 43)

॥ ಕೋಟಿರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯು ಮುಗಿದುದು ॥

ಉಮಾಸಂಹಿತೆ

ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ಅವನಿಗೆ
ಅಭೀಷ್ಟ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವುದು, ಹಾಗೂ ಶಿವನ ಮಹಿಮೆ

ಯೋ ಧತ್ತೇ ಭುವನಾನಿ ಸಪ್ತ ಗುಣವಾನ್ ಸ್ರಷ್ಟಾ ರಜಃ ಸಂಶ್ರಯಃ

ಸಂಹರ್ತಾ ತಮಸಾನ್ವಿತೋ ಗುಣವತೀಂ ಮಾಯಾಮತೀತ್ಯ ಸ್ಥಿತಃ ।

ಸತ್ಯಾನಂದಮನಂತಬೋಧಮಮಲಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸಂಜ್ಞಾಸ್ಪದಂ

ನಿತ್ಯಂ ಸತ್ತ್ವಸಮನ್ವಯಾದಧಿಗತಂ ಪೂರ್ಣಂ ಶಿವಂ ಧೀಮಹಿ ॥

ರಜೋಗುಣವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನೂ, ಸತ್ವಗುಣದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಏಳು ಭುವನಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸಿ, ಪೋಷಿಸುವವನೂ, ತಮೋಗುಣದಿಂದ ಕೂಡಿ ಎಲ್ಲರ ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವವನೂ, ತ್ರಿಗುಣಮಯ ಮಾಯೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ತನ್ನ ಶುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವವನೂ, ಸತ್ಯಾನಂದಸ್ವರೂಪನೂ, ಅನಂತ ಬೋಧಮಯನೂ, ನಿರ್ಮಲನೂ ಆದ ಪೂರ್ಣಬ್ರಹ್ಮ ಶಿವನನ್ನು ನಾವು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದೂ, ಪಾಲಿಸುವಾಗ ವಿಷ್ಣುವೆಂದೂ, ಸಂಹಾರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನೆಂದೂ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಸದಾಕಾಲ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಭಾವವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಾಗಲೇ ಅವನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ತಾವು ನಾಲ್ಕನೆಯದಾದ ಕೋಟಿರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದಿರಿ. ಇನ್ನು ಉಮಾಸಂಹಿತೆಯ ಅಂತರ್ಗತ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸಾಂಬಸದಾಶಿವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶೌನಕಾದಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಮಂಗಲಮಯ ಚರಿತ್ರವು ಪರಮ ದಿವ್ಯ ಹಾಗೂ ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿದೆ. ನೀವು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಹಿಂದೆ ಮುನಿವರ್ಯ ವ್ಯಾಸರು ಸನತ್ಕುಮಾರರಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೇ ಕೇಳಿದ್ದರು. ಇದರ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಉತ್ತಮ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದರು.

ಒಮ್ಮೆ ಪುತ್ರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹಿಮಾಚಲ ಪರ್ವಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮಹರ್ಷಿ ಉಪಮನ್ಯುವನ್ನು ಭೇಟ್ಟಿಯಾಗಿ, ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ ಪದ್ಧತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಗಣೇಶಸಹಿತ ಶಿವನು ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೂಲಕ ಅವನ ಸ್ತುತಿಪೂರ್ವಕ ವರದಾನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ-ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು - ‘ವಾಸುದೇವನೇ! ನಿನ್ನ ಮನೋರಥವೆಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದು’. ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರೀ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪುನಃ ಇಂತೆಂದನು - ‘ಯಾದವೇಂದ್ರನೇ! ನಿನಗೆ ಸಾಂಬ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಒಬ್ಬ ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಿ, ಬಲವಂತ ಪುತ್ರನು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವನು. ಒಮ್ಮೆ ಭಯಾನಕ ಸಂವರ್ತಕ (ಪ್ರಳಯಂಕರ) ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮುನಿಗಳು ನೀನು ಮನುಷ್ಯ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟು, ಎಂದು ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸಂವರ್ತಕ ಸೂರ್ಯನೇ ನಿನಗೆ ಪುತ್ರನಾಗುವನು. ಇದಲ್ಲದೆ ನಿನಗೆ ಅಭೀಷ್ಟವಾದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು ದೊರೆಯುವುದು.’

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಂದ ಎಲ್ಲ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ವಿಧ-ವಿಧ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಭಕ್ತವತ್ಸಲೆ ಗಿರಿರಾಜ ಕುಮಾರಿ ಶಿವೆಯು ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ಆ ತಪಸ್ವೀ ಶಿವಭಕ್ತ ಮಹಾತ್ಮಾ ವಾಸುದೇವನಲ್ಲಿ ನುಡಿದಳು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಪರಮ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಸುದೇವನಂದನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿರುವೆನು. ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೇ! ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ದುರ್ಲಭವಾದ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಪಡೆದುಕೋ.

ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು - ‘ದೇವಿ! ನೀನು ನನ್ನ ಸತ್ಯತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿರುವೆಯಾದರೆ, ನನಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವೆಯಾದರೆ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕುರಿತು ಎಂದೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದಿರಲಿ. ನಾನು ಸದಾ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಇರುವಂತಾಗಲಿ. ನನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರು ಸದಾ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿರಲಿ. ನಾನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕುರಿತು ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲವಾದ ಭಾವವು ಇರಲಿ. ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ನನ್ನ ಸಂತತಿಯು ಉತ್ತಮವಾಗಲಿ. ನಾನು ನೂರಾರು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವಂತಾಗಲಿ. ಸಾವಿರಾರು ಸಾಧು - ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಸದಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅನ್ನದಾನ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿ. ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರಲ್ಲಿ ಸದಾ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವಿರಲಿ ಹಾಗೂ ನಾನು ಸದಾ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿರುವಂತೆ ವರವನ್ನು ಕರುಣಿಸು.’

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಸನಾತನೀ ದೇವಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ವಿಸ್ಮಿತಳಾಗಿ ಇಂತೆಂದಳು - ವಾಸುದೇವನೇ! ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ, ನಿನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಲಿ’ ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡಿ, ಅವನಿಗೆ ಆ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಮತ್ತು ಶಿವನು ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನರಾದರು. ಅನಂತರ ಕೇಶಿಹಂತಾ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮುನಿವರ ಉಪಮನ್ಯುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವರಲ್ಲಿ ವರಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಆಗ ಆ ಮುನಿಯು ಹೇಳಿದರು - ಜನಾರ್ದನನೇ! ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರು ಮಹಾದಾನಿ ಈಶ್ವರನು ಇರುವನು? ಹಾಗೂ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡಾಗ ಬೇರೆ ಯಾರು ದುಸ್ಸಹನಾಗಬಲ್ಲನು? ಮಹಾಯಶಸ್ವೀ ಗೋವಿಂದನೇ! ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ಶೌರ್ಯ, ಸ್ಥಿರತೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಂದ ಮಿಗಿಲಾದವರು ಯಾರಿದ್ದಾರೆ? ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಶಂಭುವಿನ ದಿವ್ಯ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಸದಾ ಶ್ರವಣಿಸುತ್ತಿರು.*

* ಮಹರ್ಷಿ ಉಪಮನ್ಯುವಿನಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಉಪದೇಶ ಹಾಗೂ ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ಕಥೆ ವಾಯವೀಯ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅನಂತರ ಉಪಮನ್ಯುವಿನಿಂದ ಶಿವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಮುನೀಶ್ವರನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ವಸುದೇವನಂದನ ಕೇಶವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಂಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹೊರಟುಹೋದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 1-3)

ನರಕದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುವ ಪಾಪಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಮಹಾ ನರಕದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಪಾಪ ಪರಾಯಣ ಜೀವಿಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಸಾವಧಾನವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಕಲ್ಪ, ಪರರ ಧನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವ ಇಚ್ಛೆ, ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅನಿಷ್ಟ ಚಿಂತನೆ, ಮಾಡಬಾರದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುವುದು - ಇವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರದ ಮಾನಸಿಕ ಪಾಪಗಳಾಗಿವೆ. ಅಸಂಗತ ಪ್ರಲಾಪ (ತಲೆ ಬುಡವಿಲ್ಲದ ಮಾತು), ಅಸತ್ಯ ಭಾಷಣ, ಅಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು, ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ಚಾಡಿ ಹೇಳುವುದು - ಇವು ನಾಲ್ಕು ವಾಚಿಕ (ಮಾತಿನಿಂದ ಆಗುವ) ಪಾಪಕರ್ಮಗಳು. ಅಭಕ್ಷ-ಭಕ್ಷಣ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿಂಸೆ, ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು, ಬೇರೆಯವರ ಧನವನ್ನು ಕಬಳಿಸುವುದು - ಇವು ನಾಲ್ಕು ಶಾರೀರಿಕ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಮನ, ವಾಣಿ, ಶರೀರಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹನ್ನೆರಡು ಪಾಪಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸುವ ಮಹಾದೇವನಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ ಮಾಡುವವರು ಎಲ್ಲ ನರಕಗಳ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪಾತಕವೇ ತಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಶಿವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವ ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು, ಗುರು - ಹಿರಿಯರನ್ನು, ತಂದೆ-ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಂದಿ ರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ಉನ್ಮ ತ್ತ ಮನುಷ್ಯನು ನರಕ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವನು. ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು, ಹೆಂಡ ಕುಡಿಯುವವನು, ಬಂಗಾರದ ಕಳ್ಳನು, ಗುರು ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವವನು ಹಾಗೂ ಈ ನಾಲ್ವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿಟ್ಟುಕೊಂಡವನು ಐದನೆ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಾಪಿಯು; ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮಹಾಪಾತಕೀ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಕ್ರೋಧದಿಂದ, ಲೋಭದಿಂದ, ಭಯದಿಂದ, ದ್ವೇಷದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವಧೆಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮರ್ಮಭೇದಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವವನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕರೆದು ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪುನಃ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು, ನಿರ್ದೋಷ ಪುರುಷನ ಮೇಲೆ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡುವವನೂ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ತುಂಬಿದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉದಾಸೀನ ಭಾವದಿಂದ ಕುಳಿತಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜನನ್ನು ತನ್ನ ವಿದ್ಯೆಯ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಅಪಮಾನಿತಗೊಳಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ನಿಸ್ತೇಜವಾಗಿ ಮಾಡುವವನನ್ನೂ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬೇರೆಯವರ ಯಥಾರ್ಥ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿ, ಸುಳ್ಳು ಗುಣಗಳಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಉತ್ತಮನೆಂದು ಸಿದ್ಧಮಾಡುವವನೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನೇ. ಗೂಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಡಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಗುರುವಿನಿಂದ ಉಪದೇಶ ಪಡೆಯುವ ದ್ವಿಜರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನವನ್ನೊಡ್ಡುವವನನ್ನೂ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ, ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಬಳಿಸುವವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೇವರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಧನವನ್ನು ಕದಿಯುವುದು ಹಾಗೂ ಅನ್ಯಾಯದಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯಂತೆಯೇ ಪಾತಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಯಾವುದಾದರೂ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ಯಜ್ಞದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು, ಪಂಚುಮಹಾಯಜ್ಞಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡದಿರುವುದು ಮದ್ಯಪಾನದಂತೆ ಪಾತಕವೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು, ಸುಳ್ಳುಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳುವುದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸುಳ್ಳು ಆಶ್ವಾಸನೆ ಕೊಡುವುದು, ಶಿವಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸುವುದು, ಅಭಕ್ಷ ವಸ್ತುವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವುದು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾದುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಾಡಿನ ನಿರಪರಾಧೀ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದೂ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯಂತೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಸಾಧು ಪುರುಷನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಧನವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಧರ್ಮಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಬಾರದು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯ ದೋಷ ತಗಲುವುದು. ಗೋವುಗಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ವನದಲ್ಲಿ, ಊರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವವನೂ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯನ್ನೇ ಮಾಡಿದವನು. ಈ ರೀತಿಯ ಭಯಾನಕ ಪಾಪಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವುದು, ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಸಂಪತ್ತಿಯ ಪಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮೋಸಮಾಡುವುದು, ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿಮಾನಪಡುವುದು, ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೋಧಗೊಳ್ಳುವುದು, ಪಾಖಂಡತೆಯನ್ನು ಹರಡುವುದು, ಕೃತಘ್ನನಾಗುವುದು, ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತನಾಗುವುದು, ಲೋಭಿಯಾಗಿರುವುದು, ಸತ್ಪುರುಷರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದು, ಪರಸೀಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಗಮ ಮಾಡುವುದು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುಲದ ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಕಲಂಕಿತಗೊಳಿಸುವುದು, ಯಜ್ಞ-ಉದ್ಯಾನ ವನ - ಸರೋವರ - ಸ್ತ್ರೀ - ಪುರುಷರನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ಉಪವಾಸ, ವ್ರತ, ಉಪನಯನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವುದು. ಹೆಂಡತಿಯ ಹಣದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುವುದು, ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಧೀನನಾಗುವುದು, ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದಿರುವುದು, ಕಪಟದಿಂದ ಪರರ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾದಿ ವ್ರತಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು, ಇತರರ ಆಚಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು, ಅಸತ್ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು, ಒಣ ತರ್ಕದ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುವುದು, ದೇವತೆ-ಅಗ್ನಿ-ಗುರು-ಸಾಧು-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇವರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದು, ಪಿತೃಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದೇವಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು, ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದು, ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ನಾಸ್ತಿಕವಾಗುವುದು, ಪಾಪಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದು - ಇಂತಹ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರನ್ನು ಉಪಪಾತಕೀ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಗೋವುಗಳ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕನ್ಯೆಯರ, ಒಡೆಯನ, ಮಿತ್ರನ, ತಪಸ್ವಿ ಮಹಾತ್ಮರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವರು, ನರಕಗಾಮಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದುಃಖ ಕೊಡುವವನು, ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಆಯುಧವನ್ನು ಎತ್ತುವವನು, ದ್ವಿಜನಾಗಿದ್ದು ಶೂದ್ರರ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವನು, ಕಾಮವಶನಾಗಿ ಮದ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು, ಪಾಪಪರಾಯಣನು, ಕ್ರೂರನು, ಹಿಂಸೆಯ ಪ್ರಿಯನು, ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ - ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ - ನೀರಿನಲ್ಲಿ - ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ - ಮರಗಳ ನೆರಳಲ್ಲಿ - ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ - ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ - ದೇವಮಂದಿರಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಮೂತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು, ಬಿದಿರು, ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಕಲ್ಲು, ಮರ, ಕೊಂಬು, ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವವನು ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚುವವನು, ಬೇರೆಯವರ ಹೊಲದ ಗಡಿಯನ್ನು (ಬೇಲಿಯನ್ನು) ಮುರಿಯುವವನು, ಕಪಟದಿಂದ ಶಾಸನ ಮಾಡುವವನು, ಛಲ-ಕಪಟದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವವನು, ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಮೋಸಗೊಳಿಸಿ ತಂದಿರುವ ಆಹಾರ-ಅನ್ನ-ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಟದಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸುವವನು, ಪತ್ನೀ-ಪುತ್ರ-ಮಿತ್ರ-ಬಾಲಕ- ವೃದ್ಧ-ದುರ್ಬಲ-ಆತುರ (ಹಸಿದಿರುವವನು)-ಆಳು-ಅತಿಥಿ-ಬಂಧುಗಳು-ಇವರು ಹಸಿದಿರುವಾಗ ಇವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸ್ವತಃ ಉಣ್ಣುವವನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲದವನು, ಸ್ವತಃ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಅವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು, ಸಂನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿಯೂ ಪುನಃ ಸಂಸಾರಿಯಾದವನು, ಶಿವಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಒಡೆಯುವವನು, ಹಸುಗಳನ್ನು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಹೊಡೆಯುವವನು, ಪದೇ-ಪದೇ ಅವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು, ದುರ್ಬಲ ಪಶುಗಳನ್ನು ಸಾಕದವನು, ಸದಾ ಅವನ್ನು ಅಟ್ಟಿ ಬಿಡುವವನು, ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವನ್ನು ಹೇರಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುವವನು, ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನೇಗಿಲಿಗೆ, ಬಂಡಿಗೆ ಹೂಡುವವನು, ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಂದ ಸಹಿಸಲಾರದಷ್ಟು ಭಾರವನ್ನು ಎಳೆಸುವವನು, ಪಶುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಕೊಡದೆಯೇ ಅವುಗಳನ್ನು ನೇಗಿಲಿಗೆ ಕಟ್ಟುವವನು, ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದ ಪಶುಗಳನ್ನು ಮೇಯಲು ಬಿಡದವನು, ಭಾರದಿಂದ ಬಳಲಿದ, ರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ, ಹಸಿವೆಯಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ಹಸು-ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಕದೆ ಇರುವವನು - ಇವರೆಲ್ಲರು ಗೋಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವರು ಹಾಗೂ ನರಕಗಾಮಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.

ಎತ್ತುಗಳ ಅಂಡಕೋಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆಸುವ ಮತ್ತು ಗೊಡ್ಡು ಹಸುವನ್ನು ನೇಗಿಲಿಗೆ ಕಟ್ಟುವ ಪಾಪಿಷ್ಠ ಮನುಷ್ಯನು ಮಹಾನಾರಕಿಯಾಗಿರುವನು. ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯುಳ್ಳವನು, ಪರಿಶ್ರಮಪಟ್ಟವನು, ಅನ್ನದ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ಅತಿಥಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಅನಾಥ, ದೀನ, ಬಾಲ, ವೃದ್ಧ, ದುರ್ಬಲ ಹಾಗೂ ರೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆ ಮಾಡದಿರುವ ಮೂಢನು ನರಕ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವನು. ಮನುಷ್ಯನು ಸತ್ತು ಹೋದಾಗ ಅವನು ಗಳಿಸಿದ ಧನವು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಬಂಧು - ಬಾಂಧವರು ಶ್ಮಶಾನದವರೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕೇವಲ ಅವನು ಮಾಡಿದ ಪಾಪ, ಪುಣ್ಯಗಳು ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಜೀವಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಔಚಿತ್ಯದ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಮನ ಬಂದಂತೆ ಕರವನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಬೇರೆಯವರನ್ನು ದಂಡಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ರುಚಿಯುಳ್ಳ ರಾಜನನ್ನು ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆ ಲಂಚಕೋರರಾಗಿರುವರೋ, ತಮ್ಮ ರುಚಿಗನುಸಾರ ಕಡಿಮೆ ಹಣಕೊಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿರುವರೋ, ದರೋಡೆಕೋರರಿಂದ, ಕಳ್ಳರಿಂದ ಪ್ರಜೆ ಪೀಡಿತವಾಗುವುದೋ ಆ ರಾಜನನ್ನೂ ಕೂಡ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುವುದು. ಪರರ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಡನೆ ವ್ಯಭಿಚಾರ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುವ ಪ್ರಚಂಡ ಪುರುಷನಿಗೆ ತಗಲುವ ಪಾಪವೇ ಪರಸ್ತ್ರೀಗಾಮಿ ರಾಜನಿಗೂ ತಗಲುವುದು. ಸಾಧುವನ್ನು ಕಳ್ಳನೆಂದೂ, ಕಳ್ಳನನ್ನು ಸಾಧುವೆಂದೂ ತಿಳಿಯುವ, ವಿಚಾರವಿಲ್ಲದೆ ನಿರಪರಾಧಿಗೆ ದಂಡ ಕೊಡುವ ರಾಜನೂ ಕೂಡ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಪರರ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಸಾಸಿವೆಯಷ್ಟಾದರೂ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ, ಈ ರೀತಿಯ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮನುಷ್ಯರು ಸತ್ತಬಳಿಕ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಭೋಗಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ನೂತನ ಶರೀರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಅವಯವಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿ ತ್ತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನೂರು ಕೋಟಿ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭೋಗಿಸದೆ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗಲಾರವು. ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ, ಶರೀರದ ಮೂಲಕ ಸ್ವತಃ ಪಾಪಮಾಡುವವನು, ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಮಾಡಿಸುವವನು, ಇತರ ದುಷ್ಕರ್ಮವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವವನು ಇವರಿಗೆ ಪಾಪದ ಗತಿ ನರಕವೇ ಫಲವಾಗಿದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 4-5)

ಪಾಪಿಗಳ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರ ಯಮಲೋಕಯಾತ್ರೆ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಮನುಷ್ಯರು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಯಮ ಲೋಕವು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಮತ್ತು ಭಯಂಕರವಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ದೇಹಧಾರಿಗಳು ವಿವಶರಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗದಿರುವ ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಕರ್ತಾನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ವಿಚಾರ ಮಾಡಿರಿ. ಶುಭಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸೌಮ್ಯಚಿತ್ತ, ದಯಾಳು ಜೀವರು ಸೌಮ್ಯಮಾರ್ಗದಿಂದ ಯಮಪುರಿಯ ಪೂರ್ವದ್ವಾರದಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಪಾಪಕರ್ಮ ಪರಾಯಣ ಹಾಗೂ ದಾನರಹಿತರಾದ ಪಾಪಿಗಳು ಭಯಾನಕ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಯಮಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಿಂದ ಎಂಭತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ದೂರವನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ ನಾನಾ ರೂಪವುಳ್ಳ ಯಮಲೋಕದ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪುಣ್ಯಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಆ ನಗರವು ಹತ್ತಿರವಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಯಾನಕ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಅದು ಬಹಳ ದೂರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ದಾರಿಯು ಕೆಲವೆಡೆ ಮೊನಚಾದ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ, ಕೆಲವೆಡೆ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಕತ್ತಿಯಂತೆ ಹರಿತವಾದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಿರುವರು. ಕೆಲವೆಡೆ ಭಾರೀ ಕೆಸರು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಣ್ಣ-ದೊಡ್ಡ ಪಾತಕಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಕಠಿಣತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚು -ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಯಮಪುರಿಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸೂಜಿಗಳಂತೆ ಮೊನಚಾದ ಹುಲ್ಲುಗಳು ನಿಬಿಡವಾಗಿವೆ.

ಅನಂತರ ಯಮಪುರಿಯ ಮಾರ್ಗದ ಭೀಷಣ ಯಾತನೆಗಳನ್ನು, ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಎಂದಿಗೂ ದಾನ ಮಾಡದ ಜನರೇ ಈ ಪ್ರಕಾರ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಸುಖವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾ ಆ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಮೊದಲೇ ದಾನರೂಪೀ ದಾರಿಯ ಬುತ್ತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವರೋ ಅವರು ಸುಖವಾಗಿ ಯಮಲೋಕದ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮಾಡುವರು. ಈ ರೀತಿಯಿಂದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಪಾಪೀ ಜೀವಿಗಳು ಪ್ರೇತಪುರಿಯನ್ನು ತಲುಪುವರೋ ಆಗ ಅವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಮರಾಜನಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಮನ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದ ದೂತರು ಆ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಯಮರಾಜನ ಮುಂದೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸುವರು. ಅಲ್ಲಿ ಶುಭಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುವ ಜನರಿಗೆ ಯಮರಾಜನು ಸ್ವಾಗತಪೂರ್ವಕ ಆಸನವನ್ನಿತ್ತು ಅರ್ಘ್ಯ-ಪಾದ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಿವೇದಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾನಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ವೇದೋಕ್ತ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುವ ಮಹಾತ್ಮರೇ! ನೀವು ಧನ್ಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ನೀವು ದಿವ್ಯ ಸುಖದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ದಿವ್ಯಾಂಗನೆಯರ ಭೋಗದಿಂದ ಭೂಷಿತ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನ ನಿರ್ಮಲ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರಿ. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಪುಣ್ಯವು ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ, ಉಳಿದಿರುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಶುಭ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಅನುಭವಿಸಿರಿ. ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಮನುಷ್ಯರು ಯಮರಾಜನಿಗೆ ಮಿತ್ರರಂತೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಯಮರಾಜನನ್ನು ಸುಖಪೂರ್ವಕ ಸೌಮ್ಯ ಧರ್ಮರಾಜ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಕ್ರೂರಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಯಮರಾಜನನ್ನು ಭಯಾನಕ ರೂಪದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಮನ ಮುಖವು ದಾಡೆಗಳಿಂದಾಗಿ ವಿಕರಾಳವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಹುಬ್ಬೇರಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಅವನ ಕೂದಲು ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಂತಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಗಡ್ಡ-ಮೀಸೆಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ತುಟಿಗಳು ನಡುಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ಹದಿನೆಂಟು ಭುಜಗಳಿದ್ದು, ಕುಪಿತನಾಗಿ ಇದ್ದಲಿನ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣುವನು. ಅವನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಸಜ್ಜಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಕಾರದ ದಂಡನೆಯ ಭಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಗದರಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಕೋಣನ ಮೇಲೆ ಆರೂಢನಾಗಿ, ಕೆಂಪುವಸ್ತ್ರಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಎತ್ತರವಾದ ಮಹಾಮೇರುವಿನಂತೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವನು. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಅವನ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದ ಮೇಘ ಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸಾಗರವನ್ನು ಕುಡಿಯುವನೋ, ಗಿರಿರಾಜನನ್ನು ನುಂಗುತ್ತಿರುವನೋ, ಬಾಯಿಯಿಂದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತಿರುವನೋ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಅವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳ ಮೃತ್ಯು ದೇವತೆ ನಿಂತಿರುವನು. ಕಾಡಿಗೆಯಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಕಾಲದೇವತೆ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಕೃತಾಂತ ದೇವತೆಗಳೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲದೆ, ಮಾರಿ, ಉಗ್ರ ಮಹಾಮಾರಿ, ಭಯಂಕರ ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ರೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಭಯಾವಹ ಕುಷ್ಠವು ಮೂರ್ತಿಮಂತನಾಗಿ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ, ಶೂಲ, ಅಂಕುಶ, ಪಾಶ, ಚಕ್ರ, ಖಡ್ಗ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ.

ವಜ್ರದಂತೆ ಮುಖವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ರುದ್ರಗಣರು ಕತ್ತಿ, ಬತ್ತಳಿಕೆ, ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವೀರರು ಮತ್ತು ಭಯಂಕರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲದೆ ಅಸಂಖ್ಯ ಮಹಾವೀರ ಯಮದೂತರು ಇದ್ದಲಿನಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಅಂಗಕಾಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿ ಸಮಸ್ತ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಭಯಂಕರರಾಗಿರುವರು. ಇಂತಹ ಪರಿವಾರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಘೋರ ಯಮರಾಜನನ್ನು ಹಾಗೂ ಭೀಷಣ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನನ್ನು ಪಾಪಿಷ್ಠ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಯಮರಾಜನು ಆ ಪಾಪಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಗದರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಾನ್ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸಮಜಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 7)

ನರಕಗಳ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಕೋಟಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಐದು-ಐದು ನಾಯಕರ ಕ್ರಮದಿಂದ ಒಂದು ನೂರ ನಲವತ್ತು ರೌರವಾದಿ ನರಕಗಳ ನಾಮಾವಳಿ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಅನಂತರ ಯಮದೂತರು ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಾದಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ - ವಜ್ರದಿಂದ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸುವಂತೆ ವೇಗದಿಂದ ಅಪ್ಪಳಿಸುವರು. ಆಗ ಶರೀರದಿಂದ ಜರ್ಜರಿತನಾದ ದೇಹಧಾರಿ ಜೀವಿಯು ಕಿವಿಗಳಿಂದ ರಕ್ತವನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಜ್ಞೆತಪ್ಪಿ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ವಾಯುವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಯಮದೂತರು ಪುನಃ ಅವನನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಿ, ಅವನ ಪಾಪಗಳ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ನರಕ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವರು. ಪೃಥಿವಿಯ ಕೆಳಗೆ ನರಕದ ಏಳು ಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ. ಅವು ಏಳನೆಯ ತಳದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಘೋರ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಅದೆಲ್ಲದರ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಶ್ರೇಣಿ ಘೋರಾ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯದು ಸುಘೋರಾ, ಇದು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಮೂರನೆಯದು ಅತಿಘೋರಾ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಮಹಾಘೋರಾ, ಐದನೆಯದು ಘೋರರೂಪಾ, ಆರನೆಯದು ತಲಾತಲಾ, ಏಳನೆಯದು ಭಯಾನಕಾ, ಎಂಟನೆಯದು ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಒಂಭತ್ತನೆಯದು ಭಯೋತ್ಕಟಾ, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಹತ್ತನೆಯದು ಚಂಡಾ, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಮಹಾಚಂಡಾ, ಮತ್ತೆ ಚಂಡ-ಕೋಲಾಹಲಾ, ಅದರಿಂದ ಬೇರೆಯಾದುದು ಪ್ರಚಂಡಾ ಇದೆ. ಅದು ಚಂಡಗಳ ನಾಯಿಕಾ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಪದ್ಮಾ, ಪದ್ಮಾವತಿ, ಭೀತಾ, ಭೀಮಾ. ಅದು ಭೀಷಣ ನರಕಗಳ ನಾಯಿಕೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯದು ಕರಾಳಾ, ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ವಿಕರಾಳಾ, ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ನರಕ ಶ್ರೇಣಿಯು ವಜ್ರಾ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬಳಿಕ ತ್ರಿಕೋಣಾ, ಪಂಚಕೋಣಾ, ಸುದೀರ್ಘಾ, ಅಖಿಲಾರ್ತಿದಾ, ಸಮಾ, ಭೀಮಬಲಾ, ಭೀಮಾ ಹಾಗೂ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯದು ದೀಪ್ತಪ್ರಾಯಾ ಆಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಭಯಾನಕ ನರಕಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟೇ ಆಗಿದೆ. ಇವು ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಕಷ್ಟಕೊಡುವಂತಹುಗಳು. ಈ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಐದು-ಐದು ನಾಯಕರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಇನ್ನು ಅವೆಲ್ಲ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕೇಳಿರಿ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ರೌರವ ನರಕವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದ ದೇಹಧಾರೀ ಜೀವನು ಅಳತೊಡಗುವನು. ಮಹಾರೌರವದ ಪೀಡೆಯಿಂದ ಮಹಾನ್ ಪುರುಷನೂ ಅತ್ತು ಬಿಡುವನು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಶೀತ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ ಎಂಬ ನರಕಗಳಿವೆ. ಮತ್ತೆ ಸುಘೋರವಿದೆ. ರೌರವದಿಂದ ಸುಘೋರದ ತನಕ ಐದು ನರಕ ನಾಯಕರೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಸುಮಹಾತೀಕ್ಷ್ಣ ಸಂಜೀವನ, ಮಹಾತಮ, ವಿಲೋಮ, ವಿಲೋಪ, ಕಂಟಕ, ತೀವ್ರವೇಗ, ಕರಾಳ, ವಿಕರಾಳ, ಪ್ರಕಂಪನ, ಮಹಾವಕ್ರ, ಕಾಲ, ಕಾಲಸೂತ್ರ, ಪ್ರಗರ್ಜನ, ಸೂಚೀಮುಖ, ಸುನೇತಿ, ಖಾದಕ, ಸುಪ್ರಪೀಡನ, ಕುಂಭೀಪಾಕ, ಸುಪಾಕ, ಕ್ರಕಚ, ಅತಿದಾರುಣ, ಅಂಗಾರರಾಶಿ ಭವನ, ಮೇರು, ಅಸೃಕ್ಪ್ರಹಿತ, ತೀಕ್ಷ್ಣತುಂಡ, ಶಕುನಿ, ಮಹಾಸಂವರ್ತಕ, ಕ್ರತು, ತಪ್ತಜಂತು, ಪಂಕಲೇಪ, ಪ್ರತಿಮಾಂಸ, ತ್ರಪೂದ್ಭವ, ಉಚ್ಛ್ವಾಸ, ಸುನಿರುಚ್ಛ್ವಾಸ, ಸುದೀರ್ಘ, ಕೂಟಶಾಲ್ಮಲಿ, ದುರಿಷ್ಟ, ಸುಮಹಾವಾದ, ಪ್ರವಾದ, ಸುಪ್ರತಾಪನ, ಮೇಘ, ವೃಷ, ಶಾಲ್ಮ, ಸಿಂಹಮುಖ, ವ್ಯಾಘ್ರಮುಖ, ಗಜಮುಖ, ಕುಕ್ಕುರಮುಖ, ಸೂಕರಮುಖ, ಅಜಮುಖ, ಮಹಿಷಮುಖ, ಘೂಕಮುಖ, ಕೋಕಮುಖ, ವೃಕಮುಖ, ಗ್ರಾಹ, ಕುಂಭೀನಸ, ನಕ್ರ, ಸರ್ಪ, ಕೂರ್ಮ, ಕಾಕ, ಗೃಧ್ರ, ಉಲೂಕ, ಹಲೌಕ, ಶಾರ್ದೂಲ, ಕ್ರಥ, ಕರ್ಕಟ, ಮಂಡೂಕ, ಪೂತಿಮುಖ, ರಕ್ತಾಕ್ಷ, ಪೂತಿಮೃತ್ತಿಕಾ, ಕಣಧೂಮ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ಕೃಮಿ, ಗಂಧಿವಪು, ಅಗ್ನೀಧ್ರ, ಅಪ್ರತಿಷ್ಠ, ರುಧಿರಾಭ, ಶ್ವಭೋಜನ, ಲಾಲಾಭಕ್ಷ, ಅಂತ್ರಭಕ್ಷ, ಸರ್ವಭಕ್ಷ, ಸುದಾರುಣ, ಕಂಟಕ, ಸುವಿಶಾಲ, ವಿಕಟ, ಕಟಪೂತನ, ಅಂಬರೀಷ, ಕಟಾಹ, ಕಷ್ಟದಾಯಿನೀ, ವೈತರಣೀನದಿ, ಸುತಪ್ತ ಲೋಹಶಯನ, ಏಕಾಪಾದ, ಪ್ರಪೂರಣ, ಘೋರ ಅಸಿತಾಲವನು, ಅಸ್ಥಿಭಂಗ, ಸುಪೂರಣ, ವಿಲಾತಸ, ಅಸುಯಂತ್ರ, ಕೂಟಪಾಶ, ಪ್ರಮರ್ದನ, ಮಹಾಚೂರ್ಣ, ಅಸುಚೂರ್ಮ, ತಪ್ತಲೋಹಮಯ, ಪರ್ವತ, ಕ್ಷುರಧಾರಾ, ಯಮಲಪರ್ವತ, ಮೂತ್ರಕೂಪ, ವಿಷ್ಠಾಕೂಪ, ಅಶ್ರುಕೂಪ, ಶೀತಲ ಕ್ಷಾರಕೂಪ, ಮುಸಲೋಲೂಖಲ, ಯಂತ್ರ, ಶಿಲಾ, ಶಕಟ, ಲಾಂಗಲ, ತಾಲಪತ್ರವನ, ಅಸಿಪತ್ರವನ, ಮಹಾಶಕಟಮಂಡಪ, ಸಮ್ಮೋಹ, ಅಸ್ಥಿಭಂಗ, ತಪ್ತ, ಚಂಚಲ, ಅಯೋಗುಡ (ಕಬ್ಬಿಣದ ಗುಂಡು) ಬಹುದುಃಖ, ಮಹಾಕ್ಲೇಶ, ಕಶ್ಮಲ, ಶಮಲ, ಮಾಲಾತ್, ಹಾಲಾಹಲ, ವಿರೂಪ, ಸ್ವರೂಪ, ಯಮಾನುಗ, ಏಕಪಾದ, ತ್ರಿಪಾದ, ತೀವ್ರ, ಅಚೀವರ ಮತ್ತು ತಮ.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಇವು ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ನರಕ ಮತ್ತು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಐದೈದು ನಾಯಕರನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಕ್ರಮವಾಗಿ ರೌರವ ಮುಂತಾದ ಐದೈದೇ ನಾಯಕರನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ 28 ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅಂದಾಜು ನೂರು ನರಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾನರಕಮಂಡಲ ಒಂದು ನೂರ ನಲವತ್ತು ನರಕಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.*

* ಇಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಐದೈದು ನಾಯಕರನ್ನು ಹೇಳಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಒಂದು ನೂರ ನಲವತ್ತು ನರಕಗಳ ನಾಮೋಲ್ಲೇಖ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಒಂದು ನೂರಾ ಅರವತ್ತೆಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 8)

ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಪಾಪಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ನರಕಯಾತನೆಯ ವರ್ಣನೆ ಹಾಗೂ ಶ್ವಾನಬಲಿ, ಕಾಕಬಲಿ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳೆ ಮುಂತಾದವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಬಲಿಯ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸರೇ! ಇವೆಲ್ಲ ಭಯಾನಕ ಕಷ್ಟದಾಯಕ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಪೀಜೀವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಷಣ ನರಕಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಿಥ್ಯಾ ಆಗಮ (ಪಾಖಂಡರ ಶಾಸ್ತ್ರ)ದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುವವನು ದ್ವಿಜಿಹ್ವ ಹೆಸರಿನ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಜಿಹ್ವೆಯ ಆಕಾರದ ಅರ್ಧ ಗಾವುದ ಹರಡಿದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ನೇಗಿಲುಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಗುರುವನ್ನು ಗದರಿಸುವ ಕ್ರೂರ ಮನುಷ್ಯನ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಷ್ಠೆ (ಮಲ)ಯನ್ನು ತುರುಕಿ ಅವನನ್ನು ತುಂಬಾ ಬಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವಮಂದಿರ, ಉದ್ಯಾನ, ಬಾವಿ, ಕೆರೆ, ಸರೋವರ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಷ್ಟ-ಭ್ರಷ್ಟ ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವೇಚ್ಛಾನುಸಾರವಾಗಿ ರಮಣ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯರು ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಭಯಂಕರವಾದ ಭಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಳಯಕಾಲದವರೆಗೆ ನರಕಾಗ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಪರಸೀಗಾಮಿ ಪುರುಷನಿಗೆ ಆಯಾಯಾ ರೂಪದಿಂದಲೇ ವ್ಯಭಿಚಾರ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾ ಹೊಡೆದು - ಬಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಮೊದಲಿನಂತಹ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ತುಂಬಾ ಕಾದ ನಾರಿಯನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಆ ದುರಾಚಾರಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಆಲಿಂಗಿಸುತ್ತಾ, ಅಳುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಪುರುಷರ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವನ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ಕೀಲುಗಳನ್ನು ತುಂಬಾ ಕಾಯಿಸಿ ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಸೀಸ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆ ಇವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ನೀರಿನಂತೆ ಮಾಡಿ ಅವನ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಪದೇ-ಪದೇ ಬಿಸಿಯಾದ ಹಾಲು ಬಹಳ ಕಾಯಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅವನ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುನಃ ಆ ಕಿವಿಗಳ ಮೇಲೆ ವಜ್ರಲೇಪವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವನ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿ, ಅವನಿಗೆ ನರಕದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕಷ್ಟಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ನರಕಗಳ ಯಾತನೆಗಳು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುಗಳು. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಕುರಿತು ಹುಬ್ಬೇರಿಸುವವನ ಅಥವಾ ಅವರ ಕಡೆಗೆ ಉದ್ಧಟತನದಿಂದ ನೋಡುವವನ, ಅಥವಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕೈಯೆತ್ತುವವನ ಬಾಯನ್ನು ಒಳಗಿನವರೆಗೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರುಳುಗೊಳಿಸಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕಡೆಗೆ ರೆಪ್ಪೆ ಮಿಟುಕಿಸದೆ ನೋಡುವ ಮನುಷ್ಯನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಕಾಯಿಸಿದ ಕೆಂಪಾದ ಸೂಜಿಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಅಗ್ನಿಗೆ, ಗುರುವಿಗೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ನಿವೇದಿಸದೆಯೇ ಭೋಜನ ಮಾಡುವವನ ನಾಲಿಗೆಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಗೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ನೂರಾರು ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಕಾಯಿಸಿ ಜಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವ ಮಹಾತ್ಮಾ, ಕಥಾವಾಚಕ (ಕೀರ್ತನಕಾರನ) ನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನ, ದೇವತೆ, ಅಗ್ನಿ, ಗುರು ಭಕ್ತರನ್ನು, ಸನಾತನ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ, ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವವನ ಎದೆಗೆ, ಕತ್ತಿಗೆ, ನಾಲಿಗೆಗೆ, ಹಲ್ಲುಗಳ ಸಂದಿಯಲ್ಲಿ, ಕಿರುನಾಲಿಗೆಗೆ, ತುಟಿಗಳಿಗೆ, ಮೂಗಿಗೆ, ತಲೆಗೆ ಹಾಗೂ ಶರೀರದ ಎಲ್ಲ ಸಂದುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಕಾಯಿಸಿದ ತ್ರಿಶೂಲದಂತಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಮುದ್ಗರದಿಂದ ಜಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಎಲ್ಲ ಗಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಯಿಸಿದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಿಂದ ಶರೀರದಲೆಲ್ಲ ಭಾರೀ ಯಾತನೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಶಿವ ಮಂದಿರದ ಬಳಿ ಅಥವಾ ಹೂದೋಟದಲ್ಲಿ ಮಲ-ಮೂತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಪಾಪಿಯ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಅಂಡಕೋಶಗಳನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಮುದ್ಗರಗಳಿಂದ ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಲಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಿದ ಸೂಜಿಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಮಹಾದುಃಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಧನವಿದ್ದರೂ ತೃಷ್ಣೆಯಕಾರಣ ಅದನ್ನು ದಾನಮಾಡದವರ, ಊಟದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಆದರಿಸದಿರುವವರ ಪಾಪದ ಫಲವಾಗಿ ಅಪವಿತ್ರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವರು.* ನಾಯಿಗಳ ಮತ್ತು ಹಸುಗಳ ಭಾಗವನ್ನು ಅರ್ಥಾತ್ ಬಲಿಯನ್ನು ಕೊಡದೆ ಸ್ವತಃ ತಿನ್ನುವವನ ತೆರೆದ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಯಮರಾಜನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಶ್ಯಾಮ ಮತ್ತು ಶಬಲ (ಕಪ್ಪಾದ ಹಾಗೂ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ) ಎರಡು ನಾಯಿಗಳಿವೆ, ನಾನು ಅದಕ್ಕೆ ಅನ್ನದ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಬಲಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ.’ ‘ಪಶ್ಚಿಮ, ವಾಯವ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಾ ಕಾಗೆಗಳು ನಾನು ಕೊಟ್ಟ ಈ ಬಲಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ’** ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಎರಡು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾಗೆಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಶಿವಸಂಬಂಧೀ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವವರು ಯಮರಾಜನನ್ನು ನೋಡಲಾರರು ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಬಲಿಯನ್ನು (ಅನ್ನವನ್ನು) ಕೊಡಬೇಕು.

* ಧನೇ ಸತ್ಯಪಿ ಯೇ ದಾನಂ ನ ಪ್ರಯಚ್ಛಂತಿ ತೃಷ್ಣಯಾ ॥

ಅತಿಥಿಂ ಚಾವಮನ್ಯಂತೇ ಕಾಲೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಗೃಹಾಶ್ರಮೇ ।

ತಸ್ಮಾತ್ ತೇ ದುಷ್ಕೃತಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಗಚ್ಛಂತಿ ನಿರಯೇಶುಚೌ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಉ - ಸಂ - 10/31-32)

** ದ್ವೌ ಶ್ವಾನೌ ಶ್ಯಾಮಶಬಲೌ ಯಮಮಾರ್ಗಾನುರೋಧಕೌ । ಯೌ ಸ್ತಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಯಚ್ಛಾಮಿ ತೌ ಗೃಹ್ಣೀತಾಮಿವಂ ಬಲಿಮ್ ॥
ಐಂದ್ರವಾರುಣವಾಯವ್ಯಾ ಯಾಮ್ಯಾ ನೈರ್ಋತ್ಯಕಾಸ್ತಥಾ । ವಾಯಸಾಃ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಾಣಸ್ತೇ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಂತು ಮೇ ಬಲಿಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಉ - ಸಂ - 10/35/36)

ಒಂದು ಚೌಕಾಕಾರದ ಮಂಡಲವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಗಂಧ-ಧೂಪಾದಿಗಳಿಂದ ಅಧಿವಾಸಿತ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಈಶಾನ ಕೋಣದಲ್ಲಿ ಧನ್ವಂತರಿಗಾಗಿ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಯಮನಿಗಾಗಿ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸುದಕ್ಷೋಮಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಬಲಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪುನಃ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಯಮಾನಿಗೆ ಅನ್ನದ ಭಾಗವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಧಾತಾ ಮತ್ತು ವಿಧಾತಾಗಳಿಗಾಗಿ ಬಲಿಯನ್ನು ನಿವೇದಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ, ನಾಯಿಗಳ ಒಡೆಯನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅನ್ನವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು, ಭೂತ, ಪ್ರೇತ, ಗುಹ್ಯಕ, ಪಕ್ಷಿ, ಕ್ರಿಮಿ, ಕೀಟ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಗೃಹಸ್ಥನಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾಹಾಕಾರ, ಸ್ವಧಾಕಾರ, ವಷಟ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಹಂತಕಾರ-ಇವು ಧರ್ಮಮಯ ಧೇನುವಿನ ನಾಲ್ಕು ಸ್ತನಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ವಾಹಾಕಾರವೆಂಬ ಸ್ತನವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಸ್ವಧಾಕಾರವನ್ನು ಪಿತೃಗಳು, ವಷಟ್ಕಾರವನ್ನು ಬೇರೆ ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂತೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಹಂತಕಾರ ಹೆಸರಿನ ಸ್ತನವನ್ನು ಸದಾ ಮನುಷ್ಯರು ಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಈ ಧರ್ಮಮಯ ಧೇನುವನ್ನು ಸದಾ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸುವವನು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿರು ವಾಗಲೂ ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವರು ಅಂಧಕಾರ ಪೂರ್ಣ ನರಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಬಲಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು , ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಕಾಲ ನಿಂತು ಅತಿಥಿಯ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಾರಾದರು ಹಸಿವೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತ ಅತಿಥಿ ಅಥವಾ ಅದೇ ಊರಿನ ನಿವಾಸಿಯು ಸಿಕ್ಕಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಭೋಜನದ ಮೊದಲು ಶಕ್ತ್ಯಾನುಸಾರ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಯಾವನ ಮನೆಯಿಂದ ಅತಿಥಿಯು ನಿರಾಶನಾಗಿ ಮರಳುವನೋ ಅವನು ತನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಬದಲಿಗೆ ಅವನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಡುಹೋಗುವನು.*

* ಅತಿಥಿರ್ಯಸ್ಯ ಭಗ್ನಾಶೋ ಗೃಹಾತ್ಪ್ರತಿ ನಿವರ್ತತೇ । ಸ ತಸ್ಮೈ ದುಷ್ಕೃತಂ ದತ್ವಾ ಪುಣ್ಯಮಾದಾಯ ಗಚ್ಛತಿ ॥

(ಶಿ -ಪು - ಉ - ಸಂ - 10/48)

(ಅಧ್ಯಾಯ 9-10)

ಯಮಲೋಕದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತಹ ವಿವಿಧ ದಾನಗಳ ವರ್ಣನೆ

ವ್ಯಾಸರು ಕೇಳಿದರು — ಸ್ವಾಮಿ! ಪಾಪೀ ಮನುಷ್ಯರು ಬಹಳ ದುಃಖದಿಂದ ಯಮಲೋಕದ ದಾರಿಯಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ನೀವು ಜೀವನು ಸುಖವಾಗಿ ಯಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಮಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿರಿ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಗಳೇ! ತಾನು ಮಾಡಿದ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಮಾಡದೆ ವಿವಶರಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಕೋಮಲ ಚಿತ್ತ ದಯಾಳು ಪುರುಷರು ಭಯಂಕರ ಯಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪಾದರಕ್ಷೆ, ಖಡಾವುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿ ಬಹಳ ಸುಖವಾಗಿ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಛತ್ರಿಯನ್ನು ದಾನಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೊಡೆ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ರಥದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವನು. ಶಯ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆಸನವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದಾತೃನು ಯಮಲೋಕದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಸುಖವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಹೂದೋಟವನ್ನು ರಚಿಸುವವರು, ನೆರಳುಳ್ಳ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವವರು, ಅಥವಾ ದಾರಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲು ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವವರು, ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರು, ಅವರು ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವರು. ದೇವಮಂದಿರವನ್ನು ರಚಿಸುವವನು. ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸುವಂತೆ ಆನಂದವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಯತಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕೊಡುವವರು, ಅನಾಥರಿಗೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವವರು. ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆ, ಅಗ್ನಿ, ಗುರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಂದೆ-ತಾಯಿ-ಇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರು ಸ್ವತಃ ಪೂಜಿತರಾಗಿ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗನುಕೂಲ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಸುಖವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೀಪದಾನ ಮಾಡುವವರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಗೃಹವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದವರು ರೋಗ-ಶೋಕಗಳಿಂದ ರಹಿತರಾಗಿ ಸುಖವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಗುರು-ಹಿರಿಯರನ್ನು ಸೇವೆ ಮಾಡಿದವರು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವರು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಸುಖವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವರು, ಗೋದಾನ ಮಾಡುವವರು ಸಮಸ್ತ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ದಾರಿಯಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಅನ್ನ-ಪಾನಾದಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವುದು. ಯಾರಿಗಾದರೂ ಕಾಲು ತೊಳೆಯಲು ನೀರು ಕೊಟ್ಟರೆ ಅವನು ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರಣೀಯ ಪುರುಷರ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಗಂಧಾದಿಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವನು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವನು.

ವ್ಯಾಸರೇ! ಪಾದ್ಯ, ಅಭ್ಯಂಗ (ಅಂಗರಾಗ), ದೀಪ, ಅನ್ನ, ಮನೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವನ ಬಳಿಗೆ ಯಮರಾಜನು ಎಂದೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸುವರ್ಣ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವನು ದುರ್ಗಮ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೆಗೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುವನು. ಬೆಳ್ಳಿ, ಗಾಡಿ ಎಳೆಯುವ ಎತ್ತುಗಳನ್ನು, ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದಾತೃನು ಸುಖವಾಗಿ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವನು ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲ ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಾನವನ್ನೇ ಪರಮೋತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದು, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಬಲ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಅನ್ನದಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ದಾನವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅನ್ನದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅನ್ನದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಸತ್ತು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನ್ನದಾನದಿಂದ ಮಹಾಪುಣ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅನ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಹಸಿವೆಯ ಬೇಗೆಯಿಂದ ಬೆಂದಿರುವ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸತ್ತು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನೇ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಅನ್ನದಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ದಾನವು ಹಿಂದೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಮುಂದೆ ಇರಲಾರದು. ಮುನಿಯೇ! ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಅನ್ನದಿಂದಲೇ ನಿಂತಿದೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಬಲಕಾರಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.*

*ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ದಾನಾನಾಮನ್ನದಾನಂ ಪರಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಸದ್ಯಃ ಪ್ರೀತಿಕರಂ ಹೃದ್ಯಂ ಬಲಬುದ್ಧಿವಿವರ್ಧನಮ್ ॥

ನಾನ್ನದಾನಸಮಂ ದಾನಂ ವಿದ್ಯತೇ ಮುನಿಸತ್ತಮ । ಅನ್ನಾದ್ಭವಂತಿ ಭೂತಾನಿ ತದಭಾವೇ ಮ್ರಿಯಂತಿ ಚ ॥

ಅತಏವ ಮಹತ್ಪುಣ್ಯಮನ್ನದಾನೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ । ತಥಾ ಕ್ಷುಧಾಗ್ನಿನಾ ತಪ್ತಾ ಮ್ರಿಯಂತೇ ಸರ್ವದೇಹಿನಃ ॥

ಅನ್ನಮೇವ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಸರ್ವಮನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ । ಅನ್ನೇನ ಸದೃಶಂ ದಾನಂ ನ ಭೂತಂ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥

ಅನ್ನೇನ ಧಾರ್ಯತೇ ಸರ್ವಂ ವಿಶ್ವಂ ಜಗದಿದಂ ಮುನೇ । ಅನ್ನಮೂರ್ಜಸ್ಕರಂ ಲೋಕೇ ಪ್ರಾಣಾ ಹ್ಯನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಉ - ಸಂ - 11/17-18, 24, 29-30)

ದೊರಕಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಎಂದೂ ನಿಂದಿಸಬಾರದು. ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಎಸೆಯಬಾರದು. ಚಾಂಡಾಲರಿಗೆ, ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅನ್ನದಾನವು ಎಂದೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬಳಲಿ ಬೆಂಡಾದ ಮತ್ತು ಅಪರಿಚಿತ ದಾರಿಹೋಕರಿಗೆ ಅನ್ನ ಕೊಡುವವನು ಹಾಗೂ ಕೊಡುವಾಗ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವನು ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಪಿತೃಗಳನ್ನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು, ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಅನ್ನದಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವವನಿಗೆ ಮಹಾನ್ ಪುಣ್ಯಫಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅನ್ನ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ದಾನವು ಶೂದ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಮಹತ್ವವಿರಿಸುತ್ತದೆ. ಅನ್ನವನ್ನು ಬಯಸುವವನ ಬಳಿ ಅವನ ಗೋತ್ರ, ಶಾಖೆ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ದೇಶ ಇವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಾರದು.

ಅನ್ನವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದೆ. ಅನ್ನವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಶಿವನಾಗಿರುವುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅನ್ನಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ದಾನ ಹಿಂದೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ, ಮುಂದೆ ಆಗಲಾರದು. ಮೊದಲು ದೊಡ್ಡ ಪಾಪಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅನಂತರ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡುವವನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅನ್ನ, ಜಲ, ಕುದುರೆ, ಗೋವು, ವಸ್ತ್ರ, ಶಯ್ಯೆ, ಛತ್ರ, ಆಸನ - ಈ ಎಂಟು ವಸ್ತುಗಳ ದಾನವು ಯಮಲೋಕಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ದಾನ ವಿಶೇಷತೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಧರ್ಮರಾಜನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕೇಳುವ ಅಥವಾ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುವವನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಷಯ ಅನ್ನದಾನವು ಲಭಿಸುವುದು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 11)

ಜಲದಾನ, ಜಲಾಶಯದ ನಿರ್ಮಾಣ, ವೃಕ್ಷಾರೋಪಣ, ಸತ್ಯಭಾಷಣ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಮಹಿಮೆ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ವ್ಯಾಸ ಮುನಿಗಳೇ! ಜಲದಾನವು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಅದು ಎಲ್ಲ ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಜಲವು ಎಲ್ಲ ಜೀವಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ಜೀವನ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.* ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತುಂಬು ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅರವಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ಇತರರಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಸಬೇಕು. ಜಲಾಶಯದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಈ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾ ಆನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇದು ತ್ರಿವಾರ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರು ಬಾವಿ, ಕೆರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಬಂದಾಗ ಪಾಪೀ ಪುರುಷರ ಪಾಪಕರ್ಮದ ಅರ್ಧಭಾಗವು ಕಳೆದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸತ್ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯರ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ.

* ಪಾನೀಯದಾನಂ ಪರಮಂ ದಾನಾನಾಮುತ್ತಮಂ ತದಾ । ಸರ್ವೇಷಾಂ ಜೀವ ಪುಂಜಾನಾಂ ತರ್ಪಣಂ ಜೀವನಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಉ- ಸಂ - 12/1)

ಅಗೆಸಿದ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಗೋವು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಸಾಧುಸತ್ಪುರುಷರು ಸದಾ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರಾದರೆ ಅವನು ತನ್ನ ಇಡೀ ವಂಶವನ್ನೇ ಉದ್ಧರಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾರ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೀರು ಆರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ದುರ್ಗಮ ಹಾಗೂ ವಿಷಮ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲೇ ನೀರು ಇರುವುದೋ, ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮಾಡಿದ ಫಲವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ - ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮಾತಾಗಿದೆ. ಯಾರ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಶರತ್ಕಾಲದವರೆಗೆ ನೀರು ನಿಂತರೆ, ಅವನಿಗೆ ಸಾವಿರ ಗೋದಾನದ ಉಲವು ಸಿಗುವುದು - ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಯಾರ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಮಂತ-ಶಿಶಿರದವರೆಗೆ ನೀರು ಇದ್ದರೆ, ಅವನು ಬಹಳಷ್ಟು ಸುವರ್ಣ ಮುದ್ರೆಗಳ ದಕ್ಷಿಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಹೊಂದುವನು. ಯಾರ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ವಸಂತ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲದವರೆಗೆ ನೀರು ಉಳಿಯುವುದಾದರೆ ಅವನಿಗೆ ಅತಿರಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವು ಸಿಗುವುದು. ಹೀಗೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಮಹಾತ್ಮರ ವಚನವಾಗಿದೆ.

ಮುನಿವರ್ಯ ವ್ಯಾಸರೇ! ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಜಲಾಶಯದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಫಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದರಲ್ಲಿರುವ ಗುಣ, ಫಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ಕೇಳಿರಿ. ಯಾರು ಬರಡಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ದುರ್ಗಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವನೋ, ಅವನು ತನ್ನ ಕಳೆದು ಹೋದ ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ಆಗುವ ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿಬಿಡುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು.** ಇವು ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವವನ ಪುತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವ ಮನುಷ್ಯರು ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೊಳವನ್ನು ಅಗೆಸುವ, ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೆಡುವ, ಯಜ್ಞಮಾಡುವ ದ್ವಿಜರು ಹೂಗೂ ಇತರ ಸತ್ಯವಾದಿ ಪುರುಷರು ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಎಂದೂ ಪತನರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

** ಅತೀತಾನಾಗತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಪಿತೃವಂಶಾಂಸ್ತು ತಾರಯೇತ್ । ಕಾಂತಾರೇ ವೃಕ್ಷರೋಪೀ ಯಸ್ತಸ್ಮಾದ್ ವೃಕ್ಷಾಂಸ್ತು ರೋಪಯೇತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಉ - ಸಂ - 12/17)

ಸತ್ಯವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದೆ, ಸತ್ಯವೇ ಪರಮ ತಪಸ್ಸಾಗಿದೆ, ಸತ್ಯವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಯಜ್ಞವಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯವೇ ಪರಮೋತ್ತಮ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಮಲಗಿರುವ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವೇ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯವೇ ಪರಮಪದವಾಗಿದ್ದು, ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಪೃಥಿವಿಯು ನಿಂತಿದೆ. ಸತ್ಯದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ತಪಸ್ಸು, ಯಜ್ಞ, ಪುಣ್ಯ, ದೇವತೆ, ಋಷಿ, ಪಿತೃಗಳ ಪೂಜೆ, ಜಲ, ವಿದ್ಯೆ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಎಲ್ಲರ ಆಧಾರ ಸತ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ. ಸತ್ಯವೇ ಯಜ್ಞ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನ, ಮಂತ್ರ, ಸರಸ್ವತಿದೇವೀ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಓಂಕಾರವೂ ಸತ್ಯರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿದೆ, ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಸೂರ್ಯನು ಬೆಳಗುತ್ತಾನೆ, ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಬೆಂಕಿಯು ಉರಿಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಸ್ವರ್ಗವು ನೆಲೆನಿಂತಿದೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ವೇದಗಳ ಪಾಲನೆ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರ್ಥಗಳ ಸ್ನಾನ ಕೇವಲ ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಾವಿರ ಅಶ್ವಮೇಧಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಾವಧಿ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆ ಇಟ್ಟು, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಸತ್ಯವಿರಿಸಿದರೆ ಸತ್ಯವೇ ಭಾರವಾಗುವುದು. ದೇವತೆಗಳು ಪಿತೃಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು, ನಾಗ, ರಾಕ್ಷಸ ಹಾಗೂ ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳು ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುವವು. ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಪರಮ ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಪರಮಪದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಬೇಕು.* ಸತ್ಯಪರಾಯಣ ಮುನಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವರು. ಸತ್ಯಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತರಾದ ಸಿದ್ಧ ಪುರುಷರೂ ಕೂಡ ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಸ್ವರ್ಗದ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಮಾತನಾಡಬೇಕು. ಸತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯರೂಪೀ ತೀರ್ಥವು ಅಗಾಧ, ವಿಶಾಲ, ಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಜಲಾಶಯವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಯೋಗಯುಕ್ತನಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಸತ್ಯವನ್ನು ಪರಮಪದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯಾವ ಮನುಷ್ಯರು ತನಗಾಗಿ, ಬೇರೆಯವರಿಗಾಗಿ, ಅಥವಾ ತನ್ನ ಮಗನಿಗಾಗಿಯಾದರೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರೇ ಸ್ವರ್ಗಗಾಮಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ವೇದ, ಯಜ್ಞ ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರ - ಇವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅಸತ್ಯವಾದೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಮಾತನಾಡಬೇಕು.

* ಸತ್ಯಮೇವ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯಮೇವ ಪರಂ ತಪಃ । ಸತ್ಯಮೇವ ಪರೋಯಜ್ಞಃ ಸತ್ಯಮೇವ ಪರಂ ಶ್ರುತಮ್ ॥

ಸತ್ಯಂ ಸುಪ್ತೇಷು ಜಾಗರ್ತಿ ಸತ್ಯಂ ಚ ಪರಮಂ ಪದಮ್ । ಸತ್ಯೇನೈವ ಧೃತಾ ಪೃಥ್ವೀ ಸತ್ಯೇ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ॥

ತಪೋ ಯಜ್ಞಶ್ಚ ಪುಣ್ಯಂ ಚ ದೇವರ್ಷಿಪಿತೃಪೂಜನೇ । ಆಪೋ ವಿದ್ಯಾ ಚ ತೇ ಸರ್ವೇ ಸರ್ವಂ ಸತ್ಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ॥

ಸತ್ಯಂ ಯಜ್ಞಸ್ತಪೋ ದಾನಂ ಮಂತ್ರಾ ದೇವೀ ಸರಸ್ವತೀ । ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ತಥಾ ಸತ್ಯಮೋಂಕಾರಃ ಸತ್ಯಮೇವ ಚ ॥

ಸತ್ಯೇನ ವಾಯುರಭ್ಯೇತಿ ಸತ್ಯೇನ ತಪತೇ ರವಿಃ । ಸತ್ಯೇನಾಗ್ನಿರ್ದಹತಿ ಸ್ವರ್ಗಃ ಸತ್ಯೇನ ತಿಷ್ಠತಿ ॥

ಪಾಲನಂ ಸರ್ವವೇದಾನಾಂ ಸರ್ವತೀರ್ಥಾವಗಾಹನಮ್ । ಸತ್ಯೇನ ವಹತೇ ಲೋಕೇ ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತ್ಯಸಂಶಯಮ್ ॥

ಅಶ್ವಮೇಧಸಹಸ್ರಂ ಚ ಸತ್ಯಂ ಚ ತುಲಯಾ ಧೃತಮ್ । ಲಕ್ಷಾಣಿ ಕ್ರತವಶ್ಚೈವ ಸತ್ಯಮೇವ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ॥

ಸತ್ಯೇನ ದೇವಾಃ ಪಿತರೋ ಮಾನವೋರಗ ರಾಕ್ಷಸಾಃ । ಪ್ರೀಯಂತೇ ಸತ್ಯತಃ ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾಶ್ಚ ಸಚರಾಚರಾಃ ॥

ಸತ್ಯಮಾಹುಃ ಪರಂ ಧರ್ಮಂ ಸತ್ಯಮಾಹುಃ ಪರಂ ಪದಮ್ । ಸತ್ಯಮಾಹುಃ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮಾತ್ಸತ್ಯಂಸದಾ ವದೇತ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಉ - ಸಂ - 12/23-32)

ಅನಂತರ ತಪಸ್ಸಿನ ಭಾರೀ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಗಳೇ! ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಸುಖವು ಸುಲಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಸುಖಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ, ಎಂಬುದನ್ನು ವೇದವೇತ್ತರಾದ ಪುರುಷರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸುಂದರ ರೂಪ, ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಶಾಶ್ವತಸುಖವು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪರಿಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವರು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ವಿಷ್ಣುವು ಇದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವನು. ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದಲೇ ರುದ್ರದೇವರು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವನು. ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಮಹಾ ಶೇಷನು ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 12)

ವೇದ-ಪುರಾಣಗಳ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ದಾನದ ಮಹಿಮೆ, ನರಕಗಳ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಬೀಳಿಸುವ ಪಾಪಗಳ ದಿಗ್ದರ್ಶನ, ಪಾಪಗಳ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವು ಶಿವಸ್ಮರಣೆ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನದ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿಯೇ! ಒಬ್ಬನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಫಲ-ಮೂಲಗಳನ್ನು ತಿಂದು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವನು, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ವೇದದ ಒಂದು ಋಚೆಯಾದರೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮಾಡುವನು. ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಫಲವು ಸಮಾನವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಶ್ರೇಷ್ಠದ್ವಿಜನು ವೇದಾಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಫಲಕ್ಕಿಂತ ಇಮ್ಮಡಿಯಾದ ಫಲವು ವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸುವವನಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮುನಿಯೇ! ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರಿಲ್ಲದೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಂಧಕಾರವು ಹರಡುವಂತೆ ಪುರಾಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ - ಅಜ್ಞಾನದ ಅಂಧಕಾರವೇ ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾ ಪುರಾಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಸದಾ ಸಂತಪ್ತರಾಗುವ ಜನರಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಆ ಪುರಾಣವಕ್ತಾ (ಪ್ರವಚನಕಾರ) ಇದೇ ಮಹತ್ವದಿಂದ ಸದಾ ಪೂಜನೀಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪುರಾಣವಕ್ತಾ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ದಾನದ ಪಾತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿದು ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಾಧುವು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಸತ್ಪಾತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಭೂಮಿ, ಗೋವು, ರಥ, ಆನೆ, ಸುಂದರ ಕುದುರೆಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವನ ಪುಣ್ಯಫಲದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಅವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಕ್ಷಯ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು ಹಾಗೂ ಅಶ್ವಮೇಧಯಜ್ಞದ ಫಲಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವನು ಕರ್ಮಗಳ ವಿಶಾಲ ವನವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಸಂಸಾರದಿಂದ ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಎರಡು ಗಳಿಗೆ, ಒಂದು ಗಳಿಗೆ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಕ್ಷಣವಾದರೂ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವನ ದುರ್ಗತಿಯು ಎಂದಿಗೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮುನಿಯೇ! ಸಮಸ್ತ ದಾನಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪುಣ್ಯಲವೇ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಅವಿಚಲರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಸರೇ! ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಶ್ರವಣವಲ್ಲದೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಧರ್ಮವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಅವನಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಧ್ಯಾನರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಿವಪುರಾಣದ ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಶಿವನಾಮ ಕೀರ್ತನೆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದ ರಮಣೀಯ ಫಲವಾಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ತೀರ್ಥಸೇವನ - ಇವುಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಫಲವು ಪುರಾಣಗಳ ಶ್ರವಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸಿಗುವುದು.

ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸತ್ಪಾತ್ರ ಜನರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ದಾನಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಆ ದಾನಗಳು ದಾತೃವಿನ ಉದ್ಧಾರಕವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಪ್ರವರ್ಯರೇ! ಸುವರ್ಣದಾನ, ಗೋದಾನ ಮತ್ತು ಭೂಮಿದಾನ - ಇವು ಪವಿತ್ರದಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ದಾತೃವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡವರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವುದು. ಸುವರ್ಣದಾನ, ಗೋದಾನ, ಪೃಥಿವಿದಾನ - ಇಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ತುಲಾದಾನದ (ತುಲಾಭಾರ) ಪ್ರಶಂಸೆ ತುಂಬಾ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಗೋವು ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿಯ ದಾನಗಳೂ ಕೂಡ ಪ್ರಶಸ್ತ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಸರಸ್ವತಿಯ (ವಿದ್ಯೆಯ) ದಾನವು ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಕರೆಯುವ ಹಸು, ಛತ್ರ, ವಸ್ತ್ರ, ಪಾದರಕ್ಷೆ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ನೀರು - ಇವೆಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಯಾಚಕರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪೀಡಿತವಲ್ಲದ ಯಾಚಕರಿಗೂ ಸಂಕಲ್ಪಪೂರ್ವಕ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಧನಾದಿ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ದಾತೃನು ಮನಸ್ವೀ (ಉತ್ತಮ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ)ಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಏನೇನು ಅತ್ಯಂತ ಅಭೀಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯವಸ್ತುಗಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅವನ್ನು ಅಕ್ಷಯವಾಗಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವರು ಗುಣವಂತ ಪುರುಷರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ತುಲಾ-ಪುರುಷನ ದಾನವು ಎಲ್ಲ ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವನು ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ತನ್ನ ಶರೀರದ ತೂಕದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಬೇಕು. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಅರ್ಧ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯ-ಮೂರೂ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ, ಶರೀರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತುಲಾ ಪುರುಷ ದಾನವು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಾನದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಿ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನಿವರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ವ್ಯಾಸರೇ! ಪಾತಾಳ ಲೋಕದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಇರುವ ನರಕಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಪಾಪೀ ಪುರುಷರು ಅವುಗಳಲ್ಲೇ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ರೌರವ, ಶೂಕರ, ರೋಧ, ತಾಲ, ವಿವಸನ ಅಥವಾ ವಿಶಸನ, ಮಹಾಜ್ವಾಲ, ತಪ್ತಕುಂಭ, ಲವಣ, ವಿಲೋಹಿತ, ಕೀವು ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ವೈತರಿಣೀ, ಕೃಮಿ ಅಥವಾ ಕೃಮೀಶ, ಕೃಮಿಭೋಜನ, ಕೃಷ್ಣ, ಅಸಿಪತ್ರವನ, ದಾರುಣ ಲಾಲಾಭಕ್ಷ, ಪೂಯವಹ, ಪಾಪ, ವಹ್ನಿಜ್ವಾಲ, ಅಧಃಶಿರಾ ಸಂದಂಶ, ಕಾಲಸೂತ್ರ, ತಮಸ, ಅವೀಚಿ, ರೋಧನ, ಶ್ವಭೋಜನ, ಅಪ್ರತಿಷ್ಠ, ಮಹಾರೌರವ ಮತ್ತು ಶಾಲ್ಮಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಬಹಳಷ್ಟು ದುಃಖದಾಯಕ ನರಕಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಇವೆ. ವ್ಯಾಸರೇ! ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಪಕರ್ಮ - ಪರಾಯಣ ಪುರುಷರನ್ನು ಬೇಯಿಸಲಾಗುವುದು. ಅದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ಸಾವಧಾನಧಾನನಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಹಿತಕರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲದೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳುವವನು ಅಥವಾ ಸದಾಕಾಲ ಸುಳ್ಳನ್ನೇ ಹೇಳುವವನು ರೌರವ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಭ್ರೂಣ(ಗರ್ಭಸ್ಥ ಶಿಶು)ಹತ್ಯೆ, ಸುರ್ಣದ ಕಳ್ಳತನ, ಗೋವನ್ನು ಕಟುಕರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುವುದು, ವಿಶ್ವಾಸಘಾತ ಮಾಡುವವನು, ಹೆಂಡಕುಡುಕ, ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವ, ಬೇರೆಯವರ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದವ, ಹಾಗೂ ಇವರೆಲ್ಲರ ಸಂಗಾತಿಯು ಸತ್ತ ಬಳಿಕ ತಪ್ತಕುಂಭ ಎಂಬ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಗುರುವನ್ನು ಕೊಂದರೂ ಇದೇ ನರಕದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಂಗಿ, ತಾಯಿ, ಗೋವು, ಮಗಳು ಇವರನ್ನು ವಧಿಸುವುದರಿಂದಲೂ ತಪ್ತಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಬೀಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧ್ವೀ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಮಾರುವವನು, ಹೆಚ್ಚು ಬಡ್ಡಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು, ಕೂದಲನ್ನು ಮಾರುವವನು, ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು - ಇವರೆಲ್ಲ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ತಪ್ತಲೋಹವೆಂಬ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುವುದು. ಗುರು-ಹಿರಿಯರನ್ನು ಅಪಮಾನ ಮಾಡು ವವನು, ಅವರ ಕುರಿತು ದುರ್ವಚನ ಆಡುವವನು, ವೇದವನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನು, ವೇದವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವವನು, ಸೇರಬಾರದ ಸ್ತ್ರೀಯಳೊಡನೆ ಸಂಭೋಗ ಮಾಡುವವನು - ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಲವಣವೆಂಬ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕಳ್ಳನು ವಿಲೋಹಿತ ಎಂಬ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಮೇರೆ ಮೀರುವ ಪುರುಷರಿಗೂ ಇದೇ ಗತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ದೇವತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಿತೃಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ ಮಾಡುವನೋ, ರತ್ನಗಳನ್ನು ದೂಷಿತ (ಬೆರಕೆ)ಗೊಳಿಸುವನೋ, ಅವನು ಕೃಮಿ ಭಕ್ಷವೆಂಬ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವನು. ದೂಷಿತ ಯಜ್ಞ (ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಆಭಿಚಾರಿಕ ಪ್ರಯೋಗ ಅಥವಾ ಹಿಂಸಾಪ್ರಧಾನ ತಾಮಸ ಯಜ್ಞ) ಮಾಡುವವನು ಕೃವೀಶ ಎಂಬ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವನು. ಪಿತೃಗಳಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಅತಿಥಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು (ಬಲಿ-ವೈಶ್ವದೇವದ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳೆ ಮುಂತಾದವರ ಭಾಗವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸದೆ) ಭೋಜನ ಮಾಡುವವನು. ಉಗ್ರಲಾಲಾ ಭಕ್ಷ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವನು. ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವವನೂ ಕೂಡ ಅದರಲ್ಲೇ ಬೀಳುವನು. ಅಂತ್ಯಜನಿಂದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ದ್ವಿಜನು, ಅಸತ್ ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು, ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅನಧಿಕಾರಿಗಳಾದವರಿಂದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವವನು, ಅಭಕ್ಷ-ಭಕ್ಷಣ ಮಾಡುವವನು - ಇವರೆಲ್ಲ ದ್ವಿಜರು ರುಧಿರೌಘ (ಪೂಯವಹ) ಎಂಬ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವರು. ಸೋಮರಸವನ್ನು ಮಾರುವವನ ಗತಿಯೂ ಇದೇ ಆಗುವುದು. ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು ಘೋರ ವೈತರಣೀ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವನು.

ತಾರುಣ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತನಾಗಿ ಧರ್ಮದ ಮೇರೆಯನ್ನು ಮೀರಿದವನು, ಅಪವಿತ್ರ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರವುಳ್ಳವನು, ಮೋಸ-ಕಪಟದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವನು, ಕೃತ್ಯ ಎಂಬ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವವನು ಅಸಿಪತ್ರವನ ಎಂಬ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು. ಆಡುಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವನು ಹಾಗೂ ಪಶುಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವ ಕಟುಕನು ವಹ್ನಿಜ್ವಾಲ ಎಂಬ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವರು. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ, ಹಾಗೂ ಹಸಿ ಮಡಕೆ ಅಥವಾ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಸುಡಲು ಭಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಿಡುವರೆಲ್ಲರೂ ಅದೇ ವಹ್ನಿ ಜ್ವಾಲ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ವ್ರತಗಳನ್ನು ಲೋಪಗೊಳಿಸುವವನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ವರ್ಣಾಶ್ರಮದಿಂದ ಪತಿತನಾದವನು - ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣ ಸಂದಂಶ ಎಂಬ ನರಕಯಾತನೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ವೀರ್ಯಸ್ಖಲನ ಮಾಡುವವನು ಶ್ವಭೋಜನ ಎಂಬ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವರು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಇವು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ನರಕಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾಪಕರ್ಮಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಯಾತನೆಯ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಬೇಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಪಾಪಗಳಂತೆ ಇನ್ನೂ ಸಾವಿರಾರು ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿವೆ. ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ನರಕದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನ, ವಾಣಿ, ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮದ ವಿರುದ್ಧ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರು ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ನರಕದಲ್ಲಿ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ನೇತು ಹಾಕಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳೂ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಅವೆಲ್ಲ ಅಧೋಮುಖಿ ನಾರಕೀ ಜೀವರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾಪೀಜನರು ನರಕವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉನ್ನತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಸ್ಥಾವರ, ಕೃಮಿ, ಜಲಚರ, ಪಕ್ಷಿ, ಪಶು, ಮನುಷ್ಯ, ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಮಾನವ ದೇವತೆ ಹಾಗೂ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳಾಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದುವರು. ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟೇ ಜೀವಿಗಳು ನರಕದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಪೀ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಪಾಪದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿ ತ್ತವನ್ನು ಮಾಡದವನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಕಾಲೀನಂದನನೇ! ಮನುವು ಮಹಾಪಾಪಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ಲಘು ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಲಘು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳನ್ನು ಹೇಳಿರುವನು. ಆ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಯಾವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಸಂಬಂಧೀ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿವೆಯೋ, ಅವೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಸ್ಮರಣೆಯೇ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿದೆ. ಪಾಪಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಉಂಟಾಗುವ ಪುರುಷನಿಗಾದರೋ ಏಕಮಾತ್ರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸ್ಮರಣೆಯೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾತಃಕಾಲ, ಸಾಯಂಕಾಲ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ ಪಾಪರಹಿತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಮಹೇಶ್ವರನ ಧಾಮವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳುವನು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಳು, ಕ್ಲೇಶಗಳು ಕ್ಷಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ವರ್ಗ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದುವನು. ಜಪ, ಹೋಮ, ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ನಿರಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವು ನೆಟ್ಟಿರುತ್ತದೋ, ಅವನಿಗೆ ಇಂದ್ರಾದಿ ಪದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದರೋ ಅಂತರಾಯ(ವಿಘ್ನ)ವೇ ಆಗಿದೆ. ಮುನಿಯೇ! ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವನ ಎಲ್ಲ ಪಾತಕಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ನರಕ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗ - ಇವು ಪಾಪ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯಗಳದ್ದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದುಃಖಕೊಡುವುದು, ಇನ್ನೊಂದು ಸುಖ ಕೊಡುವುದು. ಒಂದೇ ವಸ್ತುವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಯಾವುದೇ ಪದಾರ್ಥವು ದುಃಖಮಯವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸುಖಮಯವೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಾದರೋ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಜ್ಞಾನವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನವೇ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಬೋಧದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಚರಾಚರ ವಿಶ್ವವು ಜ್ಞಾನಮಯವೇ ಆಗಿದೆ. ಆ ಪರಮ ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಯಾವ ವಸ್ತುವೂ ಇಲ್ಲ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 13-16)

ಮೃತ್ಯುಕಾಲವು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಲಕ್ಷಣಗಳ ವರ್ಣನೆ

ಇದಾದ ಬಳಿಕ ದ್ವೀಪಗಳ, ಲೋಕಗಳ, ಮನುಗಳ, ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿ, ಸಂಗ್ರಾಮದ ಫಲ, ಶರೀರ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಭಾವಾದಿಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಕಾಲದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸರು ಕೇಳಿದಾಗ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ— ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ದಿವ್ಯಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದಳು.

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಭಗವಂತನೇ! ನಾನು ತಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ. ದೇವಾ! ಯಾವ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ಯಾವ ವಿಧಿಯಿಂದ, ಹೇಗೆ ತಮ್ಮ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವುದೋ ಅದೂ ನನಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಭೋ! ಈಗಲೂ ಒಂದು ಸಂಶಯ ಉಳಿದಿದೆ. ಆ ಸಂಶಯವು ಕಾಲಚಕ್ರದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ . ದೇವಾ! ಮೃತ್ಯುವಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾವುವು? ಆಯುಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಏನು? ಸ್ವಾಮಿ! ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುವೆನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು — ಪ್ರಿಯೇ! ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಶರೀರವೆಲ್ಲವು ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿಯಾದಾಗ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೆಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಂಪಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ಆ ಮನುಷ್ಯನ ಮೃತ್ಯುವು ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗಾಗಿ ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಶಿವೇ! ಬಾಯಿ, ಕಿವಿ, ಕಣ್ಣು, ನಾಲಿಗೆ - ಇವು ಸ್ತಂಭಿತವಾದಾಗಲೂ ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಮೃತ್ಯುವು ಆಗಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಭದ್ರೆ! ರುರು ಮೃಗದ ಹಿಂದೆ ಆಗುವ ಬೇಟೆಯ ಭಯಾನಕ ಶಬ್ದವೂ ಕೇಳಿಸದಿದ್ದಾಗ ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗಾಗಿಯೇ ಮೃತ್ಯುವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ , ಇವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನೋಡದವನಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಅಂಧಕಾರಮಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಅವನ ಜೀವನ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವಿ! ಪ್ರಿಯೆ! ಮನುಷ್ಯನ ಎಡಕೈಯು ಒಂದೆಸವನೆ ಒಂದು ವಾರದವರೆಗೆ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದರೆ (ಸ್ಫುರಣಗೊಂಡರೆ) ಅವನ ಜೀವನವು ಒಂದು ತಿಂಗಳೇ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಆಲಸ್ಯವು ತುಂಬಿದಾಗ, ಗಂಟಲು ಒಣಗಿ ಬಂದಾಗ ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ತ್ರಿದೋಷಗಳಿಂದ ಮೂಗು ಸುರಿಯತೊಡಗಿದಾಗ ಅವನ ಜೀವನ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಯಿ, ಗಂಟಲು ಒಣಗ ತೊಡಗಿದಾಗ ಆರು ತಿಂಗಳು ಕಳೆಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆಯುಸ್ಸು ತೀರುವುದು. ಭಾಮಿನಿ! ನಾಲಿಗೆ ಊದಿಕೊಂಡು, ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕೀವು ಸುರಿಯತೊಡಗಿದಾಗ ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಅವನ ಮೃತ್ಯುವಾಗುವುದು. ಈ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಮೃತ್ಯುಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸುಂದರೀ! ನೀರು, ಎಣ್ಣೆ, ತುಪ್ಪ, ಕನ್ನಡಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಕಾಣಿಸದಿದ್ದಾಗ, ಅಥವಾ ವಿಕೃತವಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ಕಾಲಚಕ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದ ಪುರುಷನು ಅವನ ಆಯುಸ್ಸು ಆರುತಿಂಗಳು ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ದೇವೇಶ್ವರೀ! ಈಗ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಅದರಿಂದ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತಲೆಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ನೆರಳನ್ನು ಕಂಡರೆ ಅಥವಾ ನೆರಳೇ ಕಾಣದಾದರೆ ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಒಂದು ತಿಂಗಳೂ ಬದುಕಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಪಾರ್ವತೀ! ಇವು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಭದ್ರೇ! ಇನ್ನು ಹೊರಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು ; ಕೇಳು. ದೇವಿ! ಚಂದ್ರಮಂಡಲ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯ ಮಂಡಲವು ಪ್ರಭಾಹೀನ ಹಾಗೂ ಕೆಂಪಾಗಿ ಕಂಡು ಬಂದಾಗ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಮನುಷ್ಯನ ಮೃತ್ಯು ಆಗುವುದು. ಅರುಂಧತಿ, ಮಹಾಯಾನ, ಚಂದ್ರ-ಇವುಗಳು ಕಾಣದಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕಾಣಿಸದಿದ್ದಾಗ, ಇಂತಹ ಪುರುಷನು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ ಬದುಕಿರುತ್ತಾನೆ. ಗ್ರಹಗಳ ದರ್ಶನವಾದರೂ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅರಿವು ಆಗದಿದ್ದಾಗ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಢತೆ ಆವರಿಸಿದಾಗ ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಮೃತ್ಯುವಾಗುವುದು. ಉತಥ್ಯ ಎಂಬ ನಕ್ಷತ್ರ, ಧುವದ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ದರ್ಶನವೂ ಆಗದಿದ್ದಾಗ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಕಾಪಾತವಾಗುವಂತೆ ಕಂಡರೆ, ಗಿಡುಗ, ಕಾಗೆಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಂತೆ ಕಂಡರೆ ಆ ಮನುಷ್ಯನ ಆಯುಸ್ಸು ಆರುತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗ (ಛಾಯಾಪಥ) ಕಂಡುಬಾರದಿದ್ದರೆ ಕಾಲಜ್ಞ ಪುರುಷನು ಅವನ ಆಯುಸ್ಸು ಆರು ತಿಂಗಳು ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರನ್ನು ರಾಹುಗ್ರಸ್ತರಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಹೊಗೆ ತುಂಬಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತು ಹೋಗುವನು. ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ನೀಲಿ ನೊಣಗಳು ಬಂದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮುತ್ತಿಕೊಂಡರೆ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವನ ಆಯುಸ್ಸು ಒಂದೇ ತಿಂಗಳು ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಗಿಡುಗ, ಕಾಗೆ, ಪಾರಿವಾಳ ತಲೆಯಮೇಲೆ ಬಂದು ಕುಳಿತರೆ ಅವನು ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಸತ್ತು ಹೋಗುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 17-25)

ಕಾಲವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಉಪಾಯ, ನವಧಾ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ ಹಾಗೂ ತುಂಕಾರದ ಅನುಸಂಧಾನ, ಅದರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಸಿದ್ಧಿಗಳ ವರ್ಣನೆ

ಪಾರ್ವತಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಸ್ವಾಮಿ! ಕಾಲದಿಂದ ಆಕಾಶವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಭಯಂಕರ ಕಾಲವು ಬಹಳ ವಿಕರಾಳವಾಗಿದೆ. ಅದು ಸ್ವರ್ಗದ ಏಕಮಾತ್ರ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ಅದನ್ನು ಸುಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿದ್ದೀರಿ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಅದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ನೀವು ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿರಿ ಹಾಗೂ ಆ ಕಾಲವು ಪುನಃ ತನ್ನ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ನೀವು ಅದಕ್ಕೆ ಹೇಳಿದಿರಿ - ‘ಕಾಲನೇ! ನೀನು ಸರ್ವತ್ರ ಸಂಚರಿಸುವೆ, ಆದರೆ ಜನರು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲಾರರು.’ ಪ್ರಭುಗಳಾದ ನಿಮ್ಮ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವರವು ದೊರೆತಾಗ ಆ ಕಾಲವು ಜೀವಂತವಾಗಿ, ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಬಹಳ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರರೇ! ಆ ಕಾಲನನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವಂತ ಯಾವುದಾದರೂ ಸಾಧನವಿದೆಯೇ? ಇದ್ದರೆ ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀವು ಯೋಗಿಗಳ ಶಿರೋಮಣಿಗಳಾಗಿರುವಿರಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಭುಗಳಾಗುವಿರಿ. ತಾವು ಪರೋಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವಿರಿ.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಿ! ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆಗಳು, ದೈತ್ಯರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ನಾಗರು, ಮನುಷ್ಯರು ಇವರಾರೂ ಕಾಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಾರರು ಆದರೆ ಧ್ಯಾನ ಪರಾಯಣ ಯೋಗಿಯು ಶರೀರಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸುಖವಾಗಿ ಕಾಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲರು. ವರಾರೋಹೇ! ಈ ಪಾಂಚಭೌತಿಕ ಶರೀರವು ಸದಾ ಆ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಗುಣಗಳಿಂದಲೇ ಕೂಡಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲೇ ಲಯಹೊಂದುವುದು. ಮಣ್ಣಿನ ದೇಹವು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲೇ ಸೇರಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶದಿಂದ ವಾಯು, ವಾಯುವಿನಿಂದ ತೇಜ, ತೇಜದಿಂದ ಜಲವು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಲದಿಂದ ಪೃಥಿವಿಯು ಆವಿರ್ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಪೃಥಿವಿಯೇ ಆದಿಭೂತಗಳು ಕ್ರಮಶಃ ತಮ್ಮ ಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಲಯ ಹೊಂದುವವು. ಪೃಥಿವಿಯ ಐದು, ಜಲದ ನಾಲ್ಕು ತೇಜದ ಮೂರು, ವಾಯುವಿನ ಎರಡು ಗುಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಪೃಥಿವಿಯೇ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗುಣಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಇಂತಿದೆ - ಶಬ್ದ, ಸ್ವರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧ. ಭೂತವು ತನ್ನ ಗುಣವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗುಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವೇಶ್ವರಿಯೇ! ಹೀಗೆ ನೀನು ಐದು ಭೂತಗಳ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿ. ದೇವಿ! ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಲವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಯೋಗಿಯು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಅಂಶಭೂತ ಗುಣಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.

ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದ ಪುರುಷನು ಸುಖಪ್ರದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ವಿಶುದ್ಧ ಶ್ವಾಸ (ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ)ದಿಂದ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಮಲಗಿದ್ದಾಗ ದೀಪವನ್ನು ಆರಿಸಿ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಯೋಗಧಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ತೋರುಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಎರಡು ಗಳಿಗೆಗಳವರೆಗೆ ಒತ್ತಿಹಿಡಿಯಬೇಕು. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಪ್ರೇರಿತ ಶಬ್ದವು ಕೇಳಿಬರುವುದು. ಇದರಿಂದ ಸಂಧ್ಯೆಯನಂತರ ತಿಂದ ಅನ್ನವು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪಚನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ರೋಗಗಳು,ಜ್ವರಾದಿ ಅನೇಕ ಉಪದ್ರವಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಸಾಧಕನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಹೀಗೆ ಎರಡು ಗಳಿಗೆ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡವನು ಮೃತ್ಯು ಮತ್ತು ಕಾಲವನ್ನು ಗೆದ್ದು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವನು. ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ಸಮದರ್ಶಿಯೂ ಆಗಿ ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ ಯೋಗಿಯು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು. ಅನಂತರ ಯೋಗಿಗಳು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಚಿಂತಿಸುವ ಆ ಶಬ್ದವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತರವಾಗುತ್ತವೆ. ದೇವಿ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿನಗೆ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮನ ಚಿಂತನೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿಸಿರುವೆನು. ಭತ್ತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಹುಲ್ಲನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆಯೇ ಮೋಕ್ಷದ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಯೋಗಿಯು ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿವನು.

ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರೂ ಇತರ ವಸ್ತುವಿನ ಅಭಿಲಾಷೆಯುಳ್ಳವನು ಆಕಾಶವನ್ನು ಗುದ್ದುತ್ತಾ, ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶಬ್ದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಸುಖದ, ಮೋಕ್ಷದ ಕಾರಣ, ಒಳ-ಹೊರಗಿನ ಭೇದದಿಂದ ರಹಿತ ಅವಿನಾಶಿ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಉಪಾಧಿಗಳಿಂದ ರಹಿತ ಪರಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಮನುಷ್ಯನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಾಲಪಾಶದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ಜನರು ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯದ ಪಾಪೀ ಹಾಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು ಮೃತ್ಯುಪಾಶದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುವರು. ಎಲ್ಲರ ಆಶ್ರಯಭೂತ ಪರಮತತ್ತ್ವ (ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ)ದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವ ತನಕ ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಪರಮ ತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನಉಂಟಾದಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯುವಿನ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಆಲಸ್ಯಗಳು ಸಾಧಕನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ವಿಘ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಗೆದ್ದು ಸುಖಕರ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಶಬ್ದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಬೇಕು. ನೂರು ವರ್ಷ ಆಯುಸ್ಸುಳ್ಳ ವೃದ್ಧ ಪುರುಷನು ಆಜೀವನ ಇದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನ ಶರೀರರೂಪೀ ಸ್ತಂಭವು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆರೋಗ್ಯವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ವೃದ್ಧನಾದ ಪುರುಷನಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಲಾಭದ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನೋಡಲಾಗುವುದಾದರೆ, ತರುಣ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಈ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಲಾಭವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದೇನಿದೆ? ಈ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮವು ಓಂಕಾರವಲ್ಲ, ಮಂತ್ರವಲ್ಲ, ಬೀಜವಲ್ಲ, ಅಕ್ಷರವೂ ಅಲ್ಲದ ಈ ಅನಾಹತನಾದ (ಆಘಾತವಿಲ್ಲದೆ, ನುಡಿಸದೇ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಶಬ್ದ )ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸದೆಯೇ ಚಿಂತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಬ್ದ ಬ್ರಹ್ಮವು ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣಮಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಿಯೇ! ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ನಿರಂತರ ಇದರ ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂಭತ್ತು ಪ್ರಕಾರದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಣವೇತ್ತಾ ಪುರುಷರು ಗುರುತಿಸಿರುವರು. ನಾನು ಅವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ನಾದಸಿದ್ಧಿ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶಬ್ದಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಿದೆ -

ಘೋಷ, ಕಾಂಸ್ಯ (ಕಂಚಿನ ತಾಳ), ಶೃಂಗ (ಕೊಂಬು ಇತ್ಯಾದಿ), ಗಂಟೆ, ವೀಣೆ ಆದಿ, ಕೊಳಲು, ದುಂದುಭಿ, ಶಂಖ ಮತ್ತು ಒಂಭತ್ತನೆಯದು ಮೇಘ ಗರ್ಜನೆ. ಈ ಒಂಭತ್ತು ಪ್ರಕಾರದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ತುಂಕಾರದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಸದಾಕಾಲ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವ ಯೋಗಿಯು ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವಿ! ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಯೋಗಿಯು ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳದೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾ-ಮಾಡುತ್ತಾ ಮರಣಾಸನ್ನನಾದಾಗಲೂ ಅವನು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಆ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರಬೇಕು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಏಳು ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವಂತಹ ಆ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿ! ಆ ಶಬ್ದವು ಒಂಭತ್ತು ಪ್ರಕಾರದ್ದಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ನಾನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾದ ಘೋಷಾತ್ಮಕ ನಾದವು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಆ ಉತ್ತಮ ನಾದವು ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳನ್ನು ಕಳೆದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶೀಭೂತಗೊಳಿಸಿ ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಕಾಂಸ್ಯನಾದವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗತಿಯನ್ನು ಸ್ತಂಭಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ವಿಷ, ಭೂತ, ಗ್ರಹ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಮೂರನೆಯದು ಶೃಂಗನಾದವು ಅಭಿಚಾರದಿಂದ ಸಂಬಂಧವಿರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಶತ್ರುವಿನ ಉಚ್ಚಾಟನೆ ಮತ್ತು ಮಾರಣದಲ್ಲಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಬೇಕು. ನಾಲ್ಕನೇಯದು ಘಂಟಾನಾದವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಉಚ್ಚರಿಸುವನು. ಆ ನಾದವು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಭೂತಳದ ಜನರ ಮಾತಾದರೂ ಏನು? ಯಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರ ಕನ್ಯೆಯರು ಆ ನಾದದಿಂದ ಆಕೃಷ್ಟರಾಗಿ ಯೋಗಿಗೆ ಅವನ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಮಹಾಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಾಮನೆಗಳೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವರು. ಐದನೆಯ ವೀಣಾನಾದವನ್ನು ಯೋಗಿಗಳೇ ಸದಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿ! ಆ ವೀಣಾ ನಾದದಿಂದ ದೂರ-ದರ್ಶನದ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ವಂಶಿ(ಕೊಳಲು]ಯ ನಾದವನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವ ಯೋಗಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ತತ್ತ್ವಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವ ಸಾಧಕನು ಜರಾ-ಮೃತ್ಯುವಿನ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವನು. ದೇವೇಶ್ವರೀ! ಶಂಖನಾದದ ಅನುಸಂಧಾನವಾದಾಗ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮೇಘನಾದದ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಯೋಗಿಗೆ ಎಂದೂ ವಿಪತ್ತನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವರಾನನೇ! ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೀ ತುಂಕಾರವನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಯಾವುದೂ ಅಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಮನೋವಾಂಛಿತ ಸಿದ್ಧಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ಸರ್ವದರ್ಶಿಯೂ, ಇಚ್ಛಾನುರೂಪ ಧಾರಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುವನು. ಎಂದೂ ವಿಕಾರಗಳಿಗೆ ವಶೀಭೂತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಪರಮೇಶ್ವರಿಯೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿನ್ನೆದುರಿಗೆ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮನ ನವಧಾ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದೆ, ಇನ್ನು ಏನನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವೆ?

(ಅಧ್ಯಾಯ 26)

ಕಾಲ ಅಥವಾ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆದ್ದು ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ನಾಲ್ಕು, ಯೌಗಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು - ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯಧ್ಯಾನ, ಬಾಯಿಯಿಂದ ವಾಯುಪಾನ ಹಾಗೂ ಮಡಚಿದ ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಗಂಟಲಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದು

ಪಾರ್ವತಿ ಕೇಳಿದಳು — ಸ್ವಾಮಿ! ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿರುವಿರಾದರೆ ಯೋಗಿಯು ಯೋಗಾಕಾಶಜನಿತ ವಾಯುಪದವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ? ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಸುಂದರಿ! ಹಿಂದೆ ನಾನು ಯೋಗಿಗಳ ಹಿತದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದೆ, ಅದಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಯೋಗಿಗಳು ಕಾಲವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದರು. ಯೋಗಿಯು ಹೇಗೆ ವಾಯುವಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವನು? ಅದನ್ನು ಹೇಳಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಗಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಮೃತ್ಯುದಿವಸವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಆ ಕಾಲನನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳುವರು. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಪ್ರಾಣ ವಾಯುವು ಸದಾ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉದ್ದಿಪ್ತಗೊಳಿಸು ವಂತಹುದಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಅಗ್ನಿಯ ಸಹಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಾಯುವು ಹೊರಗೆ ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಮಹಾನ್ವಾಗಿದೆ, ಜ್ಞಾನ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹ - ಇವೆಲ್ಲದರ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ವಾಯುವಿನಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಾಯುವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವನು.

ಸಾಧಕನು ಜರಾ-ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸದಾ ಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ಯೋಗಪರಾಯಣ ಯೋಗಿಯು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರಬೇಕು. ಕಮ್ಮಾರನು ಊದುಕೊಳವೆಯಿಂದ ಊದಿ-ಊದಿ ಆ ಗಾಳಿಯಿಂದ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆಯೇ ಯೋಗಿಯು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಆರಾಧ್ಯದೇವ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಸಾವಿರಾರು ಮಸ್ತಕಗಳಿಂದ, ನೇತ್ರಗಳಿಂದ, ಕಾಲುಗಳಿಂದ, ಕೈಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದು, ಸಮಸ್ತ ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಆವೃತಗೊಳಿಸಿ, ಅದರಿಂದಲೂ ಮುಂದೆ ಹತ್ತು ಅಂಗುಲವಿರುವನು. ಮೊದಲಿಗೆ ವ್ಯಾಹೃತಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಶಿರೋಮಂತ್ರಸಹಿತ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಜಪಿಸಿ ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಾಣಗಳ ಈ ಆಯಾಮವನ್ನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯಾದಿ ಗ್ರಹಗಳು ಹೋಗಿ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಪೂರ್ವಕ ಧ್ಯಾನಪರಾಯಣ ಯೋಗಿಯು ಹೋದಬಳಿಕ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಮರಳಲಿಲ್ಲ. (ಅರ್ಥಾತ್ ಮುಕ್ತರಾಗಿಹೋದರು) ದೇವಿ! ದ್ವಿಜನು ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಕುಶಾಗ್ರಭಾಗದಿಂದ ಒಂದು ತೊಟ್ಟು ನೀರು ಕುಡಿದು ಪಡೆಯುವ ಫಲವನ್ನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಏಕಮಾತ್ರ ಧಾರಣೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಮೂಲಕ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ದ್ವಿಜನು ಒಂದು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆಲಸ್ಯರಹಿತನಾಗಿ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡುವವನು ಜರಾ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆದ್ದು ವಾಯುವಿನಂತೆ ಗತಿಶೀಲನಾಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವನು. ಅವನು ಸಿದ್ಧರ ಸ್ವರೂಪ, ಕಾಂತಿ, ಮೇಧಾ, ಪರಾಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಅವನ ಗತಿಯು ವಾಯುವಿನಂತೆ ಆಗಿ ಅವನಿಗೆ ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಸುಖ ಹಾಗೂ ಪರಮಸುಖವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ದೇವೇಶ್ವರಿಯೇ! ಯೋಗಿಯು ವಾಯುವಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುವನು. ಎಂಬ ಎಲ್ಲ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇನ್ನು ತೇಜದಿಂದ ಅವನು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಿ-ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಇತರ ಜನರ ಮಾತು-ಕತೆ, ಗದ್ದಲ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಶಾಂತ-ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸುಖಮಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ (ಎಡ-ಬಲನೇತ್ರ)ರ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತ ಮಧ್ಯದ ಭ್ರೂಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುವ ಅಗ್ನಿಯ ತೇಜವನ್ನು ಆಲಸ್ಯರಹಿತ ಯೋಗಿಯು ಕೈಯ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಒತ್ತಿಹಿಡಿಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತಾರೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಏಕಾಗ್ರ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅರ್ಧ ಮುಹೂರ್ತದವರೆಗೆ ಅವನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಆ ಈಶ್ವರೀಯ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ನೋಡಬಲ್ಲನು. ಆ ಜ್ಯೋತಿಯು ಬಿಳಿ, ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಕಪ್ಪು ಹಾಗೂ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನಂತೆ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ. ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಲಾಟವರ್ತಿ ಬಾಲಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೇಜವುಳ್ಳ ಆ ಅಗ್ನಿದೇವರ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದು ಯೋಗಿಯು ಇಚ್ಛಾನುರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವನಾಗುವನು. ಹಾಗೂ ಮನೋವಾಂಛಿತ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕ್ರೀಡಿಸುವನು. ಆ ಯೋಗಿಯು ಕಾರಣ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾಗಿ, ಬೇರೆಯವರ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು, ಅಣಿಮಾದಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನು ನೋಡುವುದು, ಇತರರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವುದು, ತಿಳಿಯುವುದು, ಅದೃಶ್ಯನಾಗುವುದು, ಅನೇಕರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಅತೀತ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೇಜಸ್ವೀ ಆ ಮಹಾನ್ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಪುರುಷ (ಪರಮಾತ್ಮಾ)ನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆನು. ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಕಾಲ ಅಥವಾ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಇದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ.* ದೇವಿ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ನಿನಗೆ ತೇಜ ತತ್ತ್ವದ ಚಿಂತನೆಯ ಉತ್ತಮ ವಿಧಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಇದರಿಂದ ಯೋಗಿಯು ಕಾಲನ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಪಡೆದು ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುವನು.

* ವೇದಾಹಮೇತಂ ಪುರುಷಂ ಮಹಾಂತಮಾದಿತ್ಯವರ್ಣಂ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ ।

ತಮೇವ ವಿದಿತ್ವಾತಿಮೃತ್ಯುಮೇತಿ ನಾನ್ಯಃ ಪಂಥಾ ವಿದ್ಯತೇ ಪ್ರಾಯಣಾಯ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಉ - ಸಂ - 27/25)

ದೇವಿ! ಈಗ ಪುನಃ ಇನ್ನೊಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ.

ದೇವಿ! ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವ ಯೋಗಿಗಳ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಗತಿ (ಸಾಧನೆ)ಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯೋಗಿಯು ತನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಸಿಕೊಂಡು ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಸುಖಮಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲಿ. ಅವನು ಶರೀರವನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಿ ಬೊಸಗೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೊಕ್ಕಿನಂತಿರುವ ಬಾಯಿಯಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಾಯುವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜೀವನದಾತ ಜಲದ ಬಿಂದುಗಳು ಬೀಳತೊಡಗುವವು. ಆ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ವಾಯುವಿನಿಂದ ಮೂಸಿ ನೋಡಬೇಕು. ಆ ಶೀತಲ ಜಲವು ಅಮೃತ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವು ಕುಡಿಯುವ ಯೋಗಿಯು ಎಂದೂ ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ವಶನಾಗಲಾರನು. ಅವನಿಗೆ ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಶರೀರ ದಿವ್ಯ ಮತ್ತು ತೇಜವು ಮಹಾನ್ವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಬಲದಲ್ಲಿ ಆನೆಯಂತೆ, ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯಂತೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯು ಗರುಡನಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ದೂರದ ಮಾತುಗಳೂ ಕೇಳತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಅವನ ಕೂದಲು ಕಪ್ಪಾಗಿ ಗುಂಗುರು-ಗುಂಗುರಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾಧರರಂತೆ ಆಗುವುದು. ಆ ಮನುಷ್ಯನು ದೇವತೆಗಳ ವರ್ಷಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಂತೆ ಆಗುವನು. ಇವನಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಸಂಚರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಸದಾ ಸುಖಿಯಾಗಿದ್ದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.

ವರಾನನೇ! ಈಗ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಪಡೆಯುವ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆನು. ಅದನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ಕೂಡ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಅಡಗಿಸಿ ಇಟ್ಟಿರುವರು; ಅದನ್ನು ನೀನು ಕೇಳು. ಯೋಗಿ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಮಡಚಿ ಕಿರುನಾಲಿಗೆಗೆ ತಗಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು. ಕೆಲವು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅದು ಕ್ರಮಶಃ ಉದ್ದವಾಗಿ ಗಂಟಲಿನ ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಗಂಟಲಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಶೀತಲ ಅಮೃತದ ಸ್ರಾವವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಅಮೃತವನ್ನು ಸದಾ ಕುಡಿಯುವ ಯೋಗಿಯು ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 27)

ಭಗವತಿ ಉಮೆಯ ಕಾಲಿಕಾ ಅವತಾರದ ಕಥೆ, ದೇವಿಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮಧುಕೈಟಭರ ವಧೆಯ ಪ್ರಸಂಗ

ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಛಾಯಾಪುರುಷ, ಸರ್ಗ, ಕಶ್ಯಪವಂಶ, ಮನ್ವಂತರ, ಮನುವಂಶ, ಸತ್ಯವ್ರತಾದಿ ವಂಶ, ಪಿತೃಕಲ್ಪ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಸೋತ್ಪತ್ತಿ ಮುಂತಾದವುಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಮುನಿಗಳು ಸೂತಪುರಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರು - ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ನಾವು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅನೇಕ ಇತಿಹಾಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಮಣೀಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದೆವು. ಅದು ಶಿವನ ನಾನಾವತಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರಿಸಿ, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಇನ್ನು ನಾವು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಜಗಜ್ಜನನೀ ಭಗವತಿ ಉಮೆಯ ಮನೋಹರ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವೆವು. ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಮಹೇಶ್ವರನ ಸನಾತನ ಆದ್ಯಾಶಕ್ತಿಯು ಉಮೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತಳಾಗಿರುವಳು. ಅವಳೇ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡುವ ಪರಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವಳು. ಮಹಾಮತೇ! ದಕ್ಷಕನ್ಯೆ ಸತಿ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತನ ಪುತ್ರಿ ಪಾರ್ವತಿ ಇವೆರಡು ಉಮೆಯ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿದೆವು. ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ಇನ್ನು ಆಕೆಯ ಇತರ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಜಗಜ್ಜಜನನೀ ಜಗದಂಬೆ ಉಮೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಯಾರು ತಾನೇ ವಿರಕ್ತನಾಗ ಬಲ್ಲನು? ಜ್ಞಾನೀ ಪುರುಷರೂ ಕೂಡ ಆಕೆಯ ಕಥಾ-ಶ್ರವಣದ ಶುಭ ಅವಸರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹಾತ್ಮರೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಧನ್ಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ಸದಾ ಕೃತಕೃತ್ಯರಾಗಿರುವಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ಪರಾಂಬಾ ಉಮೆಯ ಮಹಾನ್ ಚರಿತ್ರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಿರುವಿರಿ. ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವ, ಓದುವವ, ಚರಣಕಮಲಗಳ ಧೂಳನ್ನೇ ಋಷಿಗಳು ತೀರ್ಥವೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವರು. ಯಾರ ಚಿತ್ತವು ಪರಮ ಸಂವಿತ್-ಸ್ವರೂಪಾ ಶ್ರೀಉಮಾದೇವಿಯ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದೋ ಆ ಪುರುಷರು ಧನ್ಯರು, ಕೃತಕೃತ್ಯರು, ಅವರ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಕುಲವು ಧನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಸಮಸ್ತ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಕಾರಣರೂಪಾ ದೇವೇಶ್ವರೀ ಉಮೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರು ಮಾಯೆಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ, ಭಾಗ್ಯಹೀನರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಕರುಣಾರಸದ ಸಿಂಧುಸ್ವರೂಪಾ ಮಹಾದೇವಿಯ ಭಜನೆ ಮಾಡದವರು ಸಂಸಾರರೂಪೀ ಘೋರ ಅಂಧಕಾರಕೂಪದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವರು. ಉಮಾದೇವಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇತರ ದೇವಿ-ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗುವವರು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಾಯಾರಿಕೆ ಇಂಗಿಸಲು ಮರುಭೂಮಿಯ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ. ಆಕೆಯ ಸ್ಮರಣ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಧರ್ಮರೂಪೀ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಪಡೆಯುವರು. ಅಂತಹ ಉಮಾದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಯಾರು ತಾನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷರು ಬಿಡಬಲ್ಲರು?

ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮನಾ ಸುರಥನು ಮೇಧಾ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮಾತನ್ನ ಕೇಳಿದ್ದನು. ಆಗ ಮೇಧಾಋಷಿಯು ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರವನ್ನೇ ನಾನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರಿ. ಮೊದಲು ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ವಿರಥ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಒಬ್ಬ ರಾಜನಾಗಿ ಹೋದನು. ಅವನ ಪುತ್ರ ಸುರಥನಾದನು. ಅವನು ಮಹಾ ಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ದಾನ ನಿಪುಣ, ಸತ್ಯವಾದೀ, ಸ್ವಧರ್ಮಕುಶಲ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ದೇವೀಭಕ್ತ, ದಯಾಸಾಗರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವವನಾಗಿದ್ದನು. ಇಂದ್ರನಂತೆ ತೇಜಸ್ವೀ ಸುರಥರಾಜನು ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ - ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಭೂಮಂಡಲದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಒಂಭತ್ತು ಮಂದಿ ರಾಜರಿದ್ದರು. ಅವರು ಸುರಥ ಭೂಪಾಲನ ರಾಜಧಾನಿ ಕೋಲಾಪುರಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಮುತ್ತಿದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ರಾಜನ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಅವನ ಶತ್ರುಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಬಲರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುರಥರಾಜನ ಪರಾಜಯವಾಯಿತು. ಶತ್ರುಗಳು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುರಥನನ್ನು ಕೋಲಾಪುರಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಅಟ್ಟಿದರು. ರಾಜನು ತನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಳತೊಡಗಿದನು. ಆದರೆ ಪ್ರಬಲ ವಿಪಕ್ಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಆಕ್ರಮಣಮಾಡಿ, ಅವನನ್ನು ಪರಾಜಯಗೊಳಿಸಿದರು. ದೈವಯೋಗದಿಂದ ರಾಜನ ಮಂತ್ರಿಗಳೇ ಆದಿ ಪರಿವಾರದವರು ಶುತ್ರುಗಳಾದರು ಮತ್ತು ರಾಜಭಂಡಾರದ ಸಂಚಿತ ಧನವನ್ನೆಲ್ಲ ವಿರೋಧಿ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಕೈವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಆಗ ಸುರಥರಾಜನು ಬೇಟೆಯ ನೆಪದಿಂದ ಒಬ್ಬಂಟಿಗನಾಗಿ ಕುದುರೆಯನ್ನೇರಿ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದು ಗಹನವಾದ ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ತ-ಇತ್ತ ಅಲೆಯುತ್ತಾ ರಾಜನು ಓರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿಗಳ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅದು ಸುತ್ತಲೂ ಹೂದೋಟದಿಂದ ಬಹಳವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಧ್ವನಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲ ಜೀವ-ಜಂತುಗಳು ಶಾಂತಭಾವ ದಿಂದ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯ ಪ್ರಶಿಷ್ಯರು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರು. ಮಹಾಮತಿಗಳೇ! ವಿಪ್ರವರ್ಯ ಮೇಧಾಋಷಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಹುಲಿಯೇ ಮುಂತಾದವುಗಳು, ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಗೋವು ಮೊದಲಾದ ಪಶುಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಮುನೀಶ್ವರ ಮೇಧಾರವರು ಮಧುರ ವಚನ, ಆಸನ ಭೋಜನಗಳಿಂದ ಆ ಪರಮ ದಯಾಳು ವಿದ್ವಾನ್ ಸುರಥ ರಾಜನ ಆದರ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು.

ಒಂದು ದಿನ ಸುರಥರಾಜನು ಬಹಳ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಮೋಹಕ್ಕೆ ವಶನಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ವೈಶ್ಯನೊಬ್ಬನು ಬಂದು ತಲುಪಿದನು. ರಾಜನು ಅವನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದನು - ಅಯ್ಯಾ! ನೀನು ಯಾರು? ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆ? ನೋಡಿದರೆ ದುಃಖಿಯಂತೆ ಕಾಣುವೆ, ಕಾರಣವೇನು? ನನಗೆ ಹೇಳು. ರಾಜನ ಮುಖದಿಂದ ಇಂತಹ ಮಧುರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ವೈಶ್ಯಪ್ರವರ ಸಮಾಧಿಯು ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.

ವೈಶ್ಯನು ಹೇಳಿದನು-ರಾಜನೇ! ನಾನು ವೈಶ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಹೆಸರು ಸಮಾಧಿ ಎಂದು. ನಾನು ಧನಿಕರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು. ಆದರೆ ನನ್ನ ಪುತ್ರರು, ಪತ್ನಿಯು, ಬಂಧುಗಳು ಧನಲೋಭದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮದಿಂದ ದುಃಖಿತನಾಗಿ ನಾನು ವನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವೆನು. ಕರುಣಾಸಾಗರ ಪ್ರಭುವೇ! ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನಾನು ಪುತ್ರರ, ಪೌತ್ರರ, ಪತ್ನಿಯ, ಸಹೋದರರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸುಹೃದರ ಕ್ಷೇಮ-ಸಮಾಚಾರ ತಿಳಿಯದೇ ಹೋಗಿರುವೆನು.

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು — ಸಮಾಧಿಯೇ! ದುರಾಚಾರಿ ಹಾಗೂ ಧನಲೋಭಿಗಳಾದ ಪುತ್ರಾದಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿರುವರು. ಅವರ ಕುರಿತು ಮೂರ್ಖ ಜೀವರಂತೆ ನೀನು ಏಕೆ ಪ್ರೇಮವಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವೆ?

ವೈಶ್ಯನು ಹೇಳಿದನು — ರಾಜನೇ! ನೀವು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನೇ ಹೇಳಿದಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ವಾಣಿ ಸಾರಗರ್ಭಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸ್ನೇಹಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ಮೋಹಿತವಾಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಮೋಹದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದ ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜ ಇಬ್ಬರೂ ಮೇಧಾಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ವೈಶ್ಯಸಹಿತ ರಾಜನು ಕೈ ಮುಗಿದುಕೊಂಡು ಮುನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ಇಂತೆಂದನು. ಪೂಜ್ಯರೇ! ತಾವು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮೋಹಪಾಶವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಿಡಿರಿ. ನನ್ನನ್ನು ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ತೊರೆದಿರುವಳು. ನಾನು ಗಹನ ವನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ. ಆದರೂ ರಾಜ್ಯ ಹೊರಟುಹೋದ ಕಾರಣ ನನಗೆ ಸಂತೋಷವಿಲ್ಲ. ಈ ವೈಶ್ಯನನ್ನು ಪತ್ನೀಪುತ್ರಾದಿ ಸ್ವಜನರು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಆದರೂ ಅವರ ಕಡೆಯಿಂದ ಇವನ ಮಮತೆಯು ದೂರವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಕಾರಣವೇನು? ಹೇಳಿರಿ. ತಿಳಿವಳಿಕೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸು ಮೋಹದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿದೆಯಲ್ಲ! ಇದಾದರೋ ದೊಡ್ಡ ಮೂರ್ಖತೆಯಾಗಿದೆ.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ರಾಜನೇ! ಸನಾತನ ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪಾ ಜಗದಂಬೆಯನ್ನು ಮಹಾಮಾಯೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವಳೇ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆದು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುವಳು. ಪ್ರಭೋ! ಆಕೆಯ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ಕಾರಣ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳೂ ಕೂಡ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರರು. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಮನುಷ್ಯರ ಮಾತಾದರೂ ಏನು? ಆ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯೇ ರಜ, ಸತ್ತ್ವ, ತಮ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವಳು. ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಯಾರ ಮೇಲೆ ಅವಳು ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ವರದಾಯಿನಿ ಜಗದಂಬೆಯು ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗುವಳೋ ಅವರೇ ಮೋಹದಿಂದ ಪಾರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಎಲ್ಲರನ್ನು ಮೋಹಿತಗೊಳಿಸುವ ಆ ಮಹಾಮಾಯಾ ದೇವಿ ಯಾರು? ಆಕೆಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ ಹೇಗಾಯಿತು? ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು — ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಏಕಾರ್ಣವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾಗ ಯೋಗೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ಕೇಶವನು ಶೇಷ ಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಮಲಗಿದ್ದನು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಿವಿಗಳ ಮಲದಿಂದ ಎರಡು ಅಸುರರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಅವರು ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಮಧು, ಕೈಟಭರೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತರಾದರು. ಆ ವಿಶಾಲಕಾಯ ಘೋರ ಅಸುರರಿಬ್ಬರು ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ತುಟಿಗಳು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಮುಖವು ಕೋರೆದಾಡೆಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ನುಂಗಿಹಾಕಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ ಎಂಬಂತೆ ವಿಕರಾಳವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಿಬ್ಬರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನೋಡಿ - ‘ಎಲವೋ! ನೀನು ಯಾರು?’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮುಂದಾದರು. ಈ ದೈತ್ಯರಿಬ್ಬರೂ ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಬಯಸುವರು, ಭಗವಾನ್ ಜನಾರ್ದನನು ಸಮುದ್ರ ಜಲದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವನು, ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪರಮೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ, ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು - ಅಂಬಿಕೇ! ನೀನು ಈ ದುರ್ಜಯ ದೈತ್ಯರಿಬ್ಬರನ್ನು ಮೋಹಿತಗೊಳಿಸು ಹಾಗೂ ಅಜನ್ಮಾ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಧು - ಕೈಟಭರ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಸಮಸ್ತ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಅಧಿದೇವತೆ ಜಗಜ್ಜನನಿ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯು ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಾದಶಿಗೆ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ಮೋಹಿನೀ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾಗಿ ಮಹಾಕಾಳಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತಳಾದಳು. ಅನಂತರ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಇಂತು ನುಡಿಯಿತು - ‘ಕಮಲಾಸನನೇ! ಹೆದರಬೇಡ. ಇಂದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಧು-ಕೈಟಭರನ್ನು ಕೊಂದು ನಾನು ನಿನ್ನ ಕಂಟಕವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವೆನು’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾಮಾಯೆಯು ಶ್ರೀಹರಿಯ ನೇತ್ರ ಮತ್ತು ಮುಖಗಳಿಂದ ಹೊರಟು ಅವ್ಯಕ್ತ ಜನ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಗೋಚರಿಸಿದಳು. ಮತ್ತೆ ದೇವಾಧಿದೇವ ಹೃಷಿಕೇಶ ಜನಾರ್ದನನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡನು. ಅವನು ತನ್ನಿದಿರಿಗೆ ಮಧು-ಕೈಟಭರೆಂಬ ದೈತ್ಯರಿಬ್ಬರನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಆ ದೈತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅತುಲ ತೇಜಸ್ವೀ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಐದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬಾಹುಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಆಗ ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾನವರು ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಲ್ಲಿ - ‘ನೀನು ನಮ್ಮಿಂದ ಮನೋವಾಂಛಿತ ವರವನ್ನು ಕೇಳು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ನಾರಾಯಣನು ಹೇಳಿದನು — ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿರುವಿರಾದರೆ ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಸಾಯಬೇಕು. ಇದೇ ನನ್ನ ವರವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಬಿಡಿ. ನಾನು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ವರವನ್ನು ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಆ ಅಸುರರು ನೋಡಿದರು, ಪೃಥಿವಿಯೆಲ್ಲ ಪ್ರಳಯ ಜಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರು ಕೇಶವನಲ್ಲಿ - ‘ನೀರಿನಿಂದ ನೆನೆಯದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನು ಕೊಲ್ಲು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸರಿ, ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಪರಮ ತೇಜಸ್ವೀ ಚಕ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತನ್ನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅವರ ಮಸ್ತಕಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ತುಂಡರಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ರಾಜನೇ! ಹೀಗೆ ಕಾಲಿಕೆಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಮಹಾಮತಿಯೇ! ಇನ್ನು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಉಮಾದೇವಿಯು ನಿರ್ವಿಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರವಾಗಿದ್ದರೂ ದೇವತೆಗಳ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಾಗಿಸಲು ಯುಗ-ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಯ ಶರೀರ ಗ್ರಹಣವು ಅವಳ ಇಚ್ಛೆಯ ವೈಭವವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಜನರು ಆಕೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಇರುವಂತೆ ಆಕೆಯು ಲೀಲೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾಗುತ್ತಾಳೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 28-45)

ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ತೇಜದಿಂದ ದೇವಿಯ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತಾರ ಮತ್ತು ಆಕೆಯಿಂದ ಮಹಿಷಾಸುರನ ವಧೆ

ಋಷಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ರಾಜನೇ! ರಂಭ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಸುರನೊಬ್ಬನಿದ್ದನು. ಅವನು ದೈತ್ಯವಂಶ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನಿಂದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ಮಹಿಷನೆಂಬ ದಾನವನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ದಾನವರಾಜ ಮಹಿಷನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಾಜಿತಗೊಳಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರನ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನಾದನು. ಪರಾಜಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಶರಣಾದರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಭಗವಾನ್ ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಇರುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಶಿವ ಮತ್ತು ಕೇಶವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥರೂಪದಿಂದ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಭಗವಂತನೇ! ದುರಾತ್ಮಾ ಮಹಿಷಾಸುರನು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನು ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿರುವನು. ಅದರಿಂದ ನಾವು ಈ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಂತಿ ಸಿಗದೆ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆ ಅಸುರನು ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ದುರ್ದಶೆ ಮಾಡಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ವರುಣ, ಕುಬೇರ, ಯಮ, ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಗಂಧರ್ವ, ವಿದ್ಯಾಧರ, ಚಾರಣ-ಇವರೆಲ್ಲರ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಆ ಅಸುರನು ತಾನೇ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ದೈತ್ಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಭಯವನ್ನಿತ್ತು, ಎಲ್ಲರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ್ದನು. ಅದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳಾದ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಿಮಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವೆವು. ನೀವಿಬ್ಬರು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿರಿ ಆಗೂ ಆ ಅಸುರನ ವಧೆಯ ಉಪಾಯವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಮಾಡಿ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿರುವಿರಿ.

ದೇವತೆಗಳ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೋಧಿತರಾದರು. ರೋಷದಿಂದ ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ತಿರುಗತೊಡಗಿದವು. ಆಗ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡ ಭಗವಾನ್ ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮುಖಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಶರೀರದಿಂದ ತೇಜವು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಆ ತೇಜದ ಪುಂಜವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಜ್ವಲಿತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು. ದುರ್ಗೆಯ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆ ತೇಜವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡಿದರು. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಶರೀರದಿಂದ ಹೊರಟಿರುವ ಆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಷಣ ತೇಜವು ಒಂದಾಗಿ ಒಂದು ನಾರಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಆ ನಾರಿಯು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ ದೇವಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಖವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. ಭುಜಗಳು ವಿಷ್ಣವಿನ ತೇಜದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದವು, ಕೂದಲು ಯಮರಾಜನ ತೇಜದಿಂದ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದ್ದವು. ಆಕೆಯ ಎರಡು ಸ್ತನಗಳು ಚಂದ್ರನ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಕಟಿಭಾಗವು ಇಂದ್ರನ ತೇಜದಿಂದ ಹಾಗೂ ತೊಡೆಗಳು, ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ವರುಣನ ತೇಜದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದ್ದವು. ಪೃಥಿವಿಯ ತೇಜದಿಂದ ನಿತಂಬಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮನ ತೇಜದಿಂದ ಎರಡು ಚರಣಗಳೂ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದ್ದವು. ಕಾಲಿನ ಬೆರಳುಗಳು ಸೂರ್ಯನ ತೇಜದಿಂದ ಮತ್ತು ಕೈಗಳ ಬೆರಳುಗಳು ವಸುಗಳ ತೇಜದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದವು. ಮೂಗು ಕುಬೇರನ ತೇಜದಿಂದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು ಅಗ್ನಿಯ ತೇಜದಿಂದ, ಎರಡು ಹುಬ್ಬುಗಳು ಸಾಧ್ಯಗಣರ ತೇಜದಿಂದ, ವಾಯುವಿನ ತೇಜದಿಂದ ಕಿವಿಗಳು, ಇತರ ಅವಯವಗಳು ಉಳಿದ ದೇವತೆಗಳ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದವು. ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳ ತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾದ ಕಮಲಾಲಯೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ತೇಜೋರಾಶಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ಬಹಳ ಹರ್ಷವುಂಟಾಯಿತು. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವೇಶ್ವರರು ಶಿವಾದೇವಿಗೆ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿದರು. ಆಗ ಮಹೇಶ್ವರನು ಮಹೇಶ್ವರಿಗೆ ಶೂಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಚಕ್ರವನ್ನು, ವರುಣನು ಪಾಶವನ್ನು, ಆಗ್ನಿಯು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು, ವಾಯುವು ಧನುಷ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಎರಡು ಬತ್ತಳಿಕೆಗಳನ್ನು, ಶಚೀಪತಿ ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಯಮರಾಜನು ಕಾಲದಂಡವನ್ನು, ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಅಕ್ಷಮಾಲೆಯನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮನು ಕಮಂಡಲುವನ್ನು, ಸೂರ್ಯನು ಸಮಸ್ತ ರೋಮಕೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಕಾಲನು ಹೊಳೆಯುವ ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಖಡ್ಗವನ್ನು, ಕ್ಷೀರಸಾಗರನು ಸುಂದರ ಹಾರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಎಂದೂ ಮಾಸದ ಎರಡು ದಿವ್ಯವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಜೊತೆಗೆ ಅವನು ದಿವ್ಯ ಚೂಡಾಮಣಿಯನ್ನು, ಎರಡು ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು, ಅನೇಕ ಕಂಕಣಗಳನ್ನು, ಅರ್ಧಚಂದ್ರ, ಕೇಯೂರ, ಮನೋಹರ-ನೂಪುರಗಳು, ಕಂಠಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ತೊಡುವ ರತ್ನಮಯ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಆಕೆಗೆ ಮನೋಹರ ಪರಶುವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಭೇದ್ಯ ಕವಚವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಸಮುದ್ರನು ಎಂದೂ ಬಾಡದಿರುವ ಸುರಮ್ಯ ಸರಸವಾಗಿರುವ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಕಮಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಹಿಮವಂತನು ವಾಹನವಾಗಿ ಸಿಂಹವನ್ನು, ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಕುಬೇರನು ಆಕೆಗೆ ಮಧುತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಸರ್ಪರಾಜ ಮಹಾಶೇಷನು ವಿಚಿತ್ರರಚನಾ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ರತ್ನಮಣಿಗಳನ್ನು ಪೋಣಿಸಿದ ಸುಶೋಭಿತ ಒಂದು ನಾಗಹಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಕೂಡ ಆಭೂಷಣ, ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಸಮ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಆಕೆಯು ಪದೇ-ಪದೇ ಅಟ್ಟಹಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಉಚ್ಚಸ್ವರದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯ ಆ ಭಯಂಕರ ನಾದದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಕಾಶವು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಭಾರಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅದರಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗದ್ದಲವೆದ್ದಿತು. ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳು ಮೇರೆ ಮೀರಿದವು. ಪೃಥಿವಿಯು ನಡುಗಿತು. ಆಗ ಮಹಿಷಾಸುರನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ದೇವಿಯ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡಿದರು.

ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ವರೂಪಾ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಜಗದಂಬೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿ-ಗದ್ಗದ ವಾಣಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ರಿಲೋಕಗಳು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವವೈರಿ ದೈತ್ಯನು ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕವಚಾದಿಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕೂಡಲೇ ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ರೋಷತುಂಬಿದ ಮಹಿಷಾಸುರನು ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಓಡಿದನು ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಅವನು ದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅವಳು ತನ್ನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಗಲೇ ಮಹಿಷಾಸುರನು ಸಾಕಿದ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಮಹಾವೀರ ರಾಕ್ಷಸರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿದರು. ಚಿಕ್ಷುರ, ಚಾಮರ, ಉದಗ್ರ, ಕರಾಲ, ಉದ್ಧತ, ಬಾಷ್ಕಲ, ತಾಮ್ರ, ಉಗ್ರಾಸ್ಯ, ಉಗ್ರವೀರ್ಯ, ಬಿಡಾಲ, ಅಂಧಕ, ದುರ್ಧರ, ದುರ್ಮುಖ, ತ್ರಿನೇತ್ರ ಮತ್ತು ಮಹಾಹನು - ಇವರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಬಹಳಷ್ಟು ಯುದ್ಧಕುಶಲ ಶೂರವೀರರು ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯೊಡನೆ ಯುದ್ಧಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ದೇವೀ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರು ಪರಸ್ಪರ ಕಾದಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅವರ ಆ ಭೀಷಣ ಸಮಯ ಹೊಡೆದಾಟ-ಬಡಿದಾಟದಲ್ಲೇ ಕಳೆಯಿತು. ಹೀಗೆ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧವಾದ ಬಳಿಕ ಮಹಿಷಾಸುರನು ದೇವಿಯೊಡನೆ ಮಾಯಾಯುದ್ಧ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು.

ಆಗ ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಎಲವೋ ಮೂಢನೇ! ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯು ಮಸಳಿಸಿದೆ. ನೀನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹಟವನ್ನು ಏಕೆ ತೊಟ್ಟಿರುವೆ? ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವನೇ ಅಸುರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನನ್ನೆದುರಿಗೆ ನಿಲ್ಲಲಾರನು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸರ್ವಕಾಲಮಯೀ ದೇವಿಯು ನೆಗೆದು ಮಹಿಷಾಸುರನ ಮೇಲೆ ಏರಿದಳು. ತನ್ನ ಕಾಲಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಒತ್ತಿಹಿಡಿದು ಆಕೆಯು ಭಯಂಕರ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಅವನ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಆಘಾತಮಾಡಿದಳು. ಆಕೆಯ ಕಾಲಿನಿಂದ ತುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಮಹಿಷಾಸುರನು ತನ್ನ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪದಿಂದ ಹೊರಬರತೊಡಗಿದನು. ಇನ್ನು ಅವನ ಅರ್ಧ ಶರೀರ ಮಾತ್ರ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದನ್ನು ತಡೆದುಬಿಟ್ಟಳು. ಅರ್ಧಮಾತ್ರ ಹೊರಟಿದ್ದರೂ ಆ ಮಹಾ ಅಧಮ ದೈತ್ಯನು ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಆಗ ದೇವಿಯು ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕಡಿದು ಅಸುರನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದಳು. ಮತ್ತೆ ಅವನ ಸೈನಿಕರು ಅಯ್ಯೋ! ಅಯ್ಯೋ! ಎಂದು ಬೊಬ್ಬಿಡುತ್ತಾ ಮುಖತಗ್ಗಿಸಿ, ಭಯಗೊಂಡು ರಣಾಂಗಣದಿಂದ ಓಡುತ್ತಾ, ಕಾಪಾಡಿ, ಕಾಪಾಡಿ ಎಂದು ಕೂಗಿಕೊಂಡರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅಪ್ಸರೆಯರು ನೃತ್ಯವಾಡತೊಡಗಿದರು. ರಾಜನೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿನಗೆ ದೇವಿಯ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಅವತಾರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು. ಇನ್ನು ನೀನು ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತದಿಂದ ಸರಸ್ವತಿಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕೇಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 46)

ದೇವೀ ಉಮೆಯ ಶರೀರದಿಂದ ಸರಸ್ವತಿಯ ಆವಿರ್ಭಾವ, ಆಕೆಯ ರೂಪದ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಶುಂಭನು ಆಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ದೂತನನ್ನು ಅಟ್ಟುವುದು, ದೂತನು ನಿರಾಶನಾಗಿ ಮರಳಿದಾಗ ಶುಂಭನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧೂಮ್ರಲೋಚನ ಚಂಡ-ಮುಂಡ, ರಕ್ತಬೀಜರನ್ನು ಕಳಿಸುವುದು, ದೇವಿಯಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲರ ಸಂಹಾರ

ಋಷಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಹಿಂದೆ ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭ ಎಂಬ ಸಹೋದರರಿಬ್ಬರು ಪ್ರತಾಪಿ ದೈತ್ಯರಿದ್ದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ಬಲಪೂರ್ವಕ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅದರಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಸರ್ವಭೂತಜನನಿ ಉಮಾದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಮಹೇಶ್ವರೀ ದುರ್ಗೆ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ದೇವಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ದೇವಿಯಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ಪುನಃ-ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ನೀನೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಪರಾಂಬಿಕೆಯಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ವಂದನೆಗಳು. ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚದ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವವಳಾಗಿರುವೆ; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಕಾಳಿಕಾ ಮತ್ತು ತಾರಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ದೇವಿಯೇ! ನಿನಗೆ ವಂದನೆಗಳು. ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾ ನಿನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ನೀನೇ ಶ್ರೀವಿದ್ಯೆಯಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ನಮನಗಳು. ಭುವನೇಶ್ವರಿಯೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಭೈರವ ರೂಪಿಣಿಯೇ! ನಿನಗೆ ವಂದನೆ. ನೀನೇ ಬಗಲಾಮುಖಿ ಯಾಗಿರುವೆ. ಧೂಮಾವತಿಯಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ಮತ್ತೆ-ಮತ್ತೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ನೀನೇ ತ್ರಿಪುರಸುಂದರೀ, ಮಾತಂಗಿ ಯಾಗಿರುವೆ, ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ವಂದನೆಗಳು. ಅಜಿತಾ, ವಿಜಯಾ, ಜಯಾ, ಮಂಗಲಾ ಮತ್ತು ವಿಲಾಸಿನೀ - ಇವೆಲ್ಲ ನಿನ್ನದೇ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ರೂಪಗಳ ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ದೋಗ್ಧ್ರೀ (ಮಾತಾ ಅಥವಾ ಕಾಮಧೇನು) ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಘೋರ ಆಕಾರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅಪರಾಜಿತಾರೂಪಿಯಾದ ನಿನಗೆ ವಂದನೆ. ನಿತ್ಯಾ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಪುನಃ-ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ನೀನೇ ಶರಣಾಗತರನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ರುದ್ರಾಣಿಯಾಗಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ವಂದನೆಗಳು. ವೇದಾಂತದ ಮೂಲಕ ನಿನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪದ ಬೋಧ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪರಮಾತ್ಮನು ನೀನೇ, ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. ಅನಂತಕೋಟಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳನ್ನು ಸಂಚಾಲನ ಮಾಡುವ ಜಗದಂಬೆಯಾದ ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.*

* ದೇವಾ ಊಚುಃ -

ಜಯ ದುರ್ಗೆ ಮಹೇಶಾನಿ ಜಯಾತ್ಮೀಯಜನಪ್ರಿಯೇ । ತ್ರೈಲೋಕತ್ರಾಣಕಾರಿಣ್ಯೈ ಶಿವಯೈ ತೇ ನಮೋ ನಮಃ ॥

ನಮೋಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಿನ್ಯೈ ಪರಾಂಬಾಯೈ ನಮೋ ನಮಃ । ನಮಃ ಸಮಸ್ತ ಸಂಸಾರೋತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತಕಾರಿಕೇ ॥

ಕಾಲಿಕಾರೂಪಸಂಪನ್ನೇ ನಮಸ್ತಾರಾಕೃತೇ ನಮಃ । ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾಸ್ವರೂಪಾಯೈ ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾಯೈ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ॥

ಭುವನೇಶಿ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ನಮಸ್ತೇ ಭೈರವಾಕೃತೇ । ನಮೋಽಸ್ತು ಬಗಲಾಮುಖ್ಯೈ ಧೂಮಾನತ್ಯೈ ನಮೋ ನಮಃ ॥

ನಮಸೀಪುರಸುಂದರ್ಯೈ ಮಾತಂಗ್ಯೈ ತೇ ನಮೋನಮಃ । ಅಜಿತಾಯೈ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ವಿಜಯಾಯೈ ನಮೋ ನಮಃ ॥

ಜಯಾಯೈ ಮಂಗಲಾಯೈ ತೇ ವಿಲಾಸಿನ್ಯೈ ನಮೋ ನಮಃ । ದೋಗ್ಧ್ರೀರೂಪೆ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ನಮೋ ಘೋರಾಕೃತೇಸ್ತು ತೇ ॥

ನಮೋಪರಾಜಿತಾಕಾರೇ ನಿತ್ಯಾಕಾರೇ ನಮೋ ನಮಃ । ಶರಣಾಗತಪಾಲಿನ್ಯೈ ರುದ್ರಾಣ್ಯೈ ತೇ ನಮೋ ನಮಃ ॥

ನಮೋ ವೇದಾಂತ ವೇದ್ಯಾಯೈ ನಮಸ್ತೇ ಪರಮಾತ್ಮನೇ । ಅನಂತಕೋಟಿ ಬ್ರಹಾಂಡ ನಾಯಿಕಾಯೈ ನಮೋ ನಮಃ ॥

(ಶಿ -ಪು - ಉ - ಸಂ - 47 /3-10)

ದೇವತೆಗಳು ಈ ಪ್ರಾಕಾರ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ವರದಾಯಿನಿ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣರೂಪಿಣೀ ಗೌರಿದೇವಿಯು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದಳು. ಆಕೆಯು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಳು - ‘ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರುವಿರಿ?’ ಆಗ ಆ ಗೌರಿಯ ದೇಹದಿಂದ ಓರ್ವ ಕುಮಾರಿಯು ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ಅವಳು ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಶಿವಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆದರದಿಂದ ನುಡಿದಳು - ‘ತಾಯೆ! ಈ ಸಮಸ್ತ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿ ದೇವತೆಗಳು ನಿಶಂಭ ಮತ್ತು ಶಂಭು ಎಂಬ ಪ್ರಬಲ ದೈತ್ಯರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರುವರು.’ ಪಾರ್ವತಿಯ ಶರೀರಕೋಶದಿಂದ ಆ ಕುಮಾರಿಯು ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದ್ದಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೌಶಿಕೀ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ಕೌಶಿಕಿಯೇ ಶುಂಭಾಸುರನನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸರಸ್ವತಿಯಾಗಿರುವಳು. ಅಕೆಯನ್ನೇ ಉಗ್ರತಾರಾ ಮತ್ತು ಮಹೋಗ್ರತಾರಾ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಾತೆಯ ಶರೀರದಿಂದ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಕಟಳಾದ ಕಾರಣ ಅವಳು ಈ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮಾತಂಗಿ ಎಂದೂ ಕರೆಸಲ್ಪಡುವಳು. ಅವಳು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು - ‘ನೀವೆಲ್ಲ ನಿರ್ಭಯರಾಗಿರಿ. ನಾನು ಸ್ವತಂತ್ರಳಾಗಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾರ ನೆರವನ್ನೂ ಪಡೆಯದೆಯೇ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವೆನು.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ದೇವಿಯು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದೃಶ್ಯಳಾದಳು.

ಒಂದು ದಿನ ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭರ ಸೇವಕರಾದ ಚಂಡ-ಮುಂಡರು ದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಆಕೆಯ ಮನೋಹರ ರೂಪವು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಅವರು ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಮೈಮರೆತು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದರು. ಮತ್ತೆ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜನಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆದ್ಯೋಪಾಂತ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ - ‘ಮಹಾರಾಜ! ನಾವಿಬ್ಬರು ಒಬ್ಬ ಅಪೂರ್ವ ಸುಂದರ ನಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದೆವು. ಅವಳು ಹಿಮಾಲಯದ ರಮಣೀಯ ಶಿಖರದಲ್ಲಿದ್ದು , ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವಳು.’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಚಂಡ-ಮುಂಡರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮಹಾಸುರ ಶುಂಭನು ದೇವಿಯ ಬಳಿಗೆ ಸುಗ್ರೀವನೆಂಬ ದೂತನನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು - ‘ದೂತನೇ! ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಅಪೂರ್ವ ಸುಂದರಿಯು ಇರುವಳಂತೆ. ನೀನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆಕೆಗೆ ನನ್ನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಆಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಾ.’ ಹೀಗೆ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ದಾನವಶಿರೋಮಣಿ ಸುಗ್ರೀವನು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಜಗದಂಬೆ ಮಹೇಶ್ವರಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದನು.

ದೂತನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಿ! ದೈತ್ಯರಾಜ ಶುಂಭಾಸುರನು ತನ್ನ ಮಹಾ ಬಲ-ವಿಕ್ರಮದಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಖ್ಯಾತನಾಗಿರುವನು. ಅವನ ತಮ್ಮ ನಿಶುಂಭವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಶುಂಭನು ನನ್ನನ್ನು ದೂತನನ್ನಾಗಿಸಿ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿರುವನು. ಅದರಿಂದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವೆನು. ಸುರೇಶ್ವರಿಯೇ! ಅವನು ತಿಳಿಸಿದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈಗ ಕೇಳು - ‘ನಾನು ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಅವನ ಸಮಸ್ತ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವೆನು. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಹವಿರ್ಭಾಗವನ್ನು ನಾನೇ ಸ್ವತಃ ಉಪಭೋಗಿಸುತ್ತಿರುವೆನು. ನೀನು ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ರತ್ನವಾಗಿರುವೆ, ಎಲ್ಲ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಮೀರಿ ಇರುವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಕಾಮಜನಿತ ರಸದೊಂದಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಅಥವಾ ನನ್ನ ತಮ್ಮನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸು.’

ದೂತನ ಬಾಯಿಂದ ಶುಂಭನ ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೂತನಾಥ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭೆ ಮಹಾಮಾಯೆಯು ಇಂತೆಂದಳು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ದೂತನೇ! ನೀನು ಹೇಳುವುದು ನಿಜವಾಗಿದೆ. ನಿನ್ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸುಳ್ಳು ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾನು ಮೊದಲೇ ಒಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿರುವೆನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳು. ನನ್ನ ಗರ್ವವನ್ನು ಚೂರಾಗಿಸುವವನನ್ನೂ, ನನ್ನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವವನನ್ನು ನಾನು ಪತಿಯಾಗಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲೆನು; ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಅಲ್ಲ. ಇದು ನನ್ನ ಕದಲಿಸಲಾರದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಶುಂಭ-ನಿಶುಂಭರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸು. ಮತ್ತೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಉಚಿತವೆನಿಸಿದಂತೆ ಮಾಡಲಿ.

ದೇವಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ದಾನದ ಸುಗ್ರೀವನು ಮರಳಿದನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ರಾಜನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ದೂತನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಉಗ್ರ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಶುಂಭವು ಕುಪಿತನಾಗಿ ಎದ್ದು, ಬಲಿಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸೇನಾಪತಿ ಧೂಮ್ರಾಕ್ಷನಲ್ಲಿ - ‘ಧೂಮ್ರಾಕ್ಷನೇ! ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಸುಂದರಿಯು ಇರುವಳಂತೆ. ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಗಾದರೂ ಅವಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಾ. ಅಸುರ ಪ್ರವರನೇ! ಆಕೆಯನ್ನು ತರಲು ನೀನು ಭಯಪಡಬೇಡ. ಅವಳು ಯುದ್ಧಮಾಡಲು ಬಯಸಿದರೆ ನೀನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಆಕೆಯೊಡನೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡು’ ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಿದನು.

ಶುಂಭನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ದೈತ್ಯ ಧೂಮ್ರಾಕ್ಷನು ಹಿಮಾಚಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಉಮೆಯ ಅಂಶದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾದ ಭಗವತಿ ಭುವನೇಶ್ವರಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ‘ಸುಂದರಿ! ನನ್ನ ಒಡೆಯನ ಬಳಿಗೆ ನಡೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಂದು ಬಿಡುವೆನು. ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಅಸುರರ ಸೈನ್ಯವಿದೆ.’

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ವೀರನೇ! ನಿನ್ನನ್ನು ದೈತ್ಯರಾಜನು ಕಳಿಸಿರುವನು. ನನ್ನನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕಿದರೆ ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಆದರೆ ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ. ಎಂದೇ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.

ದೇವಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ದಾನವ ಧೂಮ್ರಲೋಚನನು ಆಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಓಡಿದನು. ಆದರೆ ಮಹೇಶ್ವರಿಯು ‘ಹುಂ’ಕಾರದ ಉಚ್ಚಾರಮಾತ್ರ ದಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಭಸ್ಮವಾಗಿಸಿದಳು. ಅಂದಿನಿಂದ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಈ ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಧೂಮಾವತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಆಕೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಅವಳು ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹಾರಮಾಡಿ ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಧೂಮ್ರಾಕ್ಷನು ಸತ್ತು ಹೋದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಕುಪಿತವಾದ ದೇವಿಯ ವಾಹನ ಸಿಂಹವು ಅವನ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದ ಸಮಸ್ತ ಅಸುರರನ್ನು ತಿಂದು ಹಾಕಿತು. ಸಾಯದೇ ಬದುಕಿರುವರು ಓಡಿಹೋದರು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಿಯು ದೈತ್ಯ ಧೂಮ್ರಾಕ್ಷನನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದಳು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರತಾಪಿ ಶುಂಭನಿಗೆ ಭಾರೀ ಕ್ರೋಧವುಂಟಾಯಿತು. ತುಟಿಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಂಡ, ಮುಂಡ, ರಕ್ತಬೀಜ ಎಂಬ ಅಸುರರನ್ನು ಕಳಿಸಿದನು. ಅಪ್ಪಣೆಪಡೆದು ಆ ದೈತ್ಯರು ದೇವಿಯು ವಿರಾಜ ಮಾನಳಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು. ಅಣಿಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿತಳಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ ಇರುವ ಭಗವತಿ ಸಿಂಹವಾಹಿನಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರದಾನವರು ಹೇಳಿದರು - ‘ದೇವಿ! ನೀನು ಶೀಘ್ರವೇ ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭರ ಬಳಿಗೆ ನಡೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಗಣ ಮತ್ತು ವಾಹನದೊಂದಿಗೆ ಕೊಂದು ಹಾಕುವೆವು. ಸುಂದರಿಯೇ! ಶುಂಭನನ್ನು ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿ ಕೋ. ಲೋಕಪಾಲಾದಿಗಳೂ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶುಂಭನನ್ನು ಪತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದರೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ಮಹದಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.’

ಅವರ ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ಅಂಬೆಯು ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕು ಮಧುರವಾಣಿಯಿಂದ ಇಂತೆಂದಳು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಸದಾಶಿವನೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅದ್ವಿತೀಯ ಮಹೇಶ್ವರ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನು ಸರ್ವತ್ರ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವೇದಗಳೂ ಕೂಡ ಅವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರವು, ಅಂತಿರುವಾಗ ವಿಷ್ಣುವೇ ಮೊದಲಾದವರ ಮಾತಾದರೂ ಏನು? ಆ ಸದಾಶಿವನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ನಾನಾಗಿರುವೆನು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಇತರರನ್ನು ಪತಿಯನ್ನಾಗಿ ಹೇಗೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲೆ? ಸಿಂಹಿಣಿಯು ಎಷ್ಟೇ ಕಾಮಾತುರ ವಾದರೂ ಅದು ನರಿಯನ್ನು ಸೇರಿತೇ? ಹೆಣ್ಣಾನೆಯು ಕತ್ತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿ ಮೊಲವನ್ನು ವರಿಸಿತೇ? ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕಾಲರೂಪೀ ಸರ್ಪದ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವಿರಿ. ನೀವು ಒಂದೋ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋಗಿರಿ, ಇಲ್ಲವೇ ಯುದ್ಧಮಾಡಿರಿ.

ಸಿಟ್ಟುಬರಿಸುವ ದೇವಿಯ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ದೈತ್ಯರು ಹೇಳಿದರು - ‘ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ಅಬಲೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು ಕೊಲ್ಲು ತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಇಚ್ಛೆಯೇ ಇದ್ದರೆ ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಳಾಗು.’ ಹೀಗೆ ವಾದ-ವಿವಾದ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವರಲ್ಲಿ ಕಲಹ ಹೆಚ್ಚಿ, ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯೇ ಸುರಿಯತೊಡಗಿತು. ಹೀಗೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯು ಚಂಡ-ಮುಂಡ ಸಹಿತ ಮಹಾನ್ ಅಸುರ ರಕ್ತಬೀಜನನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದಳು. ಆ ದೇವವೈರೀ ಅಸುರರು ದ್ವೇಷಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಕೊನೆಗೆ ಅವರಿಗೆ - ದೇವಿಯ ಭಕ್ತರು ಹೊಂದುವ ಉತ್ತಮ ಲೋಕದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 47)

ದೇವಿಯಿಂದ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಸೇನಾಪತಿಗಳಸಹಿತ ನಿಶುಂಭ ಹಾಗೂ ಶುಂಭನ ಸಂಹಾರ

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ರಾಜನೇ! ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಮಹಾಸುರ ಶುಂಭನು ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೈತ್ಯರು ಸತ್ತುಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಹೆಸರೆತ್ತಿದರೆ ಹರ್ಷಗೊಳ್ಳುವ ತನ್ನ ದುರ್ಜಯ ಗಣಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಲು ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದನು. ‘ಇಂದು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಕಾಲಕಾ, ಕಾಲಕೇಯ, ಮೌರ್ಯ, ದೌರ್ಹೃದ, ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಸುರರು ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ ವಿಜಯದ ಆಶೆಯನ್ನಿರಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೊರಡಲಿ.’ ನಿಶುಂಭ ಮತ್ತು ಶುಂಭ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹೋದರರು ಆ ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಆದೇಶವನ್ನಿತ್ತು ರಥಾರೂಢರಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟರು. ಆ ಮಹಾಬಲಿ ವೀರರ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಮರಣೋನ್ಮುಖ ಪತಂಗಗಳು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ನೆಗೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುವಂತೆ ಅವರ ಸೇನೆಯು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆಗ ಅಸುರರಾಜನು ಯುದ್ಧಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಡೋಲು, ಮದ್ದಳೆ, ಮೃದಂಗ, ಭೇರಿ, ಡಿಂಡಿಮ, ಅಬ್ಬರತಾಳ, ಮೊದಲಾದ ರಣವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿದನು. ಆ ರಣೋತ್ಸಾಹ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ವಾದ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಯುದ್ಧಪ್ರೇಮಿ ವೀರರು ಹರ್ಷೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋದರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವವರು ಆ ರಣಭೂಮಿಯಿಂದ ಓಡಿ ಹೋದರು. ಯುದ್ಧಸಂಬಂಧಿ ಕವಚಾದಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆ ಯೋಧರು ವಿಜಯದ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಯುದ್ಧಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸೇರಿದರು. ಎಷ್ಟೋ ಸೈನಿಕರು ಆನೆಯನ್ನೇರಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ದೈತ್ಯರು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಏರಿ, ಇತರ ಅಸುರರು ರಥಾರೂಢರಾಗಿ ಬಂದು ತಲುಪಿದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ತನ್ನವರು-ಪರರು ಎಂಬ ಪರಿಚಯವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಅಸುರ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪದೇ-ಪದೇ ಶತಘ್ನಿ (ತೋಪು)ಗಳ ಶಬ್ದಗಳು ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳು ನಡುಗಿಹೋದರು. ಧೂಳು-ಹೊಗೆಯಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಂಧಕಾರವೇ ಆವರಿಸಿತು. ಸೂರ್ಯರಥವೂ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅತ್ಯಂತ ದುರಭಿಮಾನಿಗಳಾದ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಕಾಲಾಳುಗಳು ಯುದ್ಧದ ವಿಜಯಾಭಿಲಾಷಿಗಳಾಗಿ ಯುದ್ಧಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆರೆದರು. ಕುದುರೆ ಸವಾರರು, ಆನೆ ಸವಾರರು, ಇತರ ರಥಾರೂಢ ಅಸುರರು ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿದರು. ಆ ಮಹಾ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪಾದ ಪರ್ವತದಂತೆ ವಿಶಾಲಕಾಯ ಮದಮತ್ತ ಆನೆಗಳು ಜೋರು-ಜೋರಾಗಿ ಘೀಳಿಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಣ್ಣ-ಸಣ್ಣ ಶೈಲ ಶಿಖರದಂತಿರುವ ಒಂಟೆಗಳೂ ತಮ್ಮ ಗಂಟಲಿನಿಂದ ಗಲ್-ಗಲ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಒಳ್ಳೆಯ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕುದುರೆಗಳು ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಂಠಹಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜೋರಾಗಿ ಕೆನೆಯತೊಡಗಿದವು. ಅವು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ನಡೆಯಿಂದ ಆನೆಗಳ ತಲೆಗಳನ್ನು ಮೆಟ್ಟುತ್ತಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುವ ಹಕ್ಕಿಗಳಂತೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಶತ್ರುವಿನ ಸೈನ್ಯವು ಹೀಗೆ ಆಕ್ರಮಿಸಿದನ್ನು ನೋಡಿದ ಜಗದಂಬೆಯು ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಹೆದೆಯೇರಿಸಿದಳು. ಜೊತೆಗೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹತೋತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುವ ಗಂಟೆಯನ್ನು ನುಡಿಸಿದಳು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಸಿಂಹವೂ ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿನ ಕೇಸರಗಳನ್ನು ಕೆದರಿಸುತ್ತಾ ಜೋರಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸತೊಡಗಿತು.

ಆಗ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ರಮಣೀಯ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ, ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತಳಾದ ಶಿವಾದೇವಿಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ವಿಲಾಸಿನೀ ರಮಣೀಯರ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಿಪುಣನಾದ ನಿಶುಂಭನು ಸರಸವಾಣಿಯಿಂದ ನುಡಿದನು - ‘ಮಹೇಶ್ವರಿಯೇ! ನಿನ್ನಂತಹ ಸುಂದರಿಯರ ರಮಣೀಯ ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಎಸಳನ್ನು ಹಾಕಿದರೂ ಅದು ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು. ಇಂತಹ ಮನೋಹರ ಶರೀರದಿಂದ ನೀನು ವಿಕರಾಳ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವೆ?’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾಸುರನು ಸುಮ್ಮನಾದನು. ಆಗ ಚಂಡಿಕಾ ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು - ಎಲವೋ ಮೂಢ ಅಸುರನೇ! ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಮಾತನ್ನು ಏಕೆಗಳಹುತ್ತಿರುವೆ? ಯುದ್ಧ ಮಾಡು ಇಲ್ಲವೇ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋಗು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮಹಾರಥಿ ವೀರನು ಅತ್ಯಂತ ರುಷ್ಟನಾಗಿ ಸಮರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮಳೆಗರೆದನು. ಆಗ ಆ ರಣಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಾಋತುವಿನ ಆಗಮನವಾದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಮದೋನ್ಮ ತ್ತನಾದ ಆ ಅಸುರನು ತೀಕ್ಷ್ಣಬಾಣಗಳಿಂದ, ಶೂಲ, ಪರಶು, ಭಿಂದಿಪಾಲ, ಪರಿಘ, ಧನುಷ್ಯ, ಭುಶಂಡೀ, ಪ್ರಾಸ, ಕ್ಷುರಪ್ರ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಖಡ್ಗಗಳಿಂದ ಯುದ್ಧಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಕಪ್ಪು ಪರ್ವತದಂತಿರುವ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಗಜಗಳು ಕುಂಭಸ್ಥಳವು ವಿದೀರ್ಣವಾದ ಕಾರಣ ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡ-ಕಂಡ ಕಡೆಗೆ ಓಡತೊಡಗಿದವು. ಅವುಗಳ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೆಳ್ವಕ್ಕಿಗಳ ಸಾಲಿನಂತೆ ಕಂಡುಬರುವ ಶುಂಭ-ನಿಶುಂಭರ ಬಿಳಿಯ ಪತಾಕೆಗಳು ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅವು ಮುರಿದು-ಮುರಿದು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಉರುಳಿದವು. ಕ್ಷತ-ವಿಕ್ಷತ (ಗಾಯಗೊಂಡ) ಶರೀರಗಳಿಂದ ದೈತ್ಯರು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿ ನೀರಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆಸೆದ ಮೀನುಗಳಂತೆ ಚಡಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರುಂಡಗಳು ತುಂಡಾಗಿ ಮುಂಡಗಳ ಸಮೂಹ ಬಹಳ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾಳಿಕೆಯು ಎಷ್ಟೋ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಯಮಸದನಕ್ಕೆ ಅಟ್ಟಿದಳು. ದೇವಿಯ ವಾಹನ ಸಿಂಹವು ಇತರ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಸುರರನ್ನು ತುತ್ತಾಗಿಸಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ದೈತ್ಯರ ರಕ್ತದ ಅನೇಕ ಹೊಳೆಗಳೇ ಹರಿದವು. ಸೈನಿಕರ ಕೂದಲುಗಳು ಸರೋವರದ ಪಾಚಿಯಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವರ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಬಿಳಿಯ ನೊರೆಯಂತೆ ಭ್ರಮೆ ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಘೋರಯುದ್ದ ನಡೆದು, ರಾಕ್ಷಸರ ಮಹಾಸಂಹಾರವಾದ ಬಳಿಕ ಅಂಬಿಕಾದೇವಿಯು ವಿಷದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ಹರಿತವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ನಿಶುಂಭನನ್ನು ಕೊಂದು ಧರಾಶಾಯಿಯಾಗಿಸಿದಳು. ಅಸೀಮ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ತನ್ನ ತಮ್ಮನು ಸತ್ತುಹೋದಾಗ ಶುಂಭನು ಅತ್ಯಂತ ರೋಷಗೊಂಡು ರಥಾರೂಢನಾಗಿ ಎಂಟು ಭುಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ ಮಹೇಶ್ವರ ಪ್ರಿಯೆ ಅಂಬಿಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಅವನು ಜೋರಾಗಿ ಶಂಖವನ್ನೂದಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನ ಮಾಡುವ ಧನುಸ್ಸಿನ ದುಸ್ಸಹ ಟಂಕಾರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ದೇವಿಯ ಸಿಂಹವೂ ತನ್ನ ಕೇಸರಗಳನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತಾ ಜೋರಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸಿತು. ಈ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಆಕಾಶಮಂಡಲವು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು.

ಅನಂತರ ಜಗದಂಬೆಯು ಅಟ್ಟಹಾಸ ಮಾಡಿದಳು, ಅದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಅಸುರರು ಸಂತ್ರಸ್ತರಾದರು. ದೇವಿಯು ಶುಂಭನಲ್ಲಿ - ‘ನೀನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು ಕೋ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ದೇವತೆಗಳು - ಜಗದಂಬೆಯ ಜಯವಾಗಲೀ, ಜಯವಾಗಲಿ! ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದರು. ಆಗ ದೈತ್ಯರಾಜ ಶುಂಭನು ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಹೊರಸೂಸುತ್ತಿರುವ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು. ಆದರೆ ದೇವಿಯು ಒಂದು ಉಲ್ಕೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿದಳು. ಶುಂಭನು ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣಗಳನ್ನು ದೇವಿಯು, ದೇವಿಯು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಶುಂಭನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನಂತರ ಚಂಡಿಕೆಯು ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನೆತ್ತಿ ಆ ಮಹಾಸುರನ ಮೇಲೆ ಆಘಾತ ಮಾಡಿದಳು. ತ್ರಿಶೂಲದ ಏಟಿನಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತನಾದ ಅಸುರನು ಇಂದ್ರನು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿದ ಪರ್ವತಗಳು ಬೀಳುವಂತೆ, ಆಕಾಶ, ಪೃಥಿವಿ, ಸಮುದ್ರ ಇವುಗಳನ್ನು ನಡುಗಿಸುತ್ತಾ ನೆಲಕ್ಕೊರಗಿದನು. ಅನಂತರ ಶೂಲದ ಆಘಾತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ನೋವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಮಹಾಬಲಿ ಅಸುರನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಭುಜಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾದ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಸಿಂಹಸಹಿತ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಶಿವೆಯ ಮೇಲೆ ಆಘಾತ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಅವನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿ ದೇವಿಯು ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನೆತ್ತಿ ಆ ಅಸುರನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹರಿಸಿದಳು. ಶಿವೆಯ ಕರಕಮಲದಿಂದ ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಅಸುರರು ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.

ಆ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ನಿಶುಂಭ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಬಲಶಾಲಿ ಶುಂಭನು ಸತ್ತುಹೋದಾಗ ಸಮಸ್ತ ದೈತ್ಯರು ಪಾತಾಳವನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಇತರ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಸುರರನ್ನು ಕಾಳಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಹವು ತಿಂದು ಹಾಕಿದರು, ಉಳಿದ ದೈತ್ಯರು ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ದಶದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿ ಹೋದರು. ನದಿಗಳ ನೀರು ಸ್ವಚ್ಛವಾಯಿತು. ಅವು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯತೊಡಗಿದವು. ಅವುಗಳ ಸ್ಪರ್ಶ ಸುಖಮಯವಾಯಿತು. ಆಕಾಶವು ನಿರ್ಮಲವಾಯಿತು. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಪುನಃ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಸುಖಿಯಾದರು. ದೈತ್ಯರಾಜನ ವಧೆಯ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಉಮಾಚರಿತ್ರವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪದೇ-ಪದೇ ಶ್ರವಣ ಅಥವಾ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡುವವರು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇವ ದುರ್ಲಭ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಉಮಾ ಧಾಮವನ್ನು ಹೊಂದುವರು. ರಾಜನೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ಶುಂಭಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಉಮೆಯ ಅಂಶದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಸರಸ್ವತೀ ದೇವಿಯ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 48)

ದೇವತೆಗಳ ಗರ್ವವನ್ನು ದೂರಾಗಿಸಲು ತೇಜಃ ಪುಂಜರೂಪಿಣಿ ಉಮೆಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ

ಮುನಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸಂಪೂರ್ಣ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನೀ ಸೂತರೇ! ಸರಸ್ವತಿಯು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಭುವನೇಶ್ವರೀ ಉಮೆಯ ಅವತಾರವನ್ನು ಪುನಃ ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಆ ದೇವಿಯು ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿ, ಈಶ್ವರೀ, ನಿರಾಕಾರವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾಕಾರ ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯಾನಂದಮಯಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ತಪಸ್ವೀ ಮುನಿಗಳೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ದೇವಿಯ ಉತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಮಹಾನ್ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕ ಕೇಳಿರಿ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಒಮ್ಮೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ, ದಾನವರಿಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ವಿಜಯವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪರಾಕ್ರಮದ ಕುರಿತು ಬಹಳ ಗರ್ವ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವರು ಆತ್ಮ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ‘ನಾವು ಧನ್ಯರು, ಧನ್ಯವಾದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಅಸುರರು ನಮಗೇನು ಮಾಡಬಲ್ಲರು? ಅವರು ನಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ಸಹ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯಭೀತರಾಗಿ ‘ಓಡಿರಿ! ಓಡಿರಿ!’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡರು. ನಮ್ಮ ಬಲವು ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಜನಕ ತೇಜವಿದೆ. ನಮ್ಮ ಬಲ ಮತ್ತು ತೇಜ ದೈತ್ಯ ಕುಲವನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಆಹಾ! ದೇವತೆಗಳ ಎಂತಹ ಸೌಭಾಗ್ಯವಿದು!’ ಎಂದು ಕಂಡ ಕಂಡಲ್ಲಿ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅನಂತರ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಂದೆ ತೇಜದ ಒಂದು ಮಹಾ ಪುಂಜವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದು ಮೊದಲೂ ಎಂದೂ ಕಂಡು ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡರು. ಅವರ ಗಂಟಲು ಬಿಗಿದು ಹೋಗಿ ‘ಇದು ಏನು? ಇದು ಏನು?’ ಎಂದು ಪರಸ್ಪರ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ದೇವತೆಗಳ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸುವ ಶ್ಯಾಮಾ (ಭಗವತಿ ಉಮಾ)ಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಆಗ ದೇವೇಂದ್ರನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ — ‘ನೀವು ಹೋಗಿ, ಇದು ಏನು? ಯಾರು? ಎಂಬುದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಬನ್ನಿರಿ’ ಎಂದು ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದನು. ದೇವೇಂದ್ರನು ಕಳಿಸಿದ ವಾಯುವು ಆ ತೇಜಃಪುಂಜದ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಆಗ ಆ ತೇಜೋರಾಶಿಯು ಅವನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ - ಅಯ್ಯಾ! ನೀನು ಯಾರು?’ ಎಂದು ಕೇಳಿತು. ಆ ಮಹಾತೇಜವೂ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ವಾಯುದೇವರು ಅಭಿಮಾನದಿಂದ - ‘ನಾನು ವಾಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಾಣನು. ಸರ್ವಾಧಾರ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಈ ಸ್ಥಾವರ - ಜಂಗಮ ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲವೂ ಓತಪ್ರೋತವಾಗಿದೆ. ನಾನೇ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವದ ಸಂಚಾಲನೆ ಮಾಡುವವನು;’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಆ ಮಹಾತೇಜವು - ವಾಯುವೇ! ನೀನು ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೆ ಈ ತೃಣವೊಂದು ಇಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಹಾರಿಸಿ ಬಿಡು ನೋಡುವಾ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಆಗ ವಾಯುದೇವರು ಎಲ್ಲ ಉಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಆ ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿ ತನ್ನ ಜಾಗದಿಂದ ತಿಲಮಾತ್ರ ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ವಾಯುದೇವನು ಲಜ್ಜಿತನಾದನು. ಅವನು ಸುಮ್ಮನಾಗಿ ಇಂದ್ರನ ಸಭೆಗೆ ಮರಳಿದನು ಮತ್ತು ಪರಾಜಯದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಅವನು ಹೇಳಿದನು - ದೇವೇಂದ್ರನೇ! ನಾವೆಲ್ಲ ಜನರು ಸುಳ್ಳೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾಗಿರುವ ಅಭಿಮಾನ ಪಡುತ್ತೇವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಯಾವುದೋ ಸಣ್ಣದಾದ ವಸ್ತುವನ್ನೂ ನಮ್ಮಿಂದ ಏನೂ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಇಂದ್ರನು ಒಬ್ಬರಾದ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿದನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅಸಮರ್ಥರಾದಾಗ ಇಂದ್ರನು ಸ್ವತಃ ಹೋದನು. ಇಂದ್ರನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ಸಹ ತೇಜವು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದೃಶ್ಯವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಇಂದ್ರನು ವಿಸ್ಮಿತನಾದನು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ‘ಇಂತಹ ಚರಿತ್ರವುಳ್ಳ ಆ ಸರ್ವೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ನಾನು ಶರಣು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ ’ ಎಂದು ಅಂದು ಕೊಂಡನು. ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನಾದ ಇಂದ್ರನು ಪದೇ-ಪದೇ ಇದೇ ಭಾವವನ್ನು ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದನು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲ ಕರುಣಾಮಯ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಶಿವಪ್ರಿಯೆ ಉಮೆಯು ಆ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯನ್ನು ತೋರಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಗರ್ವವನ್ನು ಹರಿಸಲು ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ನವಮಿಯಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ಅವಳು ಆ ತೇಜಃ ಪುಂಜದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನಳಾಗಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ದಶ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ - ‘ನಾನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಆಗಿರುವೆನು’ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ, ಪಾಶ, ಅಂಕುಶ ಮತ್ತು ಅಭಯವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಶ್ರುತಿಗಳು ಸಾಕಾರವಾಗಿ ಆಕೆಯ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಳು ಬಹಳ ರಮಣೀಯಳಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ನೂತನ ಯೌವನಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆಗೆ ಗರ್ವವಿತ್ತು. ಅವಳು ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ಸೀರೆಯನ್ನು ಉಟ್ಟಿದ್ದಳು. ಕೆಂಪು ಹೂವುಗಳ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು, ರಕ್ತ ಚಂದನದಿಂದ ಆಕೆಯು ಶೃಂಗಾರಗೊಂಡಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥರಂತೆ ಮನೋಹಾರಿಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಚಂದ್ರರಂತೆ ಥಳಥಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಎಲ್ಲರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯೂ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯೂ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯೂ ಆದ ಆ ಮಹಾಮಾಯೆಯು ಇಂತೆಂದಳು.

ಉಮೆಯು ಹೇಳಿದಳು — ನಾನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮಜ್ಯೋತಿ, ಪ್ರಣವರೂಪಿಣೀ ಹಾಗೂ ಯುಗಲರೂಪಧಾರಿಣಿಯಾಗಿರುವೆನು. ಎಲ್ಲವೂ ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಯಾವ ವಸ್ತುವೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ನಿರಾಕಾರನಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾಕಾರಳಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಸರ್ವತತ್ತ್ವ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿರುವೆ. ನನ್ನ ಗುಣಗಳು ಅತರ್ಕ್ಯವಾಗಿವೆ. ನಾನು ನಿತ್ಯಸ್ವರೂಪಳೂ, ಕಾರ್ಯಕಾರಣರೂಪಿಣಿಯೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನೇ ಎಂದಾದರು ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭೆಯ ಆಕಾರವನ್ನು ಧರಿಸುವೆನು. ಎಂದಾದರೂ ಪ್ರಾಣವಲ್ಲಭ ಪುರುಷನ ಆಕಾರಗಳಾಗುವೆನು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಎರಡೂ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಕಟಳಾಗುತ್ತೇನೆ. (ಇದೇ ನನ್ನ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ರೂಪವಾಗಿದೆ.) ನಾನು ಸರ್ವರೂಪಿಣಿ ಈಶ್ವರಿಯಾಗಿರುವೆನು. ನಾನೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನೇ ಜಗತ್ಪಾಲಕ ವಿಷ್ಣು ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನೇ ಸಂಹಾರ ಕರ್ತಾ ರುದ್ರನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುವ ಮಹಾಮಾಯೆ ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಕಾಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಸರಸ್ವತಿ ಮೊದಲಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಈ ಸಕಲ ಕಲೆಗಳು ನನ್ನ ಅಂಶದಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವವು. ನನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ನೀವು ದೈತ್ಯರನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿರುವಿರಿ. ಸರ್ವವಿಜಯಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ನೀವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿಯೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಸರ್ವೇಶ್ವರರೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವಿರಿ. ಇಂದ್ರಜಾಲಿಕನು ಸೂತ್ರದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕುಣಿಸು ವಂತೆಯೇ, ಈಶ್ವರಿಯಾದ ನಾನು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕುಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಭಯದಿಂದಲೇ ಗಾಳಿಯು ಬೀಸುತ್ತಿದೆ. ನನ್ನ ಭಯದಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿಯು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸುಡುವನು. ನನ್ನ ಭಯದಿಂದಲೇ ಲೋಕಪಾಲರು ನಿರಂತರ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವರು. ನಾನು ಸರ್ವಥಾ ಸ್ವತಂತ್ರಳಾಗಿರುವೆನು. ನಾನು ಲೀಲೆಯಿಂದಲೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೇವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ವಿಜಯಿಯಾಗಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೈತ್ಯರನ್ನು. ಶ್ರುತಿಗಳು ವರ್ಣಿಸುವ ಮಾಯಾತೀತವಾದ ಅವಿನಾಶಿ ಪರಾತ್ಪರ ಧಾಮವೂ ನನ್ನದೇ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಸಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ ಇವೆರಡು ಪ್ರಕಾರದ ರೂಪಗಳೂ ನನ್ನದೆಂದೇ ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಮಾಯಾಯುಕ್ತನಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಮಾಯಾರಹಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು ಗರ್ವವನ್ನು ಬಿಡಿರಿ. ಸನಾತನ ಪ್ರಕೃತಿಯಾದ ನನ್ನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರಿ.*

* ಉಮೋವಾಚ -

ಪರಂಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಣವ ದ್ವಂದ್ವರೂಪಿಣೀ । ಅಹಮೇವಾಸ್ಮಿ ಸಕಲಂ ಮದನ್ಯೋ ನಾಸ್ತಿ ಕಶ್ಚನ ॥

ನಿರಾಕಾರಾಪಿ ಸಾಕಾರಾ ಸರ್ವತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪಿಣೀ । ಅಪ್ರತರ್ಕ್ಯಗುಣಾ ನಿತ್ಯಾ ಕಾರ್ಯಕಾರಣರೂಪಿಣೀ ॥

ಕದಾಚಿದ್ದಯಿತಾಕಾರಾ ಕದಾಚಿತ್ಪುರುಷಾಕೃತಿಃ । ಕದಾಚಿದುಭಯಾಕಾರಾ ಸರ್ವಾಕಾರಾಹಮೀಶ್ವರಿ ॥

ವಿರಂಚಿಃ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾಹಂ ಜಗನ್ಮಾತಾಹಮಚ್ಯುತಃ । ರುದ್ರಃ ಸಂಹಾರಕರ್ತಾಹಂ ಸರ್ವವಿಶ್ವವಿಮೋಹಿನೀ ॥

ಕಾಲಿಕಾಕಮಲಾವಾಣೀಮುಖಾಃ ಸರ್ವಾ ಹಿ ಶಕ್ತಯಃ । ಮದಂಶಾದೇವ ಸಂಜಾತಾಸ್ತಥೇಮಾಃ ಸಕಲಾಃ ಕಲಾಃ ॥

ಮತ್ಪ್ರಭಾವಾಜ್ಜಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಯುಷ್ಮಾಭಿರ್ದಿತಿನಂದನಾಃ । ತಾಮವಿಜ್ಞಾಯ ಮಾಂ ಯೂಯಂ ವೃಥಾ ಸರ್ವೇಶಮಾನಿನಃ ॥

ಯಥಾ ದಾರುಮಯೀಂ ಯೋಷಾಂ ನರ್ತಯತ್ಯೈಂದ್ರಜಾಲಿಕಃ । ತಥೈವ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ನರ್ತಯಾಮ್ಯಹಮೀಶ್ವರೀ ॥

ಮಧ್ಬಯಾದ್ ವಾತಿ ಪವನಃ ಸರ್ವಂ ದಹತಿ ಹವ್ಯಭುಕ್ । ಲೋಕಪಾಲಾಃ ಪ್ರಕುರ್ವಂತಿ ಸ್ವಸ್ವಕರ್ಮಾಣ್ಯನಾರತಮ್ ॥

ಕದಾಚಿದ್ದೇವವರ್ಗಾಣಾಂ ಕದಾಚಿದ್ದಿತಿಜನ್ಮನಾಮ್ । ಕರೋಮಿ ವಿಜಯಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ವತಂತ್ರಾ ನಿಜಲೀಲಯಾ ॥

ಅವಿನಾಶಿಪರಂ ಧಾಮ ಮಾಯಾತೀತಂ ಪರಾತ್ಪರಮ್ । ಶ್ರುತಯೋ ವರ್ಣಯಂತೇ ಯತ್ತದ್ರೂಪಂ ತು ಮಮೈವ ಹಿ ॥

ಸಗುಣಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ಚೇತಿ ಮದ್ರೂಪಂ ದ್ವಿವಿಧಂ ಮತಮ್ । ಮಾಯಾಶವಲಿತಂ ಚೈಕಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ತದನಾಶ್ರಿತಮ್ ॥

ಏವಂ ವಿಜ್ಞಾಯ ಮಾಂ ದೇವಾಃ ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಗರ್ವಂ ವಿಹಾಯ ಚ । ಭಜತ ಪ್ರಣಯೋಪೇತಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಮಾಂ ಸನಾತನೀಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಉ - ಸಂ - 49/27-38)

ದೇವಿಯ ಈ ಕರುಣಾಯುಕ್ತ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ಜಗದೀಶ್ವರೀ! ಕ್ಷಮಿಸು. ಪರಮೇಶ್ವರೀ! ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು. ತಾಯೇ! ಪುನಃ ಎಂದೂ ನಮಗೆ ಗರ್ವ ಬರದಂತೆ ಕೃಪೆಮಾಡು.

ಅಂದಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಗರ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತರಾಗಿ ಹಿಂದಿನಂತೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಉಮಾದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಉಮೆಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಇದರ ಶ್ರವಣಮಾತ್ರದಿಂದ ಪರಮ ಪದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 49)

ದೇವಿಯಿಂದ ದುರ್ಗಮಾಸುರನವಧೆ, ಆಕೆಗೆ ದುರ್ಗಾ, ಶತಾಕ್ಷಿ , ಶಾಕಂಭರೀ ಮತ್ತು ಭ್ರಾಮರಿ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳು ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣ

ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರೇ! ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ದುರ್ಗೆಯ ಚರಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವೆವು. ಆದ್ದರಿಂದ ತಾವು ಇನ್ನು ಯಾವುದಾದರೂ ಅದ್ಭುತ ಲೀಲಾತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಮಗೆ ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಸರ್ವಜ್ಞಶಿರೋಮಣಿ ಸೂತರೇ! ತಮ್ಮ ಮುಖಾರವಿಂದದಿಂದ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಅಮೃತದಂತಿರುವ ಮಧುರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಷ್ಟು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ತೃಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿಗಳೇ! ದುರ್ಗಮನೆಂಬ ವಿಖ್ಯಾತ ಒಬ್ಬ ಅಸುರನಿದ್ದನು. ಅವನು ರುರುವಿನ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ವರದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ಕೈವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಅಜೆಯ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅನೇಕ ಉತ್ಪಾತಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳೂ ನಡುಗಿಹೋದರು. ವೇದಗಳು ಅದೃಶ್ಯವಾದಾಗ ಎಲ್ಲ ವೈದಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಾಶವಾದವು. ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳೂ ದುರಾಚಾರಿಗಳಾದರು. ಎಲ್ಲಿಯೂ ದಾನವಾಗಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರತಪಸ್ಸಾಗಲೀ, ಯಜ್ಞವಾಗಲೀ, ಹೋಮವಾಗಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಳೆಯುನಿಂತು ಹೋಯಿತು. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಹಾಕಾರವೆದ್ದಿತು. ಎಲ್ಲ ಜನರು ದುಃಖಿತರಾದರು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆ ಕಾಡತೊಡಗಿತು. ಕೆರೆ, ಬಾವಿಗಳು, ಸರೋವರ, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರವೂ ಒಣಗಿ ಹೋಯಿತು. ಸಮಸ್ತ ವೃಕ್ಷ-ಲತೆಗಳು ಒಣಗಿಹೋದುವು. ಇದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೀನತೆ ಆವರಿತು. ಅವರ ಮಹಾ ದುಃಖವನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಯೋಗಮಾಯೆಗೆ ಶರಣಾದರು.

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಮಹಾಮಾಯೆಯೇ! ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ರಕ್ಷಿಸು, ನಿನ್ನ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲ ಜನರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವರು. ಕೃಪಾಸಿಂಧುವೇ! ದೀನಬಂಧುವೇ! ಶುಂಭನೆಂಬ ದೈತ್ಯ, ಮಹಾಬಲಿ ನಿಶಂಭ, ಧೂಮ್ರಾಕ್ಷ, ಚಂಡ-ಮುಂಡ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಕ್ತಬೀಜ, ಮಧುಕೈಟಭ, ಮಹಿಷಾಸುರ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ನೀನು ವಧಿಸಿದಂತೆಯೇ ದುರ್ಗಮಾಸುರನನ್ನೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸು. ಬಾಲಕ ರಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆ - ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಅಪರಾಧಗಳು ಆಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ತಾಯಿಯಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲರು? ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೇಲೆ ಸಂಕಟ ಉಂಟಾದಾಗಲೆಲ್ಲ ನೀನು ಅವತರಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಜನರನ್ನು ಸುಖಿಯಾಗಿಸುವೆ.

ದೇವತೆಗಳ ಈ ವ್ಯಾಕುಲ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃಪಾಮಯಿ ದೇವಿಯು ಆಗ ತನ್ನ ಅನಂತ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿದಳು. ಆಕೆಯ ಮುಖಾರವಿಂದವು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅರಳಿತ್ತು. ಅವಳು ನಾಲ್ಕು, ಕೈಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧನುಷ್ಯ, ಬಾಣ, ಕಮಲ ಹಾಗೂ ನಾನಾ ವಿಧದ ಫಲ-ಮೂಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಜನರು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಆಕೆಯ ಎಲ್ಲ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕರುಣೆಯ ಕಣ್ಣೀರು ಚಿಮ್ಮಿತು. ಅವಳು ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಒಂದೇಸವನೆ ಒಂಭತ್ತುದಿನ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಅಳುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಳು. ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಸಾವಿರಾರು ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಅಶ್ರುಜಲವನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸಿದಳು. ಆ ಜಲಧಾರೆಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ತೃಪ್ತರಾದರು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿಗಳು ನೆನೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ನದಿ, ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಹೋಯಿತು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯ, ಫಲ, ಮೂಲಗಳು ಅಂಕುರಿಸಿದವು. ದೇವಿಯು ಶುದ್ಧ ಹೃದಯವುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ ಫಲಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಹಂಚಿದಳು. ಆಕೆಯು ಹಸುಗಳಿಗೆ ಹಸುರಾದ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಭೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿದಳು. ದೇವತೆಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಸಹಿತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಂತುಷ್ಟರಾದರು. ಆಗ ದೇವಿಯು ‘ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು’ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದಾಗಿ - ದೇವಿಯೇ! ನೀನು ಎಲ್ಲ ಜನರನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೃಪೆದೋರಿ ದುರ್ಗಮಾಸುರನು ಕದ್ದುಕೊಂಡುಹೋದ ವೇದಗಳನ್ನು ತಂದು ನಮಗೆ ಕೊಡು, ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ದೇವಿಯು ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ - ‘ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ನಡೆಯಿರಿ. ನಾನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ವೇದಗಳನ್ನು ತಂದು ನಿಮಗೆ ಕೊಡುವೆನು’ ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತಳು.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಗೊಂಡರು. ಅವರು ಅರಳಿದ ನೀಲ ಕಮಲದಂತೆ ನೇತ್ರವುಳ್ಳ ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಜಗದಂಬೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಂದಿಸಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಮತ್ತೆ ಸ್ವರ್ಗ, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಗದ್ದಲವೆದ್ದಿತು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಭಯಾನಕ ದೈತ್ಯನು ನಾಲ್ಕೂ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಮುತ್ತಿದನು. ಆಗ ಶಿವೆಯು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಸುತ್ತಲೂ ತೇಜೋಮಯ ಮಂಡಲವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಸ್ವತಃ ತಾನು ಆ ವರ್ತುಲದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದಳು. ಮತ್ತೆ ದೇವೀ ಹಾಗೂ ದೈತ್ಯರಲ್ಲಿ ಘೋರಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಕವಚಗಳನ್ನು ಪುಡಿ-ಪುಡಿ ಮಾಡುವಂತಹ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಶರೀರದಿಂದ ಸುಂದರ ರೂಪವುಳ್ಳ - ಕಾಲಿ, ತಾರಾ, ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾ, ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ, ಭುವನೇಶ್ವರೀ, ಭೈರವೀ, ಬಗಲಾ, ಧ್ರೂಮ್ರಾ, ಶ್ರೀಮತಿ, ತ್ರಿಪುರಸುಂದರೀ ಮತ್ತು ಮಾತಂಗಿ - ಹೀಗೆ ದಶವಿದ್ಯೆಗಳು ಅಸ-ಶಸಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡರು. ಅನಂತರ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿಯುಳ್ಳ ಅಸಂಖ್ಯ ಮಾತೃಕೆಗಳು ಪ್ರಕಟ ಗೊಂಡರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರೂ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಂತೆ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಆ ಮಾತೃಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ದೈತ್ಯರ ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಆ ರೌರವ ಅಥವಾ ದುರ್ಗಮ ದೈತ್ಯನ ನೂರು ಅಕ್ಷೌಹಿಣೀ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ದೇವಿಯು ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಆ ದುರ್ಗಮ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದಳು. ಆ ದೈತ್ಯನು ಬುಡಕಿತ್ತು ಉರುಳುವ ವೃಕ್ಷದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಈಶ್ವರಿಯು ಆಗ ದುರ್ಗಮಾಸುರ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನೂ ಮರಳಿ ತಂದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದಳು.

ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಅಂಬಿಕೇ! ನೀನು ನಮಗಾಗಿ ಅಸಂಖ್ಯ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮುನಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ‘ಶತಾಕ್ಷೀ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ತನ್ನ ಶರೀರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಶಾಕಗಳಿಂದ ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಾಕಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ‘ಶಾಕಂಭರೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನಿನ್ನ ಖ್ಯಾತಿಯಾಗುವುದು. ಶಿವೇ! ನೀನು ದುರ್ಗಮನೆಂಬ ಮಹಾದೈತ್ಯನನ್ನು ವಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಕಲ್ಯಾಣಮಯೀ ಭಗವತಿಯಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ‘ದುರ್ಗಾ’ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಯೋಗನಿದ್ರೆಯೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಮಹಾಬಲೇ! ನಿನಗೆ ವಂದನೆ. ಜ್ಞಾನದಾಯಿನೀ! ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. ಜಗದಂಬೆಯಾದ ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ತಲೆಬಾಗುವೆವು. ತತ್ತ್ವಮಸಿ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಯಾವ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುವುದೋ, ಆ ಅನಂತ ಕೋಟಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳನ್ನು ಸಂಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಭಗವತಿ ದುರ್ಗೆಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ತಾಯೀ! ನಿನ್ನವರೆಗೆ ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ, ಶರೀರ ತಲುಪುವುದು ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ ಇವು ಮೂರು ನಿನ್ನ ನೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ನಾವು ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯದ ಕಾರಣ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಸುರೇಶ್ವರೀ ಮಾತೆ ಶತಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನಮ್ಮಂತಹ ಅಮರರ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿಪಾತ ಮಾಡಿ ದಯೆ ದೋರುವವರು ಬೇರೆ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ? ದೇವಿ! ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ನಿರಂತರ ವಿಘ್ನ-ಬಾಧೆಗಳಿಂದ ರಹಿತವಾಗುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು. ನೀನು ನಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾ ಇರು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ದೇವತೆಗಳಿರಾ! ಕರುವನ್ನು ನೋಡಿ ಹಸುಗಳು ವ್ಯಗ್ರರಾಗಿ ಆತುರದಿಂದ ಅವುಗಳತ್ತ ಓಡುವಂತೆಯೇ ನಾನು ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನು ನೋಡಿ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಓಡಿ ಬರುವೆನು. ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೋಡದೆ ನನ್ನ ಒಂದು ಕ್ಷಣವು ಯುಗದಂತೆ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ ಹಾಗೂ ನಿಮಗಾಗಿ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನೂ ಕೊಡಬಲ್ಲೆನು. ನೀವು ನನ್ನ ಕುರಿತು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸುಶೋಭಿತರಾಗಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಯಾವುದೇ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಆಪತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸದಾಕಾಲ ಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹಿಂದೆ ನಿಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಾನು ಅನೇಕ ದೈತ್ಯರನ್ನು ವಧಿಸಿದಂತೆಯೇ ಮುಂದೆಯೂ ಅಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವೆನು. ಇದರಲ್ಲಿ ನೀವು ಸಂಶಯಪಡಬಾರದು. ಇದನ್ನು ನಾನು ತ್ರಿವಾರ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭ ಎಂಬ ಬೇರೆ ದೈತ್ಯರು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ನಾನು ಯಶೋಮಯಿ ದೇವೀ ನಂದ ಪತ್ನೀ ಯಶೋದೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಯೋನಿಜರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವೆನು ಹಾಗೂ ಸಮಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಅಸುರರನ್ನು ವಧಿಸುವೆನು. ನಂದನ ಪುತ್ರಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಆಗ ನನ್ನನ್ನು ‘ನಂದಜಾ’ ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ನಾನು ಭ್ರಮರದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅರುಣನೆಂಬ ಅಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿದಾಗ ಜಗತ್ತಿನ ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ‘ಭ್ರಾಮರೀ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಪುನಃ ನಾನು ಭೀಮ (ಭಯಂಕರ) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ತಿಂದು ಹಾಕಿದಾಗ ನನ್ನ ಹೆಸರು ‘ಭೀಮಾದೇವಿ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಗುವುದು. ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಅಸುರರ ಬಾಧೆಗಳು ಉಂಟಾದಾಗಲೆಲ್ಲ ನಾನು ಅವತರಿಸಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಾಡುವೆನು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ದೇವೀ ಶತಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವಳೇ ಶಾಕಂಭರೀ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅವಳನ್ನೇ ದುರ್ಗಾ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಒಂದೇ ರೂಪದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಆಗಿದೆ. ಈ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಶತಾಕ್ಷಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ದಯಾಳು ದೇವತೆಯಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಆ ದೇವಿಯೇ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಂತಪ್ತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಒಂಭತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಅಳುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 50)

ದೇವಿಯ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗದ ವರ್ಣನೆ - ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮಂದಿರದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಸ್ಥಾಪನೆ, ಪೂಜೆಯ ಮಹತ್ವ, ಪರಾಂಬಿಕೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ವ್ರತ, ಉತ್ಸವ, ಪೂಜಾದಿಗಳ ಫಲ ಹಾಗೂ ಈ ಸಂಹಿತೆಯ ಶ್ರವಣ - ಪಾರಾಯಣೆಯ ಮಹಿಮೆ

ವ್ಯಾಸರು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾಮತೇ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರರೇ! ಸರ್ವಜ್ಞ ಸನತ್ಕುಮಾರರೇ! ನಾನು ಉಮೆಯ ಪರಮಾದ್ಭುತ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಆ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳೇನು? ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಯಾವ ಫಲವು ದೊರೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಪರಾಂಬಾ ಉಮೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಆ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗವು ಯಾವುದು? ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ.

ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹಾಬುದ್ಧಿ ವಂತರಾದ ದ್ವೈಪಾಯನನೇ! ನೀನು ಕೇಳಿದ ರಹಸ್ಯವಾದ ಮಾತೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು, ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿರಿ. ಜ್ಞಾನಯೋಗ, ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ, ಭಕ್ತಿಯೋಗ - ಇವು ಶ್ರೀಮಾತೆಯ ಉಪಾಸನೆಯ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಭೋಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವು. ಚಿತ್ತದ ಆತ್ಮನೊಡನೆ ಆಗುವ ಸಂಯೋಗದ ಹೆಸರು ಜ್ಞಾನಯೋಗ. ಅದರ ಬಾಹ್ಯವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಗುವ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ‘ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ ’ವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಆತ್ಮದ ಏಕತೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ‘ಭಕ್ತಿಯೋಗ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮೂರು ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗವನ್ನು ಈಗ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸ ಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮದಿಂದ ಭಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಜ್ಞಾನ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂದು ಶಾಸಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಮೋಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಣ ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಯೋಗದ ಧ್ಯೇಯದ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಮಾಯಾವಿ ಅಥವಾ ಮಾಯೆಯ ಸ್ವಾಮಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವರಿಬ್ಬರ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದರಿಂದ ಅಭಿನ್ನವೆಂದು ತಿಳಿದು ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು.*

* ಮಾಯಾಂತು ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮಾಯಾವಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಾಶ್ವತಮ್ । ಅಭಿನ್ನಂ ತದ್ವಪುರ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮುಚ್ಯತೇ ಭವಬಂಧನಾತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಉ - ಸಂ - 51/12)

ಕಾಲಿನಂದನರೇ! ಕಲ್ಲು, ಮರ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ದೇವಿಯ ಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನ ಪುಣ್ಯಫಲದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಯೋಗದಿಂದ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಮಹಾನ್ ಫಲವೇ ದೇವೀ ಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಮಾತೆಯ ಮಂದಿರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ಮೊದಲು ಕಳೆದುಹೋದ ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಸಾವಿರ-ಸಾವಿರ ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವನು. ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಉಳಿದ ಪಾಪಗಳು ಶ್ರೀಮಾತೆಯ ಮಂದಿರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಲೇ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯು, ಎಲ್ಲ ನದಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಣಭದ್ರ, ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿ ಪೃಥಿವಿ, ಆಳದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ, ಸಮಸ್ತ ಗ್ರಹರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಪರಾಂಬಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ದೇವಿಗಾಗಿ ಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವವನು ಜನ್ಮ-ಜನ್ಮಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕಾಶೀ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಪ್ರಯಾಗ, ಪುಷ್ಕರ, ಗಂಗಾಸಾಗರತೀರ, ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯ, ಅಮರಕಂಟಕಪರ್ವತ, ಪರಮ ಪುಣ್ಯಮಯ ಶ್ರೀಶೈಲ, ಜ್ಞಾನಪರ್ವತ, ಗೋಕರ್ಣ, ಮಥುರಾ, ಅಯೋಧ್ಯಾ, ದ್ವಾರಕಾ ಮುಂತಾದ ಪುಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತೆಯ ಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವವನು ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು. ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇರುವವೋ ಅಷ್ಟುಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಆ ಪುರುಷನು ಮಣಿದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವನು. ಸಮಸ್ತ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಮೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುವವನು ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ದೇವಿಯ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಶುಭ ಋತು, ಶುಭ ಗ್ರಹ, ಶುಭ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಯೋಗಮಾಯೆಯ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಲ್ಪದಿಂದ ಮೊದಲುಗೊಂಡು ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಆಗಿ ಹೋದ ತಲೆಮಾರುಗಳು, ಮುಂದೆ ಆಗುವ ತಲೆಮಾರುಗಳು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಸುಂದರ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಉದ್ಧರಿಸುವನು.

ಕೇವಲ ಜಗದ್ಯೋನಿ ಪರಾಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗುವವನನ್ನು ಮನುಷ್ಯನೆಂದು ತಿಳಿಯಬಾರದು. ಅವರು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವಿಯ ಗಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಾರು ನಡೆದಾಡುವಾಗ, ಮಲಗಿರುವಾಗ-ಎಚ್ಚರನಾಗಿರುವಾಗ, ಅಥವಾ ನಿಂತುಕೊಂಡಿರುವಾಗ ‘ಉಮಾ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವನೋ, ಅವನು ಶಿವೆಯ ಗಣವೇ ಆಗಿರುವನು. ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪ, ದೀಪಗಳಿಂದ ದೇವೀ ಪರಾಶಿವೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು. ಶಿವೆಯ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ದೇವಿಯ ಮಂದಿರವನ್ನು ಸೇಗಣಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಸಾರಿಸಿ ಗುಡಿಸುವವರೂ ಕೂಡ ಉಮೆಯ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯ ಪರಮೋತ್ತಮ ಹಾಗೂ ರಮಣೀಯ ಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವವನ ಕುಲದ ಜನರನ್ನು ‘ಇವರು ನನ್ನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಮಾತೆ ಉಮಾದೇವಿಯು ಆಶೀರ್ವದಿಸುವಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿದ್ದು ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕಿ, ಎಂದಿಗೂ ಇವರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಆಪತ್ತು ಬರದಿರಲಿ’ ಎಂದು ಉಮೆಯು ಸದಾ ಆಶೀರ್ವದಿಸುವಳು. ಮಹಾದೇವಿ ಉಮೆಯ ಶುಭ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಸುವವನ ಕುಲದ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ತಲೆಮಾರುಗಳತನಕದ ಜನರು ಮಣಿದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಾನದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಸಾಧಕನು ಯಾವ-ಯಾವ ಮನೋರಥಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವನೋ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳುವನು.

ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಶ್ರೀಮಾತೆಯ ಉತ್ತಮ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ತುಪ್ಪಬೆರೆತ ಜೇನಿನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವವನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ಎಣಿಸಬಲ್ಲರು? ಚಂದನ, ಅಗುರು, ಕರ್ಪೂರ, ಜಟಾಮಾಂಸಿ ಹಾಗೂ ನಾಗರಮೋಥಾ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿದ ನೀರಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಬಣ್ಣದ ಹಸುಗಳ ಹಾಲಿನಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಅಷ್ಟಾದಶಾಂಗಧೂಪದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತುಪ್ಪ ಕರ್ಪೂರಸಹಿತ ಬತ್ತಿಗಳಿಂದ ದೇವಿಗೆ ಮಂಗಳಾರತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಬೇಕು. ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿ, ನವಮಿ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಅಥವಾ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪಂಚಮಿ ಮತ್ತು ದಶಮಿ ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಜಗದಂಬೆಯ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ರಾತ್ರಿ ಸೂಕ್ತ, ಶ್ರೀಸೂಕ್ತ, ದೇವಿಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾ ಅಥವಾ ಮೂಲಮಂತ್ರದ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ವಿಷ್ಣುಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ತುಲಸಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಪತ್ರ-ಪುಷ್ಪಗಳು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಕಾರಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಕಮಲ ಪುಷ್ಪವು ಅವಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ದೇವಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿ-ಚಿನ್ನದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವವನು ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಕೆಯ ಪರಮಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿಯ ಉಪಾಸಕರು ಪೂಜೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ತನ್ನ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಷಮಾ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ‘ಜಗತ್ತನ್ನು ಆನಂದಗೊಳಿಸುವ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯೇ! ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು.’ ಇತ್ಯಾದಿ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿ ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತಾ ದೇವಿಯ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಉಪಾಸಕನು ಆಕೆಯನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. - ದೇವಿಯು ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ಆರೂಢಳಾಗಿರುವಳು. ಆಕೆಯ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಯ ಹಾಗೂ ವರದ ಮುದ್ರೆವಿದ್ದು, ಅವಳು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವಳು. ಹೀಗೆ ಮಹೇಶ್ವರಿಯ ಧ್ಯಾನಮಾಡಿ ಆಕೆಗೆ ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ನಾನಾ ವಿಧದ ಪಕ್ವ ಫಲಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಯಾವ ಪರಾತ್ಮಾ ಶಂಭುಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವನೋ ಅವನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಂಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಂಡು ನಿರ್ಮಲನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚೈತ್ರಶುಕ್ಲ ತೃತೀಯೆಯಂದು ಭವಾನಿಯ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗಾಗಿ ವ್ರತ ಮಾಡುವವನು ಜನ್ಮ-ಮರಣದ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ ಪರಮಪದವನ್ನು ಹೊಂದುವನು. ವಿದ್ವಾಂಸ ಪುರುಷನು ಇದೇ ತೃತಿಯೆಗೆ ದೋಲೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿ ಶಂಕರಸಹಿತ ಜಗದಂಬಾ ಉಮೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹೂವು, ಕುಂಕುಮ, ವಸ್ತ್ರ, ಕರ್ಪೂರ, ಅಗರು, ಚಂದನ, ಧೂಪ, ದೀಪ, ನೈವೇದ್ಯ, ಪುಷ್ಪಹಾರ ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಸುಗಂಧಿತ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಶಿವಸಹಿತ ಸರ್ವಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿಣೀ ಮಹಾಮಾಯಾ ಮಹೇಶ್ವರೀ ಶ್ರೀಗೌರಿದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಉಯ್ಯಾಲೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ತೂಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಿಯಮಪೂರ್ವಕ ಆ ತಿಥಿಯಂದು ವ್ರತ ಮತ್ತು ದೋಲೋತ್ಸವವನ್ನು ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಶಿವಾದೇವಿಯು ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಳು.

ವೈಶಾಖಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಕ್ಷಯ ತೃತಿಯೆಯಂದು ಆಲಸ್ಯರಹಿತನಾಗಿ ಜಗದಂಬೆಯ ಉಪವಾಸವನ್ನೂ ಮಾಡಿ ಬಿಲ್ವ, ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಸಂಪಗೆ, ದಾಸವಾಳ, ಬಂದೂಕ, ಕಮಲ ಮುಂತಾದ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಶಂಕರ ಸಹಿತ ಗೌರೀದೇವಿಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನು ಕೋಟಿ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ಮಾನಸಿಕ, ವಾಚಿಕ ಮತ್ತ್ತು ಶಾರೀರಿಕ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷವೆಂಬ ಚತುರ್ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುವನು.

ಜೇಷ್ಠ ಶುಕ್ಲ ತದಿಗೆಯಂದು ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರಿಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಯಾವುದೂ ಅಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆಷಾಢದ ಶುಕ್ಲ ತದಿಗೆಯಂದು ತನ್ನ ಶಕ್ತ್ಯಾನುಸಾರ ರಥೋತ್ಸವವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಉತ್ಸವವು ದೇವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಪೃಥಿವಿಯೇ ರಥವೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯರೇ ರಥದ ಚಕ್ರಗಳು. ವೇದಗಳನ್ನು ಕುದುರೆಗಳೆಂದು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ಸಾರಥಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈ ಭಾವನೆಯಿಂದ ರತ್ನಜಡಿತ ರಥವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಹೂವಿನಹಾರಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತ ಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಶಿವಾದೇವಿಯನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಪರಾಂಬಾ ಉಮಾದೇವಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ, ಅದನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವಳು ಎಂದು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪುರುಷನು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ರಥವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಟಾಗ ಜಯ-ಜಯಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು - ‘ದೇವೀ ದೀನವತ್ಸಲೆಯೇ! ನಾವು ನಿನಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡು. (ಪಾಹಿ ದೇವಿ ಜನಾನಸ್ಮಾನ್ ಪ್ರಪನ್ನಾನ್ ದೀನವತ್ಸಲೇ): ಈ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ದೇವಿಯನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ, ರಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಾನಾ ವಿಧದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಬೇಕು. ಗ್ರಾಮ ಅಥವಾ ನಗರದ ಸೀಮೆಯವರೆಗೆ ರಥವನ್ನು ಕೊಂಡುಹೋಗಿ ಆ ರಥದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರಬೇಕು. ಅನಂತರ ನೂರಾರು ಬಾರಿ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಜಗದಂಬೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆ, ವ್ರತ ಹಾಗೂ ರಥೋತ್ಸವವನ್ನು ಮಾಡುವ ವಿದ್ವಾಂಸನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು.

ಶ್ರಾವಣ ಮತ್ತು ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ತೃತಿಯೆಯಂದು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಜಗದಂಬೆಯು ವ್ರತ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರ, ಪೌತ್ರ, ಧನಾದಿಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವನು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಂದ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವ ಉಮೆಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಆಶ್ವಯುಜಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಸಮಸ್ತ ಕಾಮನೆಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ನವರಾತ್ರ ವ್ರತದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಚತುರಾನನ ಬ್ರಹ್ಮನು, ಪಂಚಾನನ ಶಿವನು, ಷಣ್ಮುಖ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನೂ ಸಮರ್ಥರಲ್ಲ ; ಹಾಗಿರುವಾಗ ಇತರರು ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಥರಾದಾರು? ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನವರಾತ್ರ ವ್ರತವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿ ವಿರಥನ ಪುತ್ರ ಸುರಥರಾಜನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಬುದ್ಧಿವಂತ ನರೇಶ ಧುವಸಂಧಿ ಕುಮಾರ ಸುದರ್ಶನನು ಈ ನವರಾತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯಿಂದಲೇ ಮೊದಲು ಕೈ ತಪ್ಪಿಹೋದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಈ ವ್ರತರಾಜದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರಿಯ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಸಮಾಧಿ ವೈಶ್ಯನು ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿ ತದಿಗೆ, ಪಂಚಮಿ, ಸಪ್ತಮಿ, ಅಷ್ಟಮಿ, ನವಮಿ, ಚತುರ್ದಶಿ ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಶಿವಾದೇವಿಯು ನಿರಂತರ ಅವನ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಳು. ಕಾರ್ತಿಕ, ಮಾರ್ಗಶಿರ, ಪೌಷ, ಮಾಘ, ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸಗಳ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತದಿಗೆಯಂದು ವ್ರತಸ್ಥನಾಗಿ, ಕೆಂಪು ಕಣಗಿಲೆ ಮೊದಲಾದ ಹೂವುಗಳಿಂದ, ಸುಗಂಧಿತ ಧೂಪ-ದೀಪಗಳಿಂದ ಮಂಗಲಮಯಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು ಸಮಸ್ತ ಮಂಗಳಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸದಾ ಈ ಮಹಾ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಪುರುಷರೂ ಕೂಡ ವಿದ್ಯೆ, ಧನ, ಪುತ್ರರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಇವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಇವಲ್ಲದೆ ಇತರ ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವ್ರತ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನೂ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಆಚರಿಸಬೇಕು.

ಈ ಉಮಾಸಂಹಿತೆಯು ಪರಮ ಪುಣ್ಯಮಯವಾಗಿದ್ದು, ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ. ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ಈ ಸಂಹಿತೆಯು ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವುದು. ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸುವವನು, ಅಥವಾ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಹೇಳುವವನು, ಓದುವವನು, ಕಲಿಸುವವನು, ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಯಾರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಬರೆದ ಈ ಸಂಹಿತೆಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವುದೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಅವನಿಗೆ ಭೂತ, ಪ್ರೇತ, ಪಿಶಾಚಾದಿ ದುಷ್ಟರಿಂದ ಎಂದೂ ಭಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಪುತ್ರ, ಪೌತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುವನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಸದಾ ಈ ಪರಮ ಪುಣ್ಯಮಯ ರಮಣೀಯ ಉಮಾಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಪಾರಾಯಣವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 51)

॥ ಉಮಾಸಂಹಿತೆಯು ಮುಗಿದುದು ॥

ಕೈಲಾಸ ಸಂಹಿತೆ

ಋಷಿಗಳು ಸೂತರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಾಮದೇವರು ಸ್ಕಂಧನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದುದು, ಪ್ರಣವಾರ್ಥ ನಿರೂಪಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದುದು

ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಸಾಂಬಾಯ ಸಗಣಾಯ ಸಸೂನವೇ ।

ಪ್ರಧಾನ ಪುರುಷೇಶಾಯ ಸರ್ಗಸ್ಥಿತ್ಯಂತ ಹೇತವೇ ॥

ಪ್ರಧಾನ (ಪ್ರಕೃತಿ) ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ನಿಯಾಮಕನೂ, ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರಗಳ ಕಾರಣನೂ, ಆದ ಪಾರ್ವತಿಸಹಿತ ಶಿವನಿಗೆ, ಅವನ ಪಾರ್ಷದ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸೂತ ಪುರಾಣಿಕರೇ! ಅನೇಕ ಆಖ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಮ ಮನೋಹರ ಉಮಾಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿದೆವು. ಇನ್ನು ತಾವು ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕೈಲಾಸ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳಿದರು — ಮಕ್ಕಳಿರಾ! ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ದಿವ್ಯ ಕೈಲಾಸ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ನೀವು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಇರುವುದರಿಂದಲೇ ನಾನು ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ವ್ಯಾಸರು ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿನ ಮುನಿಗಳ ಹಾಗೂ ಸೂತರ ಸಂವಾದ, ವ್ಯಾಸ - ಮುನಿಸಂವಾದ, ಶಿವಪಾರ್ವತಿ ಸಂವಾದ, ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಸಂನ್ಯಾಸಪದ್ಧತಿ, ಸಂನ್ಯಾಸಾಚಾರ, ಸಂನ್ಯಾಸಮಂಡಲ, ಸಂನ್ಯಾಸ ಪದ್ಧತಿನ್ಯಾಸ, ವರ್ಣಪೂಜೆ, ಪ್ರಣವಾರ್ಥಪದ್ಧತಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ, ಪುನಃ ಋಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸೂತರಮಿಲನ, ಸಂವಾದದ ಅವತರಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ಸೂತರ ಕುರಿತು ಋಷಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದರು.

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಸೂತರೇ! ತಾವು ನಮಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರುಗಳಾಗಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಇದ್ದರೆ ನಾವು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ. ಶ್ರದ್ಧಾವಂತ ಶಿಷ್ಯರ ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮಂಥಹ ಗುರುಗಳು ಸದಾ ಸ್ನೇಹವಿಡುವರು. ಇದನ್ನು ತಾವು ಈಗ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿರುವಿರಿ. ಮುನಿಯೇ! ವಿರಜಾ ಹೋಮದ ಸಮಯ ಮೊದಲು ತಾವು ವಾಮದೇವರ ಮತವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದನ್ನು ನಾವು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ನಾವು ಬಹಳ ಆದರದಿಂದ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವೆವು. ಕೃಪಾಸಿಂಧುವೇ! ತಾವು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಋಷಿಗಳ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೂತರ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚವಾಯಿತು. ಅವರು ಗುರುಗಳಿಗೂ ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಗುರು ಮಹಾದೇವನನ್ನು, ತ್ರಿಭುವನ ಜನನಿ ಮಹಾದೇವಿ ಉಮೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಗುರು ವೇದವ್ಯಾಸರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ಲಾದ ಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಗಂಭೀರವಾಣಿಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳತೊಡಗಿದರು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿಗಳೇ! ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಸದಾ ಸುಖಿಗಳಾಗಿರಿ. ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಮಹಾತ್ಮರೇ! ನೀವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಕ್ತರೂ ಹಾಗೂ ದೃಢತೆಯಿಂದ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರೂ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದು ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವೆನು; ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿರಿ. ಹಿಂದಿನ ರಥಂತರ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮುನಿ ವಾಮದೇವರು ಮಾತೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರುತ್ತಲೇ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರು ವೇದ, ಆಗಮಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯರೇ ಆದಿ ಜೀವಿಗಳ ಜನ್ಮ-ಕರ್ಮಗಳ ಜ್ಞಾನ ಅವರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಸರ್ವಾಂಗವು ಭಸ್ಮಲೇಪನದಿಂದ ಉಜ್ವಲವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಜಟಾಭಾರವು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಯಾರಿಗೂ ಆಶ್ರಿತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಇಚ್ಛೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಶೀತ-ಉಷ್ಣ ಮೊದಲಾದ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಅತೀತರಾಗಿದ್ದು ಅಹಂಕಾರ ಶೂನ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ದಿಗಂಬರ ಮಹಾಜ್ಞಾನೀ ಮಹಾತ್ಮರು ಇನ್ನೊಂದು ಮಹೇಶ್ವರನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಂತೇ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಮುನಿಗಳು ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಚರಣಸ್ಪರ್ಶದ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಈ ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ನಿರಂತರ ಪರಮಧಾಮ ಸ್ವರೂಪೀ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾ ವಾಮದೇವರು ಮೇರುವಿನ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಿಖರವಾದ ಕುಮಾರ ಶೃಂಗವನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಮಯೂರವಾಹನ ಶಿವಕುಮಾರ, ಜ್ಞಾನಮಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ, ಸಮಸ್ತ ಅಸುರರ ನಾಶಕ ಮತ್ತು ಸರ್ವದೇವ ವಂದ್ಯ ಭಗವಾನ್ ಸ್ಕಂದನು ಇರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಶಕ್ತಿಭೂತಾ ‘ಗಜಾವಲ್ಲಿ’ಯೂ ಇದ್ದಳು. ಅಲ್ಲೇ ಸ್ಕಂದಸರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸರೋವರವೊಂದಿತ್ತು. ಅದು ಸಮುದ್ರನಂತೆ ಆಳವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ನೀರು ಶೀತಲ ಮತ್ತು ಸ್ವಾದಿಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸರೋವರವು ಸ್ವಚ್ಛ, ಅಗಾಧ ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಜಲರಾಶಿಯಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಮಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳು ಇದ್ದವು. ಆ ಜಲಾಶಯವು ಸ್ಕಂದಸ್ವಾಮಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇತ್ತು. ಮಹಾಮುನಿ ವಾಮದೇವರು ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಮುನಿವೃಂದಸೇವಿತ ಕುಮಾರನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದರು. ಅವನು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದನು. ನವಿಲು ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಹನನಾಗಿದ್ದು, ಅವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳಿದ್ದವು. ಸರ್ವಾಂಗದಲ್ಲಿ ಉದಾರತೆಯೇ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಿರೀಟವೇ ಆದಿ ಅವನ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದವು. ರತ್ನಪ್ರಾಯ ಇಬ್ಬರು ಶಕ್ತಿಯರು ಅವನ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ, ಕುಕ್ಕುಟ ವರ ಮತ್ತು ಅಭಯಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಸ್ಕಂದನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ, ಪೂಜಿಸಿ, ಆ ಮುನೀಶ್ವರರು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ವಾಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಪ್ರಣವದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥನೂ, ಪ್ರಣವಾರ್ಥದ ಪ್ರತಿಪಾದಕನೂ, ಪ್ರಣವಾಕ್ಷರರೂಪೀ ಬೀಜದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಣವರೂಪನೂ ಆದ ಸ್ವಾಮಿ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನೇ ನಿನಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ವೇದಾಂತದ ಅರ್ಥಭೂತ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳವನೂ. ವೇದಾಂತವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವವನೂ, ವೇದಾಂತದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದವನೂ, ನಿತ್ಯ ವಿದಿತನೂ, ಆದ ಸ್ಕಂದಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಮೋ ನಮಃ. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೃದಯಗಹ್ವರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಗುಹನಿಗೆ ವಂದನೆಗಳು. ಸ್ವತಃ ಗುಹ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವರೂಪವು ಗುಹ್ಯವಾಗಿರುವವನೂ, ಗುಹ್ಯ ಶಾಸಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನೂ ಅಂತಹ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಅಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಅಣುವು, ಮಹತ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಮಹತ್ತಾಗಿರುವೆ. ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ ಅಥವಾ ಭೂತ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವೆ; ಪರಮಾತ್ಮ ಸ್ವರೂಪವಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವು. ನೀನು ಸ್ಕಂದ (ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಚ್ಯುತ)ನಾಗಿರುವೆ. ಸ್ಕಂದನ (ಗರ್ಭದಿಂದ ಸ್ಖಲನ)ನೇ ನಿನ್ನ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅರುಣರಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿರುವೆ. ಪಾರಿಜಾತಾದಿ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತನೂ, ಕಿರೀಟಾದಿ ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನೂ, ಆದ ಸ್ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ಯಾದ ನಿನಗೆ ಸದಾ ವಂದನೆಗಳು. ನೀನು ಶಿವನ ಶಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪುತ್ರನಾಗಿರುವೆ, ಶಿವ (ಕಲ್ಯಾಣ)ವನ್ನು ಕೊಡುವೆ, ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದು, ಶಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿವನಿಗೆ ಆನಂದದ ನಿಧಿಯಾಗಿರುವೆ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ನೀನು ಗಂಗೆಯ ಬಾಲಕನೂ, ಕೃತ್ತಿಕೆಗಳ ಕುಮಾರನೂ, ಭಗವತಿ ಉಮೆಯ ಪುತ್ರನೂ, ದರ್ಭೆಗಳ ವನದಲ್ಲಿ ಮಲಗುವವನೂ ಆಗಿರುವೆ. ಬುದ್ಧಿವಂತ ದೇವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಷಡಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವು ನಿನ್ನ ಶರೀರವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಅರ್ಥದ ವಿಧಾನ ಮಾಡುವವನಾಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ರೂಪವು ಆರು ಮಾರ್ಗ ಗಳಿಂದಲೂ ಅತೀತವಾಗಿದೆ. ಷಡಾನನನಾದ ನಿನಗೆ ನಮೋ ನಮಃ. ದ್ವಾದಶಾತ್ಮನೇ! ನಿನಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರಗಳಿದ್ದು, ಹನ್ನೆರಡು ಭುಜಗಳಿವೆ. ಆ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವೆ. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನೀನು ಚತುರ್ಭುಜಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಶಾಂತ ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಕ್ತಿ, ಕುಕ್ಕುಟ, ವರ, ಅಭಯಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವೆ. ಅಸುರವಿದಾರಣ ದೇವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನಿನ್ನ ವಕ್ಷಃಸ್ಥಳವು ಗಜಾವಲ್ಲಿಯ ಕುಚಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಪಿಸಿದ ಕುಂಕುಮದಿಂದ ಅಂಕಿತವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ತಮ್ಮನಾದ ಗಣಪತಿಯ ಆನಂದಮಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಆನಂದಪಡುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ, ಮುನಿ ಮತ್ತು ಕಿನ್ನರರಿಂದ ಕೊಂಡಾಡುವ ಗಾಥಾ ವಿಶೇಷದಿಂದ ಯಾರ ಪವಿತ್ರ ಕೀರ್ತಿಧಾಮದ ಚಿಂತನವಾಗುವುದೋ ಅಂತಹ ಸ್ಕಂದನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ದೇವತೆಗಳ ನಿರ್ಮಲ ಕಿರೀಟಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳಿಂದ ನಿನ್ನ ಮನೋಹರ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವಾಮದೇವರಿಂದ ವರ್ಣಿತವಾದ ಈ ದಿವ್ಯ ಸ್ಕಂದಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಕೇಳುವವನು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೂ, ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದೂ, ಆಯುರಾರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಧನವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಹುದು ಮತ್ತು ಸದಾ ಸಮಸ್ತ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು.*

* ವಾಮದೇವ ಉವಾಚ -

ಓಂ ನಮಃ ಪ್ರಣವಾರ್ಥಾಯ ಪ್ರಣವಾರ್ಥವಿಧಾಯಿನೇ । ಪ್ರಣವಾಕ್ಷರ ಬೀಜಾಯ ಪ್ರಣವಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ॥

ವೇದಾಂತಾರ್ಥ ಸ್ವರೂಪಾಯ ವೇದಾಂತಾರ್ಥವಿಧಾಯಿನೇ । ವೇದಾಂತಾರ್ಥವಿದೇ ನಿತ್ಯಂ ವಿದಿತಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ॥

ನಮೋ ಗುಹಾಯ ಭೂತಾನಾಂ ಗುಹಾಸು ನಿಹಿತಾಯ ಚ । ಗುಹ್ಯಾಯ ಗುಹ್ಯರೂಪಾಯ ಗುಹ್ಯಾಗಮವಿದೇ ನಮಃ ॥

ಅಣೋರಣೀಯಸೇ ತುಭ್ಯಂ ಮಹತೋಽಪಿ ಮಹೀಯಸೇ । ನಮಃ ಪರಾವರಜ್ಞಾಯ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣೇ ॥

ಸ್ಕಂದಾಯ ಸ್ಕಂದರೂಪಾಯ ಮಿಹಿರಾರುಣತೇಜಸೇ । ನಮೋ ಮಂದಾರಮಾಲೋದ್ಯನ್ಮುಕುಟಾದಿಭೃತೇ ಸದಾ ॥

ಶಿವಶಿಷ್ಯಾಯ ಪುತ್ರಾಯ ಶಿವಸ್ಯಶಿವದಾಯಿನೇ । ಶಿವಪ್ರಿಯಾಯ ಶಿವಯೋರಾನಂದನಿಧಯೇ ನಮಃ ॥

ಗಾಂಗೇಯಾಯ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ಕಾರ್ತಿಕೇಯಾಯ ಧೀಮತೇ । ಉಮಾಪುತ್ರಾಯ ಮಹತೇ ಶರಕಾನನ ಶಾಯಿನೇ ॥

ಷಡಕ್ಷರಶರೀರಾಯ ಷಡ್ವಿಧಾರ್ಥವಿಧಾಯಿನೇ । ಷಡಧ್ವಾತೀತರೂಪಾಯ ಷಣ್ಮುಖಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ॥

ದ್ವಾದಶಾಯತನೇತ್ರಾಯ ದ್ವಾದಶೋದ್ಯತಬಾಹವೇ । ದ್ವಾದಶಾಯುಧಧಾರಾಯ ದ್ವಾದಶಾತ್ಮನ್ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ॥

ಚತುರ್ಭುಜಾಯ ಶಾಂತಾಯ ಶಕ್ತಿಕುಕ್ಕುಟಧಾರಿಣೇ । ವರದಾಭಯಹಸ್ತಾಯ ನಮೋಽಸುರವಿದಾರಿಣೇ ॥

ಗಜಾವಲ್ಲೀಕುಚಾಲಿಪ್ತ ಕುಂಕುಮಾಂಕಿತವಕ್ಷಸೇ । ನಮೋ ಗಜಾನನಾನಂದಮಹಿಮಾನಂದಿತಾತ್ಮನೇ ॥

ಬ್ರಹ್ಮಾದಿದೇವ ಮುನಿ ಕಿನ್ನರ ಗೀಯಮಾನಗಾಥಾ ವಿಶೇಷ ಶುಚಿಚಿಂತಿತ ಕೀರ್ತಿಧಾಮ್ನೇ ।

ವೃಂದಾರಕಾಮಲಕಿರೀಟ ವಿಭೂಷಣಸ್ರಕ್ ಪೂಜ್ಯಾಭಿರಾಮಪದಪಂಕಜ ತೇ ನಮೋಽಸ್ತು ॥

ಇತಿ ಸ್ಕಂದಸ್ತತ್ವಂ ದಿವ್ಯಂ ವಾಮದೇವೇನ ಭಾಷಿತಮ್ । ಯಃ ಪಠೇಚ್ಛಣುಯಾದ್ವಾಪಿಸಯಾಂತಿ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್ ॥

ಮಹಾಪ್ರಜ್ಞಾಕರಂ ಹ್ಯೇತಚ್ಛಿವ ಭಕ್ತಿ ವಿವರ್ಧನಮ್ । ಆಯುರಾರೋಗ್ಯಧನಕೃತ್ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದಂ ಸದಾ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೈ - ಸಂ - 11/22-35)

ವಾಮದೇವರು ಹೀಗೆ ದೇವ ಸೇನಾಪತಿ ಭಗವಾನ್ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬಂದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದಂಡದಂತೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ಅವನ ಬಳಿ ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ವಾವದೇವರು ಸ್ತುತಿಸಿದ ಈ ಪರಮಾರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರಪುತ್ರ ಭಗವಾನ್ ಸ್ಕಂದನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಆಗ ಆ ಮಹಾಸೇನನು ವಾಮದೇವರಲ್ಲಿ ನುಡಿದನು - ‘ಮುನಿಯೇ! ನೀನು ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆ, ಸ್ತೋತ್ರ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಇಂದು ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿ? ನೀವು ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನರೂ, ಸರ್ವಥಾ ಪರಿಪೂರ್ಣರೂ, ನಿಸ್ಪೃಹರೂ ಆಗಿರುವಿರಿ. ನಿಮ್ಮಂತಹ ವೀತರಾಗೀ ಮಹರ್ಷಿಯು ಯಾಚಿಸುವಂತಹ ಯಾವ ವಸ್ತುವೂ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತೋರಲು ನಿಮ್ಮಂತಹ ಸಾಧು-ಸಂತರು ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಈಗ ನನ್ನಿಂದ ಏನಾದರು ಕೇಳಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು.’

ಸ್ಕಂದನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾಮುನಿ ವಾಮದೇವರು ವಿನಯದಿಂದ ಬಾಗಿ ಮೇಘ ಗಂಭೀರ ವಾಣಿಯಿಂದ ಇಂತೆಂದರು.

ವಾಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಭಗವಂತನೇ! ನೀನು ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿದ್ದು ಅಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ವಿಭೂತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವನಾಗಿರುವೆ. ನೀನು ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ಸರ್ವಕರ್ತನೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನೂ, ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿಯೂ ಆಗಿರುವೆ. ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವರು. ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯತೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವೆ ಇದು ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹವೇ ಆಗಿದೆ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ನಾನು ಕೃತಾರ್ಥನಾಗಿರುವೆನು. ಕಣಮಾತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅಪರಾಧವನ್ನು ನೀನು ಕ್ಷಮಿಸು. ಪ್ರಣವವು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅದು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮೇಶ್ವರನ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ. ಪಶುಗಳ (ಜೀವರ) ಪಾಶ (ಬಂಧನ)ವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ಪಶುಪತಿಯೇ ಅದರ ವಾಚಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ‘ಓಮಿತೀದಂ ಸರ್ವಮ್’ (ತೈ - ಉ - 1/8/1) - ಓಂಕಾರವೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಾಗಿದೆ. ಇದು ಸನಾತನ ಶ್ರುತಿಯ ಮಾತಾಗಿದೆ. ‘ಓಮಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮ’ (ತೈ - ಉ - 1/8/1) ಅರ್ಥಾತ್ ಓಂ ಇದು ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ‘ಸರ್ವಂ ಹ್ಯೇತದ್ ಬ್ರಹ್ಮ’ (ಮಾಂಡೂಕ್ಯ-2) - ಇದೆಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ. ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಶ್ರುತಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗೆ ನಾನು ಸಮಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ವ್ಯಷ್ಟಿಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಣವಾರ್ಥವನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿರುವೆನು. ತಾತ್ಪರ್ಯ - ಸಮಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಷ್ಟಿ ಎಲ್ಲ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಪ್ರಣವದ ಅರ್ಥವೇ ಆಗಿವೆ. ಪ್ರಣವದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲದರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಎಂಬುದು ನಾನು ಕೇಳಿರುವೆನು. ಮಹಾಸೇನನೇ! ನನಗೆ ಎಂದೂ ನಿನ್ನಂತಹ ಗುರುವು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೃಪೆಮಾಡಿ ನೀನು ಪ್ರಣವದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸು. ಉಪದೇಶದ ವಿಧಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಸದಾಚಾರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟು ನೀನು ನಮಗೆ ಪ್ರಣವಾರ್ಥವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸು.

ಮುನಿಯು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಸ್ಕಂದನು ಪ್ರಣವ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು, ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುವ, ಸದಾ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಮೆಯೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಶ್ರುತಿಗಳೂ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ ಆ ಶ್ರೇಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 1-11)

ಪ್ರಣವದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥರೂಪೀ ಸದಾಶಿವನ ಸ್ವರೂಪದ ಧ್ಯಾನ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಪಾಲನೆಯ ಮಹತ್ವ, ಜ್ಞಾನಮಯ ಪೂಜೆ, ಸಂನ್ಯಾಸದ ಪೂರ್ವಾಂಗ ಭೂತ ನಾಂದೀಶ್ರಾದ್ಧ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞ ಇವುಗಳ ವರ್ಣನೆ

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು — ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಮುನೀಶ್ವರ ವಾಮದೇವರೇ! ನಿಮಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತರಾಗಿರುವಿರಿ. ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿರುವಿರಿ. ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಯದಿರುವ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನೀವು ಜನರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರುವವರಾಗಿರುವಿರಿ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವರೆಲ್ಲರೂ ನಾನಾ ವಿಧದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿರುವರು. ಪರಮೇಶ್ವರನ ವಿಚಿತ್ರ ಮಾಯೆಯು ಅವರನ್ನು ಪರಮಾರ್ಥದಿಂದ ವಂಚಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಣವದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥಭೂತ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿಯಲಾರರು. ಆ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಸಗುಣ-ನಿರ್ಗುಣ ಹಾಗೂ ತ್ರಿದೇವತೆಗಳ ಜನಕ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವನು. ನಾನು ಬಲಗೈಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಆಣೆಯಿಟ್ಟು ಇದು ತ್ರಿವಾರ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಣವದ ಅರ್ಥ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಪದೇ-ಪದೇ ಹೇಳುತ್ತಾ ಇರುತ್ತೇನೆ. ಶ್ರುತಿಗಳು, ಸ್ಮೃತಿ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು, ಆಗಮಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅವನನ್ನೇ ಪ್ರಣವದ ವಾಚಾರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಮನಸಹಿತ ವಾಣಿಯು ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಮರಳುವವು. ಅವನ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವನು ಯಾರಿಗೂ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಸಹಿತ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು, ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಅವನಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಸ್ವತಃ ಯಾರಿಂದಲೂ, ಎಂದೂ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಇವರ ಪ್ರಕಾಶಗಳು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದಲೇ ಇವೆಲ್ಲ ಜಗತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾದ ಕಾರಣ ಸ್ವಯಂ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.*

* ಯತೋ ವಾಚೋ ನಿವರ್ತಂತೇ ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನಸಾಸಹ । ಆನಂದಂ ಯಸ್ಯ ವೈ ವಿದ್ವಾನ್ನ ಬಿಭೇತಿ ಕುತಶ್ಚನ

ಯಸ್ಮಾಜ್ಜಗದಿದಂ ಸರ್ವಂ ವಿಧಿವಿಷ್ಣ್ವಿಂದ್ರಪೂರ್ವಕಮ್ । ಸಹ ಭೂತೇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಮೈಃ ಪ್ರಥಮಂ ಸಂಪ್ರಸೂಯತೇ ॥

ನ ಸಂಪ್ರಸೂಯತೇ ಯೋ ವೈ ಕುತಶ್ಚನ ಕದಾಚನ । ಯಸ್ಮಿನ್ನ ಭಾಸತೇ ವಿದ್ಯುನ್ನ ಚ ಸೂರ್ಯೋ ನ ಚಂದ್ರಮಾಃ ॥

ಯಸ್ಯ ಭಾಸೋ ವಿಭಾತೀದಂ ಜಗತ್ ಸರ್ವಂ ಸಮಂತತಃ । ಸರ್ವೈಶ್ವರ್ಯೇಣ ಸಂಪನ್ನೋ ನಾಮ್ನಾ ಸರ್ವೇಶ್ವರಃ ಸ್ವಯಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೈ - ಸಂ - 12/7-10)

ಹೃದಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭುವು ಮುಮುಕ್ಷು ಪುರುಷರ ಧ್ಯೇಯನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಪ್ರಕಾಶಾತ್ಮಾ, ಭಾಸಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ಚಿನ್ಮಯನಾಗಿರುವನು. ಆ ಪರಮ ಪುರುಷನ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಶಿವೆಯು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸುಲಭ ಮನೋಹರ, ನಿರ್ಗುಣ, ತನ್ನ ಗುಣಗಳಿಂದಲೆ ನಿಗೂಡ ನಿರಾಕಾರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಇದೆರಡರಿಂದ ಅತೀತನೂ ಆದ ಮೂರು ರೂಪುಗಳಿವೆ. ಮುನಿಯೇ! ಮುಮುಕ್ಷು ಯೋಗಿಗಳು ನಿತ್ಯವು ಕ್ರಮಶಃ ಅವನ ಈ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಆ ಶಂಭುವು ನಿಷ್ಕಲನೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ, ದೇವತೆಗಳ ಸನಾತನ ಆದಿದೇವನೂ, ಜ್ಞಾನ-ಕ್ರಿಯಾ ಸ್ವಭಾವನೂ, ಪರಮಾತ್ಮನೂ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವನು. ಆ ದೇವಾಧಿದೇವನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮೂರ್ತಿ ಸದಾಶಿವನಾಗಿರುವನು. ಈಶಾನಾದಿ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳು ಅವನ ಶರೀರವಾಗಿದೆ. ಆ ಮಹಾದೇವನು ಪಂಚಕಲಾ ರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಉಜ್ವಲವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವವನು ಹಾಗೂ ಶೀತಲ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿರುವನು. ಆ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಐದು ಮುಖಗಳು, ಹತ್ತು ಭುಜಗಳು, ಹದಿನೈದು ಕಣ್ಣುಗಳಿವೆ. ‘ಈಶಾನ’ ಮಂತ್ರವು ಅವನ ಮುಕುಟ ಮಂಡಿತ ಮಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ‘ತತ್ಪುರುಷ’ ಮಂತ್ರವು ಆ ಪುರಾತನ ಪ್ರಭುವಿನ ಮುಖವಾಗಿದೆ. ‘ಅಘೋರ’ ಮಂತ್ರವು ಹೃದಯವಾಗಿದೆ. ‘ವಾಮದೇವ’ ಮಂತ್ರವು ಗುಹ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ‘ಸದ್ಯೋಜಾತ ’ ಮಂತ್ರವು ಅವನ ಕಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಹೀಗೆ ಅವನು ಪಂಚಮಂತ್ರ ರೂಪನಾಗಿರುವನು. ಅವನೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಾಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸರ್ವಜ್ಞತೆ ಮುಂತಾದ ಆರು ಶಕ್ತಿಗಳು ಅವನ ಶರೀರದ ಆರು ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವನು ಶಬ್ದಾದಿ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸ್ಫುರಿತ ಹೃದಯ ಕಮಲದಿಂದ ಸುಶೋಭಿತನಾಗಿರುವನು. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮನೋನ್ಮನೀ ಎಂಬ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಭೂಷಿತನಾಗಿರುವನು.

ಈಗ ನಾನು ಮಂತ್ರವೇ ಮುಂತಾದ ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಮಾಡಲು ಇರುವ ಅರ್ಥೋಪನ್ಯಾಸ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಣವದ ಸಮಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಷ್ಟಿ ಸಂಬಂಧೀ ಭಾವಾರ್ಥವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಆದರೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಉಪದೇಶದ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಮುನಿಗಳೇ! ಈ ಮಾನವ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ - ಈ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳು ವೈದಿಕ ಆಚಾರದಿಂದ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ. ತ್ರೈವರ್ಣಿಗಳ ಸೇವೆಯೇ ಸಾರಭೂತ ಧರ್ಮವಾಗಿರುವ ಶೂದ್ರರಿಗೆ ವೇದಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಮೂರು ವರ್ಣದವರು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮ ಧರ್ಮದ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾರ್ದಿಕ ಅನುರಾಗದೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿದ್ದರೆ, ಶ್ರುತಿ-ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವ ಪುರುಷನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು, ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ವೇದೋಕ್ತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಸ್ವತಃ ಹೇಳಿರುವನು. ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಉಂಟಾಗುವ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠಮುನಿಗಳು ಅವನ ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವರು. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ಪಾಲನೆಯಿಂದ ಋಷಿಗಳ, ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಹಾಗೂ ಸಂತಾನೋತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಪಿತೃಗಳ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ - ಹೀಗೆ ಶ್ರುತಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಋಷಿ- ಋಣ, ದೇವ-ಋಣ, ಪಿತೃ-ಋಣ ಈ ಮೂರು ಋಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಶೀತ, ಉಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಸುಖ-ದುಃಖಾದಿ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ, ತಪಸ್ವೀ, ಮಿತಾಹಾರಿಯಾಗಿ, ಯಮ, ನಿಯಮಾದಿ ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯು ನಿಶ್ಚಲ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಕ್ರಮಶಃ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ ಚಿತ್ತ ಶುದ್ಧಿಯಾದ ಪುರುಷನು ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂನ್ಯಾಸಮಾಡಬೇಕು. ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂನ್ಯಾಸಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಆದರದಿಂದ ತತ್ಪರನಾಗಿರಬೇಕು. ಜ್ಞಾನದ ಆದರದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನಮಯ ಪೂಜೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಪೂಜೆಯು ಜೀವಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಏಕತೆಯ ಬೋಧಮಾಡಿಸಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಯತಿಗಳಿಗೆ ಈ ಪೂಜೆಯು ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೋಷವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞರೇ! ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಸ್ನೇಹವಿರುವುದರಿಂದ ಲೋಕಾನುಗ್ರಹದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ನಾನು ಆ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಎಚ್ಚರವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ.

ಸಾಧಕನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ತತ್ತ್ವಾಥದ ಜ್ಞಾತಾ, ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಚಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಬೇಕು. ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚತುರ ಸಾಧಕನು ಆಚಾರ್ಯರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರಾದಿಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಗುರುವಿನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ಹನ್ನೆರಡು ದಿವಸದವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಅನಂತರ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ಥಿ ಅಥವಾ ದಶಮಿಯಂದು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಶುದ್ಧಚಿತ್ತನಾಗಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಾಧಕನು ನಿತ್ಯ-ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಗುರುಗಳನ್ನು ಕರೆದು ಶಾಸೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಿಂದ ನಾಂದೀಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ನಾಂದೀಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇದೇವರ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ವಸು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ದೇವಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಂದೀಮುಖ ದೇವತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಋಷಿಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ, ದೇವರ್ಷಿ, ರಾಜರ್ಷಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ದಿವ್ಯ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಸು, ರುದ್ರ, ಆದಿತ್ಯ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮನುಷ್ಯ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸನಕಾದಿ* ನಾಲ್ಕು ಮುನೀಶ್ವರರೇ ನಾಂದೀಮುಖ ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.

* ಸನಕ, ಸನಂದನ, ಸನಾತನ ಮತ್ತು ಸನತ್ಕುಮಾರ.

ಐದನೆಯ ಭೂತಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳು, ನೇತ್ರವೇ ಆದಿ ಹನ್ನೊಂದು ಇಂದ್ರಿಯ ಸಮೂಹ ಹಾಗೂ ಜರಾಯುಜ ಮೊದಲಾದ ಚತುರ್ವಿಧ ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯ ನಾಂದೀಮುಖವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಆರನೆಯ ಪಿತೃ-ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಿತಾ, ಪಿತಾಮಹ, ಪ್ರಪಿತಾಮಹ - ಈ ಮೂರು ನಾಂದೀಮುಖ ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಏಳನೆಯ ಮಾತೃಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾತಾ, ಪಿತಾಮಹಿ, ಪ್ರಪಿತಾಮಹಿ - ಈ ಮೂವರನ್ನು ನಾಂದೀಮುಖ ದೇವತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎಂಟನೆಯ ಆತ್ಮಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾ, ಪಿತಾ ಪಿತಾಮಹ, ಪ್ರಪಿತಾಮಹ ಈ ನಾಲ್ಕು ನಾಂದೀಮುಖ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.*

* ಧರ್ಮಸಿಂಧುಕಾರರು ಆತ್ಮಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೂರೇ ನಾಂದೀಮುಖ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆತ್ಮಾ, ಪಿತಾ ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹ.

ಮಾತಾಮಹಾತ್ಮಕ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾತಾಮಹ, ಪ್ರಮಾತಾಮಹ, ವೃದ್ಧಪ್ರಮಾತಾಮಹ - ಈ ಮೂರು ನಾಂದೀಮುಖ ದೇವತೆ ಸಪತ್ನೀಕವೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎರಡೆರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೀಗೆ ಎಷ್ಟು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆಯೋ ಅವರನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಸ್ವತಃ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕಾಲನ್ನು ತೊಳೆಯಬೇಕು. ಆಗ ಹೀಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು - ‘ಸಮಸ್ತ ಸಂಪತ್ತಿನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೂ, ಬಂದಿರುವ ಆಪತ್ತುಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಧೂಮಕೇತು (ಅಗ್ನಿ)ವಿನಂತೆಯೂ, ಅಪಾರ ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸುವ ಸೇತುವಿನಂತೆಯೂ ಇರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಚರಣ ಧೂಳಿಯು ನನ್ನನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಿ. ಆಪತ್ತು ರೂಪೀ ಘೋರ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಲು ಸೂರ್ಯನೂ, ಅಭೀಷ್ಟ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವ ಕಾಮಧೇನೂ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಗಳ ಜಲದಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ ಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಆದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಚರಣಧೂಳಿ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ.**

** ಸಮಸ್ತ ಸಂಪತ್ಸಮವಾಪ್ತಿ ಹೇತವಃ ಸಮುತ್ಥಿತಾಪತ್ಕುಲಧೂಮಕೇತವಃ ।

ಅಪಾರ ಸಂಸಾರ ಸಮುದ್ರಸೇತವಃ ಪುನಂತು ಮಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಾದರೇಣವಃ ॥

ಆಪದ್ಧನಧ್ವಾಂತಸಹಸ್ರಭಾವನಃ ಸಮೀಹಿತಾರ್ಧಾರ್ಪಣಕಾಮಧೇನವಃ ।

ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಾಂಬುಪವಿತ್ರ ಮೂರ್ತಯೋ ರಕ್ಷಂತು ಮಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಾದ ಪಾಂಸವಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೈ - ಸಂ - 12/44-45)

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ದಂಡದಂತೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಚರಣಯುಗಳಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ದೃಢತೆಯಿಂದ ಆಸನ ಗ್ರಹಣಮಾಡಬೇಕು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರಕವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ನೂತನ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮೂರು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ತಿಥ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಸಂಕಲ್ಪಮಾಡಬೇಕು - ‘ನನ್ನ ಸಂನ್ಯಾಸದ ಅಂಗಭೂತ ಮೊದಲಿಗೆ ವಿಶ್ವೇವತೆಯ ಪೂಜನ, ಮತ್ತೆ ದೇವಾದಿ ಅಷ್ಟವಿಧ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಮಹ ಶ್ರಾದ್ಧ ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ನಾನು ಪಾರ್ವಣವಿಧಿಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸುವೆನು.’ ಹೀಗೆ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ ಆಸನಕ್ಕಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಉತ್ತರೋತ್ತರ ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ವರ್ಣಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರಕವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕೈಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬೇಕು -

‘ವಿಶ್ವೇದೇವಾರ್ಥಂ ಭವಂತೌ ವೃಣೇ ।

ಭವದ್ಭ್ಯಾಂ ನಾಂದೀಶ್ರಾದ್ಧೇ ಕ್ಷಣಃ ಪ್ರಸಾದನೀಯಃ ।

ಅರ್ಥಾತ್ ‘ನಾನು ವಿಶ್ವೇದೇವ ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನು ವರಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ನೀವಿಬ್ಬರೂ ನಾಂದೀಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಕೊಡುವ ಕೃಪೆ ಮಾಡಬೇಕು.’ ಇಷ್ಟು ಎಲ್ಲ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕು. ಸರ್ವತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವರಣದ ವಿಧಿಯ ಕ್ರಮ ಇದೇ ಆಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ವರಣದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಹತ್ತು ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಉತ್ತರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಹತ್ತು ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷತೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಅವರ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಸಂಬೋಧನಪೂರ್ವ ವಿಶ್ವೇದೇವ ಆದಿ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಕುಶ, ಪುಷ್ಪ, ಅಕ್ಷತೆ, ಜಲದಿಂದ ‘ಇವಂ ವಃ ಪಾದ್ಯಮ್’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪಾದ್ಯವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಬೇಕು.*

* ಪ್ರಥಮ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಶ್ವೇದೇವರಿಗಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಎಂಟು ಮಂಡಲಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದೇವಾದಿ ಎಂಟು ಶ್ರಾದ್ಧಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸಪತ್ನೀಕ ಮಾತಾಮಹ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಪಾದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅರ್ಪಣ ವಾಕ್ಯದ ಪ್ರಯೋಗ ಈ ಪ್ರಕಾರವಿದೆ -

ಓಂ ಸತ್ಯವಸುಸಂಜ್ಞಕಾಃ ವಿಶ್ವೇದೇವಾಃ ನಾಂದೀಮುಖಾಃ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ ಇದಂವಃ ಪಾದ್ಯಂ ಪಾದಾವನೇಜನಂ ಪ್ರಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ವೃದ್ಧಿಃ॥1॥ ಓಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಮಹೇಶ್ವರಾಃ ನಾಂದೀಮುಖಾಃ ಭೂರ್ಭುವಃಸ್ವಃ ಇದಂವಃ ಪಾದ್ಯಂ ಪಾದಾವನೇ ಜನಂ ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ವೃದ್ಧಿಃ ॥2॥

ಓಂ ದೇವರ್ಷಿಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಕ್ಷತ್ರರ್ಷಯೋ ನಾಂದೀಮುಖಾಃ ಭೂರ್ಭುವಃಸ್ವಃ ಇದಂ ವಃ ಪಾದ್ಯಂ ಪಾದಾವನೇ ಜನಂ ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ವೃದ್ಧಿಃ ॥3॥

ಹೀಗೆಯೇ ಇತರ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳಿಗಾಗಿ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪಾದ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಸ್ವತಃ ತಾನೂ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖನಾಗಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಒಂದೊಂದು ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಪಿತರಾದ ಎರಡು-ಎರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಬೇಕು - ‘ವಿಶ್ವೇದೇವಸ್ವರೂಪಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಇದಮಾಸನಮ್’ - ವಿಶ್ವೇದೇವ ಸ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮಣನಿಗೆ ಈ ಆಸನವು ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕುಶಾಸನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತಾನೂ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕುಶಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅನಂತರ ‘ಅಸ್ಮಿನ್ನಾಂದೀಮುಖಶ್ರಾದ್ಧೇ ವಿಶ್ವೇದೇವಾರ್ಥೇ ಭವದ್ಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷಣಃ ಕ್ರಿಯತಾಮ್. ಈ ನಾಂದೀಮುಖ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇದವರಿಗಾಗಿ ತಾವಿಬ್ಬರೂ ಕ್ಷಣ (ಸಮಯಪ್ರದಾನ) ಮಾಡಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿರಿ. ಬಳಿಕ ‘ಪ್ರಾಪ್ನುತಾಂ ಭವಂತೌ - ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಬ್ಬರೂ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡಲಿ ‘ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾವ - ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡುವೆವು’. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಯಜಮಾನನು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ - ‘ನನ್ನ ಮನೋರಥವು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಲಿ, ಸಂಕಲ್ಪ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಲಿ - ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತಾವು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿರಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು.

ಅನಂತರ (ಪದ್ಧತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅರ್ಘ್ಯಕೊಟ್ಟು ಪೂಜಿಸಬೇಕು). ಶುದ್ಧ ಬಾಳೆ ಎಲೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ತೊಳೆದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಪಕ್ವ ಅನ್ನ ಮೊದಲಾದ ಭಕ್ಷ-ಭೋಜ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಡಿಸಿ, ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಿ, ನೀರನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಆದರದಿಂದ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ‘ಪೃಥಿವೀ ತೇ ಪಾತ್ರಮ್1’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತ ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಅಕ್ಷತೆ ಸಹಿತ ಜಲವನ್ನು ತೆದೆಗುಕೊಂಡು ‘ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅನ್ನಸಮರ್ಪಪಣೆ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ‘ನ ಮಮ’ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.2 ಸರ್ವತ್ರ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ಅನ್ನ ಸಮರ್ಪಣ ವಿಧಿಯು ಹೀಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

1 ‘ಪೃಥಿವೀತೇ ಪಾತ್ರಂ ದ್ಯೌರಪಿಧಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಮುಖೇಽಮೃತೇಽಮೃತಂ ಜುಹೋಮಿ ಸ್ವಾಹಾ’ ಇದು ಪೂರಾ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ.

2 ವಾಕ್ಯದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕು - ‘ಓಂ ಸತ್ಯವಸುಸಂಜ್ಞಕೇಭ್ಯೋ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ನಾಂದೀ ಮುಖ್ಯೆಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹಾ ನ ಮಮ’ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು -

ಯತ್ಪಾದಪದ್ಮ ಸ್ಮರಣಾದ್ ಯಸ್ಯ ನಾಮಜಪಾದಪಿ ।

ನ್ಯೂನಂ ಕರ್ಮ ಭವೇತ್ ಪೂರ್ಣಂ ತಂ ವಂದೇ ಸಾಂಬಮೀಶ್ವರಮ್ ॥

‘ಸಾಂಬ ಸದಾಶಿವನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ನಾಮ ಜಪದಿಂದ ನ್ಯೂನತಾಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಅರ್ಧಂಬರ್ಧ ಕರ್ಮವೂ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹವ (ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ) ನಿಗೆ ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ.’

ಇದನ್ನು ಪಠಿಸಿ - ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ನಾನು ಮಾಡಿದ ಈ ನಾಂದೀಮುಖ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಯಥೋಕ್ತರೂಪದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಲಿ ಎಂದು ತಾವು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿರಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಇಂತಹ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕೈಲ್ಲೆತ್ತಿಕೊಂಡ ನೀರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ - ‘ಈ ಅನ್ನವು ಅಮೃತರೂಪವಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಉದಾರಚೇತಾ ಸಾಧಕನು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಶ್ರೀರುದ್ರಸೂಕ್ತವನ್ನು ಚಮಕಾಧ್ಯಾಯ ಸಹಿತ ಪಠಿಸಬೇಕು. ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತವನ್ನೂ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಆವೃತ್ತಿಮಾಡಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ - ‘ಈಶಾನಃ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನಾಮ್’ ಮೊದಲಾದ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಮುಗಿಸಿದಾಗ ರುದ್ರಸೂಕ್ತವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಕ್ಷಮಾ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಡನೆ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪುನಃ ‘ಅಮೃತಾಪಿಧಾನಮಸಿ ಸ್ವಾಹಾ’ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ನೀರನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.

ಅನಂತರ ಕೈ-ಕಾಲು ತೊಳೆದು ಆಚಮನಮಾಡಿ ಪಿಂಡದಾನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖನಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮೌನವಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ‘ನಾನು ನಾಂದೀಮುಖ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಅಂಗವಾಗಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡುವೆನು’ ಹೀಗೆ ಸಂಕಲ್ಪಮಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರದಕಡೆಗೆ ಒಂಭತ್ತು ಗೆರೆಗಳನ್ನೆಳೆಯಬೇಕು. ಆ ಗೆರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹನ್ನೆರಡು-ಹನ್ನೆರಡು ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಯಿಂದ ದೇವತಾದಿಗಳಿಗೆ ಐದು3 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಅಕ್ಷತೆ ಜಲವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. ಪಿತೃವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮೂರು4 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಶಃ ಅಕ್ಷತೆ ನೀರು ಬಿಡಬೇಕು.

3 ದೇವ, ಋಷಿ, ದಿವ್ಯ ಮನುಷ್ಯ, ಭೂತ - ಇವರ ಐದು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

4 ಪಿತಾ, ಆದಿ, ಮಾತಾ ಆದಿ, ಆತ್ಮಾ ಆದಿ - ಈ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ.

ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಮಾತಾಮಹಾದಿಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾರ್ಜನ ಮಾಡಬೇಕು.1 ಅನಂತರ ‘ಅತ್ರ ಪಿತರೋ ಮಾದಯಧ್ವಮ್’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ದೇವತೆಗೇ ಆದಿ ಐದುಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಶಃ ಅಕ್ಷತೆ ನೀರು ಬಿಡಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಅವನೇಜನ ಮಾಡಿ ಐದು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗಾಗಿ ಮೂರು-ಮೂರು ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.2 (ಹೀಗೆಯೇ ಉಳಿದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡಬೇಕು.) ತಮ್ಮ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಪದ್ಧತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಪಿತೃಗಳ ಸಾದ್ಗುಣ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಕ್ಷತೆ ನೀರನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಮಾಡುತ್ತಾ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ - ‘ಯತ್ಪಾದಪದ್ಮಸ್ಮರಣಾತ್.........’ ಇತ್ಯಾದಿ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪಠಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಪೂರ್ವಕ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ನ್ಯೂನಾರಿಕ್ತಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಷಮಾ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿ ದೇವತೆಗಳ, ಪಿತೃಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಗಮಾಡಿ ಅವನ್ನು ಹಸುವಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು ಅಥವಾ ನೀರಿಗೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಅನಂತರ ಪುಣ್ಯಾಹವಾಚನ ಮಾಡಿ ಸ್ವಜನರೊಂದಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡಬೇಕು.

1 ಆಗ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬೇಕು - ‘ಶುಂಧಂತಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣೋ ನಾಂದೀಮುಖಾಃ ಶುಂಧಂತಾಂ ವಿಷ್ಣವೋ (ನಾಂದಿಮುಖಾಃ ಶುಂಧಂತಾಂ ಮಹೇಶ್ವರಾ ನಾಂದೀಮುಖಾಃ’ ಇದನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಗೆರೆಯಮೇಲೆ ಮಾರ್ಜನ ಮಾಡುವಾಗ ಹೇಳಬೇಕು. ಹೀಗೆಯೇ ಇತರ ಗೆರೆಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

2 ಪಿಂಡದಾನ ವಾಕ್ಯ ಇಂತಿದೆ - ‘ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ನಾಂದೀಮುಖಾಯ ಸ್ವಾಹಾ’ ‘ವಿಷ್ಣವೇ ನಾಂದೀಮುಖಾಯ ಸ್ವಾಹಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ. ಧರ್ಮಸಿಂದುಕಾರನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಎರಡೆರಡು ಪಿಂಡದ ವಿಧಾನ ಮಾಡಿರುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ 9 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 27 ದೇವತೆಗಳಿಗೆ 54 ಪಿಂಡಗಳಾಗುತ್ತವೆ.

ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಸಾಧಕನು ಉಪವಾಸಪೂರ್ವಕ ವ್ರತಮಾಡಬೇಕು. ಕಂಕುಳ ಮತ್ತು ಉಪಸ್ಥದ ಕೂದಲುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಕೂದಲುಗಳನ್ನು ಮುಂಡನಮಾಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಶಿಖೆಯ ಏಳೆಂಟು ಕೂದಲುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮಡಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಚಮನಮಾಡಿ ಮೌನವಾಗಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಭಸ್ಮಧಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪುಣ್ಯಾಹವಾಚನ ಮಾಡಿ ಅದರಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಅಂತರ್-ಬಾಹ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಹೋಮ, ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯರ ದಕ್ಷಿಣೆಯ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಮಹೇಶ್ವರಾರ್ಪಣ - ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷತಃ ಶಿವಭಕ್ತರಿಗೆ ಹಂಚಿ ಬಿಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಗುರುರೂಪಧಾರೀ ಶಿವನಿಗಾಗಿ ವಸ್ತ್ರ, ದಕ್ಷಿಣೆ ಕೊಟ್ಟು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಕಟಿಸೂತ್ರ, ಕೌಪೀನ, ವಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ದಂಡ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಹೋಮದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಿಧೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಸಮುದ್ರ ಅಥವಾ ನದೀತೀರ, ಪರ್ವತ, ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ವನದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು, ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಮೊದಲು ಮಾನಸಿಕ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ‘ಓಂ ನಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ’ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಪಠಿಸಿ ‘ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಪುರೋಹಿತಮ್’ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. ಬಳಿಕ ‘ಅರ್ಥ ಮಹಾವ್ರತಮ್’, ಅಗ್ನಿರ್ಮೈ ದೇವಾನಾಮ್’ ‘ಏತಸ್ಯ ಸಮಾಮ್ನಾಯಮ್’ ‘ಓಂ ಇಷೆ ತ್ವೋರ್ಚೇತ್ವಾ ವಾಯವಸ್ಥ’, ‘ಅಗ್ನ ಆಯಾಹಿ ವೀತಯೇ’, ಹಾಗೂ ‘ಶಂ ನೋ ದೇವೀ ರಭಿಷ್ಟಯೇ’ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ‘ಮಯರಸತಜಭನಲಗ’ ‘ಪಂಚಸಂವತ್ಸರ ಮಯಮ್’ ‘ಸಮಾಮ್ನಾಯಃ ಸಮಾಮ್ನಾತಃ’ ‘ಅಥ ಶಿಕ್ಷಾಂ ಪ್ರವಕ್ಷಾಮಿ’ ‘ವೃದ್ಧಿರಾದೈಚ್’ ‘ಅಥಾತೋ ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸಾ’ ‘ಅಥಾತೋ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸಾ’ - ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ವೇದ, ಪುರಾಣ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ‘ಓಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ನಮಃ’, ‘ಓಂ ಇಂದ್ರಾಯ ನಮಃ, ಓಂ ಸೂರ್ಯಾಯ ನಮಃ, ಓಂ ಸೋಮಾಯ ನಮಃ, ಓಂ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ನಮಃ, ಓಂ ಆತ್ಮನೇ ನಮಃ, ಓಂ ಅಂತರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ, ಓಂ ಜ್ಞಾನಾತ್ಮನೇ ನಮಃ, ‘ಓಂ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ’. ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಜಪಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಮೂರು ಮುಷ್ಟಿ ಸತ್ತು (ಹುರಿಹಿಟ್ಟು) ಪ್ರಣವದೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ತಿಂದು, ಪ್ರಣವದಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ನಾಭಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ - ‘ಓಂ ಆತ್ಮನೇ ನಮಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಓಂ ಅಂತರಾತ್ಮನೇ ನಮಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಓಂ ಜ್ಞಾನಾತ್ಮನೇ ನಮಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಓಂ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ನಮಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಓಂ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ನಮಃ ಸ್ವಾಹಾ’, ಇವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಪ್ರಣವಮಂತ್ರದಿಂದ* ಹಾಲು-ಮೊಸರು ಬೆರೆಸಿದ ತುಪ್ಪವನ್ನು (ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಜಲವನ್ನು) ಮೂರು ಬಾರಿ ನೆಕ್ಕಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಬೇಕು.

* ಧರ್ಮಸಿಂಧುಕಾರನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿರುವನು. ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿ ನೆಕ್ಕುವಾಗ ‘ತ್ರಿವೃದಸಿ’, ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ‘ಪ್ರವೃದಸಿ’, ಮೂರನೆಯ ಬಾರಿ ‘ವಿವೃದಸಿ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 12)

ಸಂನ್ಯಾಸಗ್ರಹಣದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಿಧಿ - ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆ, ಹೋಮ, ತತ್ತ್ವ-ಶುದ್ಧಿ, ಸಾವಿತ್ರೀ-ಪ್ರವೇಶ, ಸರ್ವಸಂನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ದಂಡ-ಧಾರಣ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳು

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ವಾಮದೇವರೇ! ಅನಂತರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಸಾಧಕನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಅಕ್ಷತೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿ ತಂದು, ನೈಋತ್ಯಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಪೂಜಿತ ವಿಘ್ನರಾಜ ಗಣಪತಿಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ‘ಗಣಾನಾಂ ತ್ವಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಆವಾಹನೆಯ ಬಳಿಕ ಅವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಇಂತು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು - ಅವನ ಅಂಗ ಕಾಂತಿಯು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದು, ಶರೀರ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಶೋಭೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಕರಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಾಶ, ಅಂಕುಶ, ಅಕ್ಷಮಾಲೆ ಮತ್ತು ವರದ ಎಂಬ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಆವಾಹನ, ಧ್ಯಾನಮಾಡಿ, ಶಂಭು ಪುತ್ರ ಗಜಾನನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪಾಯಸ, ಮೋದಕ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಬೆಲ್ಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ನಿವೇದಿಸ ಬೇಕು. ಬಳಿಕ ತಾಂಬೂಲಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟ ಕಾರ್ಯವು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ನೆರವೇರುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು.

ಅನಂತರ ತನ್ನ ಗೃಹ್ಯ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ ವಿಧಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಔಪಾಸನಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಜ್ಯಭಾಗಾನ್ನ** ಹವನಮಾಡಿ ಅಗ್ನಿದೇವತಾ ಸಂಬಂಧೀ ಯಜ್ಞವಿಷಯಕ ಸ್ಥಾಲೀಪಾಕ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ‘ಭೂಃ ಸ್ವಾಹಾ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿ ಹೋಮಮಾಡಿ, ಹವನದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಆಲಸ್ಯರಹಿತನಾಗಿ ಅಪರಾಹ್ಣ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲಿಕ ಔಪಾಸನ ಹೋಮ ಮಾಡಿ ಮೌನವಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಡೆದು ಚರುವನ್ನು ಬೇಯಿಸಬೇಕು. ಪುನಃ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಿಧೆ, ಚರು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ಇವುಗಳಿಂದ ರುದ್ರಸೂಕ್ತ ಹಾಗೂ ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಉಮಾಸಹಿತ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಭಾವಿಸಿ, ಗೌರೀದೇವಿಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ‘ಗೌರೀರ್ಮಿಮಾಯ’* ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಒಂದು ನೂರ ಎಂಟು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ‘ಅಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇ ಸ್ವಾಹಾ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಒಂದು ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.

* ಕುಶಕಂಡಿಕೆಯ ಅನಂತರ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ,ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗುವ ನಾಲ್ಕು ಆಹುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಎರಡು ‘ಆಘಾರ’ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಎರಡು ‘ಆಜ್ಯಭಾಗ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರ ಇದನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ‘ಆಘಾರ’ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಹಾಗೂ ಸೋಮ ಇವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ‘ಆಜ್ಯಭಾಗ’ವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

** ಈ ಪೂರಾ ಮಂತ್ರ ಇಂತಿದೆ -

ಗೌರಿರ್ಮಿಮಾಯ ಸಲಿಲಾನಿ ತಕ್ಷತ್ಯೇಕಪದೀ ದ್ವಿಪದೀ ಸಾ ಚತುಷ್ಟದೀ ।

ಅಷ್ಟಾಪದೀ ನವಪದೀ ಬಭೂಮಷೀ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷರಾ ಪರಮೇವ್ಯೋಮನ್ ಸ್ವಾಹಾ ॥

(ಋಗ್ವೇದ ಮಂ 1/ಸೂ-165/41)

ಈ ಪ್ರಕಾರ ತಂತ್ರದಿಂದ ಹವನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ವಿದ್ವಾನ್ ಪುರುಷನು ಅಗ್ನಿಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಮೃಗಚರ್ಮ, ಅದರ ಮೇಲೆ ವಸವನ್ನು ಹಾಸಿದ ಒಂದು ಸುಖಕರ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ವೌನಭಾವದಿಂದ ಸುಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮುಹೂರ್ತ ಬರುವವರೆಗೆ ಗಾಯತ್ರಿ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲಿ, ನೀರಿನಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದಾಗ ಭಸ್ಮದಿಂದಲೇ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲಿ. ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಚರುವನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಅದನ್ನು ತುಪ್ಪದಿಂದ ನೆನೆಸಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಅಗ್ನಿಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ದರ್ಭೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ವ್ಯಾಹೃತಿಮಂತ್ರ, ರುದ್ರಸೂಕ್ತ, ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ಇವುಗಳಿಂದ ಒಂದೊಂದು ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಚಿತ್ತವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಇಂದ್ರ, ವಿಶ್ವೇದೇವ, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಇವರಿಗೂ ಒಂದೊಂದು ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಇವೆಲ್ಲ ನಾಮದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಓಂ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ನಮಃ ಸ್ವಾಹಾ’ ಜೋಡಿಸಿ ಚತುಥ್ಯಂತ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. (‘ಓಂ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ನಮಃ ಸ್ವಾಹಾ’) ಹೀಗೆ ಅನಂತರ ಪುಣ್ಯಾಹವಾಚನ ಮಾಡಿ ‘ಅಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹಾ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಗ್ನಿಗೆ ಆಹುತಿ ಕೊಡುವತನಕದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಪುನಃ ‘ಪ್ರಾಣಾಯ ಸ್ವಾಹಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಘೃತಸಹಿತ ಚರುವಿನ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ
‘ಅಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇ ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂಬ ಒಂದು ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ರುದ್ರಸೂಕ್ತ ಹಾಗೂ ಈಶಾನಾದಿ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ತಂತ್ರಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಗೃಹ್ಯ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಪದ್ಧತಿಗನುಸಾರ ಆಯಾಯಾ ದೇವತೆಗಳ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಾದವನು ಸಾಂಗವಾಗಿ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ ಅಗ್ನಿ ಮುಖ ಮುಂತಾದ ಕರ್ಮತಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿತ ಗೊಳಿಸಿದಂತೆ ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿ ವಿರಜಾಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ತತ್ತ್ವರೂಪೀ ಈ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ತತ್ತ್ವ ಸಮುದಾಯದ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ವಿರಜಾಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು.

ಆಗ ‘ಈ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ತತ್ತ್ವಗಳೆಲ್ಲದರ ಶುದ್ಧಿಯಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅರುಣಕೇತುಕ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. ಪೃಥ್ವೀ ಆದಿ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪುರುಷ ತತ್ತ್ವದವರೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಘೃತಯುಕ್ತ ಚರುವಿನ ಹೋಮ ಮಾಡಿ ಶಿವನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಮೌನವಾಗಿರಬೇಕು.*

* ತತ್ತ್ವ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಬೇಕು. ಪೃಥ್ವೀ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗಾಗಿ - ‘ಪೃಥಿವ್ಯಾಪಸ್ತೇಜೋ ವಾಯುರಾಕಾಶೋ ಮೇ ಶುಧ್ಯತಾಂ ಜ್ಯೋತಿರಹಂ ವಿರಜಾ ವಿಪಾಪ್ಮಾಭೂಯಾಸಗ್ಸ್ವಾಹಾ’ ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಸಮಿಧೆ, ಚರು, ತುಪ್ಪ, ಇವುಗಳ ನಲವತ್ತು-ನಲವತ್ತು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಇದೇ ರೀತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಯೋಜಿಸಬೇಕು.

ಪೃಥಿವೀ, ಜಲ, ತೇಜ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ - ಇವು ಪೃಥಿವ್ಯಾದಿ ಪಂಚಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಬ್ದ, ಸ್ವರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧ - ಇವು ಶಬ್ದಾದಿ ಪಂಚಕ. ವಾಕ್, ಪಾಣಿ, ಪಾದ, ವಾಯು, ಉಪಸ್ಥ - ಇವು ವಾಗಾದಿಪಂಚಕ. ಶ್ರೋತ್ರ, ನೇತ್ರ, ನಾಸಿಕಾ, ರಸವೆ, ತ್ವಕ್, ಇವು ಶ್ರೋತ್ರಾದಿ ಪಂಚಕ. ಶಿರ, ಪಾರ್ಶ್ವ, ಪೃಷ್ಠ, ಉದರ- ಇವು ನಾಲ್ಕು ಇವೆ. ಇದರಲ್ಲೆ ಜಂಘೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಮತೆ ತಕ್ ಆದಿ ಏಳು ಧಾತುಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ ಆದಿ ಐದು ವಾಯುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಾದಿಪಂಚಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಐದು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕೋಶಪಂಚಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. (ಅವುಗಳ ಹೆಸರು ಇಂತಿವೆ - ಅನ್ನಮಯ, ಪ್ರಾಣಮಯ, ಮನೋಮಯ, ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಮತ್ತು ಆನಂದಮಯ). ಇದಲ್ಲದೆ ಮನಸ್ಸು, ಚಿತ್ತ, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ, ಖ್ಯಾತಿ, ಸಂಕಲ್ಪ, ಗುಣ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಇವೆ. ಭೋಕ್ತಾತನ ಹೊಂದಿದ ಪುರುಷನಿಗೆ ಭೋಗಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಂತರಂಗ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ತತ್ತ್ವಪಂಚಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಹೆಸರು ಇಂತಿವೆ - ನಿಯತಿ, ಕಾಲ, ರಾಗ, ವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ಕಲಾ. ಇವು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ. ‘ಮಾಯಾಂ ತು ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್’ ಈ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೇ ಮಾಯೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅದರಿಂದಲೇ ಈ ತತ್ತ್ವಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಕಾಲದ ಸ್ವಭಾವವೇ ನಿಯತಿಯಾಗಿದೆ, ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಯತಿ ಆದಿ ಇರುವ ಐದು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೇ ‘ಪಂಚಕಂಚುಕ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಐದು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದಿರುವ ವಿದ್ವಾಂಸನೂ ಕೂಡ ಮೂಢನೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ನಿಯತಿ ಪ್ರಕೃತಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪುರುಷನು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಾನೆ. ಕಾಗೆಯ ಒಂದೇ ಕಣ್ಣುಗುಡ್ಡೆ ಎರಡೂ ಗೋಲಕಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಾ ಇರುವಂತೆಯೇ ಪುರುಷನು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಿಯತಿ ಎರಡರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಇದು ವಿದ್ಯಾತತ್ತ್ವವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶುದ್ಧ ವಿದ್ಯೆ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಸದಾಶಿವ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿವ ಈ ಐದನ್ನು ಶಿವತತ್ತ್ವವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ್! ‘ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ’ ಈ ಶ್ರುತಿ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಈ ಶಿವತತ್ತ್ವವೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಪೃಥಿವಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶಿವನವರೆಗಿನ ಇರುವ ತತ್ತ್ವ ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಅದನ್ನು ಶುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು. 1 ಪೃಥಿವ್ಯಾದಿ ಪಂಚಕ, 2 ಶಬ್ದಾದಿ ಪಂಚಕ, 3 ವಾಗಾದಿ ಪಂಚಕ, 4 ಶ್ರೋತ್ರಾದಿ ಪಂಚಕ, 5 ಶಿರಾದಿ ಪಂಚಕ, 6 ತ್ವಗಾದಿಧಾತು ಸಪ್ತಕ, 7 ಪ್ರಾಣಾದಿ ಪಂಚಕ, 8 ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಕೋಶ ಪಂಚಕ, 9 ಮನ ಆದಿ ಪುರುಷಾಂತ ತತ್ತ್ವ, 10 ನಿಯತ್ಯಾದಿ ತತ್ತ್ವ ಪಂಚಕ, (ಅಥವಾ ಪಂಚಕಂಚುಕ) ಮತ್ತು 11 ಶಿವತತ್ತ್ವ ಪಂಚಕ - ಹೀಗೆ ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಗಗಳಿವೆ. ಈ ಏಕಾದಶ ವರ್ಗಸಂಬಂಧಿ ಮಂತ್ರಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪರಸ್ಮೈ ಶಿವಜ್ಯೋತಿಷೇ ಇದಂ ನ ಮಮ’ ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.** ಇದರಿಂದ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ತ್ಯಾಗ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

** ಹೀಗೆ - ‘ಪೃಥಿವ್ಯಾದಿ ಪಂಚಕಂ ಮೇ ಶುಧ್ಯತಾಂ ಜೋತಿರಹಂ ವಿರಜಾ ವಿಪಾಪ್ಮಾ ಭೂಯಾಸಗ್ಸ್ವಾಹಾ’ - ಪೃಥಿವ್ಯಾದಿ ಪಂಚಕಾಯ ಪರಸ್ಮೈ ಶಿವಜ್ಯೋತಿಷೇ ಇದಂ ನ ಮಮ.’

ಇದಾದ ಬಳಿಕ ‘ವಿವಿದ್ಯಾ’ ಹಾಗೂ ‘ಕರ್ಷೋತ್ಕ’ ಸಂಬಂಧೀ ಮಂತ್ರಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಾತ್ - ‘ವಿವಿದ್ಯಾಯೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಕರ್ಷೋತ್ಕಾಯ ಸ್ವಾಹಾ’ ಇದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವತ್ವತ್ಯಾಗಕ್ಕಾಗಿ ‘ವ್ಯಾಪಕಾಯ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಶಿವಜ್ಯೋತಿಷೇ ವಿಶ್ವಭೂತಘಸನೋತ್ಸುಕಾಯ ಪರಸ್ಮೈ ದೇವಾಯ ಇದಂ ನ ಮಮ’ ಇದನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ‘ಉತ್ತಿಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತೇ ದೇವಯಂತಸ್ತ್ವೇಮಹೇ । ಉಪ ಪ್ರಯಂತು ಮರುತಃ ಸುದಾನವ ಇಂದ್ರ ಪ್ರಾಶೂರ್ಭವಾ ಸ ಚಾ’ ಈ ಮಂತ್ರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ವಿಶ್ವರೂಪಾ ಯ ಪುರುಷಾಯ ಓಂ ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಸ್ವತ್ವತ್ಯಾಗಕ್ಕಾಗಿ ‘ಲೋಕತ್ರಯ ವ್ಯಾಪಿನೇ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಶಿವಾಯೇದಂ ನ ಮಮ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಿಧಿಯಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ತಂತ್ರಕರ್ಮವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಘೃತಮಿಶ್ರಿತ ಚರುವನ್ನು ಪ್ರಾಶನಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಆಚಮನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಪುರೋಧಾ ಆಚಾರ್ಯನಿಗೆ ಸುವರ್ಣಾದಿ ಸಂಪನ್ನ ಸಮುಚಿತ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.

ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿ ಪ್ರಾತಃಕಾಲಿಕ ಉಪಾಸನಾ ಸಂಬಂಧೀ ನಿತ್ಯ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಮನುಷ್ಯನು ‘ಸಂ ಮಾ ಸಿಂಚಂತು ಮರುತಃ’ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು.*

* ಧರ್ಮಸಿಂಧುಕಾರನು ಹೇಳಿರುವನು - ‘ಸಂ ಮಾ ಸಿಂಚಂತು ಮರುತಃ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಉಪಸ್ಥಾನ ಮಾಡಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಷ್ಠಮಯ ಯಜ್ಞ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು. ಪಾತ್ರಗಳು ಧಾತುಗಳಾಗಿದ್ದರೆ ಆಚಾರ್ಯರಿಗೆ ದಾನಮಾಡಬೇಕು. ಪೂರ್ಣಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಹೀಗಿದೆ -

‘ಸಂ ಮಾ ಸಿಂಚಂತು ಮರುತಃ ಸಮಿಂದ್ರಃ ಸಂಬೃಹಸ್ಪತಿಃ । ಸಂ ಮಾಯಮಗ್ನಿಃ ಸಿಂಚತ್ವಾಯುಷಾ ಚ ಧನೇನ ಚ ಬಲೇನ ಚಾಯುಷ್ಮಂತಂ ಕರೋತು ಮಾ ॥’ ಅರ್ಥಾತ್ -ಮರುದ್ಗಣ, ಇಂದ್ರ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿ - ಈ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಮಳೆಗರೆಯಲಿ. ಈ ಅಗ್ನಿದೇವನು ನನಗೆ ಆಯುಸ್ಸು, ಜ್ಞಾನರೂಪೀ ಧನ ಹಾಗೂ ಸಾಧನದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿಸಲಿ. ಜೊತೆಗೆ ನನ್ನನ್ನು ದೀರ್ಘಾಯುವಾಗಿ ಮಾಡಲಿ.

ಅದಾದ ನಂತರ - ‘ಯಾ ತೇ ಅಗ್ನೇ ಯಜ್ಞಿಯಾ ತನೂಸ್ತಯೇಹ್ಯಾರೋಹಾತ್ಮಾತ್ಮಾನಮ್’** ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಕೈಗಳನ್ನು, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಿ ಆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅದ್ವೈತಧಾಮ-ಸ್ವರೂಪ ತನ್ನ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅನಂತರ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ಸಂಧ್ಯಾ ವಂದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಸೂರ್ಯೋಪಸ್ಥಾನದ ಬಳಿಕ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಹೊಕ್ಕಳಿನವರೆಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ವೇದಮಂತ್ರಂಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು.*

ಪೂರ್ಣ ಮಂತ್ರ ಹೀಗಿದೆ

** ‘ಯಾ ತೇ ಅಗ್ನೆ ಯಜ್ಞಿಯಾ ತನೂಸ್ತಯೇಹ್ಯಾರೋಹಾತ್ಮಾತ್ಮಾನಮ್ । ಅಚ್ಛಾ ವಸೂನಿ ಕೃಣ್ವನ್ನಸ್ಯೇ ನರ್ಯಾ ಪುರೂಣಿ ॥

ಯಜ್ಞೋ ಭೂತ್ವಾ ಯಜ್ಞಮಾಸೀದ ಸ್ವಾಂ ಯೋನಿಮ್ । ಜಾತವೇದೋ ಭುವ ಆಜಾಯಮಾನಃ ಸಕ್ಷಯ ಏಹಿ ॥’

‘ಹೇ ಅಗ್ನಿದೇವನೇ! ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞಿಯ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಲೇ ನೀನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಚಿತ್ತೈಸು ಮತ್ತು ನನಗಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮನುಷ್ಯೋಪಯೋಗೀ ವಿಶುದ್ಧ ಧನ (ಸಾಧನ ಸಂಪತ್ತಿ)ದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಆತ್ಮಾರೂಪದಿಂದ ನನ್ನ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗು. ನೀನು ಯಜ್ಞರೂಪನಾಗಿ ನಿನ್ನ ಕಾರಣರೂಪೀ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಹೋಗು. ಎಲೈ ಜಾತವೇದಾ! ನೀನು ಪೃಥಿವಿಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗಿ ನಿನ್ನ ಧಾಮದೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸು.’

* ಅಲ್ಲಿ ಜಲವನ್ನೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ‘ಆಶುಃ ಶಿಶಾನಃ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ ‘ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಸಂನ್ಯಾಸ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ಮೂರು ಮೂರು ಬಾರಿ ಜಲಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಅದರ ಮಂತ್ರಗಳು ಹೀಗಿವೆ. ‘ಓಂ ಏಷಾ ಹ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಸೂರ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹಾ ॥1॥ ಓಂ ಸ್ವಾಮ ಯೋನಿಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹಾ ॥ 2॥ ಓಂ ಆಪೋ ವೈ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹಾ ॥3॥ (ಧರ್ಮಸಿಂಧು)

ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಯಾದವನು ಸ್ಥಾಪಿತ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇಷ್ಟಿ’* ಮಾಡಿ, ವೇದೋಕ್ತ ವೈಶ್ವಾನರ ಸ್ಥಾಲೀಪಾಕ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಿಂದಿನಂತೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟು ಹೋಗಬೇಕು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಮತ್ತೆ ಆ ಸಾಧಕನು ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ‘ಸಾವಿತ್ರೀ ಪ್ರವೇಶ’ ಮಾಡಬೇಕು.

* ‘ಯದಿಷ್ಟಂ ಯಚ್ಚ ಪೂರ್ತಂ ಯಚ್ಚಾಪದ್ಯನಾಪದಿ ಪ್ರಜಾಪತೌ ತನ್ಮನಸಿ ಜುಹೋಮಿ ವಿಮುಕ್ತೋಹಂ ದೇವಕಿಲ್ಬಿಷಾತ್ಸ್ವಾಹಾ’ - ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ತುಪ್ಪದ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. - ‘ಇದಂ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ನ ಮಮ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದೇ ಪ್ರಜಾಪತ್ಯೇಷ್ಟಿಯು.

‘ಓಂ ಭೂಃ ಸಾವಿತ್ರಿಂ’ ಪ್ರವೇಶಯಾಮಿ, ಓಂ ತತ್ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಮ್, ಓಂ ಭುವಃ ಸಾವಿತ್ರೀಂ ಪ್ರವೇಶಯಾಮಿ,* ಭರ್ಗೋದೇವಸ್ಯ ಧೀಮಹಿ, ಓಂ ಸ್ವಃ ಸಾವಿತ್ರೀಂ ಪ್ರವೇಶಯಾಮಿ, ಧಿಯೋ ಯೋ ನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್, ಓಂ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ ಸಾವಿತ್ರೀಂ ಪ್ರವೇಶಯಾಮಿ, ತತ್ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ ಭರ್ಗೋದೇವಸ್ಯ ಧೀಮಹಿ ಧಿಯೋ ಯೋ ನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್’-

* ಧರ್ಮಸಿಂಧುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರವಿಶಾಮಿ’ ಎಂಬ ಪಾಠವಿದೆ.

ಈ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ಆಗ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು - ಈ ಭಗವತೀ ಗಾಯತ್ರಿಯು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಅರ್ಧಾಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುವವಳು. ಈಕೆಗೆ ಐದು ಮುಖಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಭುಜಗಳಿವೆ. ಇವಳು ಹದಿನೈದು ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿರುವಳು. ನೂತನ ರತ್ನಮಯ ಕಿರೀಟಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾ ಚಂದ್ರಲೇಖೆಯು ಈಕೆಯ ಮಸ್ತಕಗಳನ್ನು ವಿಭೂಷಿತಗೊಳಿಸಿರುವಳು. ಈಕೆಯ ಅಂಗ ಕಾಂತಿಯು ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಉಜ್ವಲವಾಗಿದೆ. ಈ ಶುಭಲಕ್ಷಣಾ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಹತ್ತು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ವಿಧದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವಳು. ಹಾರ, ಕೇಯೂರ, ಕಂಕಣ, ಸೊಂಟದಪಟ್ಟಿ, ನೂಪುರ ಮುಂತಾದ ರತ್ನ ನಿರ್ಮಿತ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಆಕೆಯ ಅಂಗವು ವಿಭೂಷಿತವಾಗಿದೆ. ಇವಳು ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವಳು. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರಾಜರು, ಮನುಷ್ಯರು - ಹೀಗೆಲ್ಲರೂ ಸದಾ ಈಕೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವರು. ಈ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಸಿ ಶಿವೆಯು ಸದಾಶಿವನ ಮನೋಹಾರಿಣಿ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ಯಾಗಿರುವಳು. ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ತಾಯಿಯೂ, ಮೂರು ಲೋಕದ ಜನನಿಯೂ, ತ್ರಿಗುಣಮಯ, ನಿರ್ಗುಣಾ ಹಾಗೂ ಅಜನ್ಮಾ ಆಗಿರುವಳು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಗಾಯತ್ರೀದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳಪುರುಷನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ಆದಿ ಕರುಣಿಸುವ ಅಜನ್ಮಾ ಆದಿದೇವಿ ತ್ರಿಪದಾ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಗಾಯತ್ರಿಯು ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಳಾಗಿರುವಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುವಳು. ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳು ಪ್ರಣವದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೇ ಮತ್ತು ಪ್ರಣವದಲ್ಲೇ ಲಯ ಹೊಂದುವವು. ಪ್ರಣವವು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದಗಳ ಆದಿಯಾಗಿದೆ. ಅದು ಶಿವನ ವಾಚಕವೂ, ಮಂತ್ರಗಳ ರಾಜಾಧಿರಾಜವೂ, ಮಹಾಬೀಜರೂಪವೂ, ಶ್ರೇಷ್ಠಮಂತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಶಿವನು ಪ್ರಣವನಾಗಿರುವನು ಹಾಗೂ ಪ್ರಣವವು ಶಿವನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ವಾಚ್ಯ-ವಾಚಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಮಹಾಮಂತ್ರವನ್ನು ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಶರೀರತ್ಯಾಗಮಾಡುವ ಜೀವಿಗಳ ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಯತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹೃದಯಕಮಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸುವ ಏಕಾಕ್ಷರ ಪ್ರಣವರೂಪೀ, ಪರಮ ಕಾರಣ ಶಿವನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವರು. ಇತರ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು, ಧೀರರು, ವಿರಕ್ತರೂ, ಲೌಕಿಕಪುರುಷರೂ ಕೂಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪ್ರಣವರೂಪೀ ಪರಮ ಶಿವನನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಶಿವವಾಚಕ ಪ್ರಣವದಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಳಿಸಿ ‘ಅಹಂ ವೃಕ್ಷಸ್ಯ ರೇರಿವಾ’* ಈ ಅನುವಾಕವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ‘ಯಚ್ಛಂದ ಸಾಮೃಷಭಃ’ (ತ್ರೈತ್ತರೀಯ - 1/4/1) ಈ ಅನುವಾಕ ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ...... ‘ಶ್ರುತಂ ಮೇ ಗೋಪಾಯ’** ವರೆಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಿ - ‘ದಾರೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ ವಿತ್ತೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ ಲೋಕೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ ವ್ಯುತ್ಥಿತೋಽಹಮ್’ ‘ಅರ್ಥಾತ್ - ನಾನು ಪತ್ನೀಕಾಮನೆಯಿಂದ, ಧನದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ, ಲೋಕ ಖ್ಯಾತಿಯ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆದ್ದಿರುವನು.’

* ‘ಅಹಂ ವೃಕ್ಷಸ್ಯ ರೇರಿವಾ । ಕೀರ್ತಿಃ ಪೃಷ್ಠಂ ಗಿರೇರಿನ । ಊರ್ಧ್ವಪವಿತ್ರೋ ವಾಜಿನೀವ ಸ್ವಮೃತಮಸ್ಮಿ । ದ್ರವಿಣಂ ಸವರ್ಚಸಮ್ । ಸುಮೇಧಾ ಅಮೃತೋಕ್ಷಿತಃ । ಇತಿ ತ್ರಿಶಂಕೋರ್ವೇದಾನುವಚನಮ್ ।

(ತ್ರೈತ್ತರೀಯ 1/10/1).

‘ನಾನು ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕುವವನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯು ಪರ್ವತ ಶಿಖರದಂತೆ ಉನ್ನತವಾಗಿದೆ. ಅನ್ನೋತ್ಪಾದಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಮೃತವಿರುವಂತೆಯೇ ನಾನೂ ಅತಿಶಯ ಪವಿತ್ರ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವೆನು. ನಾನು ಪ್ರಕಾಶಯುಕ್ತ ಧನದ ಭಂಡಾರನಾಗಿರುವೆನು. ಪರಮಾನಂದ ಮಯ ಅಮೃತದಿಂದ ಅಭಿಷಿಕ್ತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು. - ಹೀಗೆ ತ್ರಿಶಂಕು ಋಷಿಯು ಅನುಭವಿಸಿದ ವೈದಿಕ ಪ್ರವಚನವಾಗಿದೆ.’

** ‘ಯಚ್ಛಂದಸಾಮೃಷಭೋ ವಿಶ್ವರೂಪಃ । ಛಂದೋಭ್ಯೋಽಧ್ಯಮೃತಾತ್ಸಂಬಭೂವ । ಸ ಮೇಂದ್ರೋ ಮೇಧಯಾ ಸ್ಪ್ಯಣೋತು । ಅಮೃತಸ್ಯ ದೇವ ಧಾರಣೋ ಭೂಯಾಸಂ । ಶರೀರಂ ಮೇ ವಿಚರ್ಷಣಮ್ । ಜಿಹ್ವಾ ಮೇ ಮಧುಮತ್ತಮಾ । ಕರ್ಣಾಭ್ಯಾಂ ಭೂರಿ ವಿಶ್ರುವಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಕೇಶೋಽಸಿ ವೇಧಯಾ ಪಿಹಿತಃ ಶ್ರುತಂ ಮೇ ಗೋಪಾಯ ।

‘ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ಸರ್ವಸ್ವರೂಪನೂ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪನೂ, ವೇದಗಳಿಂದ ಪ್ರಧಾನರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟನೂ ಆದ ಆ ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿ ಪರಮೇಶ್ವರನು ನನ್ನನ್ನು ಧಾರಣಾಯುಕ್ತ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನಗೊಳಿಸಲಿ. ದೇವನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅಮೃತಮಯ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವವನಾಗುವೆನು. ನನ್ನ ಶರೀರವು ವಿಶೇಷ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯುಕ್ತ, ಎಲ್ಲರೀತಿಯಿಂದ ರೋಗರಹಿತವಾಗಿ, ನನ್ನ ಜಿಹ್ವೆಯು ಅತಿಶಯ ಮಧುಮತಿ (ಮಧುರ ಭಾಷಿಣೀ) ಆಗಲಿ. ನಾನು ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾ ಇರುವೆನು. (ಹೇ ಪ್ರಣವ! ನೀನು) ಲೌಕಿಕ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನ ನಿಧಿಯಾಗಿದೆ. ನೀನು ನಾನು ಕೇಳಿದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.’

ಮುನಿಯೇ! ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಮಂದ, ಮಧ್ಯಮ, ಉಚ್ಚಸ್ವರದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯದ ಕ್ರಮದಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರದ ಉದ್ಧಾರಮಾಡಿ ಪುನಃ ಕ್ರಮಶಃ ಈ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು - ‘ಓಂ ಭೂಃ ಸಂನ್ಯಸ್ತಂ ಮಯಾ’ ‘ಓಂ ಭುವಃ ಸಂನ್ಯಸ್ತಂ ಮಯಾ’ ‘ಓಂ ಸುವಃ ಸಂನ್ಯಸ್ತಂ ಮಯಾ’ ‘ಓಂ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸುವಃ ಸಂನ್ಯಸ್ತಂ ಮಯಾ’* ಈ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಮಂದ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಸ್ವರದಿಂದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಸಾವಧಾನ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ‘ಅಭಯಂ ಸರ್ವಭೂತೇಭ್ಯೋ ಮತ್ತಃ ಸ್ವಾಹಾ’ (ನನ್ನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯವು ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು) - ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಒಂದು ಬೊಗಸೆ ನೀರನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಶಿಖೆಯ ಉಳಿದ ಕೂದಲುಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಕಿತ್ತು ಹಾಕಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ತೆಗೆದು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕೈಯಲ್ಲೆತ್ತಿಕೊಂಡು - ‘ಓಂ ಭೂಃ ಸಮುದ್ರಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೋಮಮಾಡಬೇಕು. ಪುನಃ ‘ಓಂ ಭೂಃ ಸಂನ್ಯಸ್ತಂ ಮಯಾ’ ‘ಓಂ ಭುವಃ ಸಂನ್ಯಸ್ತಂ ಮಯಾ’ ‘ಓಂ ಸುವಃ ಸಂನ್ಯಸ್ತಂ ಮಯಾ’ - ಹೀಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೇಳಿ ಮೂರು ಸಲ ನೀರನ್ನು ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಜಲಾಶಯದ ತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಟಿಸೂತ್ರವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಿಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಏಳು ಹೆಜ್ಜೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ನಡೆಯಬೇಕು. ಸ್ವಲ್ಪದೂರ ಹೋದಾಗ ಆಚಾರ್ಯನು ಅವನನ್ನು ‘ನಿಲ್ಲು! ನಿಲ್ಲು! ಭಗವನ್! ಲೋಕ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕೌಪೀನ ಮತ್ತು ದಂಡವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆಚಾರ್ಯನು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ಕಟಿಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಕೌಪೀನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಕಾವಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯು ಅದರಿಂದ ಶರೀರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಬೇಕು. ಆಗ ಆಚಾರ್ಯನು ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ - ‘ಇಂದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೋಽಸಿ’ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಿ ದಂಡವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.

* ನಾನು ಭೂಲೋಕವನ್ನು ಸಂನ್ಯಾಸ (ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಾಗ) ಮಾಡಿರುವೆನು. ನಾನು ಭುವಃ (ಅಂತರಿಕ್ಷ) ಲೋಕವನ್ನು ಪರಿತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿರುವೆನು. ನಾನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನೂ ಕೂಡ ಸರ್ವಥಾ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದೆ. ನಾನು ಭೂರ್ಲೋಕ, ಭುವರ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ - ಈ ಮೂರನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತ್ಯಾಗಮಾಡಿದೆ.

ಆಗ ಅವನು ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು - ‘ಸಖಾ ಮಾ ಗೋಪಾಯೌಜಃ ಸಖಾ ಯೋಽಸೀಂದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೋಽಸಿ ವಾರ್ತಘ್ನಃ ಶರ್ಮ ಮೇ ಭವ ಯತ್ಪಾಪಂ ತನ್ನಿವಾರಯ’* ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಿ ದಂಡವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಅದನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. (ಅನಂತರ ಪ್ರಣವ ಅಥವಾ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ ಕಮಂಡಲವನ್ನು ಗ್ರಹಣಮಾಡಬೇಕು.)

* ಎಲೈ ದಂಡವೇ! ನೀನು ನನಗೆ ಸಖ (ಸಹಾಯಕ)ನಾಗು, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ನನ್ನ ಓಜ (ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ)ದ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡು. ಇಂದ್ರನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವಜ್ರರೂಪದಿಂದ ಇರುವ ನೀನೇ ನನಗೆ ಸಖನಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ವಜ್ರರೂಪದಿಂದ ಆಘಾತಮಾಡಿ ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವೆ. ನೀನು ನನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣಮಯನಾಗು. ನನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸು.

ಅನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಗುರುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂಯಮದಲ್ಲಿಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎದ್ದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಾ ಕೈ ಮುಗಿದುಕೊಂಡು ಅವರ ಚರಣಗಳ ಬಳಿ ನಿಂತಿರಬೇಕು. ಸಂನ್ಯಾಸದೀಕ್ಷೆ ವಿಷಯದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಶುದ್ಧವಾದ ಸೆಗಣಿಯ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಗಾತ್ರದ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಿಂದ ಒಣಗಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಹೋಮವು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಆ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಹೋಮಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಹೋಮವು ಮುಗಿದಾಗ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ದಂಡಧಾರಣೆಯ ಬಳಿಕ ಗುರುವು ವಿರಜಾಗ್ನಿಜನಿತ ಆ ಶ್ವೇತ ಭಸ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಶಿಷ್ಯನ ಮೈಗೆ ಹಚ್ಚಬೇಕು. ಅಥವಾ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಕ್ರಮ ಇಂತಿದೆ - ‘ಓಂ ಅಗ್ನಿರಿತಿ ಭಸ್ಮ ವಾಯುರಿತಿ ಭಸ್ಮ ಜಲಮಿತಿ ಭಸ್ಮ ಸ್ಥಲಮಿತಿ ಭಸ್ಮ ವ್ಯೋಮೇತಿ ಭಸ್ಮ ಸರ್ವಗ್ಂಹವಾ ಇದಂ ಭಸ್ಮ ಮನ ಏತಾನಿ ಚಕ್ಷೂಗ್ಂಷಿ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಅಭಿಮಂತ್ರಿತಗೊಳಿಬೇಕು. ಅನಂತರ ಈಶಾನಾದಿ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಶಿಷ್ಯನ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಅದನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ಕಾಲಿನವರೆಗೆ ಸರ್ವಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೊಡಬೇಕು. ಶಿಷ್ಯನು ಆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ‘ತ್ಯ್ರಾಯುಷಮ್’ 1 ಹಾಗೂ ‘ತ್ಯ್ರಂಬಕಮ್’ 2 - ಇವೆರಡು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ಲಲಾಟವೇ ಮೊದಲಾದ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

1 ತ್ಯ್ರಾಯುಷಂ ಜಮದಗ್ನೇಃ ಕಶ್ಯಪಸ್ಯ ತ್ಯ್ರಾಯುಷಮ್ । ಯದ್ದೇವೇಷು ತ್ಯ್ರಾಯುಷಂ ತನ್ನೋಸ್ತು ತ್ಯ್ರಾಯುಷಮ್ ॥

(ಯಜುರ್ವೇದ 3/62)

2 ತ್ಯ್ರಂಬಕಂ ಯಜಾಮಹೇ ಸುಗಂಧಿಂ ಪುಷ್ಟಿವರ್ಧನಮ್ । ಉರ್ವಾರುಕಮಿವ ಬಂಧನಾನ್ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮುಕ್ಷೀಯ ಮಾಮೃತಾತ್

(ಯಜುರ್ವೇದ 3/60)

ಅನಂತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿಷ್ಯನು ತನ್ನ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾದ ಉಮಾಸಹಿತ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸಲಿ. ಗುರುವು ಶಿಷ್ಯನ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕೈಯನ್ನಿರಿಸಿ ಅವನ ಬಲ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಋಷಿಛಂದ ದೇವತಾಸಹಿತ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲಿ. ಬಳಿಕ ಕೃಪೆದೋರಿ ಪ್ರಣವದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಿ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರುವು ಪ್ರಣವದ ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಹನ್ನೆರಡು ಭೇದಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲಿ. ಬಳಿಕ ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುವಿಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಲಿ. ಸದಾ ಅವರ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು, ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲದೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ಗುರುಗಳ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಶಿಷ್ಯನು ವೇದಾಂತದ ತಾತ್ಪರ್ಯಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಸಗುಣ-ನಿರ್ಗುಣ ಭೇದದಿಂದ ಶಿವನ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲೇ ತತ್ಪರನಾಗಿರಲಿ. ಗುರುವು ಆ ಶಿಷ್ಯನಿಂದ ಶ್ರವಣ, ಮನನ, ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಪೂರ್ವಕ ಜಪದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಃಕಾಲಿಕ ಮೊದಲಾದ ನಿಯಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಮಾಡಿಸಲಿ. ಕೈಲಾಸಪ್ರಸ್ತರ ಎಂಬ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿತ ಮಾರ್ಗಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿಷ್ಯನು ಅಲ್ಲೆ ಇದ್ದು ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಗುರುವಿನ ಆದೇಶಕ್ಕನು ಸಾರ ಅವನು ಪ್ರತಿದಿನ ಅಲ್ಲೆ ನೆಲೆಸಿ ಮಂಗಲಮಯ ದೇವತೆ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರಿಂದ ಅರ್ಘಾಸಹಿತ ಸ್ಫಾಟಿಕಮಯ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಬೇರೆಲ್ಲಾದರೂ ಇದ್ದು ನಿತ್ಯ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಿ. ಅವನು ಗುರುವಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಣೆಯಿಟ್ಟು - ‘ನನ್ನ ಪ್ರಾಣ ಹೊರಟು ಹೋದರೂ ಒಳ್ಳೆಯದೇ, ನನ್ನ ತಲೆ ತುಂಡಾದರೂ ಒಳ್ಳೆಯದೇ, ಆದರೆ ನಾನು ಭಗವಾನ್ ತ್ರಿಲೋಚನನ ಪೂಜೆಮಾಡದೆ ಎಂದಿಗೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಲಾರೆನು’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸುದೃಢ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ಶಿಷ್ಯನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಭಕ್ತಿಗಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಶಪಥ ಮಾಡಲಿ. ಆಗಿನಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹಿತನಾಗಿದ್ದು ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಂಚಾವರಣ ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಮಹಾದೇವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 13)

ಪ್ರಣವದ ಅರ್ಥಗಳ ವಿವೇಚನೆ

ವಾಮದೇವರು ಕೇಳಿದರು — ಭಗವಾನ್ ಷಡಾನನನೇ! ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಅಮೃತದ ಸಾಗರನೇ! ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹೇಶ್ವರ ಪುತ್ರನೇ! ಪ್ರಣತಾರ್ತಿ ಭಂಜನ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನೇ! ಪ್ರವಣವದ ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಅರ್ಥಗಳ ಪರಿಜ್ಞಾನವು ಅಭೀಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಎಂದು ನೀವು ಹೇಳಿದಿರಿ. ಈ ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಅರ್ಥಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಯಾವುದು? ಪ್ರಭೋ! ಆ ಆರು ವಿಧದ ಅರ್ಥಗಳು ಯಾವು-ಯಾವುದು? ಅವುಗಳ ಪರಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುವು ಯಾವುದು? ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿತ ವಸ್ತುಯಾವುದು? ಆ ಅರ್ಥಗಳ ಪರಿಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾದಾಗ ಯಾವ ಫಲವು ಸಿಗುವುದು? ಪಾರ್ವತೀ ನಂದನನೇ! ನಾನು ಕೇಳಿರುವ ಮಾತುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್-ರೂಪದಿಂದ ವರ್ಣಿಸುವ ಕೃಪೆಮಾಡು.

ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನೀನು ಕೇಳಿದುದನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಶ್ರವಣಿಸು. ಸಮಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಷ್ಟಿಭಾವದಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನ ಪರಿಜ್ಞಾನವೇ ಪ್ರಣವಾರ್ಥದ ಪರಿಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳುವೆನು. ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ನನ್ನ ಈ ಪ್ರವಚನದಿಂದ ಆ ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಅರ್ಥಗಳ ಏಕತೆಯ ಬೋಧವೂ ಉಂಟಾದೀತು. ಮೊದಲನೆಯದು ಮಂತ್ರರೂಪಿ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯದು ಯಂತ್ರಭಾವಿತ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಮೂರನೆಯದು ದೇವತಾಬೋಧಕ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೇಯದು ಪ್ರಪಂಚರೂಪೀ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಐದನೆಯದು ಗುರುವಿನ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತಹು ದಾಗಿದೆ. ಆರನೆಯದು ಶಿಷ್ಯನ ಸ್ವರೂಪದ ಪರಿಚಯ ಕೊಡುವ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಆರು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆ ಆರು ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರರೂಪ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅದರ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾದ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ವೇದಗಳು ಪ್ರಣವದಲ್ಲಿ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಆದಿಸ್ವರ ‘ಅ’, ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರ ‘ಉ’, ಮೂರನೆಯ ಪಂಚಮ ವರ್ಗ ಪವರ್ಗದ ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರ ‘ಮ’, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಕ್ಷರ ಬಿಂದು ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಅಕ್ಷರ ನಾದ. ಇವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ವರ್ಣಗಳು ಇಲ್ಲ. ಇದು ಸಮಷ್ಟಿರೂಪ ವೇದಾದಿ (ಪ್ರಣವ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಾದವು ಎಲ್ಲ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಮಷ್ಟಿರೂಪವಾಗಿದೆ. ಬಿಂದುಯುಕ್ತ ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳೇ ವೃಷ್ಟಿರೂಪದಿಂದ ಶಿವನ ವಾಚಕ ಪ್ರಣವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ.

ವಿದ್ವಾಂಸನೇ! ಈಗ ಯಂತ್ರರೂಪ ಅಥವಾ ಯಂತ್ರಭಾವಿತ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೇಳು. ಆ ಯಂತ್ರವೇ ಶಿವಲಿಂಗದರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಪೀಠ (ಅರ್ಘಾ) ಬರೆಯಲಿ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಸ್ವರ ಅಕಾರ ಬರೆಯಲಿ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಉಕಾರವನ್ನು ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಲಿ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಪವರ್ಗದ ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರ ಮಕಾರವನ್ನು ಬರೆಯಲಿ. ಮಕಾರದ ಮೇಲೆ ಅನುಸ್ವಾರ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಲೂ ಮೇಲೆ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರ ನಾದವನ್ನು ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಲಿ. ಹೀಗೆ ಯಂತ್ರವು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಸಾಧಕನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೋರಥಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುವವು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು ಅದನ್ನು ಪ್ರಣವದಿಂದಲೇ ವೇಷ್ಟಿತಗೊಳಿಸಲಿ. ಆ ಪ್ರಣವದಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ನಾದದಿಂದ ನಾದದ ಅವಸಾನ ತಿಳಿಯಲಿ.

ಮುನಿಯೇ! ಈಗ ನಾನು ಸರ್ವತ್ರ ಗೂಢವಾಗಿರುವ ದೇವತಾರೂಪೀ ಮೂರನೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಮುನಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಸ್ನೇಹವಶದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಆ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ‘ಸದ್ಯೋಜಾತಂ ಪ್ರಪದ್ಯಾಮಿ’ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ‘ಸದಾಶಿವೋಮ್’ ವರೆಗಿನ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ. ಶ್ರುತಿಯು ಪ್ರಣವವನ್ನು ಇದೆಲ್ಲದರ ವಾಚಕವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೀ ಐದು ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇವತೆಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇವುಗಳದ್ದೇ ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಸ್ತಾರಪೂರ್ವಕ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ. ಶಿವನ ವಾಚಕ ಮಂತ್ರವು ಶಿವ ಮೂರ್ತಿಯ ವಾಚಕವೂ ಆಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಮಾನ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ‘ಈಶಾನ ಮುಕುಟೋಪೇತಃ’ ಈ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಮೊದಲು ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅವನ ಐದು ಮುಖಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಪಂಚಮ ಮಂತ್ರ ‘ಈಶಾನಃ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನಾಮ್’ ಇದನ್ನು ಆದಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮೇಲಿನ ‘ಸದ್ಯೋಜಾತ’ ಮಂತ್ರದವರೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಂದು ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಲಿ. ಪುನಃ ‘ಸದ್ಯೋಜಾತ’ ದಿಂದ ಹಿಡಿದು ‘ಈಶಾನ’ ಮಂತ್ರದವರೆಗೆ ಅದೇ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಲಿ. ಇವೇ ಐದು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಐದು ಮುಖಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿವೆ. ಪುರುಷದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸದ್ಯೋಜಾತದವರೆಗೆ ಇರುವ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪ ನಾಲ್ಕು ಮಂತ್ರಗಳೇ ಮಹೇಶ್ವರದೇವನ ಚತುರ್ವ್ಯೆಹ ಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ. ‘ಈಶಾನ’ ಮಂತ್ರವು ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮಷ್ಟಿರೂಪವಾಗಿದೆ. ಮುನೇ! ಪುರುಷದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸದ್ಯೋಜಾತದವರೆಗೆ ಇರುವ ನಾಲ್ಕು ಮಂತ್ರಗಳೇ ಈಶಾನದೇವನ ವೃಷ್ಟಿರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಇದನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಮಯ ಚಕ್ರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಪಂಚಾರ್ಥದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ , ನಿರ್ವಿಕಾರ, ಅನಾಮಯ ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅನುಗ್ರಹವೂ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ್ದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ತಿರೋಭಾವ ಆದಿ ಐದು* ಕೃತ್ಯಗಳ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ ಮುಂತಾದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ಪ್ರಕಾರದ ಅನುಗ್ರಹವು ಸದಾಶಿವನ ದ್ವಿವಿಧ ಕೃತ್ಯವೇಂದೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನುಗ್ರಹದಲ್ಲೇ ಸೃಷ್ಟ್ಯಾದಿ ಕೃತ್ಯಗಳು ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಐದು ಕೃತ್ಯಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಐದು ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಐದು ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಗಳೂ ಹಾಗೂ ಸದಾಕಾಲವೂ ಕಲ್ಯಾಣದಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಅನುಗ್ರಹ ಚಕ್ರ ಶಾಂತ್ಯತೀತ** ಕಲಾರೂಪವಾಗಿದೆ.

* ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ, ತಿರೋಭಾವ ಹಾಗೂ ಅನುಗ್ರಹ - ಇವು ಪರಮೇಶ್ವರನ ಐದು ಕೃತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.

** ಕಲೆಗಳು ಐದು ಇವೆ - ನಿವೃತ್ತಿಕಲಾ, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಕಲಾ, ವಿದ್ಯಾಕಲಾ, ಶಾಂತಿಕಲಾ ಹಾಗೂ ಶಾಂತ್ಯತೀತಾಕಲಾ.

ಸದಾಶಿವನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದ ಕಾರಣ ಅದನ್ನು ಪರಮಪದವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶುದ್ಧ ಅಂತಃಕರಣವುಳ್ಳ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಯೋಗ್ಯಪದವು ಇದೆ ಆಗಿದೆ. ಸದಾಶಿವನ ಉಪಾಸಕರಿಗೂ, ಪ್ರಣವೋಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಲಗ್ನನಾದವನಿಗೂ ಇದೇ ಪದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಪದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮುನೀಶ್ವರರು ಆ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೀ ಮಹಾದೇವನೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ದಿವ್ಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಮಹಾಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಸಮತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವರು. ಆ ಮುಕ್ತ ಜೀವಿಗಳು ಪುನಃ ಎಂದೂ ಸಂಸಾರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ.

‘ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಷು ಪರಾಂತಕಾಲೇ ಪರಾಮೃತಾಃ ಪರಿಮುಚ್ಯಂತಿ ಸರ್ವೇ ’ (ಮುಂಡಕ - 3/2/6) - ಈ ಸನಾತನ ಶ್ರುತಿಯು ಇದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ. ಶಿವನ ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಈ ಸಮಷ್ಟಿರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ಅಥರ್ವವೇದ ಶ್ರುತಿಯೂ - ‘ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿರುವನು’ ಎಂದೇ ಹೇಳಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯು ಸದಾಶಿವನಲ್ಲೇ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಚಮಕಾಧ್ಯಾಯದ ಪದದಿಂದ - ‘ಶಿವನಿಂದ ಮಿಗಿಲಾದ ಬೇರೆ ಯಾವ ಪದವು ಇಲ್ಲ’ ಎಂದೇ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಪಂಚಕದ ವಿಸ್ತಾರವೇ ಪ್ರಪಂಚವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಐದು ಬ್ರಹ್ಮಮೂರ್ತಿಗಳಿಂದಲೇ ನಿವೃತ್ತಿ ಆದಿ ಐದು ಕಲೆಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತ ಸ್ವರೂಪವಾದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣರೂಪದಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ವಾಮದೇವರೇ! ಸ್ಥೂಲ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ಜಗತ್-ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಐದು ರೂಪಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿಸಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮವು ತನ್ನ ಆ ಐದು ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಪಂಚಕ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಪುರುಷ, ಶ್ರೋತ್ರ, ವಾಣೀ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ - ಈ ಐದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನು ಈಶಾನ ರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿಸಿರುವನು. ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಪ್ರಕೃತಿ, ತ್ವಚಾ, ಪಾಣಿ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ವಾಯು ಈ ಐದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಪುರುಷರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವನು. ಅಹಂಕಾರ, ನೇತ್ರ, ಕಾಲು, ರೂಪ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ - ಈ ಐದನ್ನು ಅಘೋರ ರೂಪದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವನು. ಬುದ್ಧಿ, ನಾಲಿಗೆ, ಪಾಯು, ರಸ ಮತ್ತು ಜಲ - ಇವನ್ನು ವಾಮದೇವರೂಪೀ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ನಿತ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮನ, ನಾಸಿಕಾ, ಉಪಸ್ಥ, ಗಂಧ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿ - ಇವು ಐದು ಸದ್ಯೋಜಾತ ರೂಪೀ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಪಂಚ- ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಯಂತ್ರರೂಪದಿಂದ ತಿಳಿಸಲಾದ ಶಿವವಾಚಕ ಪ್ರಣವವು ನಾದದವರೆಗೆ ಐದು ವರ್ಣಗಳ ಸಮಷ್ಟಿರೂಪವಾಗಿದೆ. ಬಿಂದುಯುಕ್ತ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳು ಪ್ರಣವನ ವೃಷ್ಟಿರೂಪವಾಗಿದೆ. ಶಿವನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಂತ್ರಾಧಿರಾಜ ಶಿವರೂಪೀ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಯಂತ್ರರೂಪದಿಂದ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 14)

ಶೈವ ದರ್ಶನಕ್ಕನುಸಾರ ಶಿವತತ್ತ್ವ , ಜಗತ್ - ಪ್ರಪಂಚ ಮತ್ತು ಜೀವತತ್ತ್ವದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶದ ವಿವೇಚನೆ, ಶಿವನಿಂದ ಜೀವ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಅಭಿನ್ನತೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ಅನಂತರ ಉತ್ತಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ, ಸೃಷ್ಟಿ , ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ - ಎಲ್ಲವೂ ಶಕ್ತಿವಂತ ಶಿವನ ಲೀಲೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ವಾಮದೇವರು ಕೇಳಿದಾಗ ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು — ಮುನಿಯೇ! ಕರ್ಮಾಸ್ತಿ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಿಸ್ತೃತ ಶಾಸ್ತ್ರವಾದವು, ಅರ್ಥಾತ್ - ಕರ್ಮಸತ್ತೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಕರ್ಮಫಲವಾದಂದಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ವಿಶದ ವಿವೇಚನೆಯು ಜ್ಞಾನ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನವಂತ ಪುರುಷನು ವಿವೇಕಪೂರ್ವಕ ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಬೇಕು. ನೀವು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಯಾರು ನಿಮ್ಮಂತೆ ಇದ್ದಾರೆ? ಆ ಅಧಮ ಶಿಷ್ಯರು ಇಂದೂ ಕೂಡ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಳಲಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ. ಅನೀಶ್ವರವಾದೀ ದರ್ಶನಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಮೋಹಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆರು ಮುನಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟಿರುವರು. ಏಕೆಂದರೆ, ಮೊದಲು ಅವರು ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರು ಅನ್ಯಥಾವಾದೀ (ಶಿವ-ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡು ವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ)ಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಐದು* ಅವಯವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅನುಮಾನದ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅವಕಾಶ ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ವಾಮದೇವರೇ! ಹೊಗೆಯು ಕಂಡು ಬಂದಾಗ ಜನರು ಅನುಮಾನದಿಂದ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವಂತೆಯೇ ಈ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಪಂಚದ ದರ್ಶನರೂಪೀ ಕಾರಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

* ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ, ಹೇತು, ಉದಾಹರಣ, ಉಪನಯ ಮತ್ತು ನಿಗಮನ - ಇವು ಅನುಮಾನದ ಐದು ಅವಯವಗಳಾಗಿವೆ. ‘ಪರ್ವತೋವಹ್ನಿಮಾನ್’ (ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿ ಇದೆ) ಇದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಯಾಗಿದೆ, ‘ಧೂಮವತ್ತ್ವಾತ್’ (ಏಕೆಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಹೊಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ) - ಇದು ಹೇತು ಆಗಿದೆ. ಅಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಹೊಗೆ ಇದ್ದಲೆಲ್ಲ ಬೆಂಕಿಯು ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ - ಇದು ಉದಾಹರಣೆ ಯಾಗಿದೆ. ‘ಯತೋಽಯಂ ಧೂಮವಾನ್’ (ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪರ್ವತವು ಹೊಗೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.) - ಇದು ಉಪನಯವಾಗಿದೆ. ‘ಅತಃ ಅಗ್ನಿಮಾನ್’ (ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ) ಇದು ನಿಗಮನವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಿಂದ ಈಶ್ವರನಿಗಾಗಿಯೂ ಅನುಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ. - ಹೇಗೆಂದರೆ - ‘ಕ್ಷಿತ್ಯಂಕುರಾದಿಕಂ ಕರ್ತೃಜನ್ಯಮ್’ (ಪೃಥಿವೀ ಹಾಗೂ ಅಂಕುರಾದಿಗಳು ಯಾವುದೋ ಕರ್ತಾನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ) - ಇದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಾಗಿದೆ. ‘ಕಾರ್ಯತ್ವಾತ್’ (ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ಕಾರ್ಯವಾಗಿವೆ) - ಇದು ಹೇತು ಆಗಿದೆ. ‘ಯತ್-ಯತ್ ಕಾರ್ಯಂ ತತ್ತತ್ ಕರ್ತೃಜನ್ಯಂ ಯಥಾ ಘಟಃ ಕುಂಭಕಾರಜನ್ಯಃ’ (ಯಾವ-ಯಾವ ಕಾರ್ಯಗಳಿವೆಯೋ ಅವು ಯಾವುದರೂ ಕರ್ತಾನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಗಡಿಗೆಯು ಕುಂಬಾರನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ - ಇದು ಉದಾಹರಣವಾಯಿತು. ‘ಯತ ಇದಂ ಕಾರ್ಯಮ್’ (ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಪೃಥಿವೀ ಆದಿ ಕಾರ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.) - ಇದು ಉಪನಯವಾಗಿದೆ. ‘ಅತಃ ಕರ್ತೃಜನ್ಯಮ್’ (ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ತಾನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ.) - ಇದು ನಿಗಮನವಾಯಿತು. ಪೃಥಿವಿಯಾದಿ ಕಾರ್ಯವು ನಮ್ಮಂತಹ ಜನರಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಅಸಂಭವ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಯಾರೋ ವಿಲಕ್ಷಣ ಕರ್ತಾ ಇದ್ದಾನೆ. ಅವನೇ ಸರ್ವಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಈ ವಿಶ್ವವು ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರು ಕೋಶರೂಪೀ ಈ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಮೂರು ತಾಯಿಯ ಅಂಶದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಮೂರು ತಂದೆಯ ಅಂಶದಿಂದ - ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲ ಶರೀರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಮುನಿಯೇ! ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ - ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನು ಸತ್, ಚಿತ್, ಆನಂದರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಸತ್ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ನಿವೃತ್ತ ಮಾಡುವ ಶಬ್ದವೇ ಚಿದ್ರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್-ಶಬ್ದದಿಂದ ಜಡ ಜಗತ್ತಿನ ನಿವೃತ್ತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ ಶಬ್ದವು ಮೂರೂ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಸತ್-ಶಬ್ದವನ್ನೇ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಆ ಸತ್-ಶಬ್ದವು ಪ್ರಕಾಶವಾಚಕವಾಗಿದೆ. ‘ಸನ್ ಪ್ರಕಾಶಃ’-ಸನ್-ಶಬ್ದ ಸ್ಪಷ್ಟರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶದ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ. ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿರುವ ಸತ್ತೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾಶವು ಅವನ ಪುರುಷ ಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನ ಶಬ್ದದ ಪರ್ಯಾಯನಾಚೀ ಚಿತ್ ಶಬ್ದವು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್-ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿರುವ ಚಿದ್ರೂಪತೆ ಅವನ ಸ್ತ್ರೀಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ಚಿತ್-ಇವೆರಡೂ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣ-ಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಸಚ್ಚಿದಾತ್ಮಾ ಪರಮೇಶ್ವರನೂ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಆ ಏಕಮಾತ್ರ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲೇ ‘ಶಿವ’ ಭಾವ ಮತ್ತು ‘ಶಕ್ತಿ’ ಭಾವದ ಭೇದವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಬತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಿನತೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಆಗ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿಯೂ ಮಲಿನತೆ ಬಂದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಚಿತಾಗ್ನಿಯೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಮಲಿನತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಲಿನತೆಯೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಆರೋಪಿತ ವಸ್ತುವಾಗಿವೆ. ಅದು ನಿವರ್ತಕವಾದ್ದರಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನ ‘ಶಿವತ್ವ’ವೇ ಶ್ರುತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜೀವಿಯ ಆಶ್ರಿತವಾದ ಚಿಚ್ಛಕ್ತಿಯು ಸದಾ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿಯೇ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸರ್ವಶಕ್ತಿಮತ್ತತೆ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನು ಬಲವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಶಕ್ತಿವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ-ಹೀಗೆ ವ್ಯವಹಾರ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಮುನಿ ವಾಮದೇವರೇ! ವೇದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಪರಮಾತ್ಮನ ಶಿವರೂಪತೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿರೂಪತೆಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ನಿರಂತರ ಆನಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನಿಯೇ! ಆ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಪಾಪರಹಿತ ಮುನಿಗಳು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿ ನಿರಾಮಯ ಶಿವ(ಪರಮಕಲ್ಯಾಣ ಹಾಗೂ ಪರಮಾನಂದ)ನನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಉಪನಿಷತ್ತು ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಶಬ್ದದಿಂದ ಬೃಂಹಿಧಾತ್ವರ್ಥಗತ ವ್ಯಾಪಕತೆ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಾತ್ಮಕತೆಯೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಂಭು ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಬೃಂಹಣತ್ವ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ತ್ವ (ವ್ಯಾಪಕತೆ ಹಾಗೂ ವಿಶಾಲತೆ) ನಿತ್ಯವು ನೆಲೆಸಿದೆ. ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ಪಂಚ-ಬ್ರಹ್ಮಮಯ ಶಿವವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರತೀತಿಯು ಬ್ರಹ್ಮ-ಶಬ್ದದಿಂದಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವಾಮದೇವರೇ! ‘ಹಂಸಃ’ ಪದವನ್ನು ತಿರುಗು- ಮುರುಗಾಗಿಸಿದರೆ ‘ಸೋಽಹಮ್’ ಪದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವದ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವು ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿನ್ನ ಸ್ನೇಹವಶನಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಎಚ್ಚರವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ‘ಸೋಽಹಮ್’ ಪದದಿಂದ ಸಕಾರ ಮತ್ತು ಹಕಾರ ಎಂಬ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ ಸ್ಥೂಲ ‘ಓಂ’ ಶಬ್ದವು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಪರಮಾತ್ಮನ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ. ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿ ಮುನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಅದನ್ನು ಮಹಾಮಂತ್ರರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಹಾಮಂತ್ರದ ಉದ್ಧಾರವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ‘ಹಂಸಃ’ ಪದದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ. ‘ಹ್, ಅ, ಸ,’ ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಅ’ ಹದಿನೈದನೆಯ (ಅನುಸ್ವಾರ) ಮತ್ತು ಹದಿನಾರನೆಯ (ವಿಸರ್ಗ)ದೊಂದಿಗೆ ಇದೆ. ಸಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ‘ಅ’ ವಿಸರ್ಗಸಹಿತವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಸಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದು ‘ಹಂ’ ಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ‘ಹಂಸಃ’ದ ವಿಪರೀತ ‘ಸೋಹಮ್’ ಈ ಮಂತ್ರವಾಗುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಸಕಾರವು ಶಿವನ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ ಶಿವನೇ ಸಕಾರದ ಅರ್ಥವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಶಕ್ತ್ಯಾತ್ಮಕ ಶಿವನೇ ಈ ಮಹಾಮಂತ್ರದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಿರ್ಣಯಿಸಿರುವರು. ಗುರುವು ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಈ ಮಹಾಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವಾಗ ‘ಸೋಽಹಮ್’ ಪದದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಶಕ್ತ್ಯಾತ್ಮಕ ಶಿವನ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವುದೇ ಅಭೀಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ - ‘ನಾನು ಶಕ್ತ್ಯಾತ್ಮಕ ಶಿವರೂಪನಾಗಿದ್ದೇನೆ’ ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾಮಂತ್ರವು ಜೀವಪರವಾದಾಗ ಅರ್ಥಾತ್ ಜೀವಿಯ ಶಿವರೂಪತೆಯ ಬೋಧ ಉಂಟಾದಾಗ ಪಶು (ಜೀವ) ತನ್ನನ್ನು ಶಕ್ತ್ಯಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಶಿವನ ಅಂಶನೆಂದು ತಿಳಿದು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಏಕತೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದರಿಂದ ಶಿವನ ಸಮಾನತೆಗೆ ಭಾಗಿಯಾಗುವನು.

ಈಗ ಶ್ರುತಿಯ ‘ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಂದ ‘ಪ್ರಜ್ಞಾನಮ್’ ಇದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುವುದು. ‘ಪ್ರಜ್ಞಾನ’ ಶಬ್ದವು ಚೈತನ್ಯದ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಮುನಿಗಳೇ! ಶಿವಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಚೈತನ್ಯಮ್ ಆತ್ಮಾ’ ಅರ್ಥಾತ್ ಆತ್ಮಾ (ಬ್ರಹ್ಮ ಅಥವಾ ಪರಮಾತ್ಮಾ) ಚೈತನ್ಯರೂಪನಾಗಿರುವವನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಚೈತನ್ಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರತೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕ್ರಿಯೆ ಸ್ವಭಾವತಃ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ಆತ್ಮಾ ಅಥವಾ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಶಿವಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಮಾಡಿರುವೆನು.

‘ಜ್ಞಾನಂ ಬಂಧಃ’ ಇದು ಇನ್ನೊಂದು ಶಿವಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಶುವರ್ಗ (ಜೀವಸಮುದಾಯ)ದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆದಿಪದ ‘ಜ್ಞಾನಮ್’ ಇದರ ಮೂಲಕ ಕಿಂಚಿನ್ಮಾತ್ರ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯು ಇರುವುದು ಜೀವಿಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ ಪರಾಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಥವ ಸ್ಪಂದನವಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ವಿದ್ವಾಂಸರು - ‘ಸ್ವಾಭಾವಿಕೀ ಜ್ಞಾನಬಲಕ್ರಿಯಾ ಚ’* ಈ ಶ್ರುತಿಯ ಮೂಲಕ ಇದೇ ಪರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಜ್ಞಾನ, ಕ್ರಿಯೆ, ಇಚ್ಛಾರೂಪ - ಎಂಬ ಮೂರು ದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರು ದೃಷ್ಟಿಗಳು ಜೀವಿಗಳ ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯ ಜ್ಞಾನ ಗೋಚರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಜೀವರೂಪವಾಗಿ ಸದಾ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದೃಷ್ಟಿತ್ರಯರೂಪ ಜೀವನು ಆತ್ಮಾ (ಮಹೇಶ್ವರ)ನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ.

* ಈ ಶ್ರುತಿಯು ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರೋಪನಿಷದ್ (6/8)ನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದರ ಪೂರ್ಣಪಾಠ ಹೀಗೆದೆ-

ನ ತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯ ಕರಣಂ ಚ ವಿದ್ಯತೇ ನ ತತ್ಸಮಶ್ಚಾಭ್ಯಧಿಕಶ್ಚ ದೃಶ್ಯತೇ ।

ಪದಾಸ್ಯ ಶಕ್ತಿರ್ವಿಧೈವ ಶ್ರುಯತೇ ಸ್ವಾಭಾವಿಕೀ ಜ್ಞಾನಬಲಕ್ರಿಯಾ ಚ ॥

ಈಗ ನಾನು ಜಗತ್ಪ್ರಪಂಚದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣವದ ಏಕತೆಯ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವ ಪ್ರಪಂಚಾರ್ಥವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ‘ಓಮಿತೀದಂ ಸರ್ವಮ್’ (ತೈತ್ತರೀಯ - 1/8/1) ಅರ್ಥಾತ್ - ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಓಂಕಾರವಾಗಿದೆ - ಎಂಬುದು ಸನಾತನ ಶ್ರುತಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಣವದ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಏಕತೆಯು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ತಸ್ಮಾದ್ವಾ’ (ತೈತ್ತರೀಯ - 2/1) ಈ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ತೈತ್ತರೀಯ ಶ್ರುತಿಯು ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ವಾಮದೇವರೇ! ಆ ಶ್ರುತಿಯ ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಸ್ನೇಹವಶದಿಂದ ಹೇಳುವೆನು; ಕೇಳಿರಿ. ಶಿವಶಕ್ತಿಯ ಸಂಯೋಗವೇ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ನಿಶ್ಚಿತ ಮತವಾಗಿದೆ. ಶಿವನ ಪರಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಿಚ್ಛಕ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಚ್ಛಕ್ತಿಯಿಂದ ಆನಂದಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಗುತ್ತದೆ. ಆನಂದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಇಚ್ಛಾ-ಶಕ್ತಿಯು ಉದ್ಭವವಾಯಿತು. ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಐದನೆಯ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಮುನಿಯೇ! ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ನಿವೃತ್ತಿ ಆದಿ ಕಲೆಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದುವು. ಚಿಚ್ಛಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾದ ಹಾಗೂ ಆನಂದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿಂದುವಿನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಕಾರ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು, ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಕಾರ ಸ್ವರ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಕಾರದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಪ್ರಣವದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆನು.

ಈಗ ಈಶಾನಾದಿ ಪಂಚ ಬ್ರಹ್ಮರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಶಿವನಿಂದ ಈಶಾನನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು. ಈಶಾನನಿಂದ ತತ್ಪುರುಷನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಯಿತು, ತತ್ಪುರುಷನಿಂದ ಅಘೋರನ, ಅಘೋರನಿಂದ ವಾಮದೇವ ಮತ್ತು ವಾಮದೇವನಿಂದ ಸದ್ಯೋಜಾತನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಆದಿ ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಣವದಿಂದಲೇ ಮೂಲಭೂತ ಐದು ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತಮೂರು ವ್ಯಂಜನಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಯಿತು. ಈಗ ಕಲೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಈಶಾನನಿಂದ ಶಾಂತ್ಯತೀತಾಕಲಾ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. ತತ್ಪುರುಷನಿಂದ ಶಾಂತಿಕಲಾ, ಅಘೋರನಿಂದ ವಿದ್ಯಾಕಲಾ, ವಾಮದೇವನಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಕಲಾ, ಸದ್ಯೋಜಾತನಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಕಲೆಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಈಶಾನನಿಂದ ಚಿಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಮಿಥುನಪಂಚಕ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುಗ್ರಹ, ತಿರೋಭಾವ, ಸಂಹಾರ, ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಸೃಷ್ಟಿ - ಈ ಐದು ಕೃತ್ಯಗಳ ಹೇತುವಾದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪಂಚಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾತನ್ನು ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿರುವರು. ವಾಚ್ಯ-ವಾಚಕನ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಥುನತ್ವದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು. ಕಲಾವರ್ಣ ಸ್ವರೂಪ ಈ ಪಂಚಕದಲ್ಲಿ ಭೂತಪಂಚಕದ ಗಣನೆಯಿದೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಆಕಾಶಾದಿಯ ಕ್ರಮದಿಂದ ಈ ಐದು ಮಿಥುನಗಳ ಉತ್ಪ ತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಮಿಥುನ ಆಕಾಶ, ಎರಡನೆಯದು ವಾಯು, ಮೂರನೆಯದು ಅಗ್ನಿ, ನಾಲ್ಕನೆ ಯದು ಜಲ, ಐದನೆಯ ಮಿಥುನವು ಪೃಥಿವಿಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪೃಥಿವಿವರೆಗಿನ ಭೂತಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಏಕಮಾತ್ರ ಶಬ್ದವೇ ಗುಣವಿದೆ; ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಣಗಳಿವೆ; ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿವೆ; ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ , ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ - ಈ ನಾಲ್ಕು ಗುಣಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಪೃಥಿವಿಯು ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧ ಈ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದನ್ನೇ ಭೂತಗಳ ವ್ಯಾಪಕತ್ವವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ - ಶಬ್ದಾದಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಆಕಾಶಾದಿ ಭೂತ, ವಾಯು ಆದಿ ಪರವರ್ತೀ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಗಂಧಾದಿ ಗುಣಗಳ ಕ್ರಮದಿಂದ ಆ ಭೂತಗಳು ಪೂರ್ವವರ್ತೀ ಭೂತಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ಯವಾಗಿವೆ ಅರ್ಥಾತ್ - ಗಂಧಗುಣವುಳ್ಳ ಪೃಥಿವಿಯು ಜಲದ ಮತ್ತು ರಸಗುಣವುಳ್ಳ ಜಲವು ಅಗ್ನಿಯ ವ್ಯಾಪ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮುಂತಾದ ರೂಪದಿಂದ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಐದು ಭೂತಗಳ ಈ ವಿಸ್ತಾರವೇ ‘ಪ್ರಪಂಚ ’ವಾಗಿದೆ. ಸರ್ವಸಮಷ್ಟಿಯ ಆತ್ಮನ ಹೆಸರೇ ವಿರಾಟ್ ಎಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಥಿವೀ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇರುವ ಶಿವತತ್ತ್ವಗಳ ಸಮುದಾಯವೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವಾಗಿದೆ. ಅದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತತ್ತ್ವಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತಾ ಕೊನೆಗೆ ಎಲ್ಲರ ಜೀವಭೂತ ಚೈತನ್ಯಮಯ ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲೇ ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಶಿವನಿಂದ ಹೊರಟು ಪ್ರಪಂಚದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯಕಾಲದವರೆಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಉದ್ಯುಕ್ತನಾದ ಮಹೇಶ್ವರ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಸ್ಫಂದವನ್ನು ‘ಶಿವತತ್ತ್ವ’ವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ತತ್ತ್ವವಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅನುವರ್ತನೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ - ಇವೆರಡು ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಆಧಿಕ್ಯವು ಆದಾಗ ಅದನ್ನು ಸದಾಶಿವ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯ ಉದ್ರೇಕವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಮಹೇಶ್ವರ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ ಎರಡೂ ಶಕ್ತಿಗಳು ಸಮಾನವಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ವಿದ್ಯಾತ್ಮಕ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸಮಸ್ತ ಭಾವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಪರಮೇಶ್ವರನ ಅಂಗ ಭೂತವೇ ಆಗಿವೆ. ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಭೇದ-ಬುದ್ಧಿಯ ಹೆಸರು ಮಾಯಾ ತತ್ತ್ವವಾಗಿದೆ. ಶಿವನು ತನ್ನ ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯಶಾಲಿ ರೂಪವನ್ನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿಗೃಹಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸತೊಡಗಿದಾಗ ಅದರ ಹೆಸರು ‘ಪುರುಷ’ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ‘ತತ್ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತದೇವಾನು ಪ್ರಾವಿಶತ್’ (ಆ ಶರೀರವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಸ್ವತಃ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾದನು) ಈ ಶ್ರುತಿಯು ಅವನ ಇದೇ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ. ಅಥವಾ ಇದೇ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸ ಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಶ್ರುತಿಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ ವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಪುರುಷನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಸಂಸಾರೀ (ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾದ)ಪಶುವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವನು. ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶೂನ್ಯನಾದ ಕಾರಣ ಅವನ ಬುದ್ಧಿಯು ನಾನಾ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾಗಿ ಮೂಢತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಶಿವನಿಂದ ಅಭಿನ್ನವೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ತನ್ನನ್ನೂ ಶಿವನಿಂದ ಭಿನ್ನನೆಂದೇ ತಿಳಿಯುವನು. ಪ್ರಭೋ! ಶಿವನಿಂದ ತನ್ನ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಅಭಿನ್ನತೆಯ ಬೋಧ ಉಂಟಾದರೆ ಈ ಪಶು(ಜೀವ)ವಿಗೆ ಮೋಹದ ಬಂಧನ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಜಾಲ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಬಲ್ಲವನಿಗೆ ತಾನು ರಚಿಸಿದ ಅದ್ಭುತ ವಸ್ತುಗಳ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಹ ಅಥವಾ ಭ್ರಮೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನಯೋಗಿಗೂ ಕೂಡ ಭ್ರಮೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ತನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಬೋಧವು ಉಂಟಾದಾಗ ಅವನು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಘನ ಶಿವರೂಪವೇ ಆಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಶಿವನಲ್ಲಿ - 1. ಸರ್ವಕರ್ತೃತ್ವರೂಪಾ, 2. ಸರ್ವತತ್ತ್ವರೂಪಾ, 3. ಪೂರ್ಣತ್ವರೂಪಾ, 4. ನಿತ್ಯತ್ವರೂಪಾ, 5. ವ್ಯಾಪಕತ್ವರೂಪಾ - ಎಂಬ ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳಿವೆ. ಜೀವಿಯಲ್ಲಿ - 1 ಕಲಾ, 2 ವಿದ್ಯಾ, 3 ರಾಗ, 4 ಕಾಲ, 5 ನಿಯತಿ ಎಂಬ ಐದು ಕಲೆಗಳಿವೆ. ಇವು ಕಲಾ ಪಂಚಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಐದು ತತ್ತ್ವಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದರ ಹೆಸರೇ ‘ಕಲಾ’ ಎಂದಾಗಿದೆ. ಏನೆಲ್ಲ ಕರ್ತೃತ್ವದಲ್ಲಿಹೇತು ಆಗುತ್ತದೋ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ತತ್ತ್ವದ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೋ ಆ ಕಲೆಯ ಹೆಸರು ವಿದ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಲೆಯ ಹೆಸರು ‘ರಾಗ ’ವಾಗಿದೆ. ಭಾವಪದಾರ್ಥಗಳ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಗಳ ಭಾಸನಾತ್ಮಕರೂಪದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವಚ್ಛೇದಕವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂತಗಳ ಆದಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದೇ ‘ಕಾಲ’ವಾಗಿದೆ. ಇದು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಲ್ಲ - ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವಿಭುವಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು‘ನಿಯತಿ’ಯಾಗಿದೆ. ಅದರ ಆಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಜೀವಿಯ ಪತನವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಐದು ಜೀವಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆಚ್ಛಾದಿಸುವ ಆವರಣವಾಗಿವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ‘ಪಂಚಕಂಚುಕ ’ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಅಂತರಂಗ ಸಾಧನೆಯ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 15-16)

ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥದ ಕುರಿತು ವಿಚಾರ ಹಾಗೂ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಯೋಗಪಟ್ಟದ ಪ್ರಕಾರ

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು - ಮುನಿಯೇ! ಈಗ ಮಹಾ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.*

1 - ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ । (ಐತರೇಯ 3/3 ಹಾಗೂ ಆತ್ಮ ಪ್ರ - 1)

2 - ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ । (ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ 1/4/10)

3 - ತತ್ತ್ವಮಸಿ । (ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉ - ಖಂ - 8 ರಿಂದ 16 ರ ತನಕ)

4 - ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ । (ಮಾಂಡೂಕ್ಯ - 2; ಬೃಹ - 2/5/19)

5 - ಈಶಾವಾಸ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಮ್ । (ಈಶ - 1)

6 - ಪ್ರಾಣೋಽಸ್ಮಿ । (ಕೌಷೀ -3)

7 - ಪ್ರಜ್ಞಾನಾತ್ಮಾ । (ಕೌಷೀ - 3)

8 - ಯದೇವೇಹ ತದಮುತ್ರ ತದನ್ವಿಹ । (ಕಠ - 2/1/10)

9 - ಅದ್ಯದೇವ ತದ್ವಿದಿತಾದಥೋ ಅವಿದಿತಾದಧಿ । (ಕೇನ - 1/3)

10 - ಏಷ ತಂ ಆತ್ಮಾಂತರ್ಯಾಮ್ಯ ಮೃತಃ । (ಬೃಹ - 3/7/3-23)

11 - ಸ ಯಶ್ಚಾಯಂ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಸಾವಾದಿತ್ಯೇ ಸ ಏಕಃ । (ತೈತ್ತರೀಯ 2/8)

12 - ಅಹಮಸ್ಮಿ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಾತ್ಪರಮ್ ।

13 - ವೇದಶಾಸ್ತ್ರ ಗುರೂಣಾಂ ತು ಸ್ವಯಮಾನಂದ ಲಕ್ಷಣಮ್ ।

14 - ಸರ್ವಭೂತ ಸ್ಥಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತದೇವಾಹಂ ನ ಸಂಶಯಃ ।

15 - ತತ್ತ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಾಣೋಽಹಮಸ್ಮಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಣೋಽಹಮಸ್ಮಿ ।

16 - ಅಪಾಂ ಚ ಪ್ರಾಣೋಽಹಮಸ್ಮಿ ತೇಜಸಶ್ಚ ಪ್ರಾಣೋಽಹಮಸ್ಮಿ ।

17 - ವಾಯೋಶ್ಚ ಪ್ರಾಣೋಽಹಮಸ್ಮಿ ಆಕಾಶಸ್ಯ ಪ್ರಾಣೋಹಮಸ್ಮಿ.

18 - ತ್ರಿಗುಣಸ್ಯ ಪ್ರಾಣೋಽಹಮಸ್ಮಿ ।

19 - ಸರ್ವೋಽಹಂ ಸರ್ವಾತ್ಮಕೋ ಸಂಸಾರೀ ಯದ್ಭೂತಂಯಚ್ಚಭವ್ಯಂ ।

ಯದ್ವರ್ತಮಾನಂ ಸರ್ವಾತ್ಮಕ ತ್ವಾದದ್ವೀತೀಯೋಹಮ್ ।

20 - ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮ । (ಛಾಂದೋಗ್ಯ 3/14/2)

21 - ಸರ್ವೋಽಹಂ ವಿಮುಕ್ತೋಹಮ್ ।

22 - ಯೋಽಸೌ ಸೋಽಹಂ ಹಸಃ ಸೋಽಹಮಸ್ಮಿ ।

* ಈ ವಾಕ್ಯಗಳ ಸಾಧಾರಣ ಅರ್ಥ ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು - 1 - ಬ್ರಹ್ಮನು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ ಅಥವಾ ಚೈತನ್ಯರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. 2. ಆ ಬ್ರಹ್ಮವು ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ, 3. ಆ ಬ್ರಹ್ಮವು ನೀನಾಗಿರುವೆ, 4. ಈ ಆತ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದೆ, 5. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಈಶ್ವರನಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ, 6. ನಾನು ಪ್ರಾಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ. 7. ಪ್ರಜ್ಞಾ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವೆನು, 8. ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮನು ಇಲ್ಲಿರುವನು, ಅಲ್ಲಿಯೂ (ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ) ಇದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇರುವವನೇ ಇಲ್ಲಿ (ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ)ಯೂ ಇದ್ದಾನೆ. 9. ಆ ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿದಿತ (ಜ್ಞಾತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ)ದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಿದಿತ (ಅಜ್ಞಾತ)ದಿಂದಲೂ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಾನೆ. 10. ಅವನು ನಿನ್ನ ಆತ್ಮಾ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಅಮೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. 11. ಅವನು ಈ ಪುರುಷರಲ್ಲಿರುವವನು, ಆದಿತ್ಯನಲ್ಲಿರುವವನು ಒಬ್ಬನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. 12. ನಾನು ಪರಾಪರ ಸ್ವರೂಪ ಪರಾತ್ಪರ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿದ್ದೇನೆ. 13. ವೇದಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ, ಗುರುಗಳ ವಚನಗಳಿಂದ ತಾನಾಗಿಯೇ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದಸ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಭವವಾಗತೊಡಗುತ್ತದೆ. 14. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ನಾನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. 15. ನಾನು ತತ್ತ್ವದ ಪ್ರಾಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಪೃಥಿವಿಯ ಪ್ರಾಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ. 16. ನಾನು ಜಲದ ಪ್ರಾಣ, ತೇಜದ ಪ್ರಾಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ. 17. ವಾಯುವಿನ ಪ್ರಾಣ, ಆಕಾಶದ ಪ್ರಾಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ. 18. ನಾನು ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಪ್ರಾಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ. 19. ನಾನೇ ಎಲ್ಲವೂ, ಸರ್ವಸ್ವರೂಪನೂ, ಸಂಸಾರಿ ಜೀವಾತ್ಮನೂ, ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ-ವರ್ತಮಾನನೂ ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಅದೆಲ್ಲವೂ ನನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಕಾರಣ ನಾನು ಅದ್ವಿತೀಯ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದೇನೆ. 20. ಇದೆಲ್ಲವೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದೆ. 21. ನಾನು ಸರ್ವರೂಪ, ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. 22. ಅದು ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ, ನಾನೇ ಅದು ಆಗಿದ್ದೇನೆ.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಸರ್ವತ್ರ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ಈಗ ಈ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ಭಾವಾರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ’ ದ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥವನ್ನು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. (ಈಗ ‘ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ’ ಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ‘ಅಹಮ್’ ಪದದ ಅರ್ಥಭೂತವಾಗಿದೆ. ‘ಅಕಾರ’ ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ, ಪರಮ ಪ್ರಕಾಶ ಶಿವರೂಪವಾಗಿದೆ. ‘ಹಕಾರ’ ವ್ಯೋಮಸ್ವರೂಪವಾದ ಕಾರಣ ಅದನ್ನು ಶಕ್ತಿರೂಪದಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಸದಾ ಆನಂದವು ಉದಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಮಕಾರ’ ಅದೇ ಆನಂದದ ಬೋಧಕವಾಗಿದೆ. ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ ಶಬ್ದದಿಂದ ಶಿವಶಕ್ತಿಯ ಸರ್ವರೂಪತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸರ್ವಶಕ್ತಿವಂತ ಪರಮೇಶ್ವರನು ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗೆ ಭಾವನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. (ಈಗ ತತ್ತ್ವಮಸಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.)- ‘ತತ್ತ್ವಮಸಿ’ ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ತತ್ ಪದದ ಅರ್ಥವು - ಸೋಽಹಮಸ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಃ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಂತೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ - ತತ್ವದ ಶಕ್ತ್ಯಾತ್ಮಕ ಪರಮೇಶ್ವರನದೇ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ‘ಸೋಽಹಮ್’ ಈ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ವಿಪರೀತ ಅರ್ಥದ ಭಾವನೆಯಾಗಬಲ್ಲದು. ಏಕೆಂದರೆ, ‘ಅಹಮ್’ ಪದವು ಪುಲ್ಲಿಂಗವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಸಃ’ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಅನ್ವಯವಾಗಬಹುದು. ಪರಂತು ‘ತತ್’ ಪದವು ನಪುಂಸಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ‘ತ್ವಮ್’ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧೀ ಲಿಂಗವಾದ ಕಾರಣ ಅವೆರಡರಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗಲಾರದು. ಎರಡರ ಅರ್ಥವು ‘ಶಕ್ತಿವಂತ ಪರಮೇಶ್ವರವಾದಾಗ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಮಾನಲಿಂಗ ತಾವಾದ್ದರಿಂದ ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿ ಅನುಪಪತ್ತಿ ಆಗಲಾರದು. ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರೂಪೀ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣವೂ ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಆಗುವರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ‘ಸೋಽಹಮಸ್ಮಿ’ ಯ ‘ಸಃ’ ಮತ್ತು ‘ತತ್ತ್ವಮಸಿ’ಯ ತತ್ - ಇವೆರಡೂ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಒಂದೇ ಅರ್ಥದ ಭಾವನೆಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.

(ಈಗ ‘ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ’ ದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ) - ‘ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಅಯಮ್’ ಮತ್ತು ‘ಆತ್ಮಾ’ ಇವೆರಡೂ ಪದಗಳು ಪುಲ್ಲಿಂಗರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲ. ‘ಅಯಮ್’ ಶಕ್ತಿವಂತ ಪರಮೇಶ್ವರರೂಪಿ ಆತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಈ ವಾಕ್ಯದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗಿದೆ. (ಈಗ ‘ಈಶಾವಾಸ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಮ್’ ಇದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪರಮೇಶ್ವರನಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು ಅವನಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. (ಈಗ ‘ಪ್ರಾಣೋಽಸ್ಮಿ’ ‘ಪ್ರಜ್ಞಾನಾತ್ಮಾ’ ಮತ್ತು ‘ಯದೇವೇಹ ತದಮುತ್ರ’ ಈ ವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥದ ಕುರಿತು ವಿಚಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ) ನಾನು ಪ್ರಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಾಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಶಬ್ದವು ಪರಮೇಶ್ವರನ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಇರುವನು, ಅಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವನು - ಹೀಗೆ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ‘ಯತ್, ತತ್’ ಇದರ ಅರ್ಥ ಕ್ರಮವಾಗಿ ‘ಯಃ’ ಮತ್ತು ‘ಸಃ’ ಆಗಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ - ಇಲ್ಲಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ - ಹೀಗೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ‘ಯದಮುತ್ರ ತದನ್ವಿಹ’ ಈ ವಾಕ್ಯಾಂಶದ ಭಾವವು ಹೀಗಿದೆ - ‘ಯೋಮುತ್ರ ಸ ಇಹ ಸ್ಥಿತಃ’ ಅರ್ಥಾತ್ - ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಅಲ್ಲಿ (ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ) ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅವನೇ ಇಲ್ಲಿ (ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ )ಯೂ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಪರಮಪುರುಷ ಪರಮಾತ್ಮರೂಪೀ ಅರ್ಥವೇ ಇಲ್ಲಿ ಅಭೀಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

(ಈಗ ‘ಅನ್ಯದೇವ ತದ್ವಿತಾದಥೋ ಅವಿದಿತಾದಧಿ’ ಈ ವಾಕ್ಯದ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮುನಿಯೇ! ‘ಅನ್ಯದೇವ ತದ್ವಿತಾದಥೋ ಅವಿದಿತಾದಧಿ’ ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಫಲದ ವಿಪರೀತತೆಯ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಕೇಳು. ‘ವಿದಿತಾತ್’ ಈ ಪದವು ‘ಅಯಥಾವಿದಿತಾತ್’ ಅವುಗಳದ್ದೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿಂದ ನಿತ್ಯ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ತನ್ನ ಮತ್ತು ಪರರ ‘ಭೇದಸತಾತ್’ ಇದರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಬಲ್ಲದು. ಅವನು ವಿದಿತದಿಂದ ಭಿನ್ನನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅರ್ಥಾತ್ - ಅಸಮ್ಯಗ್ ರೂಪದಿಂದ ಜ್ಞಾತವಾಗುತ್ತದೋ ಅದರಿಂದ ಭಿನ್ನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಅವನು ಯಥಾವತ್ಸ್ವ ರೂಪದಿಂದ ವಿದಿತವಲ್ಲವೋ ಅದರಿಂದಲೂ ಭಿನ್ನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮಾತಿನಿಂದ - ಮುಕ್ತಿರೂಪೀ ಲದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯಾವುದೋ ಬೇರೆಯೇ ತತ್ತ್ವವಿದೆ, ಅದು ವಿದಿತಾ ವಿದಿತದಿಂದ ಅತೀತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇರುವ ಆತ್ಮನು ಸರ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಬೇರೆಯಾಗಲಾರನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮಾ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಆದಿ ಪದಗಳು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಶಕ್ತಿವಂತ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಬೋಧಕವೇ ಆಗಿದೆ, ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

(ಈಗ ‘ಏಷ ತ ಆತ್ಮಾ’ ಹಾಗೂ ‘ಯ ಶ್ಚಾಯಂ ಪುರುಷೇ’ ಇವೆರಡು ವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥದ ಕುರಿತು ವಿಚಾರ ಮಾಡಲಾಗುವುದು) ಇದು ನಿನ್ನ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಆತ್ಮಾ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಸ್ವಯಂ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ ಶಿವನಾಗಿ ದ್ದಾನೆ. ಪುರುಷರಲ್ಲಿರುವ ಈ ಶಂಭುವೇ ಸೂರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭೇದವೂ ಇಲ್ಲ. ಪುರುಷನಲ್ಲಿರುವವನೇ ಆದಿತ್ಯನಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಇವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭೇದವೂ ಇಲ್ಲ. ಆ ತತ್ತ್ವವು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಅವನನ್ನೇ ಸರ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯ - ಈ ಎರಡು ಉಪಾಧಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯಾವ ಅರ್ಥ ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿದೆ. ಆ ಶಂಭುನಾಥನನ್ನು ಎಲ್ಲ ಶ್ರುತಿಗಳು ಹಿರಣ್ಯಮಯನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ‘ಹಿರಣ್ಯಬಾಹವೇ ನಮಃ’ ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬಾಹು ಶಬ್ದವು ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅವನನ್ನು ಹಿರಣ್ಯಪತಿ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಯಾವುದೇ ಯತ್ನದಿಂದ ಸಂಭವಿಸಲಾರದು. ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶ್ರುತಿಯು - ‘ಯ ಏಷೋಽಂತರಾದಿತ್ಯೇ ಹಿರಣ್ಯಮಯಃ ಪುರಷೋ ದೃಶ್ಯತೇ ಹಿರಣ್ಯಶ್ಮಶ್ರುರ್ಹಿರಣ್ಯಕೇಶ ಆ ಪ್ರಣಖಾತ್ ಸರ್ವ ಏವ ಸುವರ್ಣಃ’ (ಛಾಂದೋಗ್ಯ - 1/6/6) ಇದರ ಮೂಲಕ ಆದಿತ್ಯ ಮಂಡಲಾಂತರ್ಗತ ಪುರುಷನನ್ನು ಸುವರ್ಣಮಯ ಗಡ್ಡ-ಮೀಸೆಯುಳ್ಳವನು, ಸುರ್ವರ್ಣದಂತೆ ಕೂದಲುಳ್ಳವನು, ನಖದಿಂದ ಕೇಶಾಗ್ರದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸುವರ್ಣಮಯ - ಪ್ರಕಾಶಮಯವೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಹಿರಣ್ಯಮಯ ಪುರುಷನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಂಭುವೇ ಆಗಿರುವನು.

ಈಗ ‘ಅಹಮಸ್ಮಿ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಾಪರಪರಾತ್ಪರಮ್’ ಈ ವಾಕ್ಯದ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು ಕೇಳು. ‘ಅಹಮ್’ ಪದದ ಅರ್ಥಭೂತ ಸತ್ಯಾತ್ಮಾ ಶಿವನೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಶಿವನೇ ನಾನಾಗಿರುವೆನು. ಹೀಗೆ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಯೋಜನೆ ಅವಶ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನನ್ನೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸರ್ವಸ್ವರೂಪ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರ - ಪರ, ಅಪರ, ಪರಾತ್ಪರ, ಎಂಬ ಮೂರು ಭೇದಗಳಿವೆ. ರುದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು - ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಶ್ರುತಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇವರೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪರ, ಅಪರ ಹಾಗೂ ಪರಾತ್ಪರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂರರಿಂದಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆ ಶಂಭುವನ್ನು ‘ಪರಬ್ರಹ್ಮ’ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವೇದಗಳ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ, ಗುರುಗಳ ವಚನಗಳ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಶಿಷ್ಯನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಪೂರ್ಣಾನಂದಮಯ ಶಂಭುವಿನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ ವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನ ಶಂಭುವೇ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನೇ ನಾನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಶಿವನಾದ ನಾನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ತತ್ತ್ವಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಾಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸ್ಕಂದನು ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ಮುನಿಯೇ! ಶಿವನಾದ ನಾನು ಆತ್ಮತತ್ತ್ವ, ವಿದ್ಯಾತತ್ತ್ವ, ಶಿವತತ್ತ್ವ, - ಈ ಮೂರರ ಪ್ರಾಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಪೃಥಿವಿಯೇ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಪ್ರಾಣನಾಗಿರುವೆನು. ಪೃಥಿವಿ ಆದಿ ಗುಣಗಳವರೆಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಆತ್ಮ ತತ್ತ್ವ ತಿಳಿಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊ. ಈ ತತ್ತ್ವಗಳ ಪ್ರಾಣ ನಾನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಸರ್ವನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಸರ್ವಾತ್ಮಕ ನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಜೀವಿಯ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯೂ ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಜೀವ (ಆತ್ಮಾ )ವೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿರುವ ಅದೆಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪವಾದ್ದರಿಂದ ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ‘ಸರ್ವೋ ವೈ ರುದ್ರಃ’ (ಎಲ್ಲವೂ ರುದ್ರನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ) - ಈ ಶ್ರುತಿಯು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನ ಮುಖದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನೇ ಸರ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಸಮಸ್ತ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿತ್ಯವೂ ಅವನ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ತಾನು ಮತ್ತು ಪರರು ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ರಹಿತನಾದ್ದರಿಂದ ನಾನೇ ಅದ್ವಿತೀಯ ಆತ್ಮಾ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ‘ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಈ ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮೊದಲು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾನು ಭಾವರೂಪನಾದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿತ್ಯಮುಕ್ತನು ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಪಶು (ಜೀವ) ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದುವನು ಸರ್ವಾತ್ಮಕ ಶಂಭುವೇ ನಾನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಶಿವರೂಪನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ವಾಮದೇವನೇ! ಹೀಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ*

* ತತ್ತ್ವಯೋಶ್ಚಾಸ್ಮ್ಯಹಂ ಪ್ರಾಣಃ ಸರ್ವಃ ಸರ್ವಾತ್ಮಕೋ ಹ್ಯಹಮ್ । ಜೀವಸ್ಯ ಚಾಂತರ್ಯಾಮಿತ್ವಾಜ್ಜೀವೋಽಹಂ ತಸ್ಯ ಸರ್ವದಾ ॥

ಯದ್ ಭೂತಂ ಯಚ್ಚ ಭವ್ಯಂ ಯದ್ ಭವಿಷತ್ ಸರ್ವಮೇವ ಚ । ಮನ್ಮಯತ್ವಾದಹಂ ಸರ್ವಃ ಸರ್ವೋ ವೈರುದ್ರ ಇತ್ಯಪಿ ॥

ಶ್ರುತಿರಾಹ ಮುನೇ ಸಾ ಹಿ ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಛಿವ ಮುಖೋದ್ಗತಾ । ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಪರಮೈರೇಭಿರ್ಗುಣೈರ್ನಿತ್ಯ ಸಮನ್ವಯಾತ್ ॥

ಸ್ವಸ್ಮಾತ್ ಪರಾತ್ಮವಿರಹಾದದ್ವಿತೀಯೋಽಹಮೇವ ಹಿ । ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ ಪೂರ್ವಮೀರಿತಃ ॥

ಪೂರ್ಣೋಽಹಂ ಭಾವರೂಪತ್ವಾನ್ನಿತ್ಯಮುಕ್ತೋಽಹಮೇವ ಹಿ । ಪಶವೋ ಮತ್ಪ್ರಸಾದೇನ ಮುಕ್ತಾ ಮದ್ಭಾವಮಾಶ್ರಿತಾಃ ॥

ಯೋಽಸೌಸರ್ವಾತ್ಮಕಃ ಶಂಭುಸ್ಸೋಽಹಂ ಹಂಸ ಶಿವೋಽಸ್ಮ್ಯಹಮ್ । ಇತಿ ವೈ ಸರ್ವವಾಕ್ಯಾರ್ಥೋ ವಾಮದೇವ ಶಿವೋದಿತಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೈ - ಸಂ - 19/26-31)

ಈಶಾವಾಸ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಶ್ರುತಿಯ ಎರಡು ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿತ ಅರ್ಥವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನ ಏಕತೆಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗುರುಗಳು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಉಪದೇಶಿಸಬೇಕು.

ಗುರುವು ಆಧಾರಸಹಿತ ಶಂಖವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅಸ್ತ್ರ-ಮಂತ್ರ (ಫಟ್)ದಿಂದ ಹಾಗೂ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಅದನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ತನ್ನಿದಿರಿಗೆ ಚೌಕಾಕಾರದ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಓಂಕಾರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಗಂಧಾದಿಗಳಿಂದ ಆ ಶಂಖವನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಿ. ಅದಕ್ಕೆ ವಸವನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಸುಗಂಧಿತ ಜಲವನ್ನು ತುಂಬಿ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಿ. ಬಳಿಕ ಏಳು ಬಾರಿ ಪ್ರಣವನಿಂದ ಆ ಶಂಖವನ್ನು ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ ಶಿಷ್ಯನಲ್ಲಿ - ಎಲೈ ಶಿಷ್ಯನೇ! ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಅಂತರವಿಡುವವನು, ಭೇದಭಾವವಿರಿಸುವವನು ಭಯಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಶ್ರುತಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ನಿರ್ಭಯನಾಗು.*

* ಯಸ್ತ್ವಂತರಂ ಕಿಂಚಿದಪಿ ಕುರುತೇಽಸ್ತ್ಯತಿ ಭೀತಿಭಾಕ್ ॥ ಇತ್ಯಾಹ ಶ್ರುತಿ ಸತ್ತತ್ತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಗತಭೀರ್ಭವ ।

(ಶಿ - ಪು - ಕೈ - ಸಂ - 19/35-36)

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಗುರುವು ಸ್ವತಃ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಅವನ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು. ಶಿಷ್ಯನ ಆಸನದ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಆಸನ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ತಲೆಯಿಂದ ಕಾಲಿನವರೆಗೆ ‘ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ’ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಮಸ್ತಕ, ಮುಖ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳ ಭೇದದಿಂದ ಪ್ರಣವದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಶಿಷ್ಯನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಮಂತ್ರರೂಪೀ ಪ್ರಣವದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಸಮಾಡಿ ಅವನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಆವಾಹಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಸ್ಥಾಪನೀ ಆದಿ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಿ. ಮತ್ತೆ ಅಂಗನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಆಸನಪೂರ್ವಕ ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಿ. ಪಾಯಸವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯಮಾಡಿ ‘ಓಂ ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಮುಖ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಆಚಮನ ಮಾಡಿಸಲಿ. ಅರ್ಘ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಧೂಪ, ದೀಪಾದಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲಿ. ಶಿವನ ಎಂಟು ನಾಮಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ‘ಬ್ರಹ್ಮವಿದಾಪ್ನೋತಿ ಪರಮ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದನಲ್ಲಿಯ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ‘ಭುಗುರ್ವೈ ವಾರುಣಿಃ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಭೃಗುವಲ್ಲಿಯ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ‘ಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪುರಸ್ತಾತ್’ - (10/3) ಇಲ್ಲಿಂದ ‘ತಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಲೀನಸ್ಯ ಯಃ ಪರಃ ಸ ಮಹೇಶ್ವರ’ (10/8) ವರೆಗೆ ಮಹಾನಾರಾಯಣೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸ ಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಶಿಷ್ಯನ ಎದುರಿಗೆ ಕಣಗಿಲೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ಹೂವುಗಳ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ನಿಂತು, ಗುರು- ಶಿವನಿರ್ಮಿತ ಪಾಂಚಾಸ್ಯಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಸ್ಕಂಧವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪಠಿಸಲಿ. ಅನುಕೂಲ ಚಿತ್ತದಿಂದ ‘ಪೂರ್ಣೋಹಮ್’ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ ಗುರುವು ಆ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಶಿಷ್ಯನ ಕೊರಳಿಗೆ ತೊಡಿಸಲಿ. ಬಳಿಕ ಹಣೆಗೆ ತಿಲಕವನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕನುಸಾರ ಅವನ ಸರ್ವಾಂಗಕ್ಕೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಚಂದನವನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಿ. ಮತ್ತೆ ಗುರುವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಶ್ರೀಪಾದಯುಕ್ತ ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟು ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಛತ್ರ ಮತ್ತು ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಿ. ಅವನಿಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಕೊಡಲು ಹಾಗೂ ಆವಶ್ಯಕ ಕರ್ಮಾದಿಗಳಿಗಾಗಿ ಗುರ್ವಾಸನ ಗ್ರಹಣಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಡಲಿ. ಪುನಃ ಗುರುವು ತನ್ನ ಆ ಶಿವರೂಪೀ ಶಿಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಮಾಡಿ - ‘ನೀನು ಸದಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಥನಾಗಿದ್ದು ‘ನಾನು ಶಿವನಾಗಿದ್ದೇನೆ’ ಹೀಗೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಾ ಇರು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವರು ಸ್ವಯಂ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಲಿ. ಬಳಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಇತರ ಜನರೂ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಲಿ, ಆಗ ಶಿಷ್ಯನು ಎದ್ದು ಗುರುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಲಿ. ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಗುರುವಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಿಗೂ ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಸುಶೀಲನಾದ ಶಿಷ್ಯನು ಮೌನ ಮತ್ತು ವಿನೀತಭಾವದಿಂದ ಗುರುವಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಾಗ ಗುರುವು ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಲಿ - ‘ಮಗು! ಇಂದಿನಿಂದ ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಜನರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ ಇರು. ಯಾರಾದರೂ ಶಿಷ್ಯನಾಗಲು ಬಂದರೆ ಮೊದಲು ಅವನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಶಿಷ್ಯನನ್ನಾಗಿಸಿಕೋ. ರಾಗಾದಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿರಂತರ ಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಇರು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಿದ್ಧ ಪುರುಷರ ಸಂಗವನ್ನು ಮಾಡು. ಇತರರ ಸಂಗ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರಾಣಗಳ ಸಂಕಟ ಬಂದರೂ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಮಾಡದೆ ಎಂದೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಡ. ಗುರುಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸುಖವಾಗಿರು, ಸುಖಿಯಾಗಿ ಇರು.**

** ರಾಗಾದಿದೋಷಾನ್ ಸಂತ್ಯಜ್ಯ ಶಿವಧ್ಯಾನಪರೋ ಭವ ಸತ್ಸಂಪ್ರದಾಯಸಂಸಿದ್ಧೈಃ ಸಂಗಂ ಕುರು ನ ಚೇತರೈಃ

ಅನಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಶಿವಂ ಜಾತು ಮಾ ಭುಂಕ್ಷ್ವಾಪ್ರಾಣ ಸಂಕ್ಷಯಮ್ ಗುರುಭಕ್ತಿಂ ಸಮಾಸ್ಥಾಯ ಸುಖೀ ಭವಸುಖೀ ಭವ ॥

(ಶಿ - ಪು - ಕೈ - ಸ - 19/53 - 54)

ಮುನೀಶ್ವರ ವಾಮದೇವರೇ! ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಗೋಪನೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ ನಾನು ಈ ಯೋಗಪಟ್ಟದ ರೀತಿಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಿದೆನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸ್ಕಂದನು ಯತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡಿ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಕ್ಷೌರ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನವಿಧಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 17-19)

ಯತಿಯ ಅಂತ್ಯೇಷ್ಟಿ ಕರ್ಮದ ದಶಾಹವರೆಗಿನ ವಿಧಿಯ ವರ್ಣನೆ

ವಾಮದೇವರು ಕೇಳಿದರು — ಮುಕ್ತಯತಿಯ ಶರೀರದ ದಾಹಕರ್ಮವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹತ್ಯಾಗದ ಬಳಿಕ ಅವನ ಶರೀರವನ್ನು ಹೂಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಂದು ನಾನು ಕೇಳಿರುವೆನು. ನನ್ನ ಗುರುವಾದ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನೇ! ನೀನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಯತಿಗಳ ಅಂತ್ಯೇಷಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾರನು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಂದನನೇ! ಯಾರು ಪೂರ್ಣಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಅಹಂಭಾವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ದೇಹಪಂಜರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುವನೋ, ಹಾಗೂ ಉಪಾಸನೆಯ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಶರೀರಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಹೊಂದಿರುವರೋ ಅವರ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂತರವಿದೆ? ಇದನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿರಿ. ಪ್ರಭೋ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿರುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವವನಾಗು.

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು — ಯಾರಾದರು ಯತಿಯು ಸಮಾಧಿಸ್ಥನಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು ಮಹಾನ್ ಧೀರನಾಗಿದ್ದರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶಿವರೂಪನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರಾದರೂ ಅಧೀರ ಚಿತ್ತನಾದ ಕಾರಣ ಸಮಾಧಿ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ ಅವನಿಗಾಗಿ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು; ಸಾವಧಾನವಾಗಿ ಕೇಳು. ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ - ಜ್ಞಾತಾ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞೇಯ - ಈ ಮೂರು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪರಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗುರುಮುಖದಿಂದ ಕೇಳಿದ ಯತಿಯು ಯಮ-ನಿಯಮಾದಿರೂಪ ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಿ. ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರಲಿ. ಮುನಿಯೇ! ಅವನು ನಿತ್ಯವೂ ನಿಯಮಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಣವದ ಜಪ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಬೇಕು. ಮುನಿಯೇ! ದೇಹದ ದುರ್ಬಲತೆಯ ಕಾರಣ ಧೀರತೆಯನ್ನು ಧರಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದ ಯತಿಯು ನಿಷ್ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಜೀರ್ಣ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಭಗವಾನ್ ಸದಾಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಂದಿಯು ಕಳಿಸಿದ ವಿಖ್ಯಾತ ಐದು ಆತಿವಾಹಿಕ ದೇವತೆಗಳು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಅಗ್ನಿಯ ಅಭಿಮಾನೀ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಜ್ಯೋತಿಃಪುಂಜ ಸ್ವರೂಪನು, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಹಗಲಿನ ಅಭಿಮಾನೀ, ಮಗದೊಬ್ಬನು ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಾಭಿಮಾನೀ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಉತ್ತರಾಯಣದ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಐವರೂ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹತೋರಲು ತತ್ಪರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಧೂಮಾಭಿಮಾನೀ, ತಮದ ಅಭಿಮಾನೀ, ರಾತ್ರಿಯ ಅಭಿಮಾನೀ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಅಭಿಮಾನೀ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಯನದ ಅಭಿಮಾನಿ - ಇವರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಐವರಿರುವರು. ಈ ಐದು ವಿಖ್ಯಾತ ದೇವತೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಾಮದೇವ ಮಹಾಮುನಿಗಳೇ! ಈಗ ನೀವು ಆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ವೃತ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಕರ್ಮದ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಜೀವರನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಆ ಐದು ದೇವತೆಗಳು ಅವರ ಪುಣ್ಯವಶದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಯಥೋಕ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಆ ಜೀವವು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ ಪುನಃ ಮನುಷ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಇವರಲ್ಲದೆ ಉತ್ತರ ಮಾರ್ಗದ ಐದು ದೇವತೆಗಳು ಭೂತಳದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಊರ್ಧ್ವಲೋಕದವರೆಗಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಐದು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಯತಿಯನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯೇ ಆದಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸದಾಶಿವನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಲೋಕಾನುಗ್ರಹದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಆ ಅನುಗ್ರಹಕಾರಕ ದೇವತೆಗಳು ಆ ಸದಾಶಿವನ ಹಿಂದೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವರು. ಬಂದಿರುವ ಯತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವಾಧಿದೇವ ಸದಾಶಿವನು ಅವನು ವಿರಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನಿಗೆ ಮಹಾಮಂತ್ರದ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಗಣಪತಿಯ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷಿಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಶರೀರವನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರ, ಸರ್ವನಿಯಾಮಕ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸುವನು. ಅವನನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ನಿಶ್ಚಲ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವನು. ತನ್ನ ಕುರಿತು ದಾಸ್ಯಭಾವದ ಫಲರೂಪೀ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯಾದಿಗಳ ಕಾರ್ಯಮಾಡುವ, ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಡೆಯಿಲ್ಲದ ಶಕ್ತಿರೂಪೀ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು. ಜೊತೆಗೆ ಆ ಜಗದ್ಗುರು ಶಂಕರನು ಆ ಯತಿಗೆ - ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಆಯುಸ್ಸು ಮುಗಿದರೂ ಕೂಡ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಿಂದ ದೂರವುಳಿಯುವ ಪರಮ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದೇ ಸಮಷ್ಟಿವಂತ ಸಮಸ್ತ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪದವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದೇ ಮೋಕ್ಷದ ರಾಜಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ; ಎಂದು ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆ.

ಯತಿಯು ಮರಣಾಸನ್ನನಾದಾಗ, ಶರೀರವು ಶಿಥಿಲವಾದಾಗ ಅದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಪ್ರದಾಯವುಳ್ಳ ಇತರ ಯತಿಗಳು ಅನುಕೂಲತೆಯ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ನಿಂತಿರಬೇಕು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಣವ ಆದಿ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾ, ಅವುಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಸಾವಧಾನವಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿರಲಿ. ಯತಿಯ ಪ್ರಾಣಗಳು ಲಯವಾಗುವತನಕ ನಿರ್ಗುಣ ಪರಮಜ್ಯೋತಿಃಸ್ವರೂಪ ಸದಾಶಿವನನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಯತಿಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸಮಾನ ರೂಪದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂನ್ಯಾಸಿಯು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಶರೀರದ ದಾಹಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಆಗದಿದ್ದಾಗಲೂ ಅವನ ದುರ್ಗತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ಶರೀರವನ್ನು ದೂಷಿತವಾಗಿಸುವ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯವು ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆ ದೋಷವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಾಂತಿಯ ವಿಧಾನ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆಗ ‘ನಮ ಇರಿಣ್ಯಾಯ’ ದಿಂದ ಹಿಡಿದು ‘ನಮ ಆಮೀವಕ್ತೇಭ್ಯಃ’ ವರೆಗಿನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿನೀತ ಚಿತ್ತರಾಗಿ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಓಂಕಾರದ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ದೇವಯಜನದ* ಪೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮನೀಶ್ವರರೇ! ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆ ದೋಷದ ಶಾಂತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

* ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ಶರೀರವನ್ನು ಹೂಳಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅಗೆಯುವ ಹೊಂಡವನ್ನು ‘ದೇವಯಜನ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

(ಈಗ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ಶವದ ಸಂಸ್ಕಾರದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.) ಪುತ್ರ ಅಥವಾ ಶಿಷ್ಯರು ಯತಿಯ ಶರೀರದ ಯಥೋಚಿತ ರೀತಿಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮನ್! ನಾನು ಕೃಪಾಪೂರ್ವಕ ಸಂಸ್ಕಾರದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ. ಮೊದಲಿಗೆ ಯತಿಯ ಶರೀರವನ್ನು ಶುದ್ಧ ಜಲದಿಂದ ಸ್ನಾನಮಾಡಿಸಿ, ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೂಜೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರುದ್ರಸಂಬಂಧೀ ಚಮಕಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ನಮಕಾಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾ ರುದ್ರಸೂಕ್ತವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಅವರ ಮುಂದೆ ಶಂಖವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಶಂಖದ ಜಲದಿಂದ ಯತಿಯ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪುಷ್ಪವನ್ನಿಟ್ಟು ಪ್ರಣವದ ಮೂಲಕದ ಮಾರ್ಜನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೊದಲಿನ ಕೌಪೀನಾದಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು, ಹೊಸದಾದ ಕೌಪೀನಾದಿಗಳನ್ನು ತೊಡಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಯತಿಯ ಸರ್ವಾಂಗಕ್ಕೆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು. ವಿಧಿವತ್ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಚಂದನದಿಂದ ತಿಲಕವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಶರೀರವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸ ಬೇಕು. ಎದೆ, ಕಂಠ, ತಲೆ, ತೋಳು, ಮಣಿಕಟ್ಟು, ಕಿವಿ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷದ ಮಾಲೆಯ ಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣಪೂರ್ವಕ ತೊಡಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಧೂಪವನ್ನು ಹಾಕಿ ಆ ಶರೀರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ವಿಮಾನ (ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ)ದ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಈಶಾನಾದಿ ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮಮಯ ರಮಣೀಯ ರಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲು ಓಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಐದು ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಸುಗಂಧಿತ ಹೂವು ಮತ್ತು ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಆ ರಥವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯ, ವಾದ್ಯ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಘೋಷದೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿಸಿ ಆ ಪ್ರೇತವನ್ನು ಊರ ಹೊರಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕು.

ಅನಂತರ ಜೊತೆಗೆ ಹೋದ ಎಲ್ಲ ಯತಿಗಳು ಊರಿನ ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಪವಿತ್ರ ವೃಕ್ಷದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಯಜನ (ಹೊಂಡ)ವನ್ನು ಅಗೆಯಬೇಕು. ಅದರ ಉದ್ದ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ದಂಡದಷ್ಟು ಇರಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಣವ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಹೃತಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಮಿಯ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹಾಸಬೇಕು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಉತ್ತರಾಗ್ರವಾಗಿ ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಯೋಗಪೀಠವನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಮೊದಲು ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಮೃಗಚರ್ಮವನ್ನು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಾಸಿ, ಪ್ರಣವಸಹಿತ ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ಐದು ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾ ಪಂಚಗವ್ಯದಿಂದ ಆ ಶವವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ರುದ್ರಸೂಕ್ತ ಹಾಗೂ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಶಂಖೋದಕದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕಮಾಡಿ, ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹೂವನ್ನಿಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದ ಶಿಷ್ಯರೇ ಆದಿ ಸಂಸ್ಕಾರ ಕರ್ತೃನು ಮೃತ ಯತಿಯ ಕುರಿತು ಅನುಕೂಲ ಭಾವವನ್ನಿರಿಸುತ್ತಾ ಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಅನಂತರ ಓಂಕಾರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಿ ಆ ಶವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹೊಂಡದೊಳಗೆ ಯೋಗಾಸನದ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಚಂದನ-ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಧೂಪ ಮತ್ತು ಗುಗ್ಗುಳದಿಂದ ಸುಗಂಧಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ‘ವಿಷ್ಣೋ! ಹವ್ಯಮಿದಂ ರಕ್ಷಸ್ವ’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅದರ ಬಲ ಕೈಗೆ ದಂಡವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ‘ಪ್ರಜಾಪತೇನ ತ್ವದೇತಾನ್ಯನ್ಯೋ’ (ಶು. ಯಜು - 23/65) ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಿ ಎಡ ಕೈಗೆ ನೀರು ತುಂಬಿದ ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪುನಃ ‘ಬ್ರಹ್ಮ ಯಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಥಮಂ’ - (ಶು-ಯಜು-13/3) ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಮಸ್ತಕವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಎರಡು ಹುಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ರುದ್ರಸೂಕ್ತವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ‘ಮಾ ನೋ ಮಹಾಂತಮುತ’ (ಶು - ಯಜು - 16/15) ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಲ್ಕು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ಯತಿಯ ಶವದ ಮಸ್ತಕವನ್ನು ಭೇದಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಆ ಹೊಂಡವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಬಿಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಅನನ್ಯ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಐದು ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ‘ಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪುರಸ್ತಾತ್’ (10/3) ಇಲ್ಲಿಂದ ‘ತಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಲೀನಸ್ಯ ಯಃ ಪರಃ ಸ ಮಹೇಶ್ವರಃ’ (10/8) ವರೆಗಿನ ಮಹಾ ನಾರಾಯಣೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಮಾಡಿ, ಸಂಸಾರರೂಪೀ ರೋಗದ ಭೇಷಜನೂ, ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ಸ್ವತಂತ್ರನೂ, ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತೋರುವವನೂ ಆದ ಉಮಾಸಹಿತ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಪೂಜಿಸ ಬೇಕು. (ಪೂಜೆಯ ವಿಧಿ ಇಂತಿದೆ-)

ಒಂದು ಹಸ್ತ ಎತ್ತರ, ಎರಡು ಹಸ್ತ ಉದ್ದ - ಅಗಲ ಒಂದು ಮಣ್ಣಿನ ಚೌಕಾಕಾರದ ಪೀಠವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಸೆಗಣಿಯಿಂದ ಸಾರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಗಂಧ, ಅಕ್ಷತೆ, ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ, ತುಲಸೀದಳಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಣವದಿಂದ ಧೂಪ, ದೀಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಹವಿಷ್ಯವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯಮಾಡಿ, ಐದು ಬಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬಂದು ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ (ಬ್ರಹ್ಮೀಭೂತ ಯತಿಯ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ನಾರಾಯಣಪೂಜನ, ಬಲಿದಾನ, ಘೃತದೀಪದಾನದ ಸಂಕಲ್ಪಮಾಡಿ, ಹೊಂಡದಮೇಲೆ ಮೃಣ್ಮಯ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಿಂದ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಘೃತಮಿಶ್ರಿತ ಪಾಯಸ ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಉರಿಸಿದ ತುಪ್ಪದ ದೀಪ, ಪಾಯಸ ಬಲಿಯನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು.) ಬಳಿಕ ದಿಶೆ ವಿದಿಶೆಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ‘ಓಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ನಮಃ’ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮೀಭೂತ ಯತಿಗಾಗಿ ಶಂಖದಿಂದ ಎಂಟು ಬಾರಿ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆವಿಗೂ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಹೀಗೆ ದಶಾಹದವರೆಗಿನ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಯತಿಗಳ ಏಕಾದಶಾಹದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 20-21)

ಯತಿಯ ಏಕಾದಶಾಹ ವಿಧಿಯ ವರ್ಣನೆ

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ವಾಮದೇವರೇ! ಯತಿಯ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ದಿನ ಬಂದಾಗ ಹೇಳಿರುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಾನು ನಿನ್ನ ಸ್ನೇಹದಿಂದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ಮಣ್ಣಿನ ವೇದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ, ಸಾರಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಪುಣ್ಯಾಹವಾಚನಪೂರ್ವಕ ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಐದು ಮಂಡಲಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ತೃವು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರ ಉದ್ದ-ಅಗಲ ಚೌಕಾಕಾರದ ಮಂಡಲವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಂದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ತ್ರಿಕೋಣ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಷಟ್ಕೋಣ ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ವರ್ತುಳ ಮಂಡಲವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ತನ್ನ ಇದಿರಿಗೆ ಶಂಖವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ, ಆಚಮನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಸಂಕಲ್ಪಮಾಡಿ, ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಐದು ಆತಿವಾಹಿಕ ದೇವತೆಗಳ, ದೇವೇಶ್ವರಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ ಆಸನಕ್ಕಾಗಿ ದರ್ಭೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ಜಲವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಪೂರ್ವದಕಡೆಗೆ ರಚಿಸಿದ ಮಂಡಲಗಳ ಒಳಗೆ ಪೀಠದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳನ್ನಿಟ್ಟು, ಆ ಹೂವುಗಳ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಐದು ದೇವಿಯರನ್ನು ಆವಾಹಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲು ಅಗ್ನಿಪುಂಜಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಆತಿವಾಹಿಕ ದೇವಿಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸುವಾಗ - ‘ಓಂ ಹ್ರೀಂ ಅಗ್ನಿರೂಪಾಮಾತಿವಾಹಿಕ ದೇವತಾಮ್ ಆವಾಹಯಾಮಿ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಸರ್ವತ್ರ ಹೀಗೆ ವಾಕ್ಯ ಯೋಜಿಸಿಕೊಂಡು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಐದು ದೇವಿಯರನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಆದರದಿಂದ ಸ್ಥಾಪನಾದಿ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಹ್ರಾಂ, ಹ್ರೀಂ, ಹ್ರೂಂ, ಹ್ರೈಂ, ಹ್ರೌಂ, ಹ್ರಃ - ಈ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಷಡಂಗನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕರನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಆ ದೇವಿಯರನ್ನು ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು - ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಪಾಶ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವರು. ಉಳಿದ ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಯ, ವರದ ಮುದ್ರೆಗಳಿವೆ. ಅವರ ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಚಂದ್ರಕಾಂತಮಣಿಯಂತೆ ಇದೆ. ಕೆಂಪಾದ ಉಂಗುರಗಳ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಅವರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವರು. ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನುಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವರು. ಕೈ-ಕಾಲುಗಳು ಕಮಲದಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತವೆ. ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತ ಮುಖರೂಪೀ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಅವರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮೋಹಿಸಿರುವರು. ಮಾಣಿಕ್ಯನಿರ್ಮಿತ ಮುಕುಟಗಳಿಂದ ಉದ್ಭಾಸಿತ ಚಂದ್ರರೇಖೆಯ ಅವರ ಸೀಮಂತ (ಬೈತಲೆ)ವನ್ನು ವಿಭೂಷಿತಗೊಂಡಿದೆ. ರತ್ನಮಯ ಕುಂಡಲಗಳು, ಹಾರ, ಕೇಯೂರ, ಕಂಕಣ, ಓಡ್ಯಾಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತವಾದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಬಹಳ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುವರು. ಅವರ ಕಟೀಭಾಗವು ಕೃಶವಾಗಿದ್ದು, ನಿತಂಬಗಳು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿವೆ. ಅವರ ಕೆಂಪಾದ ದಿವ್ಯ ಅಂಗ ಕಾಂತಿಯು ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆಚ್ಛಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಚರಣಾರ ವಿಂದಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಣಿಕ್ಯ ನಿರ್ಮಿತ ನೂಪುರಗಳು ಝಣಝಣಿ ಸುತ್ತಿವೆ. ಕಾಲಿನ ಬೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಲ್ಲಿ, ಉಂಗುರಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಆ ದೇವಿಯರು ಮಹೇಶ್ವರನಂತೆ ಶಕ್ತ್ಯಾತ್ಮಕ ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಬಲ್ಲದು. ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರುವ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ಆ ಐದು ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವು ದಿವ್ಯ, ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರೂ, ಪರಮಾನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿಯೂ ತತ್ಪರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಅವರೆಲ್ಲ ಅನುಗ್ರಹಪರಾಯಣ ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ದೇವಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಅವರಿಗಾಗಿ ಶಂಖೋದಕದಿಂದ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾದ್ಯವನ್ನು, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಆಚಮನವನ್ನು, ಮಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಶಂಖೋದಕದ ಜಲಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಸ್ನಾನಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಸ್ನಾನದ ಬಳಿಕ ಕೆಂಪಾದ ವಸ ಮತ್ತು ಉತ್ತರೀಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಬಹುಮೂಲ್ಯ ಕಿರೀಟ ಹಾಗೂ ಆಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. (ಈ ವಸ್ತುಗಳ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಭಾವಿಸಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.) ಬಳಿಕ ಸುಗಂಧಿತ ಚಂದನ, ಸುಂದರ ಅಕ್ಷತೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಸುಗಂಧಿತ ಮನೋಹರ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಏರಿಸಬೇಕು. ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಧೂಪ ಹಾಗೂ ತುಪ್ಪದ ದೀಪಗಳನ್ನು ನಿವೇದಿಸಬೇಕು. ಇದೆಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವಾಗ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ‘ಓಂ ಹ್ರೀಂ’ ಇದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಮತ್ತೆ ‘ಸಮರ್ಪಯಾಮಿ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ‘ಓಂ ಹ್ರೀಂ ಅಗ್ನ್ಯಾದಿರೂಪಾಭ್ಯಃ ಪಂಚದೇವೀಭ್ಯಃ ದೀಪಂ ಸಮರ್ಪಯಾಮಿ ನಮಃ’, ಹೀಗೆಯೇ ಇತರ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವಾಗ ವಾಕ್ಯ ಯೋಜನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ದೀಪ ಸಮರ್ಪಣದ ಬಳಿಕ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವಿಗಾಗಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಬಾಳೆಯ ಎಲೆಯಮೇಲೆ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನದ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನಿಡಬೇಕು. ಆ ನೈವೇದ್ಯವು ತುಪ್ಪ, ಸಕ್ಕರೆ, ಜೇನುತುಪ್ಪ ಬೆರೆಸಿದ ಪಾಯಸ, ಅಪ್ಪ, ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಬೆಲ್ಲ ಮುಂತಾಗಿರಬೇಕು. ‘ಓಂ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ - ‘ಓಂ ಹ್ರೀಂ ಸ್ವಾಹಾ ನೈವೇದ್ಯಂ ಸಮರ್ಪಯಾಮಿ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ‘ಓಂ ಹ್ರೀಂ ನೈವೇದ್ಯಾಂತೇ ಆಚಮನಾರ್ಥಂ ಪಾನೀಯಂ ಸಮರ್ಪಯಾಮಿ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಅನಂತರ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ತೆಗೆದಿಡಬೇಕು. ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಮುಖ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ, ಆಚಮನ ಮತ್ತು ಅಘ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜಲವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ತಾಂಬೂಲ, ಧೂಪ, ದೀಪ, ನಿರಾಂಜನ ಅರ್ಪಿಸಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈ ಮುಗಿದುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲ ದೇವಿಯರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು - ’ಎಲೈ ಮಾತೆಯರಿರಾ! ತಾವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಶಿವಪದದ ಅಭಿಲಾಷೆಯುಳ್ಳ ಈ ಯತಿಯನ್ನು ಪರಮೇಶ್ವರನ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿರಿ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತಾವು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೊಡಿರಿ.’ ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಬಂದ ಹಾಗೆಯೇ ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು. ಅವರ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆದು ಕುಮಾರಿ ಕನ್ಯೆಯರಿಗೆ ಹಂಚಬೇಕು. ಅಥವಾ ಹಸುಗಳಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸಬೇಕು, ಇಲ್ಲವೇ ನೀರಿಗೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಕಬಾರದು.

ಹೀಗೆಯೇ ಪಾರ್ವಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಯತಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಏಕೋದಿಷ್ಟ ಶ್ರಾದ್ಧದ ವಿಧಾನವಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವಣ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನೀವು ಅದನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಿರಿ. ಇದರಿಂದ ಕಲ್ಯಾಣದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದು. ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ತಾ ಪುರುಷನು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಬೇಕು. ನೂತನ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಪವಿತ್ರಪಾಣಿಯಾಗಿ, ದೇಶ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ-‘ನಾನು ಈ ಪುಣ್ಯತಿಥಿಯಂದು ಪಾರ್ವಣ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡುವೆನು’ ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಂಕಲ್ಪದ ಬಳಿಕ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಸನಕ್ಕಾಗಿ ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಜಲವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಆ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢತೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ನಾಲ್ವರು ಶಿವಭಕ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಬೇಕು. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಂಗರಾಗವನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಬಳಿ - ‘ತಾವು ವಿಶ್ವೇದೇವರಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕೃಪೆ ಮಾಡಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಹೀಗೆಯೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ - ಆತ್ಮನಿಗಾಗಿ, ಮೂರನೆಯವರಲ್ಲಿ ಅಂತರಾತ್ಮನಿಗಾಗಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯವರಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಗ್ರಹಣಮಾಡಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ತಾ ಯತಿಯು ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಆದರಪೂರ್ವಕ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ವರಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಅವರೆಲ್ಲರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಬೇಕು. ಗಂಧಾದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಶಿವನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಸೆಗಣಿಯಿಂದ ನೆಲವನ್ನು ಸಾರಿಸಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರವಾಗಿ ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಪೂರ್ವಕ ಪಿಂಡದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪಮಾಡಿ ಮೂರು ಮಂಡಲಗಳ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಮೊದಲ ಪಿಂಡವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ‘ಆತ್ಮನೇ ಇಮಂ ಪಿಂಡಂ ದದಾಮಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಪಿಂಡವನ್ನು ಮೊದಲನೆ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿರಿಸಬೇಕು. ಎರಡನೆಯ ಪಿಂಡವನ್ನು ‘ಅಂತರಾತ್ಮನೇ ಇಮಂ ಪಿಂಡಂದದಾಮಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಎರಡನೆಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತೆ ಮೂರನೆಯ ಪಿಂಡವನ್ನು ‘ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಇಮಂ ಪಿಂಡದದಾಮಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮೂರನೆಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಕುಶೋದಕವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಇದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ದಿನ ನಾರಾಯಣ ಬಲಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ರಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಸರ್ವತ್ರ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಪೂಜಿಸುವ ವಿಧಾನವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಹಾಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಪಾಯಸದ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ವೇದಪಾರಂಗತ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಕೇಶವಾದಿ ನಾಮಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಅಕ್ಷತಾದಿಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅವರಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪಾದರಕ್ಷೆ, ಕೊಡೆ, ವಸಾದಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಶುಭ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಅವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಬೇಕು. ಪುನಃ ಪೂರ್ವಾಗ್ರ ದರ್ಭೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಿ ‘ಓಂ ಭೂಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಓಂ ಭುವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಓಂ ಸುವಃ ಸ್ವಾಹಾ’ ಹೀಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಪಾಯಸ ಬಲಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಹೀಗೆ ನಾನು ಏಕಾದಶಾಹದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು. ಇನ್ನು ದ್ವಾದಶಾಹದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಆದರದಿಂದ ಕೇಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 22)

ಯತಿಯ ದ್ವಾದಶಾಹ - ಕೃತ್ಯದ ವರ್ಣನೆ, ಸ್ಕಂದ ಮತ್ತು ವಾಮದೇವರು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಹಾಗೂ ಸೂತರಿಂದ ಈ ಸಂಹಿತೆಯ ಉಪಸಂಹಾರ

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು - ವಾಮದೇವರೇ! ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ದಿನ ಪ್ರಾತಃ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು, ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ತೃವು ಸ್ನಾನ, ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಶಿವಭಕ್ತರನ್ನು, ಯತಿಗಳನ್ನು, ಅಥವಾ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು* ಆಮಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಪಂಚಾವರಣ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮೌನಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡಿ ದೇಶ-ಕಾಲಾದಿಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಮಹಾಸಂಕಲ್ಪದ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುತ್ತಾ - ‘ಅಸ್ಮದ್ ಗುರೋರಿಹ ಪೂಜಾಂ ಕರಿಷ್ಯೇ’ (ನಾನು ನನ್ನ ಗುರುವಿನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡುವೆನು.) ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕುಶಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ತೃವು ಮೌನವಾಗಿದ್ದು, ಭಸ್ಮದಿಂದ ವಿಭೂಷಿತರಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವನೇ ಆದಿ ಕ್ರಮದಿಂದ ಆ ಎಂಟು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಬಹಳ ಆದರದೊಂದಿಗೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು ಅರ್ಥಾತ್ - ಅವರನ್ನು ಸದಾಶಿವ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮುನಿಯೇ! ಇತರ ನಾಲ್ಕು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಗುರುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ಗುರು, ಪರಮಗುರು, ಪರಾತ್ಪರಗುರು ಮತ್ತು ಪರಮೇಷ್ಠಿಗುರು - ಇವರೆ ಆ ನಾಲ್ವರು ಗುರುಗಳು. ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಗುರುವಿನಲ್ಲಿ ಉಮಾಸಹಿತ ಮಹೇಶ್ವರನ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಅವರೆಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ‘ಇದಮಾಸನಮ್’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಆಸನಗಳನ್ನಿಡಬೇಕು. ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವ, ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಗುರು ಹಾಗೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಆವಾಹಯಾಮಿ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆವಾಹಿಸಬೇಕು. - ‘ಓಂ ಅಮುಕನಾಮಾನಂ ಗುರುಮ್ ಆವಾಹಯಾಮಿ ನಮಃ । ಓಂ ಪರಮ ಗುರುಮ್ ಆವಾಹಯಾಮಿ ನಮಃ । ಓಂ ಪರಾತ್ಪರ ಗುರುಮ್ ಆವಾಹಯಾಮಿ ನಮಃ । ಓಂ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಗುರುಮ್ ಆವಾಹಯಾಮಿ ನಮಃ’ ಈ ಪ್ರಕಾರ ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿ ಅರ್ಘ್ಯೋದಕದಿಂದ ಪಾದ್ಯ, ಆಚಮನ ಮತ್ತು ಅರ್ಘ್ಯ ನಿವೇದಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ವಸ್ತ್ರ, ಗಂಧ, ಅಕ್ಷತೆಗಳಿಂದ ‘ಓಂ ಗುರವೇ ನಮಃ’ ಇತ್ಯಾದಿ ರೂಪದಿಂದ ಗುರುಗಳ ಹಾಗೂ ‘ಓಂ ಸದಾಶಿವಾಯ ನಮಃ’ ಇತ್ಯಾದಿ ರೂಪದಿಂದ ಎಂಟು ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಎಂಟು ಇತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸುಗಂಧಿತ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಧೂಪ, ದೀಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ‘ಕೃತಮಿದಂ ಸಕಲಮಾರಾಧನಂ ಸಂಪೂರ್ಣಮಸ್ತು’ (ಮಾಡಿದ ಈ ಆರಾಧನೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಫಲವಾಗಲಿ) ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಬಾಳೆಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಪಾತ್ರೆಗಳಾಗಿ ಇಟ್ಟು ನೀರಿನಿಂದ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಶುದ್ಧ ಅನ್ನ, ಪಾಯಸ, ಭಕ್ಷ, ತೊವೆ ಮುಂತಾದ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು ಬಡಿಸಿ, ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು. ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಇಡಲು ಆಸನಗಳೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಆ ಆಸನಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ, ಅವನ್ನು ಯಥಾ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಭೋಜನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ, ಕೈಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ - ‘ವಿಷ್ಣೋ! ಹವ್ಯಮಿದಂ ರಕ್ಷಸ್ವ (ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ! ಈ ಹವಿಷ್ಯವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡು)’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಎದ್ದು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ನೀರನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅವರಲ್ಲಿ - ‘ಸದಾಶಿವಾದಯೋ ಮೇ ಪ್ರೀತಾ ವರದಾಭವಂತು’ (ಸದಾಶಿವನೇ ಮುಂತಾದವರು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಲಿ, ಅಭೀಷ್ಟ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವವರಾಗಲಿ) ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು.

* ಧರ್ಮಸಿಂಧುವಿಗನುಸಾರ ಹದಿನಾರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಇವರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರಾದರೋ ಗುರು, ಪರಮಗುರು, ಪರಮೇಷ್ಠಿಗುರು ಮತ್ತು ಪರಾತ್ಪರಗುರು - ಇವರಿಗಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕೇಶವಾದಿ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದಂತೆ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸುವುದು ಆವಶ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಅನಂತರ ‘ಯೇ ದೇವಾ’ (ಶು - ಯಜು - 17/13-14) ಮುಂತಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಅಕ್ಷತೆಸಹಿತ ಈ ಅನ್ನವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಎದ್ದು ‘ಸರ್ವತ್ರಾ ಕೃತಮಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ ‘ಗಣಾನಾಂ ತ್ವಾ’ (ಶು - ಯಜು - 23/19) ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲು ಹೇಳಿ, ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳ ಆದಿಮಂತ್ರಗಳನ್ನು, ರುದ್ರಾಧ್ಯಾಯ, ಚಮಕಾಧ್ಯಾಯ, ರುದ್ರಸೂಕ್ತ ಹಾಗೂ ಸದ್ಯೋಜಾತಾದಿ ಐದು ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಯಥಾ ಸಂಭವ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಅಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. ಪುನಃ ಆಚಮನಾದಿಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಕೈ-ಕಾಲು-ಬಾಯಿ ತೊಳೆಯಲೂ ಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆಚಮನದ ಬಳಿಕ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸುಖವಾದ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಶುದ್ಧ ಜಲವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಬಳಿಕ ಮುಖ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯಥೋಚಿತ ಕರ್ಪೂರಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ದಕ್ಷಣೆ, ಚರಣಪಾದುಕೆ, ಆಸನ, ಕೊಡೆ, ಬೀಸಣಿಗೆ, ಪೀಠ, ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲುಕೊಟ್ಟು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ನಮಸ್ಕಾರದಿಂದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ ಅವರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಪುನಃ ವಂದಿಸಿ ಗುರುವಿನ ಕುರಿತು ಅವಿಚಲ ಭಕ್ತಿಯಿರುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಭಾವನೆಯಿಂದ ‘ಸದಾಶಿವಾದಯಃ ಪ್ರೀತಾ ಯಥಾ ಸುಖಂಗಚ್ಛಂತು’ (ಸದಾಶಿವ ಆದಿ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿ ಸುಖಪೂರ್ವಕ ಇಲ್ಲಿಂದ ದಯಮಾಡಿಸಲಿ). ಈ ರೀತಿ ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು ಬಾಗಿಲವರೆಗೆ ಅವರ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೋಗಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಅವರು ತಡೆದಾಗ ಮುಂದೆ ಹೋಗದೆ ಮರಳಬೇಕು. ಮರಳಿಬಂದು ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ, ಬಂಧುಗಳಿಗೆ, ದೀನರಿಗೆ, ಅನಾಥರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ ತಾನೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಸುಖವಾಗಿರಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ವಿಕೃತಿಯು ಆಗಲಾರದು. ಇದು ತ್ರಿವಾರ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಗುರುವಿನ ಉತ್ತಮ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಶಿಷ್ಯನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು.

ಮುನಿಯೇ! ಇದು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿರುವ ಉತ್ತಮ ರಹಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದು ವೇದಾಂತದ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀವು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳಿರುವುದನ್ನೇ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಿಮ್ಮ ಮತವೆಂದೇ ತಿಳಿಯುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯತಿಯು ಇದೇ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ನಡೆದು ‘ಶಿವೋಽಹಮಸ್ಮಿ’ (ನಾನು ಶಿವನಾಗಿದ್ದೇನೆ) ಹೀಗೆ ಆತ್ಮರೂಪೀ ಶಿವನನ್ನು ಭಾವಿಸುತ್ತಾ ಶಿವರೂಪನೇ ಆಗುವನು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಈ ಪ್ರಕಾರ ಮುನೀಶ್ವರ ವಾಮದೇವರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ ದಿವ್ಯ ಜ್ಞಾನದಾತಾ ಗುರು ದೇವೇಶ್ವರ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಸರ್ವದೇವವಂದಿತ ಚರಣಾರ ವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅನೇಕ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಆವೃತ, ಶೋಭಾಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಪರಮ ಆಶ್ಚರ್ಯಮಯ ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ವಾಮದೇವರೂ ಕೂಡ ಮಯೂರವಾಹನ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪರಮಾದ್ಭುತ ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ, ಮಹಾದೇವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರು ಉಮಾಸಹಿತ ಮಹೇಶ್ವರನ ಮಾಯಾನಾಶಕ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಚರಣಗಳನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ತನ್ನ ಇಡೀ ಶರೀರವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ದೇಹಭಾನ ಮರೆತು ಅವನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಪದೇ-ಪದೇ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕರಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ಅನಂತರ ಅವರು ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ವೇದಾಗಮಗಳ ರಸದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಜಗದಂಬೆ ಮತ್ತು ಪುತ್ರಸಹಿತ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯ ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವನ ಚರಣಾರ ವಿಂದಗಳನ್ನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು, ಅವರ ಪೂರ್ಣಾನುಗ್ರಹ ಪಡೆದು ಅವರು ಅಲ್ಲೇ ಸುಖವಾಗಿ ಇರತೊಡಗಿದರು. ಋಷಿಗಳಾದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ಪ್ರಣವದ ಅರ್ಥಭೂತ ಮಹೇಶ್ವರನ ಹಾಗೂ ವೇದಗಳ ಗೋಪನೀಯ ರಹಸ್ಯ, ವೇದಸರ್ವಸ್ವ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ತಾರಕಮಂತ್ರ ಓಂಕಾರದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಇಲ್ಲೇ ಸುಖವಾಗಿ ಇರಿ. ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವನಾಥನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಯುಜ್ಯರೂಪೀ ಅನುಪಮ, ಉತ್ತಮ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಇರಿ. ಈಗ ನಾನು ಗುರುದೇವರ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು. ನಿಮಗೆ ಪುನಃ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಹಾಗೂ ಸತ್ಸಂಗದ ಅವಕಾಶ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಲಿ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 23)

॥ ಕೈಲಾಸ ಸಂಹಿತೆಯು ಮುಗಿದುದು ॥

ವಾಯವೀಯ ಸಂಹಿತಾ (ಪೂರ್ವಖಂಡ)

ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸಮ್ಮಾನಿತರಾದ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರಿಂದ ಕಥೆಯ ಆರಂಭ, ವಿದ್ಯಾಸ್ಥಾನಗಳ ಹಾಗೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪರಿಚಯ, ವಾಯುಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಾರಂಭ

ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ

ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಸೋಮಾಯ ಸರ್ಗಣಾಯ ಸಸೂನವೇ ।

ಪ್ರಧಾನಪುರುಷೇಶಾಯ ಸರ್ಗಸ್ಥಿತ್ಯಂತಹೇತವೇ ॥

ಶಕ್ತಿರಪ್ರತಿ ಮಾಯಸ್ಯ ಹ್ಯೈಶ್ವರ್ಯಂ ಚಾಪಿ ಸರ್ವಗಮ್ ।

ಸ್ವಾಮಿತ್ವಂ ಚ ವಿಭುತ್ವಂ ಚ ಸ್ವಭಾವಂ ಸಂಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ॥

ತಮಜಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಣಂ ಶಾಶ್ವತಂ ಶಿವಮವ್ಯಯಮ್ ।

ಮಹಾದೇವಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ವ್ರಜಾಮಿ ಶರಣಂ ಶಿವಮ್ ॥

ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರದ ಕಾರಣನೂ, ಪ್ರಕೃತಿ ಪುರುಷರ ಈಶ್ವರನೂ, ಪ್ರಮಥಗಣ ಪುತ್ರದ್ವಯ ಹಾಗೂ ಉಮಾಸಹಿತನೂ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಅವನ ಶಕ್ತಿಯ ತುಲನೆ ಇಲ್ಲ. ಅವನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಭುತ್ವ ಅವನ ಸ್ವಭಾವವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ವಿಶ್ವಸ್ರಷ್ಟಾ, ಸನಾತನ, ಅಜನ್ಮಾ, ಅವಿನಾಶೀ, ಮಹಾನ್ ದೇವ, ಮಂಗಲಮಯ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನಿಗೆ ನಾವು ಶರಣು ಹೋಗುತ್ತೇವೆ.

ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರವಾದ, ಮಹಾನ್ ತೀರ್ಥವಾದ, ಗಂಗಾ-ಯಮುನೆಯ ಸಂಗಮವಾದ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾದ ಆ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಹೃದಯವುಳ್ಳ, ಸತ್ಯವ್ರತ ಪರಾಯಣ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ಹಾಗೂ ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಮುನಿಗಳು ಒಂದು ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಕ್ಲೇಶರಹಿತ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುವ ಆ ಮಹಾತ್ಮರ ಯಜ್ಞದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಿಪುಣ ಕಥಾವಾಚಕರೂ, ತ್ರಿಕಾಲವೇತ್ತರೂ, ಉತ್ತಮ ನೀತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವರೂ, ಕ್ರಾಂತದರ್ಶಿಗಳೂ ಆದ ವಿದ್ವಾನ್ ಪೌರಾಣಿಕ ಶಿರೋಮಣಿ ಸೂತರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಮುನಿಗಳ ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅರಳಿತು. ಅವರು ಸೂತರಲ್ಲಿ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾ, ಅವರನ್ನು ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಮುನಿಗಳು ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಅವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ತನಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಉಪಯುಕ್ತ ಆಸನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಆಗ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅನುಕೂಲ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಮುಂದೆ ಇಂತೆಂದರು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಶಿವಭಕ್ತ ಶಿರೋಮಣಿ, ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತ, ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ರೋಮಹರ್ಷಣರೇ! ತಾವು ಸರ್ವಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ಮಹಾ ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿರುವಿರಿ. ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಯದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಮಾತು ಮೂರು ಲೋಕ ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ತಾವು ಭಾಗ್ಯವಶದಿಂದ ನಮಗೆ ದರ್ಶನ ಕೊಡಲೆಂದೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನಮ್ಮ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡದೆ ತಾವು ಇಲ್ಲಿಂದ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹೋಗಬಾರದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ನಮಗೆ ಬೇಗನೇ - ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರವಣೀಯವೂ, ಉತ್ತಮಕಥೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದುದೂ, ವೇದಾಂತದ ಸಾರಸರ್ವಸ್ವದಿಂದ ಸಂಪನ್ನ ವಾದ ಪವಿತ್ರ ಪುರಾಣವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ. ವೇದ ವಾದಿಗಳಾದ ಮುನಿಗಳು ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಮಧುರವೂ, ನ್ಯಾಯಯುಕ್ತವೂ ಆದ ಶುಭವಚನಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ತಾವು ನನ್ನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡಿರುವಿರಿ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಸಮ್ಮಾನಿತ ಪುರಾಣವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರವಚನ ಮಾಡದೆ ಹೇಗೆ ಇರಬಲ್ಲೆ? ಈಗ ನಾನು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ, ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಗೆ, ಕುಮಾರಸ್ಕಂದ-ಗಣೇಶರಿಗೆ, ನಂದೀ ಹಾಗೂ ಸತ್ಯವತೀನಂದನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ, ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನಸಾಗರವಾದ, ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು, ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಾಧನವಾದ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ವೇದತುಲ್ಯ ಪುರಾಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ವಿದ್ಯೆಯ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು, ಪುರಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವೆನು. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನಿಂದ ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿರಿ. ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳು, ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು, ಮೀಮಾಂಸಾ, ವಿಸ್ತೃತ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ - ಇವು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿದ್ಯೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಯುರ್ವೇದ, ಧರ್ಮರ್ವೇದ, ಗಂಧರ್ವರ್ವೇದ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ. ಇವುಗಳನ್ನೂ ಎಣಿಸಿದರೆ ಈ ವಿದ್ಯೆಗಳು ಹದಿನೆಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹದಿನೆಂಟು ವಿದ್ಯೆಗಳ ಮಾರ್ಗಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ನಿರ್ಮಾತಾ ತ್ರಿಕಾಲದರ್ಶಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶೂಲಪಾಣಿಯಾಗಿರುವನು; ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿ ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾದಾಗ, ಅವನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ತನ್ನ ಸನಾತನ ಪುತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿದನು. ತನ್ನ ಆ ಪ್ರಥಮಪುತ್ರ ವಿಶ್ವಯೋನಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಮೊದಲು ಈ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು, ಅನಂತರ ಶಿವನು ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ನಿಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೂ ಪಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿ.ಯ ವಿಸ್ತಾರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ ಅವರು ಸಮಸ್ತ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪುರಾಣಗಳನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಪುರಾಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದ ಬಳಿಕ ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದವು. ಮತ್ತೆ ಅವರ ಮುಖದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಯಿತು.

ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಸತ್ಯವತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅರಣಿಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯು ಪ್ರಕಟವಾಗುವಂತೆ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ಆಗ ಅವನ ಹೆಸರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದ್ವೈಪಾಯನ ಎಂದಿತ್ತು. ಮುನಿವರ್ಯರೇ! ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದ್ವೈಪಾಯನರು ವೇದಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪಗೊಳಿಸಿ ಅವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಗಳ ವ್ಯಾಸ (ವಿಸ್ತಾರ) ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವೇದವ್ಯಾಸ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತರಾದರು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ಇಂದೂ ಕೂಡ ದೇವ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಗಳ ವಿಸ್ತಾರ ನೂರು ಕೋಟಿ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿದೆ. ದ್ವಿಜರು ಆರು ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಸಹಿತ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ವಾಂಸನು ಆಗಲಾರನು. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ವೇದದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಮಾಡಬೇಕು. ಕಡಿಮೆ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದು, ಪೌರಾಣಿಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶೂನ್ಯವಾದ ಪುರುಷನಿಗೆ - ‘ಇವನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರಮಾಡುವನು’ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ವೇದಗಳು ಹೆದರುತ್ತವೆ. ಸರ್ಗ, ಪ್ರತಿಸರ್ಗ, ವಂಶ, ಮನ್ವಂತರ, ವಂಶಾನುಚರಿತ - ಇವು ಪುರಾಣಗಳ ಐದು ಲಕ್ಷಣಗಳು. ದೊಡ್ಡ-ಸಣ್ಣ ಭೇದದಿಂದ ಪುರಾಣಗಳು ಹದಿನೆಂಟು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

1 ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣ,

2 ಪದ್ಮ ಪುರಾಣ,

3 ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ,

4 ಶಿವ ಪುರಾಣ,

5 ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ,

6 ಭವಿಷ್ಯ ಪುರಾಣ,

7 ನಾರದ ಪುರಾಣ,

8 ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣ,

9 ಅಗ್ನಿ ಪುರಾಣ,

10 ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ ಪುರಾಣ,

11 ಲಿಂಗ ಪುರಾಣ,

12 ವಾರಾಹ ಪುರಾಣ,

13 ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ,

14 ವಾಮನ ಪುರಾಣ,

15 ಕೂರ್ಮ ಪುರಾಣ,

16 ಮತ್ಸ್ಯ ಪುರಾಣ,

17 ಗರುಡ ಪುರಾಣ,

18 ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣ

ಇದು ಪುರಾಣಗಳ ಪವಿತ್ರ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿವಪುರಾಣವು ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿದೆ. ಅದು ಶಿವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಮನೋರಥಗಳ ಸಾಧಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಹನ್ನೆರಡು ಸಂಹಿತೆಗಳಿಂದ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ವೇದವ್ಯಾಸರು ಈ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಶ್ಲೋಕಗಳ್ಳುಳ್ಳ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಂಹಿತೆಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಸಂಹಿತೆ, ಎರಡನೆಯದು ರುದ್ರಸಂಹಿತೆ, ಮೂರನೆಯದು ಶತರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಕೋಟಿರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆ, ಐದನೆಯದು ಉಮಾಸಂಹಿತೆ, ಆರನೆಯದು ಕೈಲಾಸ ಸಂಹಿತೆ, ಏಳನೆಯದು ವಾಯವೀಯ ಸಂಹಿತೆ. ಹೀಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಂಹಿತೆಗಳಿವೆ. ವಿದ್ಯೇಶ್ವರ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾವಿರ, ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಐದುನೂರು, ಶತರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾವಿರದ ಒಂದು ನೂರ ಎಂಭತ್ತು. ಕೋಟಿರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾವಿರದ ಎರಡುನೂರ ನಲವತ್ತು. ಉಮಾಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವಿರದ ಎಂಟುನೂರ ನಲವತ್ತು, ಕೈಲಾಸ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವಿರದ ಎರಡು ನೂರ ನಲವತ್ತು ಮತ್ತು ವಾಯವೀಯ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ. ಈ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಶಿವಪುರಾಣವನ್ನು ನೀವೆಲ್ಲ ಕೇಳಿದಿರಿ. ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ವಾಯವೀಯ ಸಂಹಿತೆ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ; ಅದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅದನ್ನು ಈಗ ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು. ವೇದಗಳ ವಿದ್ವಾಂಸನಲ್ಲದವನಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ತಮ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಬಾರದು. ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದವನಿಗೆ, ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಲ್ಲದವನಿಗೂ ಇದರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭಕ್ತನಾದವನಿಗೆ, ಶಿವೋಕ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವಗೆ, ದೋಷದೃಷ್ಟಿರಹಿತನಿಗೆ, ಶೋಧಿಸಿದ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯುಳ್ಳ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಶಿಷ್ಯನಿಗೇ ಇದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಬೇಕು. ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವೀ ಭಗವಾನ್ ವ್ಯಾಸರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಪುರಾಣಸಂಹಿತೆಯ ಜ್ಞಾನವುಂಟಾ ಯಿತು. ಅಂತಹವರಿಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 1)

ಋಷಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪುರುಷನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಆನಂದಮಗ್ನರಾಗಿ ‘ರುದ್ರ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಉತ್ತರಿಸುವುದು

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಮೊದಲು ಅನೇಕ ಕಲ್ಪಗಳು ಪದೇ-ಪದೇ ಕಳೆದು ಹೋದಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಈ ವರ್ತಮಾನ ಕಲ್ಪವು ಉಪಸ್ಥಿತವಾಯಿತು. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯವು ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಜೀವನ ನಿರ್ವಾಹ ಸಾಧಕ ಕರ್ಮ-ಕೃಷಿ, ಗೋರಕ್ಷ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಇವುಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ನೆಲೆಗೊಂಡು ಪ್ರಜಾ ಜನರು ಸಂತೋಷಗೊಂಡರು. ಆರು ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಮತ ಭೇದವುಂಟಾಯಿತು. ‘ಇದು ಪರಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಇಲ್ಲ’ ಹೀಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ವಾದ-ವಿವಾದ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆದರೆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವದ ನಿರೂಪಣವು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ಕಾರಣ ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗದೇ ಹೋಯಿತು. ಆಗ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಜಗತ್ ಸೃಷ್ಟಾ ಅವಿನಾಶಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅಸುರರಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು. ದೇವತೆಗಳಿಂದ, ದಾನವರಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸುಂದರ ರಮಣೀಯ ಮೇರು ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಸಿದ್ಧ-ಚಾರಣರು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷ-ಗಂಧರ್ವರು ಸದಾ ವಾಸವಾಗಿರುವ ಅಲ್ಲಿ ವಿಹಂಗ ಸಮುದಾಯವು ಕಲರವ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಮಣಿ, ಹವಳಗಳು ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ನಿಕುಂಜ, ಕಂದರಗಳು, ಸಣ್ಣ ಗುಹೆಗಳು, ಅನೇಕ ಜಲಪಾತಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಬ್ರಹ್ಮವನವು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ನಾನಾವಿಧದ ವನ್ಯಪಶುಗಳು ತುಂಬಿದ್ದವು. ಅದರ ಉದ್ದ ನೂರು ಯೋಜನ, ಅಗಲ ಹತ್ತು ಯೋಜನವಾಗಿತ್ತು. ಅದರೊಳಗೆ ರಮಣೀಯ ಸರೋವರವೊಂದಿದೆ. ಅದು ಸುಸ್ವಾದು ನಿರ್ಮಲ ಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ರಮಣೀಯ ಪ್ರಷ್ಟಿತ ವೃಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತ ಭೃಂಗಗಳು ಝೇಂಕರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಮನೋಹರ ನಗರವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದುರ್ಧರ್ಷ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಲಾಭಿಮಾನೀ ದೈತ್ಯ, ದಾನವ ಹಾಗೂ ರಾಕ್ಷಸರ ನಿವಾಸವಿದೆ. ಆ ನಗರವು ಕಾದ ಚಿನ್ನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರವು ಬಹಳ ಎತ್ತರವಾಗಿತ್ತು. ಚಿಕ್ಕ-ಚಿಕ್ಕ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ, ಮಾಳಿಗೆಗಳಿಂದ, ನಿವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ, ನೂರಾರು ಬೀದಿಗಳಿಂದ ಆ ನಗರವು ಬಹಳವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ವಿಚಿತ್ರ ಬಹುಮೂಲ್ಯ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಮುಟ್ಟುತ್ತಿವೆಯೋ ಎಂಬಂತೆ ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ವಿಶಾಲ ಭವನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು.

ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ತನ್ನ ಸಭಾಸದರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ಮುನಿಗಳು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ನೋಡಿದರು. ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಸಮುದಾಯವು ಅವರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಶುದ್ಧ ಸುವರ್ಣದಂತೆ ಇದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮುಖವು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಿಂದ ಸೌಮ್ಯಭಾವವು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ನೇತ್ರಗಳು ಕಮಲದ ಎಸಳಿನಂತೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದವು. ದಿವ್ಯ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾದ, ದಿವ್ಯಗಂಧಾದಿ ಅನುಲೇಪನದಿಂದ ಚಿರ್ಚಿತರಾಗಿ, ದಿವ್ಯಶ್ವೇತ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತರಾಗಿದ್ದು, ದಿವ್ಯಮಾಲೆಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಸುರೇಂದ್ರ, ಅಮರೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಯೋಗೀಂದ್ರರು ವಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಭೆಯು ದಿವಾಕರನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವಂತೆ, ಸಮಸ್ತ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸರಸ್ವತೀ ದೇವಿಯು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಮರವನ್ನೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಅವರ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಇದರಿಂದ ಅವರ ಶೋಭೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳೆಲ್ಲರ ಮುಖ ಮಂಡಲಗಳು ಅರಳಿದವು. ಅವರು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈಮುಗಿದು ಆ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ, ಪುರಾಣಪುರುಷ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪ್ರಕೃತಿಯು ಯಾರ ಶರೀರವೋ, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೋಭೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವವನೋ, ಪ್ರಕೃತಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರು ವಿಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿರುವನೋ, ಅಂತಹ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೇ ಅವನ ದೇಹವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಉದರದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸ ಮಾಡುವನೋ, ಅಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ರೂಪದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುವವೋ ಆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಸರ್ವಲೋಕ ಸ್ವರೂಪನೂ, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ, ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳು ಶರೀರದಿಂದ ಸಂಯೋಗ-ವಿಯೋಗವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಕಾರಣನೂ ಆದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಸ್ವಾಮಿ! ಪಿತಾಮಹನೇ! ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರಗಳಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಕಾರಣ ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರೆವು.

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಆ ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಆ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ಲಾದಗೊಳಿಸಿ, ಗಂಭೀರವಾಣಿಯಿಂದ ಇಂತೆಂದರು-

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹಾ ಸತ್ವಗುಣದಿಂದ ಸಂಪನ್ನರಾದ ಮಹಾಭಾಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ಇಲ್ಲಿಗೇಕೆ ಬಂದಿರುವಿರಿ? ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಆ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿ ವಿನಯದಿಂದ ಇಂತೆಂದರು.

ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಭಗವಂತನೇ! ನಾವು ಅಜ್ಞಾನದ ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿ ಖಿನ್ನರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಪರಸ್ಪರ ವಿವಾದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ನಮಗೆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಪೋಷಿಸುವವನೂ, ಸಮಸ್ತ ಕಾರಣಗಳ ಮಹಾಕಾರಣಗಳೂ ಆಗಿರುವೆ. ಸ್ವಾಮಿ! ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯದಿರುವ ಯಾವ ವಸ್ತುವೂ ಇಲ್ಲ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಪುರಾತನ, ಅಂತರ್ಯಾಮಿ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟ, ವಿಶುದ್ಧ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ಸನಾತನ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ನೀನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಪುರುಷನು ಇರುವನು? ಯಾರು ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಕ್ರಿಯಾ ಕಲಾಪಗಳಿಂದ ಸರ್ವ ಪ್ರಥಮ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವನು? ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ನಮ್ಮ ಈ ಸಂದೇಹವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ನೀವು ನಮಗೆ ಪರಮಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿರಿ.

ಮುನಿಗಳು ಹೀಗೆ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಅರಳಿದವು. ಅವರು ದೇವತೆಗಳ, ದಾನವರ, ಮುನಿಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು, ಬಹಳ ಹೊತ್ತು, ಧ್ಯಾನ ಮಗ್ನರಾಗಿ ‘ರುದ್ರನೇ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಆನಂದಮಗ್ನರಾದರು. ಅವರ ಶರೀರವೆಲ್ಲ ಪುರಕಿತವಾಯಿತು. ಕೈ ಮುಗಿದುಕೊಂಡು ನುಡಿಯ ತೊಡಗಿದರು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 2)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪರಮ ತತ್ತ್ವದ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು, ಅವನ ಕೃಪೆಯನ್ನೇ ಎಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಹಾಗೂ ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಮುನಿಗಳೆಲ್ಲರು ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು - ಮುನಿಗಳೇ! ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಂಭುವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಮನಸಹಿತ ವಾಣಿಯು ಮರಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವನ ಆನಂದಮಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಪುರುಷನು ಎಂದಿಗೂ ಯಾರಿಗೂ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಹಾಗೂ ವಿಚಾರಕ ಪರಮ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.* ಸಂಪೂರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾದ ಕಾರಣ ಅವನು ಸ್ವಯಂ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಧರಿಸುವನು. ಎಲ್ಲ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು ಆ ಶಂಭುವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೃದಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವನೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದನು. ನನಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣವೇದಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅವನ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡೆ. ಆ ಒಬ್ಬನೇ ಈಶ್ವರನು ವೃಕ್ಷದಂತೆ ನಿಶ್ಚಲಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಆ ಪರಮ ಪುರುಷ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದಲೇ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಬಹಳಷ್ಟು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಜೀವರ ನಿಯಾಮಕ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಒಂದೇ ಬೀಜವನ್ನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತವಾಗಿಸುವನು. ಎಲ್ಲರ ನಿಯಾಮಕನಾದ ಆ ಈಶ್ವರನು ಈ ಜೀವಿಗಳಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವನು. ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಏಕಮಾತ್ರ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನೇ ಇರುವನು; ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಸದಾಕಾಲ ಮನುಷ್ಯರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಸ್ವತಃ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಇತರರು ಎಂದಿಗೂ ಅವನನ್ನು ನೋಡಲಾರರು.

* ಯತೋ ವಾಚೋ ನಿವರ್ತಂತೇ ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನಸಾಸಹ । ಆನದಂ ಯಸ್ಯ ವೈ ವಿದ್ವಾನ್ ನ ಬಿಭೇತಿ ಕುತಶ್ಚನ ॥

ಯಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಮಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುರುದ್ರೇಂದ್ರಪೂರ್ವಕಮ್ । ಸಹ ಭೂತೇಂದ್ರಿಯೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಪ್ರಥಮಂ ಸಂಪ್ರಸೂಯತೇ ॥

ಕಾರಣಾನಾಂ ಚ ಯೋ ಧಾತಾ ಧ್ಯಾತಾ ಪರಮಕಾರಣಮ್ । ನ ಸಂಪ್ರಸೂಯತೇಽನ್ಯಸ್ಮಾತ್ ಕುತಶ್ಚನ ಕದಾಚನ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 3/1-3)

ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಅಧಿಷ್ಠಾನನಾಗಿದ್ದು, ಅನಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಏಕಮಾತ್ರ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಕಾಲನಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಶಾಸನ ಮಾಡುವನು. ಅವನಿಗೆ ಹಗಲಾಗಲೀ, ರಾತ್ರಿಯಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನರೂ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅಂತಿರುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಹೇಗೆ ಇರಬಲ್ಲರು? ಅವನ ಜ್ಞಾನ, ಬಲ, ಕ್ರಿಯೆರೂಪೀ ಪರಾಶಕ್ತಿಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯವಾಗಿದೆ.* ಅವನು ಕ್ಷರ (ವಿನಾಶಶೀಲ), ಅವ್ಯಕ್ತ (ಪ್ರಕೃತಿ), ಪರ ಹಾಗೂ ಅಮೃತ ಸ್ವರೂಪ ಅಕ್ಷರ (ಅವಿನಾಶೀ) ಜೀವಾತ್ಮನ ಮೇಲೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವನು. ನಿರಂತರ ಅವನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅವನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಅವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾ, ಅವನಲ್ಲಿ ತನ್ಮಯ ನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜೀವನು ಕೊನೆಗೆ ಅವನನ್ನೇ ಹೊಂದುವನು. ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲ ಮಾಯೆಯು ತಾನಾಗಿಯೇ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರರೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಬೀರಲಾರರು. ಆದರೆ ಅವನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸನಾತನ ಶ್ರುತಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ.**

* ನ ಯಸ್ಯ ದಿವಸೋ ರಾತ್ರಿರ್ನ ಸಮಾನೋ ನ ಚಾಧಿಕಃ । ಸ್ವಾಭಾವಿಕೀ ಪರಾಶಕ್ತಿರ್ನಿತ್ಯಾ ಜ್ಞಾನಕ್ರಿಯೇ ಅಪಿ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 3/11)

** ಯಸ್ಮಿನ್ನ ಭಾಸತೇ ವಿದ್ಯುನ್ನ ಸೂರ್ಯೋನ ಚ ಚಂದ್ರಮಾಃ । ಯಸ್ಯ ಭಾಸಾ ವಿಭಾತೀದಮಿತ್ಯೇಷಾ ಶಾಶ್ವತೀ ಶ್ರುತಿಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 3/14)

ಏಕಮಾತ್ರ ಮಹಾದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನೇ ತನ್ನ ಆರಾಧ್ಯದೇವನನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವನಿಗಿಂತ ಬೇರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪದವು ಉಪಲಬ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇವನೇ ಎಲ್ಲರ ಆದಿಯಾಗಿರುವನು. ಆದರೆ ಇವನಿಗೆ ಆದಿಯಾಗಲೀ, ಅಂತ್ಯವಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಇವನು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಲ, ಸ್ವತಂತ್ರ, ಪರಿಪೂರ್ಣ, ಸ್ವೇಚ್ಛಾಧೀನ ಹಾಗೂ ಚರಾಚರ ರೂಪನಾಗಿರುವನು. ಇವನ ಶರೀರವು ಅಪ್ರಾಕೃತ (ದಿವ್ಯ)ವಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ರಹಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನು ನಿತ್ಯಮುಕ್ತನಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವನು. ಕಾಲದ ಸೀಮೆಯಿಂದ ಅತೀತನಾಗಿದ್ದು ಕಾಲವನ್ನು ಪ್ರೇರಿತ ಗೊಳಿಸುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.* ಇವನು ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ವಾಸ ಮಾಡುವನು. ಎಲ್ಲರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವೂ ಅವನೇ ಆಗಿರುವನು. ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗಿದ್ದು, ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಪಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಉತ್ತರೋತ್ತರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಭೂತಗಳಿಂದಲೂ ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದವರು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅನಂತ ಆನಂತ ರಾಶಿರೂಪೀ ಮಕರಂದವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುವ ಮಧುವ್ರತ(ಭ್ರಮರ)ನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಹಿಚಿಕಿ ಮಣ್ಣಿನ ಮುದ್ದೆಯಂತೆ ಮಾಡುವ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನಾಗಿರುವನು. ಉದಾರತೆ, ವೀರತೆ, ಗಂಭೀರತೆ, ಮಧುರತೆ - ಇವುಗಳ ಮಹಾಸಾಗರನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಯಾವ ವಸ್ತುವೂ ಇಲ್ಲ ಹಾಗಿರುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಹೇಗೆ ಇರಬಲ್ಲದು? ಅವನು ಉಪಮಾ ರಹಿತನಾಗಿರುವನು. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಾಜಾಧಿರಾಜನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಕ್ರಿಯಾಕಲಾಪಗಳಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವನು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಪುನಃ ಇವನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗಿ ಹೋಗುವುದು. ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇವನ ವಶದಲ್ಲೇ ಇವೆ. ಇವನೇ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವನು. ಪರಾಭಕ್ತಿ ಯಿಂದಲೇ ಇವನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ.

* ಅಪ್ರಾಕೃತವಪುಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣ ವರ್ಜಿತಃ । ಅಯಂ ಮುಕ್ತೋ ಮೋಚಕಶ್ಚ ಹ್ಯಕಾಲಃ ಕಾಲಚೋದಕಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 3/17)

ವ್ರತ, ಸಂಪೂರ್ಣದಾನ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ನಿಯಮ - ಇವೆಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಭಾವಶುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಅನುರಾಗದ ಉತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಎಂದು ಹಿಂದೆ ಸತ್ಪುರುಷರು ತಿಳಿಸಿರುವರು ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ನಾನು (ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು), ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು , ರುದ್ರದೇವರು ಹಾಗೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು ಇಂದೂ ಕೂಡ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸುಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವೆವು. ಧರ್ಮಭ್ರಷ್ಟ, ಮೂಢ, ದುಷ್ಟ ಮತ್ತು ಘೃಣಿತ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರವುಳ್ಳ ಜನರಿಗೆ ಅವನ ದರ್ಶನವಾಗುವುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತರು ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಅವನನ್ನೇ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ರೂಪವು ಸ್ಥೂಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಇವೆರಡರಿಂದಲೂ ಅತೀತ - ಹೀಗೆ ಮೂರು ವಿಧದಿಂದ ಇದೆ. ದೇವತೆಗಳೇ ಆದಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡುವ ರೂಪವು ಸ್ಥೂಲ ವಾಗಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದ ದರ್ಶನವು ಕೇವಲ ಯೋಗಿಗಳಿಗೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದಲೂ ಅತೀತವಾದ ನಿತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪ, ಆನಂದಮಯ ಹಾಗೂ ಭಗವತ್ಸ್ವರೂಪವು ಅವನಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆ ಇಡುವ ಭಜನಪರಾಯಣ ಭಕ್ತರ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವತ್ವ್ರತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವ ಭಕ್ತರೇ ಅವನನ್ನು ನೋಡಬಲ್ಲರು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಭಕ್ತಿಯೇ ಗುಹ್ಯ, ಗುಹತರ ಹಾಗೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಯುಕ್ತನಾದವನು ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು - ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ಭಕ್ತಿಯು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಕೃಪೆಯೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಇವೆರಡೂ ಅಂಕುರದಿಂದ ಬೀಜ, ಬೀಜದಿಂದ ಅಂಕುರವಿರುವಂತೆಯೇ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದರ ಆಶ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಜೀವಿಗೆ ಭಗವತ್ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಸರ್ವತ್ರ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಸಮಸ್ತ ಸಾಧನೆಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯೇ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಂತಃಕರಣದ ಶುದ್ಧಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಸಾದದ ಸಾಧನೆ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಆ ಧರ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವೇದಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿವೆ. ವೇದಗಳ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮೊದಲಿನ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳು ಸಮಾನವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಸಮಾನತೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಾದ (ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಅಥವಾ ಅಂತಃಶುದ್ಧಿ )ದ ಸಂಪರ್ಕ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಧರ್ಮದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮದ ವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ತರಹ ಪಾಪ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿ ಹೋದ ಜೀವಿಗೆ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಮಾ-ಮಹೇಶ್ವರನ ತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿ ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಭಕ್ತಿಯ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಭಕ್ತಿ-ಭಾವಕ್ಕನುರೂಪವಾಗಿಯೇ ಮಹೇಶ್ವರನ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದದ ಉದ್ರೇಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಅವುಗಳ ಫಲಗಳ ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿದೆ; ಕರ್ಮಗಳ ಸ್ವರೂಪತಃ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಫಲಗಳ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಶಿವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಂಗಲಮಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವನ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಪತ್ನೀ, ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಗಳ ಸಹಿತ, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ದೋಷಗಳಿಂದ ರಹಿತರಾಗಿ ಏಕಮಾತ್ರ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಿ. ಅವನಲ್ಲೇ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನಿರಿಸಿ, ಅವನ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿರಿ. ಅವನಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿ ಅವನ ಆಶ್ರಿತರಾಗಿರಿ. ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಮಾಡುವಾಗಲೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಇರಿ. ಒಂದು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರಿ. ಯಜ್ಞದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಆವಾಹಿಸಿದಾಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಾಯುದೇವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುವರು. ಮತ್ತೆ ಅವರೇ ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕಲ್ಯಾಣದ ಸಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಉಪಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವರು. ಅನಂತರ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಪರಮಸುಂದರ ಪುಣ್ಯಮಯಿ ವಾರಾಣಸೀ ಪುರಿಗೆ ಹೋಗುವುದು. ಅಲ್ಲಿ ಪಿನಾಕಪಾಣಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವನಾಥನು ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿರುವನು. ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ! ಅಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಆಶ್ಚರ್ಯವು ಕಂಡು ಬರುವುದು. ಆ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ನೀವು ಪುನಃ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬನ್ನಿರಿ. ಆಗ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಮೋಕ್ಷದ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಆ ಉಪಾಯದಿಂದ ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯು ನಿಮಗೆ ಕೈವಶವಾಗುವುದು. ಅದು ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ನಾನು ಈ ಮನೋಮಯ ಚಕ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವೆನು. ಈ ಚಕ್ರವನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಿಡುವೆನು. ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಇದರ ನೇಮಿ ಮುರಿದು ಬೀಳುವುದೋ ಆ ದೇಶವೇ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಶುಭವಾಗಿದೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಸೂರ್ಯತುಲ್ಯ ತೇಜಸ್ವೀ ಮನೋಮಯ ಚಕ್ರದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಲ್ಲರೂ ಲೋಕನಾಥ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಆ ಚಕ್ರದ ನೇಮಿ ಜೀರ್ಣ-ಶೀರ್ಣವಾಗುವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಎಸೆದ ಆ ಸುಂದರ ಚಕ್ರವು ಮನೋಹರ ಶಿಲಾಖಂಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲ ಸ್ವಾದಿಷ್ಟ ಜಲದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾದ ಒಂದು ವನದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು. ಆ ಚಕ್ರದ ನೇಮಿಯು ಮುರಿದು ಹೋದದ್ದರಿಂದ ಮುನಿಪೂಜಿತ ಆ ವನವು ನೈಮಿಷ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ವಿಶ್ವಸ್ರಷ್ಟಾ ಹಾಗೂ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯದ ಅಗ್ನಿಯ ಉಪಾಸಕ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞ , ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಅಲ್ಲೇ ದಿವ್ಯ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲೇ ಶಬ್ದಶಾಸ್ತ್ರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ಞಾನಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಶಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವೇದವೇತ್ತರಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸದಾ ವಾದ ಮತ್ತು ಜಲ್ಪದ ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಅತಿವಾದ ಮಾಡುವ ವೇದ ಬಹಿಷ್ಕೃತ ನಾಸ್ತಿಕರನ್ನು ಪರಾಜಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯವು ಋಷಿಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. ಸ್ಫಟಿಕ ಮಣಿಮಯ ಪರ್ವತದ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ, ಅಮೃತದಂತೆ ಮಧುರ ಹಾಗೂ ಸ್ವಚ್ಛ ನೀರಿನ ಝರಿಗಳಿಂದ ಆ ವನವು ಬಹಳ ರಮಣೀಯವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ರಸಭರಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ವೃಕ್ಷಗಳಿದ್ದು, ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಕ ಜೀವ-ಜಂತುಗಳ ಅಭಾವವಾಗಿತ್ತು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 3)

ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಸತ್ರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳ ಬಳಿಗೆ ವಾಯುದೇವತೆಯ ಆಗಮನ, ಅವರ ಸತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದಾಗ ವಾಯುದೇವರು ಪಶು, ಪಾಶ ಮತ್ತು ಪಶುಪತಿಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಿವೇಚನೆ ಮಾಡಿದುದು

ಸೂತಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮುನೀಶ್ವರರೇ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಆ ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಯಜ್ಞವು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಸರ್ವಥಾ ಆಶ್ಚರ್ಯಜನಕವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಅನಂತರ ಸಮಯ ಕಳೆದಾಗ ಧಾರಾಳವಾದ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ಯಜ್ಞವು ಸಮಾಪ್ತವಾದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ವಾಯುದೇವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಅವರು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಯಜ್ಞಾನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವ ಆ ಮುನಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮಾತನ್ನು ನೆನೆದುಕೊಂಡು ಅನುಪಮ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಎದ್ದು ಆಕಾಶಜನ್ಮಾ ವಾಯುದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಬಂಗಾರದ ಆಸನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ವಾಯುದೇವರು ಆ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ ಮುನಿಗಳು ಅವರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಅವರು ಕ್ಷೇಮ ಸಮಾಚಾರ ಕೇಳತೊಡಗಿದರು.

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ಈ ಮಹಾಯಜ್ಞದ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಪೂರ್ಣವಾಗುವವರೆಗೆ ನೀವು ಕುಶಲರಾಗಿದ್ದೀರಲ್ಲ? ಯಜ್ಞಹಂತಾ ದೇವದ್ರೋಹಿ ದೈತ್ಯರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಬಾಧಿಸಿಲ್ಲ ತಾನೇ? ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬೀಳಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ನಿಮ್ಮ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೋಷವಾಗಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ನೀವು ಸ್ತೋತ್ರ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಿತೃಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಯಜ್ಞ ವಿಧಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿರುವಿರಲ್ಲ? ಈ ಮಹಾಯಜ್ಞವು ಸಮಾಪ್ತವಾದ ಮೇಲೆ ಈಗ ನೀವು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದಿರುವಿರಿ?

ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು — ಪ್ರಭೋ! ನಮ್ಮ ಕಲ್ಯಾಣದ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ತಾವು ಸ್ವಯಂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವಾಗ ಇನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ನಮಗೆ ಮಂಗಲವೇ ಇದೆ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ತಪಸ್ಸೂ ಕೂಡ ಉತ್ತಮವಾಗುವುದು. ಈ ಹಿಂದಿನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನಮ್ಮ ಹೃದಯ ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರ ದಿಂದ ಆಕ್ರಾಂತವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ನಾವು ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿದೆವು. ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಶರಣಾಗತರಾದ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಮಾಡಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು - ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ರುದ್ರದೇವನು ಎಲ್ಲರಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಪರಮ ಕಾರಣನಾಗಿರುವನು. ಅವನನ್ನು ತರ್ಕದಿಂದ ತಿಳಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ಮಾತ್ರ ಅವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲನು, ನೋಡಬಲ್ಲನು. ಭಕ್ತಿಯೂ ಅವನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಪರಮಾನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೀವು ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿರಿ. ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಆ ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ಪರಮಕಾರಣ ರುದ್ರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿರಿ. ಯಜ್ಞಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರದೇವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ವಾಯುದೇವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುವರು. ಅವರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಜ್ಞಾನಲಾಭ ವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅವರಿಂದ ಕಲ್ಯಾಣದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಯಾಗುವುದು’ ಮಹಾನುಭಾವರೇ! ಹೀಗೆ ಆದೇಶಿಸಿ ಪರಮೇಷ್ಠಿಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕಳಿಸಿದರು. ನಾವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಗಮನದ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆಮಾಡುತ್ತಾ ಒಂದು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಯಜ್ಞಾನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವೆವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಆಗಮನವಲ್ಲದೆ ನಮಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾರ್ಥನೀಯ ವಸ್ತುವು ಇಲ್ಲ.

ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಯಜ್ಞಾನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಈ ಪುರಾತನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾಯುದೇವರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಮತ್ತೆ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವರ ಭಕ್ತಿಭಾವದ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಸೃಷ್ಟ್ಯಾದಿ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳತೊಡಗಿದರು.

ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದ ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ದೇವಾ! ತಾವು ಈಶ್ವರವಿಷಯಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದಿರಿ? ಅವ್ಯಕ್ತ ಜನ್ಮಾಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಶಿಷ್ಯರು ಹೇಗಾದಿರಿ?

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ಕಲ್ಪದ ಹೆಸರು ಶ್ವೇತಲೋಹಿತಕಲ್ಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅದೇ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಆ ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಅವನ ಪಿತಾ ದೇವದೇವ - ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವರಿಗೆ ದರ್ಶನಕೊಟ್ಟನು. ಅವನು ದಿವ್ಯ ಕುಮಾರಾವಸ್ಥೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ರೂಪವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶ್ವೇತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮುನಿಗಳಾಗಿ ದಿವ್ಯ ವಾಣಿಯನ್ನು ನುಡಿಯುತ್ತಾ ಅವರ ಮುಂದೆ ಉಪಸ್ಥಿತನಾದನು. ವೇದಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಎಲ್ಲರ ಪಾಲಕ ಪಿತಾ ಮಹೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಗಾಯತ್ರಿಸಹಿತ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಅವನಿಂದಲೇ ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸತೊಡಗಿದರು. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನಿಂದ ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ಅವರ ಬಾಯಿಯಿಂದಲೇ ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಂಡೆನು.

ಮುನಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ತಾವು ಸತ್ಯದಿಂದಲೂ ಪರಮ ಸತ್ಯ ಹಾಗೂ ಶುಭವಾದ, ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನಿಷ್ಠೆ ಇಟ್ಟು ಪುರುಷನು ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಆ ಎಂತಹ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಿ?

ವಾಯುದೇವರು ನುಡಿದರು — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ನಾನು ಹಿಂದೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ಪಶು-ಪಾಶ ಮತ್ತು ಪಶುಪತಿಯ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ದೃಢವಾದ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ದುಃಖವು ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವಿನ ವಿವೇಕದ ಹೆಸರು ಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಜಡ (ಪ್ರಕೃತಿ), ಚೇತನ (ಜೀವ), ಇವೆರಡರ ನಿಯಾಮಕ (ಪರಮೇಶ್ವರ) ಎಂಬ ವಸ್ತುವಿನ ಮೂರು ಭೇದಗಳಿವೆ. ಇವೇ ಮೂರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಾಶ, ಪಶು, ಪಶುಪತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತತ್ತ್ವಜ್ಞರಾದವರು ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೇ ಕ್ಷರ, ಅಕ್ಷರ ಹಾಗೂ ಇವೆರಡರಿಂದ ಅತೀತ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಷರವೇ ಪಶುವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಷರತತ್ತ್ವವೇ ಪಾಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷರ, ಅಕ್ಷರ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಅತೀತ ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ಪತಿ ಅಥವಾ ಪಶುಪತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೇ ಕ್ಷರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪುರುಷ (ಜೀವ) ನನ್ನು ಅಕ್ಷರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವೆರಡನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಭಿನ್ನ ತತ್ತ್ವವೇ ಪರಮೇಶ್ವರನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಾಯೆಯ ಹೆಸರೇ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದಾಗಿದೆ. ಪುರುಷನು ಆ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಮಲ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಬಂಧ ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನೇ ಇವೆರಡರ ಪ್ರೇರಕ ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಮಾಯೆ ಮಹೇಶ್ವರನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ಸ್ವರೂಪ ಜೀವನು ಆ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚೇತನ ಜೀವಿಯನ್ನು ಆಚ್ಛಾದಿತಗೊಳಿಸುವ ಅಜ್ಞಾನಮಯ ಪಾಶವೇ ಮಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದಾಗ ಜೀವನು ಸ್ವತಃ ಶಿವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ವಿಶುದ್ಧವೇ ಶಿವತ್ವವಾಗಿದೆ.

ಮುನಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಚೇತನವನ್ನು ಮಾಯೆಯು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಆವೃತ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ? ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ಪುರುಷನಿಗೆ ಆವರಣ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ? ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಅದರ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ?

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ವ್ಯಾಪಕ ತತ್ತ್ವವು ಆಂಶಿಕ ಆವರಣ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕಲಾ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿವೆ. ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವೇ ಆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಮಲದ ನಾಶವಾಗುವುದರಿಂದ ಆ ಆವರಣವು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲಾ, ವಿದ್ಯೆ, ರಾಗ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ನಿಯತಿ - ಇವೇ ಕಲಾದಿಗಳಾಗಿವೆ. ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನ ಹೆಸರು ಪುರುಷ (ಜೀವ)ವಾಗಿದೆ. ಪುಣ್ಯಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಪಾಪಕರ್ಮ ಎಂಬುದು ಕರ್ಮವು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಪುಣ್ಯಕರ್ಮದ ಫಲ ಸುಖ ಹಾಗೂ ಪಾಪಕರ್ಮದ ಫಲ ದುಃಖವಾಗಿದೆ. ಕರ್ಮವು ಅನಾದಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಾಗ ಅದು ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಜಡಕರ್ಮದ ಸಂಬಂಧ ಚೇತನ ಆತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅಜ್ಞಾನವಶದಿಂದ ಜೀವನು ಅದನ್ನು ತನ್ನದೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವನು. ಭೋಗವು ಕರ್ಮದ ವಿನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಭೋಗ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಭೋಗದ ಸಾಧನೆ ಶರೀರವಾಗಿದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಃಕರಣ ಅದರ ದ್ವಾರವಾಗಿದೆ. ಅತಿಶಯ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಉಪಲಬ್ಧವಾದ ಮಹೇಶ್ವರನ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಮಲದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲದ ನಾಶವಾದಾಗ ಪುರುಷನು ನಿರ್ಮಲ ಶಿವನ ಸಮಾನವಾಗುತ್ತಾನೆ. ವಿದ್ಯೆ ಪುರುಷನ ಜ್ಞಾನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕಲೆ ಅವನ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು. ರಾಗವು ಭೋಗ್ಯವಸ್ತುವಿಗಾಗಿ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಕಾಲವು ಅವನಲ್ಲಿ ಅವಚ್ಛೇದಕವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಯತಿ ಅವನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಅವ್ಯಕ್ತಕಾರಣವು ತ್ರಿಗುಣಮಯವಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದಲೇ ಜಡ ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪ ತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲೇ ಅದು ಲಯ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕ ಪುರುಷರು ಆ ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ತ್ವ, ರಜ, ತಮ - ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಳ್ಳಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ ಅವು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಿಂದ ಇರುತ್ತವೆ. ಸುಖ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೇತು ರಾಜಸ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಜಡತೆ ಹಾಗೂ ಮೋಹ - ಇವು ತಮೋಗುಣದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ವೃತ್ತಿಯು ಉರ್ಧ್ವಕ್ಕೆ ಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ತಾಮಸೀ ವೃತ್ತಿಯು ಅಧೋಗತಿಗೆ ತಳ್ಳುವುದು ಹಾಗೂ ರಾಜಸೀ ವೃತ್ತಿಯು ಮಧ್ಯಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವುದು. ಐದು ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು, ಪಂಚಭೂತಗಳು, ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಾನ (ಚಿತ್ತ) ಮಹತ್ತತ್ತ್ವ (ಬುದ್ಧಿ ) ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮನ - ಇವು ನಾಲ್ಕು ಅಂತಃಕರಣಗಳು - ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪದಿಂದ ವಿಕಾರಸಹಿತ ಅವ್ಯಕ್ತ (ಪ್ರಕೃತಿ)ವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳುವರು ಮತ್ತು ಶರೀರಾದಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದಾಗ ಅದರ ಸಂಜ್ಞೆ ‘ವ್ಯಕ್ತ’ ವೆಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಯಾವುದನ್ನು ನಾವು ಮಣ್ಣು ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನೇ ಕಾರ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ‘ಘಟ’ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಘಟಾದಿ ಕಾರ್ಯವು ಮೃತ್ತಿಕಾದಿ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನತೆಯಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಶರೀರಾದಿ ವ್ಯಕ್ತ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಏಕಮಾತ್ರ ಅವ್ಯಕ್ತವೇ ಕಾರಣ, ಕರಣ, ಅದರ ಆಧಾರಭೂತ ಶರೀರ ಹಾಗೂ ಭೋಗ್ಯವಸ್ತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಮುನಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಪ್ರಭೋ! ಬುದ್ಧಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಶರೀರದಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಆತ್ಮಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಸ್ತುವಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಎಲ್ಲಿದೆ?

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಚೇತನವು ಬುದ್ಧಿ, ಇಂದ್ರಿಯ, ಶರೀರದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆತ್ಮಾ ಹೆಸರಿನ ಯಾವುದೇ ಪದಾರ್ಥವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಸತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹೇತುವಿನ ಉಪಲಬ್ಧಿಯು ಬಹಳ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ. ಸತ್ಪುರುಷರು ಬುದ್ಧಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಶರೀರವನ್ನು ಆತ್ಮಾ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಸ್ಮೃತಿ (ಬುದ್ಧಿಯ ಜ್ಞಾನ) ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರೀರದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವೇದ, ವೇದಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನನ್ನು ಪೂರ್ವಾನುಭೂತ ವಿಷಯಗಳ ಸ್ಮರಣಕರ್ತಾ, ಸಂಪೂರ್ಣಜ್ಞೇಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲೀ, ಪುರುಷನಾಗಲೀ, ನಪುಂಸಕವಾಗಲೀ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಮೇಲಾಗಲೀ, ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕದಲ್ಲಾಗಲೀ, ಕೆಳಗಿರಲೀ, ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನ ವಿಶೇಷದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಲ ಶರೀರಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿಚಲ, ನಿರಾಕಾರ, ಅವಿನಾಶೀ ರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನೀ ಪುರುಷರು ನಿರಂತರ ವಿಚಾರ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.*

* ನ ಚ ಸೀ ನ ಪುಮಾನೇಷ ನೈವ ಚಾಪಿ ನಪುಂಸಕಃ । ನೈವೋರ್ಧ್ವಂ ನಾಪಿ ತಿರ್ಯಕ್ ಚ ನಾಧಸ್ತಾನ್ನ ಕುತಶ್ಚನ ॥

ಅಶರೀರಂ ಶರೀರೇಷು ಚಲೇಷು ಸ್ಥಾಣು ಮವ್ಯಯಮ್ । ಸದಾ ಪಶ್ಯತಿ ತಂ ಧೀರೋ ನರಃ ಪ್ರತ್ಯವ ಮರ್ಶನಾತ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 5/48-49)

ಪುರುಷನ ಶರೀರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದರಿಂದ ಮಿಗಿಲಾದ ಅಶುದ್ಧ, ಪರಾಧೀನ, ದುಃಖಮಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲ. ಶರೀರವು ಎಲ್ಲ ವಿಪತ್ತುಗಳ ಮೂಲಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಕರ್ಮಕ್ಕನುಸಾರ ಸುಖಿ-ದುಃಖಿ ಮತ್ತು ಮೂಢನಾಗುತ್ತಾನೆ.* ನೀರನ್ನುಣಿಸಿದ ಪೈರು ಅಂಕುರಿತವಾಗುವಂತೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನೆನೆದ ಕರ್ಮವು ನೂತನ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಶರೀರವು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದ ಆಲಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಮೃತ್ಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಶರೀರಗಳು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗಿವೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಶರೀರಗಳು ಬರುವುದಿದೆ. ಅವು ಬಂದು ಜೀರ್ಣವಾದಾಗ ಪುರುಷನು ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾವುದೇ ಜೀವಾತ್ಮನೂ, ಯಾವುದೇ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅನಂತ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇರುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ, ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರೊಂದಿಗೆ ಮಿಲನ ವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಪಥಿಕನಿಗೆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಇತರ ಪಥಿಕರ ಸಮಾಗಮದಂತೆ ಇದೆ. ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಟ್ಟಿಗೆ ತುಂಡು ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಬಂದು ಇನ್ನೊಂದರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಎರಡೂ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಪುನಃ ಅಗಲಿ ಬೇರಾಗುವುವು. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಈ ಸಮಾಗಮವೂ ಸಂಯೋಗ-ವಿಯೋಗದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.** ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ಥಾವರವರೆಗಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ (ಜೀವ) ಪಶು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಎಲ್ಲ ಪಶುಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಅಥವಾ ದರ್ಶನ ಶಾಸ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಜೀವನು ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾ, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಪಶು ಎಂದು ಹೇಳುವರು. ಇವನು ಈಶ್ವರನ ಲೀಲೆಯ ಸಾಧನ ಭೂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನೀ ಮಹಾತ್ಮರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

* ಯಚ್ಛರೀರಮಿದಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ತತಃ ಪರಮ್ । ಅಶುದ್ಧಮವಶಂ ದುಃಖಮಧ್ರುವಂ ನ ಚ ವಿದ್ಯತೇ ॥

ವಿಪದಾಂ ಬೀಜಭೂತೇನ ಪುರುಷಸ್ತೇನ ಸಂಯುತಃ । ಸುಖೀ ದುಃಖೀ ಚ ಮೂಢಶ್ಚ ಭವತಿ ಸ್ವೇನ ಕರ್ಮಣಾ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 5/51-52)

** ನೈವಾಸ್ಯ ಭವಿತಾ ಕಶ್ಚಿನ್ನಾಸೌ ಭವತಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್ । ಪಥಿ ಸಂಗಮ ಏವಾಯಂ ದಾರೈಃ ಪುತ್ರೈಶ್ಚ ಬಂಧುಭಿಃ ॥

ಯಥಾ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಕಾಷ್ಠಂ ಚ ಸಮೇಯಾತಾಂ ಮಹೋದಧೌ । ಸಮೇತ್ಯ ಚ ವ್ಯಪೇಯಾತಾಂ ತದ್ವದ್ ಭೂತ ಸಮಾಗಮಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 5/58-59)

(ಅಧ್ಯಾಯ 4-5)

ಮಹೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಈ ವಿಶ್ವದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಓರ್ವ ಪತಿಯಿದ್ದಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಅನಂತ ರಮಣೀಯ ಗುಣಗಳ ಆಶ್ರಯನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವನೇ ಪಶುಗಳನ್ನು ಪಾಶದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನಲ್ಲದೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಏಕೆಂದರೆ, ಪಶು ಅಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಪಾಶ ಅಚೇತನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಪರಮಾಣು ಮುಂತಾದ ಇರುವ ಜಡತತ್ತ್ವವೆಲ್ಲದರ ಕರ್ತಾ ಆ ಪತಿಯೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ - ಈ ಮಾತು ತಾನಾಗಿ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಯಾರೋ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಅಥವಾ ಚೇತನ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಜಡ ತತ್ತ್ವಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಪಶು, ಪಾಶ ಮತ್ತು ಪತಿಯ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದೇ ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತರಾದ ಪುರುಷನು ಯೋನಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ ಇವೆರಡೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಪತಿ ಅಥವಾ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ವ್ಯಕ್ತಾ ವ್ಯಕ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಭರಣ ಪೋಷಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಜಗತ್ತನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮೂರೇ ತತ್ತ್ವಗಳು ತಿಳಿಯಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ. ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಇದರಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವು ತಿಳಿಯಲು ಇಲ್ಲ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ರುದ್ರದೇವನು ಇರುತ್ತಾನೆ. ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನೇ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವನು ಹಾಗೂ ಕೊನೆಗೆ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿವೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮುಖಗಳಿವೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಭುಜಗಳು ಇವೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಲುಗಳು ಇವೆ, ಇವನೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವನು. ‘ರುದ್ರದೇವನು ಎಲ್ಲರಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾನ್ ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನಾನು ಈ ಮಹಾನ್ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ ಅವಿನಾಶೀ ಪುರುಷ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ. ಇವನ ಅಂಗಕಾಂತಿಯು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರಭುವು ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರದಿಂದ ಅತೀತನಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವನು;’ ಎಂದು ಶ್ರುತಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.* ಈ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವೂ ಇಲ್ಲ, ಇವನಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಇವನಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಮಹತ್ತು ಕೂಡ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಇವನಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇವನಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು, ನೇತ್ರಗಳು, ಮಸ್ತಕಗಳು, ಮುಖಗಳು, ಕಿವಿಗಳು ಇವೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ರಹಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿಯೂ, ನಿಯಾಮಕನೂ, ಶರಣದಾತೃವೂ, ಸುಹೃದನೂ ಆಗಿರುವನು. ಇವನು ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದೆ ನೋಡಬಲ್ಲನು, ಕಿವಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳಬಲ್ಲನು. ಅವನು ಎಲ್ಲರನ್ನು ತಿಳಿಯುವನು, ಆದರೆ ಅವನನ್ನು ಪೂರ್ಣರೂಪದಿಂದ ತಿಳಿಯುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಇವನನ್ನು ಪರಮ ಪುರುಷನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವನು ಅಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಣುವು, ಮಹತ್ತಿನಿಂದಲೂ ಪರಮ ಮಹತ್ತಾಗಿರುವನು. ಆ ಅವಿನಾಶಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಈ ಜೀವಿಯ ಹೃದಯ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವನು.**

* ವಿಶ್ವಸ್ಮಾದಧಿಕೋ ರುದ್ರೋ ಮಹರ್ಷಿರಿತಿ ಹಿ ಶ್ರುತಿಃ ॥ ವೇದಾಹಮೇತಂ ಪುರುಷಂ ಮಹಾಂತಮಮೃತಂ ಧ್ರುವಮ್ ॥

ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಣಂ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ಸಂಸ್ಥಿತಂ ಪ್ರಭುಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 6/17-18)

** ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದೋಯಂ ಸರ್ವತೋಽಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಃ ಸರ್ವತಃ ಶ್ರುತಿಮಾಂಲ್ಲೋಕೇ ಸರ್ವಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ

ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯ ಗುಣಾಭಾಸಃ ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯವಿವರ್ಜಿತಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಭುರೀಶಾನಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ಶರಣಂ ಸುಹೃತ್ ॥

ಅಚಕ್ಷುರಪಿ ಯಃ ಪಶ್ಯತ್ಯಕರ್ಣೋಽಪಿ ಶ್ರುಣೋತಿ ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೇತ್ತಿನ ವೇತ್ತಾಸ್ಯ ತಮಾಹುಃ ಪುರುಷಂ ಪರಮ್ ॥

ಅಣೋರಣೀಯಾನ್ಮಹತೋ ಮಹೀಯಾನಯಮವ್ಯಯಃ ಗುಹಾಯಾಂ ನಿಹಿತಶ್ಚಾಪಿ ಜಂತೋರಸ್ಯ ಮಹೇಶ್ವರಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 6/21-24)

ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಒಂದೇ ವೃಕ್ಷ (ಶರೀರ)ವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆ ವೃಕ್ಷದ ಕರ್ಮರೂಪೀ ಫಲಗಳ ಸ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆದು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಆ ವೃಕ್ಷದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸದೆ ಕೇವಲ ನೋಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ.* ಜೀವಾತ್ಮನು ಈ ವೃಕ್ಷದ ಕುರಿತಾದ ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವನು. ಅದರಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರುವನು. ಅವನು ಎಂದಾದರು ಭಗವತ್ಕೃಪೆಯಿಂದ ಭಕ್ತಸೇವಿತ ಪರಮ ಕಾರಣ ರೂಪೀ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಮತ್ತು ಅವನ ತತ್ತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದಾಗ ಶೋಕರಹಿತನಾಗಿ ಸುಖಿಯಾಗುವನು. ಛಂದ, ಯಜ್ಞ, ಕ್ರತು ಹಾಗೂ ಭೂತ-ವರ್ತಮಾನ-ಭವಿಷ್ಯ, ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಆ ಮಾಯಾವಿಯೇ ರಚಿಸುವನು ಮತ್ತು ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.

* ದ್ವೌ ಸುಪರ್ಣೌ ಚ ಸಯುಜೌ ಸಮಾನಂ ವೃಕ್ಷಮಾಸ್ಥಿತೌ । ಏಕೋತ್ತಿ ಪಿಪ್ಪಲಂ ಸ್ವಾದು ಪರೋನಶ್ನನ್ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 6/30)

ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೇ ಮಾಯೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಮಾಯಾವಿಯಾಗಿರುವನು. ಈ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಪರಮ ದೇವತೆ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವನು. ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ.* ಅವನನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡೇ ಪುರುಷನು ಪರಮಾನಂದಮಯ ಅಮೃತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವನು. ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ಅಸೀಮನೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ ಆದ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲೇ ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯೆಗಳೆರಡೂ ಗೂಢಭಾವದಿಂದ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ವಿನಾಶಶೀಲ ಜಡವರ್ಗವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಅವಿದ್ಯೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವಿನಾಶೀ ಜೀವನನ್ನು ವಿದ್ಯೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವುಗಳಿಂದ ಸರ್ವಥಾ ಭಿನ್ನ-ವಿಲಕ್ಷಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಪ್ರತಾಪಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಮಷ್ಟಿ ಭೂತ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ವರ್ಗರೂಪೀ ಒಂದೊಂದು ಬಲೆಯನ್ನು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ರಚಿಸಿ ಇದರ ವಿಸ್ತಾರ ಮಾಡುವನು. ಮತ್ತೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಹಾರಮಾಡಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಅನೇಕತ್ವದಿಂದ ಏಕದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತವಾಗಿಸುವನು. ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ರಚಿಸಿ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುವನು. ಸೂರ್ಯನೊಬ್ಬನೇ ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಹಾಗೂ ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕದ ದಿಶೆಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾ ಸ್ವತಃ ತಾನು ಕೂಡ ದೇದೀಪ್ಯಮಾನನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಭಜನೀಯ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಒಬ್ಬನೇ ಸಮಸ್ತ ಕಾರಣರೂಪ ಪೃಥಿವಿಯೇ ಆದಿ ತತ್ತ್ವಗಳ ನಿಯಮನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯನೂ, ಆಶ್ರಯ ರಹಿತನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವವನೂ, ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವವನೂ, ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವರೂಪನೂ, ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವವನೂ ಆದ ಆ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಶರೀರದ ಬಂಧನವನ್ನು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸುವನು, ಅರ್ಥಾತ್ ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯುವಿನ ಸುತ್ತಾಟದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವನು.

* ಛಂದಾಂಸಿ ಯಜ್ಞಾಃ ಕ್ರತವೋಯದ್ಭೂತಂ ಭವ್ಯಮೇವ ಚ । ಮಾಯಾವಿಶ್ವಂ ಸೃಜತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಿವಿಷ್ಟೋ ಮಾಯಯಾ ಪರಃ ।

ಮಾಯಾಂ ತು ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮಾಯಿನಂ ತು ಮಹೇಶ್ವರಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 6/32-33)

ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ಮೂರು ಕಾಲಗಳಿಂದಲೂ ಅತೀತನೂ, ನಿಷ್ಕಲನೂ, ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ತ್ರಿಗುಣಾಧೀಶ್ವರನೂ ಹಾಗೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಾತ್ಪರ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುವನು. ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವು ಅವನದೇ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವಯಂ ಅಜನ್ಮಾ ಆಗಿರುವನು. ಸ್ತುತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಜೆಗಳ ಪಾಲಕನೂ, ದೇವತೆಗಳ ದೇವತೆಯೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪೂಜನೀಯನೂ ಆಗಿರುವನು. ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನಾವು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ. ಯಾರು ಕಾಲದಿಂದ ಅತೀತನೋ, ಯಾರಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೋ, ಧರ್ಮದ ಪಾಲಕನೂ, ಪಾಪದ ನಾಶಕನೂ, ಭೋಗಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಿಶ್ವದ ಧಾಮನೂ, ಈಶ್ವರರಿಗೂ ಪರಮ ಮಹೇಶ್ವರನೂ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪರದೇವತೆಯೂ, ಪತಿಗಳ ಪರಮ ಪತಿಯೂ, ಭುವನೇಶ್ವರರಿಗೂ ಈಶ್ವರನೂ ಆದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ನಾವು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಅತೀತನೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೆ. ಅವನಿಗೆ ಶರೀರರೂಪೀ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ಮನರೂಪೀ ಕರಣವು ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನರಾದವರು, ಅವನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನ, ಬಲ, ಕ್ರಿಯಾರೂಪಿ ಅವನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಈ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವನಿಗೆ ಯಾರೇ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಲೀ, ನಿಶ್ಚಿತ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಲೀ, ಶಾಸಕನಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಕಾರಣಗಳ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಅಧೀಶ್ವರನೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನಿಗೆ ಯಾರೇ ಜನ್ಮದಾತರಾಗಲೀ, ಜನ್ಮವಾಗಲೀ, ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಮಾಯೆ-ಮಲಾದಿಗಳಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುಹ್ಯರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿರುವನು. ಅವನೇ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷನೆಂದು ಹೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಒಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಎಲ್ಲರ ದೃಷ್ಟಾ, ಸಾಕ್ಷೀ, ಚೇತನ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿರುವರು. ಅವನು ಏಕನೂ, ವಶಿಯೂ, ಅನೇಕ ವಿವಶಾತ್ಮಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಪುರುಷರನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ನಿತ್ಯರಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯನೂ, ಚೈತನ್ಯದ ಚೇತನನೂ ಆಗಿರುವನು. ಅವನು ಒಬ್ಬನೆ ಇದ್ದು, ಕಾಮನಾರಹಿತನಾಗಿ, ಅನೇಕರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗ ಅರ್ಥಾತ್ ಜ್ಞಾನಯೋಗ, ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮಯೋಗದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಯೋಗ್ಯನೂ, ಎಲ್ಲರ ಕಾರಣರೂಪನೂ ಆದ ಜಗದೀಶ್ವರ ಪರಮ ದೇವನನ್ನು ತಿಳಿದು ಜೀವನು ಸಮಸ್ತ ಪಾಶ (ಬಂಧನ)ಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ, ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ತನ್ನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಹೇತುವೂ, ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನೂ, ಕಾಲವನ್ನೂ, ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನೂ, ಸಮಸ್ತ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನೂ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವಾತ್ಮನ ಸ್ವಾಮಿಯೂ ಸಮಸ್ತ ಗುಣಗಳ ಶಾಸಕನೂ, ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸುವವನೂ ಆಗಿರುವನು. ಆ ಪರಮದೇವನೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿದನು. ಸ್ವತಃ ಅವರಿಗೆ ವೇದಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವಿಷಯಕ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನ (ವಿಕಸಿತ)ಗೊಳಿಸುವ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ತಿಳಿದು ನಾನು ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲು ಅವನಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ.*

* ಪರಸ್ತ್ರಿಕಾಲಾದಕಲಃ ಸ ಏವ ಪರಮೇಶ್ವರಃ । ಸರ್ವವಿತ್ ತ್ರಿಗುಣಾಧೀಶೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಾತ್ಪರಃ ॥

ತಂ ವಿಶ್ವರೂಪಮಭವಂ ಭವಮೀಡ್ಯಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್ । ದೇವದೇವಂ ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯಂ ಸ್ವಚಿತ್ತಸ್ಥಮುಷಾಸ್ಮಹೇ ॥

ಕಾಲಾದಿಭಿಃ ಪರೋಯಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಪಂಚಃ ಪರಿವರ್ತತೇ । ಧರ್ಮಾವಹಂ ಪಾಪನುದಂ ಭೋಗೇಶಂ ವಿಶ್ವಧಾಮ ಚ ॥

ತಮೀಶ್ವರಾಣಾಂ ಪರಮಂ ಮಹೇಶ್ವರಂ ತಂ ದೇವತಾನಾಂ ಪರಮಂ ಚ ದೈವತಮ್ ।

ಪತಿಂ ಪತೀನಾಂ ಪರಮಂ ಪರಸ್ತಾದ್ವಿದಾಮ ದೇವಂ ಭುವನೇಶ್ವರೇಶ್ವರಮ್ ॥

ನ ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯತೇ ಕಾರ್ಯಂ ಕಾರಣಂ ಚ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ನ ತತ್ಸಮೋಧಿಕಶ್ಚಾಪಿ ಕ್ವಚಿಜ್ಜಗತಿ ದೃಶ್ಯತೇ ॥

ಪರಾಸ್ಯ ವಿವಿಧಾ ಶಕ್ತಿಃ ಶ್ರುತೌ ಸ್ವಾಭಾವಿಕೀ ಶ್ರುತಾ । ಜ್ಞಾನಂ ಬಲಂ ಕ್ರಿಯಾ ಚೈವ ಯಾಭ್ಯೋ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಕೃತಮ್ ॥

ನ ತಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಪತಿಃ ಕಶ್ಚಿನ್ನೈವ ಲಿಂಗಂ ನ ಚೇಶಿತಾ । ಕಾರಣಂ ಕಾರಣಾನಾಂ ಚ ಸ ತೇಷಾಮಧಿಪಾಧಿಪಃ ॥

ನ ಚಾಸ್ಯ ಜನಿತಾ ಕಶ್ಚಿನ್ನ ಚ ಜನ್ಮ ಕುತಶ್ಚನ । ನ ಜನ್ಮಹೇತವಸ್ತದ್ವನ್ಮಲಮಾಯಾದಿಸಂಜ್ಞಕಾಃ ॥

ಸ ಏಕಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಗೂಢೋ ವ್ಯಾಪ್ತಶ್ಚ ವಿಶ್ವತಃ । ಸರ್ವಭೂತಾಂತರಾತ್ಮಾ ಚ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷಃ ಸ ಕಥ್ಯತೇ ॥

ಸರ್ವಭೂತಾಧಿವಾಸಶ್ಚ ಸಾಕ್ಷೀ ಚೇತಾ ಚ ನಿರ್ಗುಣಃ । ಏಕೋ ವಶೀ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಬಹೂನಾಂ ವಿವಶಾತ್ಮನಾಮ್ ॥

ನಿತ್ಯಾನಾಮಪ್ಯಸೌ ನಿತ್ಯಶ್ಚೇತನಾನಾಂ ಚ ಚೇತನಃ । ಏಕೋ ಬಹೂನಾಂ ಚಾಕಾಮಃ ಕಾಮಾನೀಶಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ॥

ಸಾಂಖ್ಯ ಯೋಗಾಧಿಗಮ್ಯಂ ಯತ್ ಕಾರಣಂ ಜಗತಾಂ ಪತಿಮ್ । ಜ್ಞಾತ್ವಾ ದೇವಂ ಪಶುಃ ಪಾಶೈಃ ಸರ್ವೈರೇವ ವಿಮುಚ್ಯತೇ ॥

ವಿಶ್ಚಕೃದ್ ವಿಶ್ವವಿತ್ ಸ್ವಾತ್ಮಯೋನಿಜ್ಞಃ ಕಾಲಕೃದ್ಗುಣೀ । ಪ್ರಧಾನಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಪತಿರ್ಗುಣೇಶಃ ಪಾಶಮೋಚಕಃ ॥

ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ವಿದಧೇ ಪೂರ್ವಂ ವೇದಾಂಶ್ಚೋಪಾದಿಶತ್ಸ್ವಯಮ್ । ಯೋ ದೇವಸ್ತಮಹಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಸ್ವಾತ್ಮಬುದ್ಧಿ ಪ್ರಸಾದತಃ ॥

ಮುಮುಕ್ಷುರಸ್ಮಾತ್ ಸಂಸಾರಾತ್ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಶರಣಂ ಶಿವಮ್ ।

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 6/ 55-69)

ಇದು ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಮ ಗೋಪನೀಯ ಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ದೊಡ್ಡ ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೆ. ಶಮ-ದಮಗಳಿಂದ ರಹಿತನಾದವನಿಗೆ ಈ ಪರಮ ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಬಾರದು. ತನ್ನ ಪುತ್ರನಲ್ಲದೆ, ಸದಾಚಾರಿ ಶಿಷ್ಯನಲ್ಲದವನಿಗೂ ಇದನ್ನು ಕೊಡಬಾರದು. ಯಾರಿಗೆ ಪರಮದೇವ ಪರಮೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿರುವಂತೆಯೇ ಗುರುವಿನಲ್ಲೂ ಭಕ್ತಿಯಿದೆಯೋ ಆ ಮಹಾತ್ಮಾ ಪುರುಷನ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ಈ ರಹಸ್ಯಮಯ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ.* ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷನಿಂದ ಅತೀತನಾಗಿರುವನು. ಅವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಸಂಹಾರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಒಂದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು.

* ಯಸ್ಯ ದೇವೇ ಪರಾಭಕ್ತಿರ್ಯಥಾ ದೇವೇ ತಥಾ ಗುರೌ । ತಸ್ಯೋತೇ ಕಥಿತಾ ಹ್ಯರ್ಥಾಃ ಪ್ರಕಾಶಂತೇ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 6/75)

(ಅಧ್ಯಾಯ 6)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮೂರ್ಛೇ, ಅವರ ಮುಖದಿಂದ ರುದ್ರದೇವರ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ, ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ಎಂಟು ನಾಮಗಳಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನ ಸ್ತುತಿ ಹಾಗೂ ರುದ್ರನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಚನೆ

ಅನಂತರ ಕಾಲಮಹಿಮೆ, ಪ್ರಳಯ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸ್ಥಿತಿ, ಸರ್ಗ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ವರ್ಣನೆಮಾಡಿ ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು— ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ತನಗೆ ಸಮಾನರಾದ ಸನಕ, ಸನಂದನ, ವಿದ್ವಾನ್ ಸನಾತನ, ಋಭು ಮತ್ತು ಸತತ್ಕುರ - ಹೀಗೆ ಐದು ಮಾನಸ ಪುತ್ರರನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಯೋಗಿಗಳೂ, ವೀತರಾಗರೂ, ಈರ್ಷಾದಿದೋಷಗಳಿಂದ ರಹಿತರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಇವೆರೆಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸು ಈಶ್ವರನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿರಚನೆಯನ್ನು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿರತರಾಗಿ ಸನಕಾದಿ ಮಹಾತ್ಮರು ಹೊರಟು ಹೋದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೂ ಏನೂ ಉಪಯೋಗವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ದುಃಖ ವಾಯಿತು. ಆ ದುಃಖದಿಂದ ಕ್ರೋಧವು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಕ್ರೋಧಿತನಾದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೀರ ಹನಿಗಳು ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕಿದವು. ಆ ಅಶ್ರುಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನರಾದ ಭೂತ- ಪ್ರೇತರನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ತಮ್ಮನ್ನೇ ನಿಂದಿಸಿ ಕೊಂಡರು. ಆಗ ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಮೋಹದಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಮೂರ್ಛೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತರಾದಾಗ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಆಗ ಪ್ರಾಣಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಭಗವಾನ್ ನೀಲಲೋಹಿತ ರುದ್ರನು ಅನುಪಮ ಕೃಪಾ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಲು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಬಾಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದನು. ಆ ಜಗದೀಶ್ವರ ಪ್ರಭುವು ತನ್ನನ್ನು ಹನ್ನೊಂದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿಕೊಂಡನು. ಮಹಾದೇವನು ತನ್ನ ಆ ಮನಸ್ವಿ ಹನ್ನೊಂದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ - ‘ಮಕ್ಕಳಿರಾ! ನಾನು ಲೋಕದ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಲೆಂದೇ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಆಲಸ್ಯರಹಿತರಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕದ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಹಿತಸಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾ-ಸಂತಾನದ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅವರು ಅಳುತ್ತಾ ನಾಲ್ಕೂ ಕಡೆ ಓಡ ತೊಡಗಿದರು. ಅತ್ತು, ಓಡುವುದರಿಂದ ಅವರ ಹೆಸರು ‘ರುದ್ರ’ ಎಂದಾಯಿತು. ಈ ರುದ್ರರೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರಾಣಗಳೇ ಆ ಮಹಾತ್ಮಾ ರುದ್ರರಾಗಿರುವರು. ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮಹೇಶ್ವರನು ದಯೆಮಾಡಿ ಸತ್ತಿರುವ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳು ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ ರುದ್ರದೇವರ ಮುಖ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಅರಳಿತು. ಆ ವಿಶ್ವನಾಥನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು - ‘ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಜಗದ್ಗುರು ಮಹಾನುಭಾವನಾದ ವಿರಂಚಿಯೇ! ಹೆದರಬೇಡ! ಹೆದರಬೇಡ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಜೀವನದಾನ ಮಾಡಿರುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಖವಾಗಿ ಏಳು!’ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ವಾಕ್ಯದಂತೆ ಆ ಮನೋಹರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅರಳಿದ ಕಮಲದಂತಿರುವ ಸುಂದರ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಹರನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಾಣಗಳು ಮೊದಲಿನಂತೆ ಮರಳಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಎರಡೂ ಕೈ ಮುಗಿದು ಸ್ನೇಹಯುಕ್ತ ಗಂಭೀರ ವಾಣಿಯಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ - ‘ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಯಾರೆಂದು ಹೇಳು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಆ ಭಗವಂತನಾದ ನೀನೇ ಹನ್ನೊಂದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವೆಯಾ?’ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.

ಅವರ ಇವೆಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಪರಮ ಸುಖದಾಯಕ ಕರ-ಕಮಲಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು - ‘ದೇವನೇ! ನಾನು ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮತ್ತು ಈಗ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವೆನೆಂದು ನೀನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈ ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರು ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಈ ತೀವ್ರವಾದ ಮೂರ್ಛೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಎಚ್ಚರನಾಗು ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡು.’

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಆ ವಿಶ್ವಾತ್ಮನು ಎಂಟು ನಾಮಗಳಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನೇ! ನಿನ್ನ ತೇಜವು ಅಸಂಖ್ಯ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಇದೆ. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ರಸಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಜಲಮಯ ವಿಗ್ರಹವುಳ್ಳ ಭಗದೇವತೆಯಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನಂದೀ ಮತ್ತು ಸುರಭಿ (ಕಾಮಧೇನು) ಇವೆರಡೂ ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿವೆ. ಪೃಥಿವೀರೂಪಧಾರಿ ಶರ್ವನಾದ ನಿನಗೆ ವಂದನೆಗಳು. ಸ್ಪರ್ಶಮಯ ವಾಯುರೂಪವುಳ್ಳ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವಸುರೂಪಧಾರೀ ಈಶನಾಗಿರುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅತ್ಯಂತ ತೇಜಸ್ವೀ ಅಗ್ನಿರೂಪೀ ಪಶುಪತಿಯಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಶಬ್ದ ತನ್ಮಾತ್ರೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಕಾಶರೂಪಧಾರೀ ಭೀಮ ದೇವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಉಗ್ರರೂಪವುಳ್ಳ ಯಜಮಾನ ಮೂರ್ತಿ ನಿನಗೆ ವಂದನೆ. ಸೋಮರೂಪೀ ಅಮೃತ ಮೂರ್ತಿ ಮಹಾದೇವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೀಗೆ ಎಂಟು ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಂಟು ರೂಪಗಳುಳ್ಳ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ನನ್ನ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.*

* ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚಃ-

ನಮಸ್ತೇ ಭಗವನ್ ರುದ್ರ ಭಾಸ್ಕರಾಮಿತ ತೇಜಸೇ । ನಮೋ ಭವಾಯ ದೇವಾಯ ರಸಾಯಾಂಬು ಮಯಾತ್ಮನೇ ॥

ಶರ್ವಾಯ ಕ್ಷಿತಿರೂಪಾಯ ನಂದೀಸುರಭಯೇ ನಮಃ । ಈಶಾಯ ವಸವೇ ತುಭ್ಯಂ ನಮಃ ಸ್ಪರ್ಶಮಯಾತ್ಮನೇ ॥

ಪಶೂನಾಂ ಪತಯೇ ಚೈವ ಪಾವಕಾಯಾತಿತೇಜಸೇ । ಭೀಮಾಯ ವ್ಯೋಮರೂಪಾಯ ಶಬ್ಧಮಾತ್ರಾಯ ತೇ ನಮಃ ॥

ಉಗ್ರಾಯೋಗ್ರಸ್ವರೂಪಾಯ ಯಜಮಾನಾತ್ಮನೇ ನಮಃ । ಮಹಾ ಶಿವಾಯ ಸೋಮಾಯ ನಮಸ್ತ್ವ ಮೃತಮೂರ್ತಯೇ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 12/41-44)

ಈ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವನಾಥ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಮಾಡಿ ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಮಸ್ಕಾರಪೂರ್ವಕ ಅವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು - ‘ಭೂತ - ಭವಿಷ್ಯ - ವರ್ತಮಾನಗಳ ಸ್ವಾಮಿ! ನನ್ನ ಪುತ್ರನಾದ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ಕಾಮನಾಶನನೇ! ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ನನ್ನ ಶರೀರದಿಂದ ನೀನು ಉತ್ಪನ್ನನಾಗಿರುವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ಪ್ರಭೋ! ಈ ಮಹಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಲಗ್ನನಾದ ನನಗೆ ನೀನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಸಹಾಯಮಾಡು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಜೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಸೃಷ್ಟಿಸು.’

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ, ತ್ರಿಪುರನಾಶಕ ರುದ್ರದೇವನು ‘ಸರಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಅನಂತರ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಅವನಿಂದ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಇತರ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸತೊಡಗಿದರು. ಅವರು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಮರೀಚಿ, ಭೃಗು, ಅಂಗಿರಾ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಅತ್ರಿ, ವಸಿಷ್ಠ - ಇವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮ, ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಇವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹನ್ನೆರಡಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಪುರಾತನ ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವರ ಹನ್ನೆರಡು ದಿವ್ಯ ವಂಶಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಪ್ರಜಾವಾನ್, ಕ್ರಿಯಾವಾನ್, ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿವೆ. ಅನಂತರ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತರಾದ ರುದ್ರಸಹಿತ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಅಸುರರನ್ನು, ಪಿತೃಗಳನ್ನು, ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಥರಾಗಿ ತನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಮುಖದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು, ಕಟಿಭಾಗದಿಂದ ಅಸುರರನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಜನನೇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಗುದದಿಂದ ಸದಾ ಹಸಿವೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿರುವ ರಾಕ್ಷಸರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ತಮೋಗುಣ ಮತ್ತು ರಜೋಗುಣವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವರು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಾವುಗಳು, ಯಕ್ಷರು, ಭೂತಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು - ಇವುರೆಲ್ಲರು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಶರೀರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಅವರ ಕಂಕುಳಿನಿಂದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರು. ವಕ್ಷಃಸ್ಥಳದಿಂದ ಅಜಂಗಮ (ಸ್ಥಾವರ) ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಮುಖದಿಂದ ಆಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗದಿಂದ ಭುಜಂಗಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಎರಡು ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆ, ಶರಭ, ಕಾಡುಹಸು, ಜಿಂಕೆ, ಒಂಟೆ, ಹೇಸರ ಕತ್ತೆ, ನ್ಯಂಕುವೆಂಬ ಮೃಗ ಹಾಗು ಪಶುಜಾತಿಯ ಇತರ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನರಾದುವು. ರೋಮಗಳಿಂದ ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಫಲ-ಮೂಲಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪೂರ್ವದ ಮುಖದಿಂದ ಗಾಯತ್ರಿಛಂದ, ಋಗ್ವೇದ, ತ್ರಿವೃತ್ ಸ್ತೋಮ, ರಥಂತರಸಾಮ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋವವೆಂಬ ಯಜ್ಞದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಅವರ ದಕ್ಷಿಣ ಮುಖದಿಂದ ಯಜುರ್ವೇದ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಛಂದ, ಪಂಚದಶಸ್ತೋಮ, ಬೃಹತ್ಸಾಮ ಮತ್ತು ಉಕ್ಥ ಎಂಬ ಯಜ್ಞದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮದ ಮುಖದಿಂದ ಸಾಮದೇವ, ಜಗತೀಛಂದ, ಸಪ್ತದಶ ಸ್ತೋಮ, ವೈರೂಪ್ಯಸಾಮ ಮತ್ತು ಅತಿರಾತ್ರವೆಂಬ ಯಜ್ಞವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅವರ ಉತ್ತರ ಮುಖದಿಂದ ಏಕವಿಂಶತಿ ಸ್ತೋಮ, ಅಥರ್ವವೇದ, ಆಪ್ತೋರ್ಯಾಮ ಎಂಬ ಯಜ್ಞ, ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದ ಮತ್ತು ವೈರಾಜವೆಂಬ ಸಾಮದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಯಿತು. ಅವರ ಅಂಗದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ-ಪುಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಅವರು ಹೀಗೆ - ಯಕ್ಷರು, ಪಿಶಾಚರ, ಗಂಧರ್ವರ, ಅಪ್ಸರೆಯರ, ಸಮುದಾಯ, ಮನುಷ್ಯರು, ಕಿನ್ನರರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪಶುಗಳು, ಮೃಗಗಳು, ಸರ್ಪಗಳು ಮುಂತಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಿತ್ಯ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರು-ಯಾರು ಹೇಗೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೋ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದಾಗ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಭಾವಿತರಾಗಿ ಹಿಂಸೆ-ಅಹಿಂಸೆ, ಮೃದು-ಕಠೋರ, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮ, ಸತ್ಯ-ಮಿಥ್ಯೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮೊದಲಿನ ವಾಸನೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ಕರ್ಮವೇ ಅವರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ವಿಧಾತನು ಸ್ವಯಂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯ, ಭೂತ ಮತ್ತು ಶರೀರಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯವಹಾರದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವನು. ಆ ಪಿತಾಮಹನು ಕಲ್ಪದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಾಮ, ರೂಪ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯ-ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ವೇದೋಕ್ತ ವರ್ಣನೆಗನುಸಾರವಾಗಿಯೇ ನಿಶ್ಚಿತಗೊಳಿಸಿದನು. ಋಷಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು, ಜೀವನ ನಿರ್ವಾಹ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಅವನು ವೇದಗಳಿಗನುಸಾರವೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಿರುವನು. ತನ್ನ ರಾತ್ರೆಯು ಕಳೆದಾಗ ಅಜನ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಾನು ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿದ್ದಂತೆ ನಾಮ - ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಋತುಗಳು ಪುನಃ-ಪುನಃ ಬಂದಾಗಲೂ ಅವುಗಳ ಚಿಹ್ನೆ, ನಾಮರೂಪಾದಿಗಳು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಯುಗದ ಆದಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಭಾವಗಳೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಲೋಕಸೃಷ್ಟಿ ಅವರ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಿಶೇಷದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಕಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಕೃತ ಜಗತ್ತು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದು, ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ಮತ್ತು ಬಗೆ-ಬಗೆಯ ರಮಣೀಯ ನಗರಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧಶಾಲಿ ಜನಪದಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ವನ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮವೃಕ್ಷಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಬ್ರಹ್ಮವನದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಜ್ಞ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ವಿಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮವೃಕ್ಷವು ಅವ್ಯಕ್ತರೂಪೀ ಬೀಜದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ, ಈಶ್ವರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಬಿದ್ಧಿಯು ಇದರ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ರೆಂಬೆಗಳಿವೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅದರ ಪೊಟರೆಗಳು. ಮಹಾಭೂತಗಳು ಇದರ ಸೀಮೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಇದರ ನಿರ್ಮಲ ಎಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ ಇದರ ಸುಂದರ ಹೂವುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಖ-ದುಃಖರೂಪೀ ಫಲಗಳು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀವನದ ಆಸರೆಯಾಗಿದೆ. ದ್ಯುಲೋಕವು ಅದರ ಮಸ್ತಕ, ಆಕಾಶವನ್ನು ನಾಭಿ, ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯರು ನೇತ್ರಗಳು, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಕಿವಿಗಳು, ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಅದರ ಕಾಲುಗಳೆಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಅಚಿಂತ್ಯಸ್ವರೂಪ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿರ್ಮಾತೃನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಮುಖದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಪ್ರಕಟರಾದರು. ವಕ್ಷಃಸ್ಥಳದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು. ಎರಡೂ ತೊಡೆಗಳಿಂದ ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಹೀಗೆ ಅವರ ಅವಯವಗಳಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ವರ್ಣಗಳ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಗಿದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 7-12)

ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮುಖದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ರಹಸ್ಯ, ರುದ್ರನ ಮಹಾಮಹಿಮ ಸ್ವರೂಪದ ವರ್ಣನೆ, ಅವನಿಂದ ರುದ್ರಗಣರ ಸೃಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ತಡೆದಾಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾಗುವುದು

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಪ್ರಭೋ! ನೀವು ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮಾ ರುದ್ರದೇವರ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೇಳಿದಿರಿ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸಂಶಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಪಿತನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಂಹಾರಮಾಡಿ ಬಿಡುವನೋ, ಯಾರಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವು ಭಯದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸುವರೋ, ಯಾವ ಲೋಕಸಂಹಾರಕಾರೀ ಮಹೇಶ್ವರನ ವಶದಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸದಾಕಾಲ ಇರುವರೋ, ಯಾವ ಮಹಾದೇವನು ಹಿಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಇವರನ್ನು ತನ್ನ ಶರೀರದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದನೋ, ಯಾವ ಪ್ರಭುವು ಸದಾ ಅವರಿಬ್ಬರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ನಿರ್ವಾಹ ಮಾಡುವನೋ, ಆ ಆದಿದೇವ ಪುರಾತನ ಪುರುಷ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಅವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪುತ್ರನು ಹೇಗಾದನು? ಅಯ್ಯಾ! ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ತಾವು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಸಿರಿ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಲು ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿದೆ.

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲರಾಗಿರುವಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಇಂತಹ ಬಹಳ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರುವಿರಿ. ನಾನೂ ಕೂಡ ಹಿಂದೆ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮುಂದೆ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನಿಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಅದರ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದುದನ್ನೇ ನಾನು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸುವೆನು. ರುದ್ರದೇವನು ಹೇಗೆ ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಇವರ ಪರಸ್ಪರ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹೇಗಾಯಿತು ಅದೆಲ್ಲ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರ - ಮೂವರೂ ಕಾರಣಾತ್ಮಾ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರಗಳ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ಪ್ರಕಟರಾಗಿರುವರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಪರಮೇಶ್ವರನಿಂದ ಭಾವಿತರಾಗಿ, ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತರಾಗಿ ಸದಾ ಅವನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಪಿತಾ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ಆ ಮೂವರನ್ನು ಮೂರು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ್ದನು. ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ರಕ್ಷಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ, ರುದ್ರನನ್ನು ಸಂಹಾರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿಸಿದ್ದನು. ಕಲ್ಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ರುದ್ರದೇವನು ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದನು. ಹೀಗೆಯೇ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ಮಯ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ರುದ್ರ ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣು ಇವರನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಪುನಃ ಕಲ್ಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ರುದ್ರ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದನು. ಹೀಗೆಯೇ ಪುನಃ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಾರಾಯಣನ ಮತ್ತು ರುದ್ರದೇವನು ಬ್ರಹ್ಮಾನ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರ ಪರಸ್ಪರ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗಿ ಒಬ್ಬರು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವರು. ಆಯಾಯ ಕಲ್ಪಗಳ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅವರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನ ಆವಿರ್ಭಾವದ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅವನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದಿಂದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರವಾಹ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗುವ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವೃದ್ಧಿ ಆಗದಿದ್ದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ಮೂರ್ಛಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಅವರ ದುಃಖದ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾವರ್ಗದ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಯಾಯಾ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರಗಣರ ಸ್ವಾಮಿ, ಕಾಲಸ್ವರೂಪೀ ನೀಲಲೋಹಿತ ಮಹೇಶ್ವರ ರುದ್ರನು ತನಗೆ ಕಾರಣಭೂತ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ತೇಜೋರಾಶೀ, ಅನಾಮಯ, ಅನಾದಿ, ಅನಂತ, ಧಾತಾ, ಭೂತಸಂಹಾರಕ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಭಗವಾನ್ ಈಶನು ಪರಮೈೀಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿ, ಪರಮೇಶ್ವರನಿಂದ ಭಾವಿತನಾಗಿ, ಸದಾ ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತನಾಗಿ, ಅವನ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನೇ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ನಾಮದಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ಅವನಂತೆಯೇ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇವನ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಹಾರವು ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇವನು ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯ ಪಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸಾವಿರಾರು ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಅವನ ತೇಜವಿದೆ. ಅವನು ಅರ್ಧಚಂದ್ರನನ್ನು ಆಭೂಷಣವಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಹಾರ, ತೋಳುಬಂದಿ, ಕಂಕಣ ಇವುಗಳು ಸರ್ಪಮಯ ವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಮುಂಜಾಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಖಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವನು. ಜಲಂಧರ, ವಿರಿಂಚಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರ ಇವರು ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಪಾಲ ಖಂಡವು ಅವನ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗಂಗೆಯ ಉತ್ತಾಲ ತರಂಗಗಳಿಂದ ಅವನ ಪಿಂಗಲವರ್ಣಕೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಖವು ನೆನೆದಿರುತ್ತದೆ. ಅವನ ಕಮನೀಯ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಮುರಿದ ಕೋರೆದಾಡೆಗಳುಳ್ಳ ಸಿಂಹವೇ ಮೊದಲಾದ ವನ್ಯ ಪಶುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಅವನ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಲಾಕಾರ ಕುಂಡಲಗಳು ಝಗಝಗಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವನು ಮಹಾನ್ ವೃಷಭನ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸುವನು. ಅವನ ವಾಣಿಯು ಮಹಾಮೇಘ ಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ. ಕಾಂತಿಯು ಪ್ರಚಂಡ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಉದ್ದೀಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳೂ ಮಹಾನ್ ಆಗಿವೆ. ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮಹೇಶ್ವರನ ವಿಶಾಲರೂಪವು ತುಂಬಾ ಭಯಾನಕವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರುದ್ರನ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯು ಪ್ರವಾಹರೂಪದಿಂದ ನಿತ್ಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ನೀಲಲೋಹಿತ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಮಾನಸಿಕ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಪುರುಷರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಜಟಾಜೂಟವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರೂ ನಿರ್ಭಯರೂ, ನೀಲಕಂಠರೂ, ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಜರಾ-ಮೃತ್ಯುವು ಅವರ ಬಳಿ ಸುಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೊಳೆಯುವ ಶೂಲವು ಅವರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಯುಧವಾಗಿತ್ತು. ಆ ರುದ್ರಗಣರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭುವನಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆ ವಿವಿಧ ರುದ್ರರನ್ನು ನೋಡಿ ಪಿತಾಮಹನು ರುದ್ರದೇವನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು - ‘ದೇವ ದೇವೇಶ್ವರನೇ! ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನೀನು ಇಂತಹ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಮಾಬೇಡ, ನಿನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಲಿ. ಇನ್ನು ಮರಣ ಧರ್ಮವುಳ್ಳ ಬೇರೆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡು.’

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಪರಮೇಶ್ವರ ರುದ್ರನು ನಗುತ್ತಾ — ‘ನನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಹಾಗೆ ಆಗಲಾರದು. ಅಶುಭ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೀನು ಮಾಡು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಆ ರುದ್ರ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 13-14)

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಮಾಡಿದ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ರೂಪದ ಸ್ತೋತ್ರ ಹಾಗೂ ಆ ಸ್ತೋತ್ರದ ಮಹಿಮೆ

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಪುನಃ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಜೆಯು ಬೆಳೆಯದಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮೈಥುನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಈಶ್ವರನಿಂದ ನಾರಿಯರ ಸಮುದಾಯವು ಪ್ರಕಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪಿತಾಮಹನು ಮೈಥುನೀ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡದೆ ಹೋದರು. ಆಗ ಅವರು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಅವರ ಮನೋರಥದ ಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂತಹ ವಿಚಾರವು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂತು. ಪ್ರಜೆಗಳ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲೇ ಕೇಳಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನ ಕೃಪೆಯಿಲ್ಲದೆ ಈ ಪ್ರಜೆಯು ಬೆಳೆಯಲಾರದು. ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಸಿದ್ದತೆ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಆದ್ಯಾ, ಅನಂತಾ, ಲೋಕಭಾವಿನೀ, ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಾ, ಶುದ್ಧಾ, ಭಾವಗಮ್ಯಾ, ಮನೋಹರಾ, ನಿರ್ಗುಣಾ, ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚಾ, ನಿಷ್ಕಲಾ, ನಿತ್ಯಾ, ಸದಾ ಈಶ್ವರನ ಬಳಿಯಿರುವ ಅವನ ಪರಮಾ ಶಕ್ತಿ, ಆಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಗವಾನ್ ತ್ರಿಲೋಚನನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರು ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೊಡಗಿದರು. ತೀವ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೇಲೆ ಅವನ ಪಿತಾ ಮಹಾದೇವನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ಅಂಶದಿಂದ ಯಾವುದೋ ಅದ್ಭುತ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾದೇವನು ಅರ್ಧಶರೀರದಿಂದ ನಾರೀ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಶರೀರದಿಂದ ಈಶ್ವರನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕೊಡುವ, ಸತ್-ಅಸತ್ತಿ ನಿಂದರಹಿತ, ಸಮಸ್ತ ಉಪಮಾನಗಳಿಂದ ಶೂನ್ಯನು, ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಶಿವನಿಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಎದ್ದು, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಮಹಾದೇವನ ಹಾಗೂ ಮಹಾದೇವಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು - ದೇವ ದೇವ ಮಹಾದೇವನೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಈಶ್ವರ ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಸರ್ವಗುಣ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿವನೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾಮೀ ಶಂಕರನೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲೀ. ಪ್ರಕೃತಿರೂಪಿಣೀ ಕಲ್ಯಾಣಮಯೀ ಉಮೆಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲೀ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಾಯಕಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ದೂರವಿರುವ ದೇವಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಪ್ರಕೃತಿಸುಂದರೀ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಅಮೋಘ ಮಹಾಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಸಫಲ ಮನೋರಥವುಳ್ಳ ದೇವನೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಅಮೋಘ ಮಹಾಲೀಲಾ ಮತ್ತು ಎಂದೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದ ಮಹಾನ್ ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ, ಜಯವಾಗಲಿ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಮಾತೆ ಉಮೆಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲೀ, ವಿಶ್ವಜಗನ್ಮಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ವಿಶ್ವಜಗದ್ಧಾತ್ರಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಖಿಯೇ! ಸಹಾಯಿಕೆಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಪ್ರಭೋ! ನಿನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಹಾಗೂ ಧಾಮ ಎರಡೂ ಸನಾತನವಾಗಿದೆ. ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ, ಜಯವಾಗಲಿ. ನಿನ್ನ ರೂಪ ಮತ್ತು ಅನುಚರ ವರ್ಗವೂ ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಸನಾತನವಾಗಿದೆ. ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ, ಜಯವಾಗಲಿ. ತನ್ನ ಮೂರು ರೂಪಗಳಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವ ದೇವಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲೀ, ಜಯವಾಗಲಿ, ಜಯವಾಗಲಿ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅಥವಾ ಆತ್ಮಾ, ಅಂತರಾತ್ಮಾ, ಪರಮಾತ್ಮಾ - ಈ ಮೂರು ಆತ್ಮಗಳ ನಾಯಕಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಪ್ರಭೋ! ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣ ತತ್ತ್ವಗಳ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರ ನಿನ್ನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯ ಅಧೀನವೇ ಆಗಿದೆ. ಅಂತಹ ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಉಪೇಕ್ಷಾಯುಕ್ತ ಕಟಾಕ್ಷ ಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಭಯಾನಕ ಅಗ್ನಿಯ ಮೂಲಕ ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಅಂತಹ ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ.

ದೇವಿ! ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನವು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅಸಂಭವವಾಗಿರುವ ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ನೀನು ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುವ ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಈಶ್ವರೀ! ನೀನು ಸ್ಥೂಲ ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಇರುವ ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ವಿಶ್ವದ ತತ್ತ್ವಗಳ ಸಮುದಾಯವು ಅನೇಕ ಮತ್ತು ಏಕರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಆಧಾರದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ನಿನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೇವಕರ ಸಮೂಹವು ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಅಸುರರ ಮಸ್ತಕವನ್ನು ಮೆಟ್ಟುವುದು; ಅಂತಹ ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಶರಣಾಗತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅತಿಶಯ ಸಮರ್ಥ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯಾದ ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಸಂಸಾರರೂಪೀ ವಿಷವೃಕ್ಷದ ಮೊಳೆಯುವ ಅಂಕುರಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕುವ ಉಮೆಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಐಶ್ವರ್ಯ, ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸುವ ದೇವಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ವಿಶ್ವದಿಂದ ಅತೀತ ವಿದ್ಯಮಾನ ದೇವನೇ! ನೀನು ನಿನ್ನ ವೈಭವದಿಂದ ಇತರರ ವೈಭವಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕೃತಗೊಳಿಸುವ ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಪಂಚವಿಧ ಮೋಕ್ಷರೂಪೀ ಪುರುಷಾರ್ಥದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಪರಮಾನಂದಮಯ ಅಮೃತವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಪಂಚವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥದ ವಿಜ್ಞಾನರೂಪೀ ಅಮೃತದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರಸ್ವರೂಪಿಣೀ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಭವರೋಗವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ವೈದ್ಯ ಶಿರೋಮಣಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಅನಾದಿ ಕರ್ಮಮಲ ಹಾಗೂ ಅಜ್ಞಾನರೂಪೀ ಅಂಧಕಾರರಾಶಿಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವ ಚಂದ್ರಿಕಾರೂಪಿಣೀ ಶಿವೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ತ್ರಿಪುರರನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿ ಸ್ವರೂಪ ಮಹಾದೇವನೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ತ್ರಿಪುರ ಭೈರವಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಮರ್ದಿಸುವ ಮಹೇಶ್ವರಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಆದಿ ಸರ್ವಜ್ಞನೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುವ ದೇವಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಪ್ರಚುರ ದಿವ್ಯ ಅವಯವಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತ ದೇವಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಮನೋವಾಂಛಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ದೇವಿಯೇ! ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಭಗವನ್! ದೇವನೇ! ಎಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಧಾಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತುಚ್ಛವಾಣಿ? ಆದರೂ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಲಾಪಿಸುವ ಸೇವಕನಾದ ನನ್ನ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ನೀನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಬಿಡು.*

*ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ -

ಜಯ ದೇವ ಮಹಾದೇವ ಜಯೇಶ್ವರ ಮಹೇಶ್ವ । ಜಯ ಸರ್ವಗುಣಶ್ರೇಷ್ಠ ಜಯ ಸರ್ವಸುರಾಧಿಪ ॥

ಜಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಜಯ ಪ್ರಕೃತಿನಾಯಿಕೆ । ಜಯ ಪ್ರಕೃತಿದೂರೇ ತ್ವಂ ಜಯ ಪ್ರಕೃತಿಸುಂದರಿ ॥

ಜಯಾಮೋಘಮಹಾಮಾಯ ಜಯಾಮೋಘ ಮನೋರಥ । ಜಯಾಮೋಘ ಮಹಾಲೀಲ ಜಯಾಮೋಘ ಮಹಾಬಲ ॥

ಜಯ ವಿಶ್ವಜಗನ್ಮಾತರ್ಜಯ ವಿಶ್ವಜಗನ್ಮಯಿ । ಜಯ ವಿಶ್ವಜಗದ್ಧಾತ್ರಿ ಜಯ ವಿಶ್ವಜಗತ್ಸಖಿ ॥

ಜಯ ಶಾಶ್ವತಿ ಕೈಶ್ವರ್ಯ ಜಯ ಶಾಶ್ವತಿಕಾಲಯ । ಜಯ ಶಾಶ್ವತಿಕಾಕಾರ ಜಯ ಶಾಶ್ವತಿಕಾನುಗ ॥

ಜಯಾತ್ಮತ್ರಯ ನಿರ್ಮಾತ್ರಿಂ ಜಯಾತ್ಮತ್ರಯಪಾಲಿನಿ । ಜಯಾತ್ಮತ್ರಯ ಸಂಹರ್ತಿಂ ಜಯಾತ್ಮತ್ರಯನಾಯಿಕೆ ॥

ಜಯಾವಲೋಕನಾಯತ್ತಜಗತ್ಕಾರಣಬೃಂಹಣ । ಜಯಾಪೇಕ್ಷಾ ಕಟಾಕ್ಷೋತ್ಥಹುತಭುಗ್ಭುಕ್ತಭೌತಿಕ ॥

ಜಯ ದೇವಾದ್ಯವಿಜ್ಞೇಯೇ ಸ್ವಾತ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಶೋಜ್ವಲೇ । ಜಯಸ್ಥೂಲಾತ್ಮಶಕ್ತ್ಯೇಶೇ ಜಯ ವ್ಯಾಪ್ತಚರಾಚರೇ ॥

ಜಯ ನಾನೈಕವಿನ್ಯ ಸ್ತವಿಶ್ವತತ್ತ್ವಸಮುಚ್ಚಯ । ಜಯಾಸುರ ಶಿರೋನಿಷ್ಠ ಶ್ರೇಷ್ಠಾನುಗಕದಂಬಕ ॥

ಜಯೋಪಾಶ್ರಿತಸಂರಕ್ಷಾಸಂವಿಧಾನಪಟೀಯಸಿ । ಜಯೋನ್ಮೂಲಿತಸಂಸಾರ ವಿಷವೃಕ್ಷಾಂಕುರೋದ್ಗಮೇ ॥

ಜಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕೈಶ್ವರ್ಯವೀರ್ಯಶೌರ್ಯ ವಿಜೃಂಭಣ । ಜಯ ವಿಶ್ವಬಹಿರ್ಭೂತ ನಿರಸ್ತಪರವೈಭವ ॥

ಜಯ ಪ್ರಣೀತಪಂಚಾರ್ಥಪ್ರಯೋಗಪರಮಾಮೃತ । ಜಯ ಪಂಚಾರ್ಥವಿಜ್ಞಾನಸುಧಾಸ್ತೋತ್ರಸ್ವರೂಪಿಣಿ ॥

ಜಯಾತಿಘೋರಸಂಸಾರ ಮಹಾರೋಗಭಿಷಗ್ವರ । ಜಯಾನಾದಿಮಲಾಜ್ಞಾನತಮಃಪಟಲಚಂದ್ರಿಕೇ ॥

ಜಯ ತ್ರಿಪುರಕಾಲಾಗ್ನೇ ಜಯ ತ್ರಿಪುರ ಭೈರವಿ । ಜಯ ತ್ರಿಗುಣನಿರ್ಮುಕ್ತ ಜಯ ತ್ರಿಗುಣಮರ್ದಿನಿ ॥

ಜಯ ಪ್ರಥಮ ಸರ್ವಜ್ಞ ಜಯ ಸರ್ವಪ್ರಭೋಧಿಕೆ । ಜಯ ಪ್ರಚುರದಿವ್ಯಾಂಗ ಜಯ ಪ್ರಾರ್ಥಿತದಾಯಿನಿ ॥

ಕ್ವದೇವ ತೇ ಪರಂಧಾಮ ಕ್ವ ಚ ತುಚ್ಛಂ ಹಿ ನೋ ವಚಃ । ತಥಾಪಿ ಭಗವನ್ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಲಪಂತಂ ಕ್ಷಮಸ್ವ ಮಾಮ್ ॥

(ಶಿ - ಪು - ವಾ - ಸಂ - ಪೂ - ಖಂ - 15/16-31)

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಸುಂದರ ಉಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವಿಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡಿ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನು ರುದ್ರ ಹಾಗೂ ರುದ್ರಾಣಿಗೆ ಪದೇ-ಪದೇ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಮಾಡಿದ ಈ ಪವಿತ್ರ, ಉತ್ತಮ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ಸ್ತೋತ್ರವು ಶಿವ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ವತಿಯರಿಗೆ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯಾರಾದರೂ ಗುರುವಿನಿಂದ ಕಲಿತು ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುವವನು. ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದ ಕಾರಣ ತನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಯಾರು ಸಮಸ್ತ ಭುವನಗಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವನೋ, ಯಾರ ಶ್ರೀವಿಗ್ರಹವು ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ರಹಿತನಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠನರ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ನಾರಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವನೋ, ಆ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಿವೆಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುವೆನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 15)

ಮಹಾದೇವನ ಶರೀರದಿಂದ ದೇವಿಯ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಅನಂತರ ಮಹಾದೇವನು ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಮಧುರ-ಗಂಭೀರ ಮಂಗಲಮಯ, ಮನೋಹರ ವಾಣಿಯಿಂದ - ‘ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನೀನು ಈಗ ಪ್ರಜಾಜನರ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿಯೇ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಈ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿರುವೆನು. ನಿನಗೆ ಅಭೀಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವೆನು’. ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಪರಮ ಉದಾರ ಹಾಗೂ ಸ್ವಭಾವತಃ ಮಧುರ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿ ದೇವೇಶ್ವರ ಹರನು ತನ್ನ ಶರೀರದ ಎಡಭಾಗದಿಂದ ರುದ್ರಾಣೀ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಆ ದಿವ್ಯ ಗುಣ ಸಂಪನ್ನ ದೇವಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತರು ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ , ಮೃತ್ಯು, ಜರೆ ಮುಂತಾದ ವಿಕಾರಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಭವಾನಿಯು ಆಗ ಶಿವನ ಅಂಗದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ಆಕೆಯ ಪರಮಭಾವ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ತಿಳಿಯದು. ಆ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅಧೀಶ್ವರಿಯಾದ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಅಂಗದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ಆ ಸರ್ವಲೋಕ-ಮಹೇಶ್ವರೀ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಸರ್ವಜ್ಞಳೂ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿನಿಯೂ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಳೂ, ಸದಸದ್ಭಾವದಿಂದರಹಿತಳೂ, ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿತಗೊಳಿಸುವವಳೂ ಆದ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಇಂತು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು - ಸರ್ವಜಗನ್ಮಯೀ ದೇವಿಯೇ! ಮಹಾದೇವನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿ. ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದನು. ಅವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ನಾನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆನು. ಆದರೆ ದೇವಿ! ನನ್ನ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ದೇವತೆಗಳೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪದೇ - ಪದೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನಾನು ಮೈಥುನೀ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಯೇ ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದೇನೆ. ನಿನಗಿಂತ ಮೊದಲು ನಾರೀ ಕುಲದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾರೀ ಕುಲದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಸಮಸ್ತ ಶಕ್ತಿಗಳ ಆವಿರ್ಭಾವ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರದ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ವರದಾಯಿನಿಯಾದ ಮಾಯಾ ದೇವೇಶ್ವರಿಯಾದ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸಂಸಾರ ಭಯವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸುವ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿನೀ ದೇವಿಯೇ! ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತಿನ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಒಂದು ಅಂಶದಿಂದ ನನ್ನ ಪುತ್ರ ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯಾಗು.

ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಈ ಪ್ರಕಾರ ಯಾಚಿಸಿದಾಗ ದೇವಿ ರುದ್ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಹುಬ್ಬುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವದೇವೇಶ್ವರ ಹರನು ನಗುತ್ತಾ - ‘ನೀನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿ, ಅವರ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಈ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾವಹಿಸಿ ಆ ದೇವಿಯು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯಾದಳು. ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಿಣಿ ಅನುಪಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಶಿವಾದೇವಿಯು ಮಹಾದೇವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಳು. ಮತ್ತೆ ಮಹಾದೇವನೂ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಭೋಗವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಮೈಥುನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯತೊಡಗಿತು. ಮುನಿಗಳೇ! ಇದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೂ ಆನಂದ, ಸಂತೋಷ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ದೇವಿಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದ ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆನು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪುಣ್ಯದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವುದು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನವು ದೇವಿಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುವವನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಪುಣ್ಯವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಅವನು ಶುಭಲಕ್ಷಣ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 16)

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಷದರೊಂದಿಗೆ ಮಂದರಾಚಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸುವುದು, ಶುಂಭ-ನಿಶುಂಭರ ವಧೆಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ‘ಕಾಲೀ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ರೇಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಾಲಿಯು ‘ಗೌರಿ’ಯಾಗಲು ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಹೋಗಲು ಅಪ್ಪಣೆ ಬೇಡುವುದು

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಈ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾದೇವನಿಂದಲೇ ಸನಾತನ ಪರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೈಥುನೀ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸ್ವತಃ ತಾನೇ ಅರ್ಧಶರೀರದಿಂದ ಅದ್ಭುತ ನಾರೀ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಶರೀರದಿಂದ ಪುರುಷನಾದನು. ಅರ್ಧಶರೀರದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾದವಳು ಶತರೂಪಾ ಆಗಿದ್ದಳು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ತನ್ನ ಅರ್ಧ ಶರೀರದಿಂದ ವಿರಾಟ್ನನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದನು. ಆ ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನೇ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ಆದನು. ದೇವೀ ಶತರೂಪೆಯು ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ಬೆಳಗುವ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮನುವನ್ನೇ ಪತಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಳು.

ಅನಂತರ ಮನುವಿನ ವಂಶ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಯಜ್ಞ ವಿಧ್ವಂಸ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ವಾಯುದೇವರು - ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ದಕ್ಷ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿದನು ಎಂದೂ ತಿಳಿಸಿದನು.

ಬಳಿಕ ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಪ್ರಭೋ! ತನ್ನ ಗಣಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ಧಾನನಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು. ಎಲ್ಲಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಏನು ಮಾಡಿದನು?

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ, ವಿಚಿತ್ರ ಕಂದರಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವೂ ಆದ ಪರಮ ಸುಂದರ ಮಂದರಾಚಲದಲ್ಲೇ ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನ ಪ್ರಿಯನಿವಾಸವಾಯಿತು. ಆ ಪರ್ವತವು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ಯರನ್ನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊರಲು ಭಾರೀ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿತ್ತು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಅದಕ್ಕೆ ಅವರ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳ ಸ್ಪರ್ಶಸುಖವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಪರ್ವತದ ಸೌಂದರ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರಪೂರ್ವಕ ವರ್ಣನೆಯು ಸಾವಿರಾರು ಮುಖಗಳಿಂದ ನೂರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷ ಮಾಡಿದರೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಗಲಾರದು. ಅದರ ಮುಂದೆ ಸಮಸ್ತ ಪರ್ವತಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವು ತುಚ್ಛವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಾದೇವನು ದೇವಿಯ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆ ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯ ಪರ್ವತವನ್ನು ತನ್ನ ಅಂತಃಪುರವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡನು. ಈ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತ ವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ರೈಭ್ಯ ಆಶ್ರಮದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಅಂಬಿಕಾಸಹಿತ ಭಗವಾನ್ ತ್ರಿಲೋಚನನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಂತರ್ಧಾನರಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋದರು. ಮಂದರಾಚಲದ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ ಅಲ್ಲಿಯ ರಮಣೀಯ ದಿವ್ಯ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ರಮಿಸತೊಡಗಿದರು.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕಳೆದುಹೋದಾಗ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಮೈಥುನೀ ಸೃಷ್ಟಿಯಮೂಲಕ ಪ್ರಜೆಗಳು ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದಾಗ ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ದೈತ್ಯ ಸಹೋದರರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಅವರ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ - ‘ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪುರುಷನಿಂದ ನೀವು ಸಾಯಲಾರಿರಿ’ ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಸಹೋದರರಿಬ್ಬರೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ - ‘ಪಾರ್ವತೀ ದೇವಿಯ ಅಂಶದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಳಾದ ಅಯೋನಿಜಾ ಕನ್ಯೆಯು ಪುರುಷರ ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ರತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯದೆ, ಅಲಂಘ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಸಂಪನ್ನಳಾಗಿದ್ದು, ಆಕೆಯ ಕುರಿತು ಕಾಮಭಾವನೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ನಾವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಾಯುವಂತಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅನೀತಿಪೂರ್ವಕ ವೇದಗಳ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ವಷಟ್ಕಾರ (ಯಜ್ಞ ) ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿಸಿದರು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರಿಬ್ಬರ ವಧೆಗಾಗಿ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನಲ್ಲಿ - ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ನಿಂದೆಮಾಡಿ ಹೇಗಾದರೂ ಆಕೆಗೆ ಕ್ರೋಧ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಆಕೆಯ ರೂಪ-ಬಣ್ಣದ ನಿಂದೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಳಾದ, ಕಾಮಭಾವರಹಿತ ಕುಮಾರಿಸ್ವರೂಪಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಶುಂಭ-ಶುಂಭರ ವಧೆಗಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿರಿ;’ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ನೀಲಲೋಹಿತ ರುದ್ರನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದಂತೆ ನುಡಿಯುತ್ತಾ, ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ - ‘ನೀನು ಕಾಲಿ (ಕಪ್ಪಾಗಿ)ಯಾಗಿರುವೆ ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಸುಂದರವರ್ಣವುಳ್ಳ ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣದ ಕಾರಣ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಕುಪಿತಳಾದಳು ಮತ್ತು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಪತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನವಿಲ್ಲದ ವಾಣಿಯಿಂದ ಇಂತೆಂದಳು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಪ್ರಭೋ! ನನ್ನ ಈ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಪ್ರೇಮವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಇಷ್ಟು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಏಕೆ ದಮನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಿರಿ? ಯಾವುದೇ ಸ್ತ್ರೀಯು ಎಷ್ಟೇ ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರಳಾಗಿದ್ದಳೂ ಪತಿಯ ಅನುರಾಗ ಅವಳಮೇಲೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಇತರ ಸಮಸ್ತ ಗುಣಗಳೊಡನೆ ಆಕೆಯ ಜನ್ಮವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಪತಿಯ ಭೋಗದ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಅದರಿಂದ ವಂಚಿತಳಾದರೆ ಇದರ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಉಪಾಯವಿರಬಲ್ಲುದೆ? ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ನೀವು ನಿಂದಿಸಿದ ಆ ವರ್ಣವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಈಗ ಇನ್ನೊಂದು ವರ್ಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವೆನು, ಅಥವಾ ಅಳಿದು ಹೋಗುವೆನು.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪಾರ್ವತೀ ದೇವಿಯು ಶಯ್ಯೆಯಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತಳು ಹಾಗೂ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿ ಗದ್ಗದ ಕಂಠದಿಂದ ಹೊರಡಲು ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿದಳು.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರೇಮ ಭಂಗವಾಗುವುದರಿಂದ ಭಯಗೊಂಡು ಭೂತನಾಥ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸ್ವತಃ ಭವಾನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಪ್ರಿಯೇ! ನಾನು ಕ್ರೀಡೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಮನೋವಿನೋದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ನನ್ನ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ನೀನು ಏಕೆ ಸಿಟ್ಟಾಗುವಿ? ನನ್ನ ಪ್ರೇಮವು ನಿನ್ನ ಮೇಲಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯಾರ ಮೇಲೆ ಇರಬಲ್ಲುದು? ನೀನು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ತಾಯಿಯಾಗಿರುವೆ ಹಾಗೂ ನಾನು ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೇಮವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಪ್ರೇಮವೂ ಕೂಡ ಕಾಮದೇವನ ಪ್ರೇರಣೆ ಯಿಂದಾಗಿದೆಯೇ? ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕಾಮದೇವನ ಉತ್ಪ ತ್ತಿಯ ಮೊದಲೇ ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾಮದೇವನ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದರೋ ನಾನು ಸಾಧರಣ ಜನರ ರತಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿರುವೆನು. ಕಾಮದೇವನು ನನ್ನನ್ನು ಸಾಧಾರಣ ದೇವತೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿರಸ್ಕರಿಸತೊಡಗಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಭಸ್ಮವಾಗಿಸಿದ್ದೆ. ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಈ ಲೀಲಾವಿಹಾರವೂ ಕೂಡ ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇಂದು ನಾನು ನಿನ್ನ ಕುರಿತು ಪರಿಹಾಸಯುಕ್ತ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು. ನನ್ನ ಈ ಮಾತಿನ ಸತ್ಯತೆಯು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೇಗನೆ ಪ್ರಕಟವಾದೀತು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಭಗವಂತನೇ! ಪತಿಯ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ವಂಚಿತಳಾದ ಮೇಲೆ ನಾರಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವಳು ಕುಲಾಂಗನಾ ಮತ್ತು ಶುಭಲಕ್ಷಣಾ ಆಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಸತ್ಪುರುಷರಿಂದ ನಿಂದಿತಳೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ನನ್ನ ಶರೀರವು ಗೌರವ ರ್ಣದ್ದಾಗಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಬಹಳ ಖೇದವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕ್ರೀಡೆ ಅಥವಾ ಪರಿಹಾಸದಲ್ಲಾದರೂ ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ‘ಕಡು ಕಪ್ಟಾದವಳು’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುವುದು. ನನ್ನ ಈ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣ ನಿಮಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿಲ್ಲ, ಅದರಿಂದ ಅದು ಸತ್ಪುರುಷರಿಂದ ನಿಂದಿತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡದೆ ಈಗ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಇರಲಾರೆನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ತನ್ನ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಕುರಿತು ನಿನಗೆ ಹೀಗೆ ಸಂತಾಪವಿದ್ದರೆ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಏನಿದೆ? ನೀನು ನನ್ನ ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛಾ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಬೇರೆ ವರ್ಣದವಳಾಗು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ನಾನು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಬಣ್ಣದ ಪರಿವರ್ತನೆ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವತಃ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಲಾರೆನು. ಈಗ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿಯೇ ನಾನು ಬೇಗನೇ ಗೌರೀಯಾಗುವೆನು.

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು — ಮಹಾದೇವಿ! ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಪದವಿ ದೊರಕಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಕರೆದು ನೀನು ಏನು ಮಾಡುವೆ?

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ಉತ್ತಮ ಪದವಿಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನಿಮ್ಮ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ನಾನು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಯೇ ನನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವೆನು. ಹಿಂದೆ ನಾನು ಸತಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ದಕ್ಷನ ಮಗಳಾಗಿದ್ದಾಗ, ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕವೇ ನಾನು ಜಗದೀಶ್ವರರಾದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಇಂದೂ ಕೂಡ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ ನಾನು ಗೌರಿಯಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೋಷವಿದೆ? ಹೇಳಿ ನೋಡುವಾ,

ಮಹಾದೇವಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ವಾಮದೇವನು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಸುಮ್ಮನಾದನು. ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವನು ದೇವಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಹಟ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 17-24)

ಪಾರ್ವತಿಯ ತಪಸ್ಸು, ಒಂದು ಹುಲಿಯ ಮೇಲೆ ಆಕೆಯ ಕೃಪೆ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಆಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬರುವುದು, ದೇವಿಯೊಡನೆ ಅವರ ಮಾತು-ಕತೆ, ದೇವಿಯಿಂದ ಕಪ್ಪಾದ ತ್ವಚೆಯ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾ ಕುಮಾರಿ ಕನ್ಯೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಳಾದ ಕೌಶಿಕಿಯ ಮೂಲಕ ಶುಂಭ-ನಿಶುಂಭರ ವಧೆ

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಅನಂತರ ಪತಿವ್ರತೆ ಮಾತೆ ಪಾರ್ವತಿಯು ಪತಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಪತಿಯ ವಿಯೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖವನ್ನು ಹೇಗೋ ತಡೆದುಕೊಂಡು ಹಿಮಾಚಲ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ಹಿಂದೆ ಅವಳು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳದ ಕುರಿತು ಅವಳಿಗೆ ಪ್ರೇಮವಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನೇ ಅವಳು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಳು. ಬಳಿಕ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಕಂಡು, ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಅವಳು ಆಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಟ್ಟು ತಪೋವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ತಪಸ್ವಿನಿಯ ಪಾವನ ವೇಷವನ್ನು ತೊಟ್ಟು, ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಹಾಗೂ ದುಷ್ಕರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದಳು. ಆಕೆಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸದಾ ಪತಿಯ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಕ್ಷಣಿಕ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಪೂಜೆಯ ಬಾಹ್ಯವಿಧಿಯಂತೆ ಕಾಡಿನ ಹೂವು-ಹಣ್ಣು ಮೊದಲಾದ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಮೂರು ಹೊತ್ತು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ‘ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡುವನು’ ಎಂಬ ದೃಢ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನಿರಿಸಿ ಅವಳು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಹಳ ಸಮಯ ಕಳೆದಾಗ ಒಂದು ದಿನ ಆಕೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಘ್ರವೊಂದು ಗೋಚರಿಸಿತು. ಅದು ದುಷ್ಟಭಾವದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಪಾರ್ವತಿಯ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಲೇ ಆ ದುರಾತ್ಮನ ಶರೀರವು ಜಡದಂತಾಯಿತು. ಅದು ಆಕೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದ ಚಿತ್ರದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ದುಷ್ಟಭಾವದಿಂದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದ ಆ ವ್ಯಾಘ್ರವನ್ನು ನೋಡಿಯೂ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಸಾಧಾರಣ ನಾರಿಯರಂತೆ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ವಿಚಲಿತಳಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ಹುಲಿಯ ಶರೀರವೆಲ್ಲ ಸೆಟೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅದು ಹಸಿವೆಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ‘ಇದು ನನ್ನ ಭೋಜನವಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ನಿರಂತರವಾಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇತ್ತು. ದೇವಿಯ ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತು ಅದು ಆಕೆಯ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತಿತ್ತು. ಇತ್ತ ದೇವಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ - ಈ ವ್ಯಾಘ್ರವು ನನ್ನ ಉಪಾಸಕವಾಗಿದೆ. ದುಷ್ಟ ಜಂತುಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ ಆಕೆಯು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದಳು. ಆಕೆಯ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಅದರ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಮಲಗಳು ತತ್ಕ್ಷಣ ನಾಶವಾದುವು. ಅದರಿಂದ ಆ ಹುಲಿಗೆ ಆಗಲೇ ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ಬೋಧವುಂಟಾಯಿತು. ಅದರ ಹಸಿವು ಇಂಗಿಹೋಯಿತು, ಶರೀರದ ಜಡತೆ ದೂರವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಹುಟ್ಟುಗುಣ ದುಷ್ಟತೆಯು ನಾಶವಾಗಿ, ಅದಕ್ಕೆ ನಿರಂತರ ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಗ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಕೃತಾರ್ಥತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನಾಗಿ ಅದು ಪರಮೇಶ್ವರಿಯ ಸೇವೆ ಮಾಡತೊಡಗಿತು. ಈಗ ಅದು ಇತರ ದುಷ್ಟ-ಜಂತುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಾ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ವಿಚರಿಸತೊಡಗಿತು. ಇತ್ತ ದೇವಿಯ ತಪಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ತೀವ್ರತರವಾಯಿತು.

ದೇವತೆಗಳು ಶುಂಭಾದಿ ದೈತ್ಯರ ದುರಾಗ್ರಹದಿಂದ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ಶರಣಾದರು. ಅವರು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿ ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭರು ವರಗರ್ವದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸತಾಯಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಅವರು ದೈತ್ಯವಧೆಗಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವಿಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಆಕೆಯು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಮತ್ತು ರುದ್ರದೇವರಿಗೂ ಜನ್ಮದಾತನಾದ ಮಹಾಮಹೇಶ್ವರನ ಭಾರ್ಯೆ, ಆರ್ಯಾ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಗಿರಿರಾಜನಂದಿನೀ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು.

ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವಿಯು ಅವರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಅಘ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಇತ್ತು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದಳು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರೂ ಕೂಡ ಆಕೆಯನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾ ತಿಳಿಯದವನಂತೆ ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ದೇವಿಯೇ! ಈ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ನೀನು ಯಾವ ಅಭೀಷ್ಟ ಮನೋರಥವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ? ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯು ನಿನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ನೀನು ತಪಸ್ಸಿನ ಸಮಸ್ತ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವೆ. ಅಥವಾ ಇವೆಲ್ಲ ಕ್ರಿಯಾಕಲಾಪವು ನಿನ್ನ ಲೀಲಾವಿಲಾಸವೇ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ ನೀನು ಇಷ್ಟು ದಿನಗಳಿಂದ ಮಹಾದೇವನ ವಿರಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡಿರುವೆ? ಇದು ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಮಾತೇ ಆಗಿದೆ.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನಿಂದ ನಿನ್ನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವನಾದ ಕಾರಣ ನೀನು ನನ್ನ ಜೇಷ್ಠಪುತ್ರನಾದೆ. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜೆಯ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಿನ್ನ ಲಲಾಟದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಾದಾಗ ನೀನು ನನ್ನ ಪತಿಯ ತಂದೆ ಮತ್ತು ನನಗೆ ಮಾವನವರು ಆದ ಕಾರಣ ಹಿರಿಯರ ಸಾಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿಯೆ. ನನ್ನ ತಂದೆ ಗಿರಿರಾಜ ಹಿಮಾಲನು ನಿನಗೆ ಪುತ್ರನಾದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ನೀನು ಪಿತಾಮಹನಾಗಿರುವೆ. ಲೋಕ ಪಿತಾಮಹನೇ! ಈ ರೀತಿ ನೀನು ಲೋಕಯಾತ್ರೆಯ ವಿಧಾತನಾಗಿರುವೆ. ಅಂತಃಪುರ ದಲ್ಲಿ ಪತಿಯೊಡನೆ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ನಾನು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಹೇಳಬಲ್ಲೆನೇ? ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ನನ್ನ ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕಪ್ಪುತನವನ್ನು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ವಿಧಿಯಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಿ ನಾನು ಗೌರವರ್ಣದವಳಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ದೇವಿ! ಇಷ್ಟೇ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಇಂತಹ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡಿದೆ? ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ಅಥವಾ ಇದೊಂದು ನಿನ್ನ ಲೀಲೆಯಾಗಿದೆಯೆ? ಜಗನ್ಮಾತೆಯೇ! ನಿನ್ನ ಲೀಲೆಯೂ ಕೂಡ ಲೋಕ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಇದರ ಮೂಲಕ ನನ್ನದೊಂದು ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಗೊಳಿಸು. ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ದೈತ್ಯರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ನಾನು ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರ ಗರ್ವವು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ನಿನ್ನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವ ವರವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ವಿಳಂಬ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಯಾವ ಲಾಭವೂ ಇಲ್ಲ. ನೀನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಸುಸ್ಥಿರಳಾಗಿರು. ನಿನ್ನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಬಿಡಲ್ಪಡುವ ಶಕ್ತಿಯೇ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಮೃತ್ಯುವಾಗುವಳು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಗಿರಿರಾಜಕುಮಾರಿ ಪಾರ್ವತೀದೇವಿಯು ತತ್ಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಕಪ್ಪಾದ ತ್ವಚೆಯ ಆವರಣವನ್ನು ಕಳಚಿ ಗೌರವರ್ಣಳಾದಳು. ತ್ವಚಾಕೋಷ (ಕಪ್ಪಾದ ತ್ವಚೆಯ ಆವರಣ) ರೂಪದಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಆಕೆಯ ಶಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು ‘ಕೌಶಿಕೀ’ ಎಂದಾಯಿತು. ಅವಳು ಕಪ್ಪಾದ ಮೇಘದಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣೆ ಕನ್ಯೆಯಾದಳು. ದೇವಿಯ ಆ ಮಾಯಾಮಯ ಶಕ್ತಿಯೇ ಯೋಗನಿದ್ರಾ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವೀ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಳು. ಅವಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಎಂಟು ಭುಜಗಳಿದ್ದವು. ಆ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ತ್ರಿಶೂಲವೇ ಮೊದಲಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಆ ದೇವಿಗೆ ಸೌಮ್ಯ, ಘೋರ, ಮಿಶ್ರ ಎಂಬ ಮೂರು ರೂಪಗಳಿವೆ. ಅವಳು ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಮುಕುಟವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಅವಳಿಗೆ ಪುರುಷರ ಸ್ಪರ್ಶ ಹಾಗೂ ರತಿಯ ಯೋಗ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಈ ಸನಾತನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭರ ವಧೆ ಮಾಡುವವಳಾದಳು. ಆಗ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಆ ಪರಾಶಕ್ತಿಗೆ ವಾಹನವಾಗಿ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಸಿಂಹವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಆ ದೇವಿಗೆ ಇರಲು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಡಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಾನಾ ವಿಧದ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸಮ್ಮಾನಿತವಾದ ಆ ಶಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಮಾತೆ ಗೌರಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ಅಂಗದಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನರಾದ ಮತ್ತು ತನ್ನಂತೆಯೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾದ ಅಸಂಖ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ದೈತ್ಯರಾಜ ಶುಂಭ, ನಿಶುಂಭರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಉದ್ಯುಕ್ತಳಾಗಿ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಹೋದಳು. ಆಕೆಯು ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ದೈತ್ಯರನ್ನು ವಧಿಸಿಬಿಟ್ಟಳು. ಆ ಯುದ್ಧದ ವರ್ಣನೆ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ವಿಸ್ತೃತಕಥೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈಗ ನಾನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 25)

ಗೌರೀದೇವಿಯು ವ್ಯಾಘ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಣೆ ಕೇಳಿದುದು, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅದನ್ನು ದುಷ್ಕರ್ಮಿ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ ತಡೆಯುವುದು, ದೇವಿಯು ಶರಣಾಗತರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಒಪ್ಪದಿರುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಅನುಮತಿ ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ದೇವಿಯು ತಂದೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಭೆಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಮಂದರಾಚಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಕೌಶಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಗೌರೀದೇವಿಯು ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಿತಾಮಹನಲ್ಲಿ ಇಂತೆಂದಳು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ನೀವು ನನ್ನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿರುವ ಈ ವ್ಯಾಘ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದಿರಲ್ಲ! ಇದು ದುಷ್ಟ ಜಂತುಗಳಿಂದ ನನ್ನ ತಪೋವನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಅದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿ ಅನನ್ಯಭಾವದಿಂದ ನನ್ನ ಭಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಾರ್ಯವು ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಇದು ನನ್ನ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವುದು. ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಗಣೇಶ್ವರನ ಪದವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವನು. ನಾನು ಇದನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗಲು ಬಯಸುವೆನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ನನಗೆ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ನೀವು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದೀರಿ.

ದೇವಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆಕೆಯನ್ನು ಸರಳ ಸ್ವಭಾವದವಳೆಂದು ತಿಳಿದು ಮುಗಳು ನಗುತ್ತಾ ಆ ವ್ಯಾಘ್ರದ ಹಳೆಯ ಕ್ರೂರವಾದ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅದರ ದುಷ್ಟತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸತೊಡಗಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ದೇವಿಯೇ! ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರವಾದ ಈ ವ್ಯಾಘ್ರವೆಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಮಂಗಲಮಯ ಕೃಪೆಯೆಲ್ಲಿ? ವಿಷಧರ ಸರ್ಪದ ಬಾಯಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಅಮೃತವನ್ನು ಏಕೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವಿರಿ? ಇವನು ಕೇವಲ ವ್ಯಾಘ್ರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಾವನೋ ದುಷ್ಟ ನಿಶಾಚರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನು ಬಹಳಷ್ಟು ಗೋವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತಪಸ್ವೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ತಿಂದು ಹಾಕಿರುವನು. ಇವನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಇಚ್ಛಾನುಸಾರವಾಗಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತಾ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಹಾಗೆ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನು ತನ್ನ ಪಾಪಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಇಷ್ಟು ದುಷ್ಟರ ಮೇಲೆ ನೀವು ಕೃಪೆ ಮಾಡುವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಏನಿದೆ? ಈ ದುಷ್ಟ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಕಲುಷಿತ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳ ದುಷ್ಟ ಜೀವಿಯಿಂದ ದೇವಿಗೇನು ಕೆಲಸ?

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನೀನು ಹೇಳಿರುವುದೆಲ್ಲ ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನನಗೆ ಶರಣು ಬಂದಿರುವ ಇವನನ್ನು ನಾನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬಾರದು.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ದೇವಿ! ನಿನ್ನ ಕುರಿತು ಇವನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿದೆ ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯದೆಯೇ ಇವನ ಹಿಂದಿನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆನು. ಇವನೊಳಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿದ್ದರೆ ಮೊದಲಿನ ಪಾಪಗಳು ಇವನನ್ನು ಏನು ಮಾಡೀತು? ಏಕೆಂದರೆ, ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರ ನಾಶವು ಎಂದಿಗೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸದವನು ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲನು? ದೇವಿ! ನೀನು ಅಜನ್ಮಾ, ಬುದ್ಧಿಮತಿ, ಪುರಾತನ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯಾಗಿರುವೆ. ಎಲ್ಲರ ಬಂಧ-ಮೋಕ್ಷಗಳು ನಿನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಇದೆ. ನೀನಲ್ಲದೆ ಪರಾಶಕ್ತಿಯು ಯಾರಿದ್ದಾರೆ? ನೀನಲ್ಲದೆ ಯಾರಿಗೆ ತಾನೇ ಕರ್ಮಜನಿತ ಸಿದ್ಧಿಯು ದೊರೆಯಬಲ್ಲದು? ನೀನೇ ಅಸಂಖ್ಯ ರುದ್ರರ ವಿವಿಧ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವೆ. ಶಕ್ತಿರಹಿತ ಕರ್ತೃನು ಕೆಲಸಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಫಲತೆ ಹೊಂದಬಲ್ಲನು? ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ, ನನಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ದಾನವರಿಗೆ, ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಆಯಾ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳು ದೊರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಅಸಂಖ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮರು, ವಿಷ್ಣುಗಳು, ರುದ್ರರು ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಆಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ, ಮುಂದೆಯೂ ಆಗುವರು. ದೇವೇಶ್ವರಿಯೇ! ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸದೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆಗಳಾದ ನಾವು ಧರ್ಮವೇ ಮುಂತಾದ ಚತುರ್ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರೆವು. ನಿನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರತ್ವವು ತತ್ಕಾಲ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ಥಾವರ (ವೃಕ್ಷಾದಿ) ವಾಗಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಗುವುದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಪಾಪ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀನೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿರುವೆ. ನೀನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಆದಿಮಧ್ಯಾಂತರಹಿತ ಸನಾತನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವೆ. ನೀನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕಯಾತ್ರೆಯ ನಿರ್ವಾಹ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದಾದರು ಅದ್ಭುತ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಟಳಾಗಿ ನಾನಾ ವಿಧದ ಭಾವಗಳಿಂದ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಯಾರು ತಾನೇ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲನು? ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪಾಪಾಚಾರೀ ವ್ಯಾಘ್ರವೂ ಇಂದು ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯೇನಿರಬಲ್ಲದು?

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆಕೆಯ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಉಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಗೌರೀದೇವಿಯು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿವೃತ್ತಳಾದಳು. ಅನಂತರ ದೇವಿಯ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಅಂತರ್ಧಾನರಾದರು. ಮತ್ತೆ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ವಿಯೋಗವನ್ನು ಸಹಿಸದ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ದರ್ಶನಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನಿತ್ತಳು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ದೇವಿಯು ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರೇಮಿ ತಪೋವನದ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಅವು ಆಕೆಯ ಮುಂದೆ ಹೂವುಗಳ ಮಳೆಗರೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಆಕೆಯ ವಿಯೋಗದಿಂದ ಆಗುವ ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರ ಸುರಿಸುತ್ತಿರುವವೋ ಎಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಕೊಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವಿಹಂಗಮಗಳ ಕಲರವದ ನೆಪದಿಂದ ಅವು ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ದೀನತಾಪೂರ್ಣ ವಿಲಾಪ ಮಾಡಿರುತ್ತಿರುವಂತ್ತಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಪತಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಸುಕಳಾಗಿ ಆ ವ್ಯಾಘ್ರವನ್ನು ಔರಸ ಪುತ್ರನಂತೆ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಮುಂದೆ ಮಾಡಿ, ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ತನ್ನ ದೇಹದ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ದಶದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಾ ಗೌರೀದೇವಿಯು ಹೊರಟು - ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಆಧಾರನೂ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ, ಪಾಲಕನೂ, ಸಂಹಾರಕನೂ ಆದ ಪತಿದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಂದರಾಚಲಕ್ಕೆ ಹೋದಳು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 26)

ಮಂದರಾಚಲದಲ್ಲಿ ಗೌರೀದೇವಿಯ ಸ್ವಾಗತ, ಮಹಾದೇವನಿಂದ ಆಕೆಯ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ಅವಿಚ್ಛೇದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು. ದೇವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ವ್ಯಾಘ್ರವನ್ನು ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿಸಿ ಅಂತಃಪುರದ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸೋಮನಂದಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನೇಮಿಸುವುದು

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಗಿರಿರಾಜಕುಮಾರೀ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ದಿವ್ಯ ಗೌರವರ್ಣದ್ದಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮಂದರಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಭೇಟಿಯಾದಳು? ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಭವನ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿರುವ ಗಣೇಶ್ವರರು ಏನು ಮಾಡಿದರು? ಮಹಾದೇವಿಯು ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಿದಳು?

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಪ್ರೇಮಗರ್ಭಿತ ರಸದಿಂದ ಅನುರಾಗೀ ಪುರುಷರ ಮನಸ್ಸು ಅಪಹರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪರಮರಸವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ. ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ತುಂಬಾ ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ದಾರಿನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಹಾದೇವನೂ ಕೂಡ ದೇವಿಯ ಆಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದನು. ಆಕೆಯು ಭವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸತೊಡಗಿದಾಗ ಶಂಕಿತರಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರೇಮಜನಿತ ಭಾವಗಳಿಂದ ಅವಳ ಕಡೆಗೆ ನೋಡ ತೊಡಗಿದರು. ದೇವಿಯೂ ಕೂಡ ಅವರ ಕಡೆಗೆ ಅದೇ ಭಾವಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಗ ಆ ಭವನದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾರ್ಷದರು ದೇವಿಯನ್ನು ವಂದಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ದೇವಿಯು ವಿನಯಯುಕ್ತ ವಾಣಿಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ತ್ರಿಲೋಚನನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದಳು. ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಏಳುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಆಕೆಯನ್ನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಆನಂದದಿಂದ ಎದೆಗೊತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಅವನು ನೆಟ್ಟನೋಟದಿಂದ ಆಕೆಯ ಮುಖ ಚಂದ್ರನ ಸುಧೆಯನ್ನು ಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವನೋ ಎಂಬಂತೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಬಳಿಕ ಅವನು ಮಾತುಕತೆಯಾಡಲು ತಾನೇ ಮುಂದಾದನು.

ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು — ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರ ಪ್ರಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಕ್ರೋಧದ ಕಾರಣ ನನಗೆ ಅನುನಯ ವಿನಯದ ಯಾವುದೇ ಉಪಾಯವು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆ ನಿನ್ನ ಮನೋಸ್ಥಿತಿಯು ಈಗ ದೂರವಾಯಿತಲ್ಲ! ಸಾಧಾರಣ ಜನರಂತೆ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಭೇದವಿದ್ದರೆ ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ನಾಶವಾಯಿತೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ನಾನು ಅಗ್ನಿಯ ಮಸ್ತಕದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವೆ ಹಾಗೂ ನೀನು ಸೋಮನ ಮೇಲೆ. ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಂದಲೇ ಈ ಅಗ್ನಿ-ಸೋಮಾತ್ಮಕ ಜಗತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಿಚರಿಸುವ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ನಿರಾಧಾರವಾಗುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಗಳು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೇತುವೂ ಇದೆ. ಈ ಸ್ಥಾವರ ಜಂಗಮರೂಪೀ ಜಗತ್ತು ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಯವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಾಣೀಮಯ ಅಮೃತವಾಗಿರುವೆ, ನಾನು ಅರ್ಥಮಯ ಪರಮೋತ್ತಮ ಅಮೃತನಾಗಿರುವೆ. ಇವೆರಡು ಅಮೃತಗಳು ಒಂದರಿಂದ ಒಂದು ಹೇಗೆ ಬೇರಾಗಬಲ್ಲವು? ನೀನು ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಬೋಧವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ವಿದ್ಯೆಯಾಗಿರುವೆ. ನಾನು ನೀನು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ವಿಶ್ವಾಸಪೂರ್ಣ ಬೋಧದಿಂದ ತಿಳಿಯಲು ಯೋಗ್ಯನಾದ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿರುವೆನು. ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾತ್ಮಾ ಹಾಗೂ ವೇದ್ಯಾತ್ಮಾ ಆಗಿದ್ದೇವೆ, ಹೀಗಿರುವಾಗ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ವಿಯೋಗ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು? ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಒಂದು ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲರ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸಂಹಾರ ಆಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಪೂರ್ಣ ಆಜ್ಞೆಯು ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ. ಐಶ್ವರ್ಯದ ಏಕಮಾತ್ರ ಸಾರ ಆಜ್ಞೆ (ಶಾಸನ) ಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅದೇ ಸ್ವತಂತ್ರತೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅಗಲಿದರೆ ನನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಹೇಗಿದ್ದೀತು?ನಾವು ಒಬ್ಬರಿಂದ ಒಬ್ಬರು ಅಗಲಿ ಇರುವುದು ಎಂದಿಗೂ ಸಂಭವವೇ ಇಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ನಾನು ಆ ದಿನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ವ್ಯಂಗ್ಯವಚನಗಳಾಡಿದ್ದೆ. ನಿನಗೂ ಇದು ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಏಕೆ ಕೋಪಿಸಿಕೊಂಡೆ? ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಾದುದೂ ಕೂಡ ತ್ರಿಲೋಕದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅನರ್ಥವಾಗುವಂತಹ ಯಾವ ಮಾತೂ ನಿನ್ನಲಿಲ್ಲ.

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಿಯವಚನಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಶೃಂಗಾರರಸದ ಸಾರಭೂತ ಭಾವಗಳ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಪಾರ್ವತಿದೇವಿಯು ಪತಿಯು ಹೇಳಿದ ಈ ಮನೋಹರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ, ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಯಾವ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೊಡದಾದಳು. ಕೇವಲ ಕೌಶಿಕಿಯ ಕೀರ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ ಅವಳು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ದೇವಿಯು ಕೌಶಿಕಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದುದನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು.

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು — ಭಗವಂತನೇ! ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಕೌಶಿಕಿಯನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿಲ್ಲವೇ? ಅಂತಹ ಕನ್ಯೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಹುಟ್ಟಲಾರಳು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದೇವಿಯು ಕೌಶಿಕಿಯು ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿದುದು, ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶುಂಭ, ನಿಶುಂಭರನ್ನು ವಧಿಸಿ, ಅವರ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆದುದು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಆಕೆಯ ಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದಳು. ಜೊತೆಗೆ ಅವಳು ಉಪಾಸಕರಿಗೆ ಸದಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವಳು ಹಾಗೂ ನಿರಂತರ ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಳು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ನಿಮಗೆ ಆವಶ್ಯಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವರು ಎಂಬುದನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದಳು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯು ಹೀಗೆ ಮಾತುಕತೆಯಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವಳ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಓರ್ವ ಸಖಿಯು ಆ ವ್ಯಾಘ್ರವನ್ನು ತಂದು ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದಳು - ದೇವ! ಈ ವ್ಯಾಘ್ರವನ್ನು ನಿಮಗೆ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ತಂದಿರುವೆನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ. ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನನ್ನ ಉಪಾಸಕರು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಇದು ದುಷ್ಟಜಂತುಗಳಿಂದ ನನ್ನ ತಪೋವನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿತ್ತು. ಇದು ನನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ನನಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಪಾತ್ರನಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಇದು ತನ್ನ ದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನಾನು ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿದ್ದರೆ, ನೀವು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವಿರಿಸಿದ್ದರೆ, ಇದು ನಂದಿಯ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ನನ್ನ ಅಂತಃಪುರದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಇತರ ರಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಸದಾ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರಲಿ.

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ದೇವಿಯ ಈ ಮಧುರ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತಹ ಶುಭವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾದೇವನು - ‘ನಾನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವೆನು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಮತ್ತೆ ಆ ವ್ಯಾಘ್ರವು ತತ್ಕ್ಷಣ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸುವರ್ಣಜಟಿತ ಬೆತ್ತದ ದಂಡ, ರತ್ನಜಟಿತ ವಿಚಿತ್ರಕವಚ, ಸರ್ಪದಂತೆ ಆಕೃತಿಯುಳ್ಳ ಕತ್ತಿ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಕರಿಗೆ ಉಚಿತವಾದ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷನ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು. ಅದು ಉಮಾಸಹಿತ ಮಹಾದೇವನನ್ನು, ನಂದಿಯನ್ನು ಆನಂದಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಸೋಮನಂದೀ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾದನು. ಹೀಗೆ ದೇವಿಯ ಪ್ರಿಯಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಭೂಷಣ ಮಹಾದೇವನು ಅವನನ್ನು ರತ್ನಭೂಷಿತ ದಿವ್ಯ ಆಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದನು. ಚಂದ್ರಭೂಷಣ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸರ್ವಮನೋಹಾರಿಣೀ ಗಿರಿರಾಜಕುಮಾರಿ ಗೌರಿದೇವಿಯನ್ನು ಮಂಚದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಸುಂದರ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಸ್ವತಃ ಶೃಂಗಾರ ಮಾಡಿದನು.

(ಅಧ್ಯಾಯ 27)

ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ ಇವುಗಳ ಸ್ವರೂಪದ ವಿವೇಚನೆ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಷೋಮಾತ್ಮಕತೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ಪ್ರಭೋ! ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸುವಾಗ ಮಹಾದೇವನು -‘ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವು ಅಗ್ನಿಷೋಮಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ವಾಗರ್ಥಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ, ಐಶ್ವರ್ಯದ ಸಾರ ಏಕಮಾತ್ರ ಆಜ್ಞೆಯು ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ’ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಏಕೆ ಹೇಳಿದನು? ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಯಥಾರ್ಥವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುವೆವು.

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ರುದ್ರದೇವರ ಘೋರ ತೇಜೋಮಯ ಶರೀರವನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಮೃತಮಯ ಸೋಮನು ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಶಕ್ತಿಯ ಶರೀರವು ಶಾಂತಿಕಾರಕವಾಗಿದೆ. ಅಮೃತವು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಎಂಬ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ತೇಜವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿದ್ಯೆ ಎಂಬ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೂತರಲ್ಲಿ ರಸ ಮತ್ತು ತೇಜ ಇವೆರಡೇ ಇರುವುದು. ತೇಜದ ವೃತ್ತಿ ಸೂರ್ಯರೂಪಾ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿರೂಪಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದಿಂದಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ರಸವೃತ್ತಿಯೂ ಸೋಮರೂಪಿಣೀ ಹಾಗೂ ಜಲರೂಪಿಣೀ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದಿಂದಿದೆ. ತೇಜವು ವಿದ್ಯುತ್ ಮುಂತಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಸವು ಮಧುರ ಆದಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ತೇಜ ಮತ್ತು ರಸಗಳ ಭೇದದಿಂದಲೇ ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಅಮೃತದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ ತುಪ್ಪದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ ಇವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಆಹುತಿಗಳು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹಿತಕಾರಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು ಹವಿಷ್ಯವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು. ಮಳೆಯು ಸಸ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಮಳೆಯಿಂದಲೇ ಹವಿಷ್ಯದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಈ ಅಗ್ನಿಷೋಮಾತ್ಮಕ ಜಗತ್ತು ನಿಂತಿದೆ. ಅಗ್ನಿಯು ಎಷ್ಟು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಜ್ವಲಿತವಾಗುತ್ತದೋ, ಅಷ್ಟು ಮೇಲೆ ಸೋಮಸಂಬಂಧಿ ಪರಮ ಅಮೃತವಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ಥಾನವಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸೋಮಸಂಬಂಧಿ ಅಮೃತವು ಕೆಳಗೆ ಸ್ರವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯು ಕೆಳಗೆ ಇದೆ, ಶಕ್ತಿಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಅಗ್ನಿಯ ಗತಿಯು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿದೆ, ನೀರಿನ ಸುರಿಯುವಿಕೆ ಕೆಳ ಮುಖವಾಗಿದೆ. ಆಧಾರಶಕ್ತಿಯೇ ಈ ಊರ್ಧ್ವಗಾಮಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಿಮ್ನಗಾಮಿ ಸೋಮನು ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಶಿವ ಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿ ಕೆಳಗೆ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲೆ ಶಿವನು ಕೆಳಗೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಇವರು ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವರು. ಪದೇ-ಪದೇ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟ ಜಗತ್ತು ಭಸ್ಮಸಾತ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಗ್ನಿಯ ವೀರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭಸ್ಮವನ್ನು ಅಗ್ನಿಯ ವೀರ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಭಸ್ಮದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದು ‘ಅಗ್ನಿಃ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಭಸ್ಮ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಬಂಧಿತನಾದ ಜೀವನು ಪಾಶದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು. ಅಗ್ನಿಯ ವೀರ್ಯರೂಪೀ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಸೋಮವು ಅಯೋಗ-ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಪುನಃ ನೆನೆಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಧಿಕ್ಕಾರಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತು. ಯೋಗಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಾಕ್ತನು ಅಮೃತ ವರ್ಷಾದಿಂದ ಆ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೆನೆಸಿಬಿಟ್ಟರೆ ಅವನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನಿವೃತ್ತಗೊಳಿಸುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಮೃತಪ್ಲಾವನವು ಸದಾ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಶಿವಾಗ್ನಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಶಕ್ತಿಸಂಬಂಧೀ ಅಮೃತ ಸ್ಪರ್ಶವಾದಾಗ, ಯಾರು ಅಮೃತದ ಆಪ್ಲಾವನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವನೋ ಅವನ ಮೃತ್ಯುವು ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಅಗ್ನಿಯ ಈ ಗುಹ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹಾಗೂ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಅಮೃತ ಪ್ಲಾವನ (ನೆನೆಸುವುದು) ವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದವನು ಅಗ್ನಿಷೋಮಾತ್ಮಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪುನಃ ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿವಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಶರೀರವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪ ಸೋಮಾಮೃತದಿಂದ ಯೋಗಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಆಪ್ಲಾವಿತ ಮಾಡುವವನು ಅಮೃತ ಸ್ವರೂಪನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮಹಾದೇವನು ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಗ್ನೀಷೋಮಾತ್ಮಕವೆಂದು ಹೇಳಿರುವನು. ಅವನ ಆ ಮಾತು ಸರ್ವಥಾ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 28)

ಜಗತ್ತು ‘ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥರೂಪ’ವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಈಗ ನಾನು ಜಗತ್ತಿನ ವಾಗರ್ಥಾತ್ಮಕತೆಯ ಸಿದ್ಧಿ ಹೇಗಾಯಿತೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆರು ಮಾರ್ಗಗಳ ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಮಾಡಿಸುವೆನು. ಶಬ್ದವಿಲ್ಲದ ಅರ್ಥವು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೂ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಯಾನುಸಾರ ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥಗಳ ಬೋಧಕವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ಪರಿಣಾಮ ಶಬ್ದಭಾವನಾ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಭಾವನಾ ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ್ದಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ವತಿ ಇವರ ಪ್ರಾಕೃತ ಮೂರ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಶಬ್ದಮಯ ವಿಭೂತಿಯನ್ನು - ಸ್ಥೂಲಾ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಮತ್ತು ಪರಾ ಎಂದು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕೇಳುವುದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಚಿಂತನೆಗೆ ಬರುವುದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ. ಚಿಂತನದ ಸೀಮೆಯಿಂದಲೂ ಅತೀತವಾದುದನ್ನು ಪರಾ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪಾ ಆಗಿದೆ. ಅದೇ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಆಶ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಅದೇ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ದೃಢವಾಗಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಮಷ್ಟಿರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಶಕ್ತಿತತ್ತ್ವದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯಸಮೂಹದ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನೇ ಕುಂಡಲಿನಿ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವಿಶುದ್ಧಾಧ್ವಪರಾ ಮಾಯೆಯಾಗಿದೆ. ಅದು ಸ್ವರೂಪತಃ ವಿಭಾಗರಹಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಆರು ಮಾರ್ಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಆರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಶಬ್ದರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಅರ್ಥರೂಪವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರಿಗೆ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ತತ್ತ್ವಗಳ ವಿಭಾಗಗಳು ಲಯವಾಗಿ, ಭೋಗಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಪರಾಪ್ರಕೃತಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಐದು ಪ್ರಕಾರದ ಪರಿಣಾಮಗಳೇ ನಿವೃತ್ತಿ ಆದಿ ಕಲೆಗಳಿವೆ. ಮಂತ್ರಾಧ್ವಾ, ಪದಾಧ್ವಾ ಮತ್ತು ವರ್ಣಾಧ್ವಾ - ಈ ಮೂರು ಅಧ್ವಾ (ಮಾರ್ಗ) ಶಬ್ದದಿಂದ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಭುವನಾಧ್ವಾ, ತತ್ತ್ವಾಧ್ವಾ ಮತ್ತು ಕಲಾಧ್ವಾ - ಈ ಮೂರು ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವು ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಸ್ಪರ ವ್ಯಾಪ್ಯ - ವ್ಯಾಪಕ ಭಾವವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ತ ಮಂತ್ರಗಳು ಪದಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವು ವಾಕ್ಯ ರೂಪವಾಗಿವೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಪದಗಳೂ ಕೂಡ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ವರ್ಣಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನೇ ಪದವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ವರ್ಣಗಳೂ ಭುವನಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲೇ ಅವುಗಳು ಉಪಲಬ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಭುವನವೂ ತತ್ತ್ವಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಒಳಗೆ-ಹೊರಗೆ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವುಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯೂ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆ. ಆ ಕಾರಣೀಭೂತ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದಲೇ ಅವುಗಳ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಭುವನಗಳು ಅವುಗಳೊಳಗಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಇತರ ಭುವನಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಶಿವಸಂಬಂಧೀ ಆಗಮಗಳಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೆಲವು ತತ್ತ್ವಗಳು ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹಾಗೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೇ ಇರುವ ತತ್ತ್ವಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆದ ಪರಾಪ್ರಕೃತಿಯ ಐದು ಪರಿಣಾಮಗಳೇ ನಿವೃತ್ತಿ ಆದಿ ಕಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆ ಐದು ಕಲೆಗಳು ಉತ್ತರೋತ್ತರ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಾಶಕ್ತಿಯು ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಅದು ವಿಭಾಗ ರಹಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಆ ಅಧ್ವಾಗಳ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪೃಥಿವೀ ತತ್ತ್ವದವರೆಗೆ ಸಮಸ್ತ ತತ್ತ್ವಗಳ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವು ಶಿವತತ್ತ್ವದಿಂದ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಡಿಕೆಯೇ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳು ಏಕಮಾತ್ರ ಶಿವನಿಂದಲೇ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಆರು ಅಧ್ವಾಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದೇ ಶಿವನ ಪರಮಧಾಮವಾಗಿದೆ. ಐದು ತತ್ತ್ವಗಳ ಶೋಧನದಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಕಾ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಾಪಿಕಾ ಶಕ್ತಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಿವೃತ್ತಿ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ರುದ್ರಲೋಕದವರೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಶೋಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಅದರಿಂದಲೂ ಮೇಲೆ ಅವ್ಯಕ್ತದ ಸೀಮೆ ಇರುವವರೆಗೆ ಶೋಧ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯವರ್ತಿನಿ ವಿದ್ಯಾ ಕಲೆಯಿಂದ ಅದರಿಂದ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯೇಶ್ವರವರೇಗಿನ ಸ್ಥಾನವು ಶೋಧನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಂತಿ ಕಲೆಯಮೂಲಕ ಅದರಿಂದಲೂ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನದ ಮತ್ತು ಶಾಂತ್ಯತೀತಾ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಅಧ್ವಾ ಇದರ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಶೋಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ‘ಪರಮವ್ಯೋಮ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಐದು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು, ಅವುಗಳಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲೇ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. ಅಧ್ವಾ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಶೋಧನ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವವನು ಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗಿ ಉಳಿಯುವನು, ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಪರಿಶ್ರಮವೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವು, ಕೇವಲ ನರಕದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಶಕ್ತಿಪಾತದ ಸಂಯೋಗವಾಗದೆ ತತ್ತ್ವಗಳ ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗಲಾರದು. ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿಯ ಜ್ಞಾನವೂ ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ. ಶಿವನ ಚಿತ್ಸ್ವರೂಪಾ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ಪರಾಶಕ್ತಿಯೇ ಆಜ್ಞಾ ಆಗಿದೆ. ಆ ಕಾರಣರೂಪೀ ಆಜ್ಞೆಯ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ಶಿವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಿವನ ಅಧಿಷ್ಠಾತಾ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ವಿಚಾರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ವಿಕಾರಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಕಾರಗಳ ಪ್ರತೀತಿ ಮಾಯಾಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಬಂಧನವೂ ಇಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಮುಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಶಿವನ ಅವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೀ ಪರಾಶಕ್ತಿಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಅವನಂತೆ ಧರ್ಮವುಳ್ಳವಳು ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವನ ಆಯಾಯಾ ವಿಲಕ್ಷಣ ಭಾವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿರುವಳು. ಅದೇ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಿವನು ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿರುವನು. ಅವಳೂ ಕೂಡ ಸದಾ ಆ ಶಿವನೊಂದಿಗೇ ಅವನ ಗೃಹಿಣಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಜನ್ಯ ಜಗತ್ರೂಪ ಕಾರ್ಯವೇ ಆ ಶಿವದಂಪತಿಗಳ ಸಂತಾನವಾಗಿದೆ. ಶಿವನು ಕರ್ತಾ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಭೇದವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಏಕಮಾತ್ರ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೇ ಎರಡು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ತ್ರೀ ಹಾಗೂ ಪುರುಷರೂಪದಲ್ಲೇ ಅವರಲ್ಲಿ ಭೇದವಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪರಾಶಕ್ತಿಯು ಶಿವನಲ್ಲೇ ನಿತ್ಯವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಬೇರೆ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಕಾಶವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಚಿತ್ಸ್ವರೂಪಿಣೀ ಪರಾಶಕ್ತಿಯು ಶಿವನಿಂದ ಅಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತ ವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನು ಪರಮ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯೇ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯಾಗಿರುವಳು. ಅದ ರಿಂದಲೇ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಶಿವನ ಅವಿನಾಶೀ ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿ ಕಾರ್ಯಭೇದದಿಂದ ಮಹಾಮಾಯಾ, ಮಾಯಾ ಮತ್ತು ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಕೃತಿ - ಈ ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಆರು ಅಧ್ವಾಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುವಳು. ಆ ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಅಧ್ವಾಗಳು ವಾಗರ್ಥಮಯವಾಗಿವೆ. ಅದೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮೂಹವು ಇದೇ ಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿವೆ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 29)

ಋಷಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ವಾಯುದೇವರಿಂದ ಶಿವನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಾನುಗ್ರಹ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ಅನಂತರ ಋಷಿಗಳು ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಕೇಳಿದರು — ವಾಯುದೇವರೇ! ಶಿವನು ಸದಾ ಶಾಂತಭಾವದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವುದಾದರೆ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಏಕೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥ ನಾಗಿರುವಾಗ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಬಂಧನದಿಂದ ಏಕೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದ ನಡೆದು ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲರ ವಿಚಿತ್ರ ಕರ್ಮಗಳು ಬೇರೆ- ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಫಲ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಇದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕರ್ಮಗಳ ವಿಚಿತ್ರತೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿಯಾಮಕವಾಗಲಾರದು. ಕಾರಣ ಆ ಕರ್ಮಗಳೂ ಈಶ್ವರನು ಮಾಡಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಯುಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಹರಡಿದ ನಾಸ್ತಿಕತೆಯು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವಂತಹ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿರಿ.

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ನೀವು ಯುಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿದ ಸಂಶಯವು ಉಚಿತವೇ ಆಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಯಾವುದೇ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಸಾಧುಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ನಾಸ್ತಿಕತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ಪುರುಷರ ಮೋಹವು ದೂರಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವೆನು. ಅಸತ್ ಪುರುಷರ ಅನ್ಯಥಾ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭು ಶಿವನ ಕೃಪೆಯ ಅಭಾವವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಶಿವನ ಪರಮಾನುಗ್ರಹವಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಕರ್ತವ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಾನುಗ್ರಹ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವವೇ ಪರ್ಯಾಪ್ತ (ಪೂರ್ಣತಃ ಸಮರ್ಥ)ವಾಗಿದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸ್ವಭಾವರಹಿತ ಪುರುಷನು ಯಾರ ಮೇಲೆಯೂ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಲಾರನು. ಪಶು ಮತ್ತು ಪಾಶರೂಪೀ ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ಪರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪರವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲು ಪತಿಯ ಆಜ್ಞೆಯ ಸಮನ್ವಯ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಪತಿಯು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡುವವನು, ಅವನೇ ಸದಾ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡುವನು. ಆ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆಜ್ಞಾ-ರೂಪ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಶಿವನು ಪರತಂತ್ರವೆಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುಗ್ರಾಹಕನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅನುಗ್ರಹದ ಸಿದ್ಧಿಯು ಆಗಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ - ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸದಿರುವುದೇ ಅನುಗ್ರಹದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಅನುಗ್ರಾಹ್ಯವು ಪರತಂತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಪತಿಯ ಅನುಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ಅವನಿಗೆ ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷಗಳು ದೊರೆಯಲಾರವು. ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮನೂ ಕೂಡ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನಿಂದಲೂ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ - ಅವನೂ ಕೂಡ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಅಧೀನವಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವೂ ಇಲ್ಲ ಸಕಲ (ಸಗುಣ ಅಥವಾ ಸಾಕಾರ)ನಾಗಿದ್ದರೂ ಯಾರಿಂದ ನಮಗೆ ನಿಷ್ಕಲ (ನಿರ್ಗುಣ ಅಥವಾ ನಿರಾಕಾರ) ಶಿವನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದೋ ಆ ಮೂರ್ತಿ ಅಥವಾ ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೇ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅದು ‘ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಉಪಚಾರದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ನಿಷ್ಕಲ ಹಾಗೂ ಪರಮ ಕಾರಣರೂಪೀ ಶಿವನು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಕಾರ ಅನುಭವದಿಂದ ಉಪಲಕ್ಷಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತು ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಗಮ್ಯವಾಗುವುದು ಅವನ ಸ್ವಭಾವದ ಉಪಾಪಾದಕವಲ್ಲ, ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ಪ್ರತೀಕ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಬುದ್ಧಿಯ ಉದಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಪರಮ ತತ್ತ್ವದ ಉಪಲಕ್ಷಣಮಾತ್ರನಾಗಿರುವನು. ಇದಲ್ಲದೆ ಅದರ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ಯಾವುದಾದರು ಮೂರ್ತಿಯೇ ಆತ್ಮನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಬಲ್ಲದು. ‘ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ’ ಈ ಮಾತಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಆ ಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಮಶಿವನು ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದೇ ಆಗಿದೆ. ಮೂರ್ತಿಯು ಅವನ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಕಾಷ್ಠಾದಿ ಆಲಂಬನದ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಅಗ್ನಿಯು ಎಲ್ಲಿಯೂ ದೊರೆಯಲಾರದು, ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಆರೂಢನಾಗದೆ ಉಪಲಬ್ಧನಾಗಲಾರನು. ಇದೇ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ‘ನೀನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಾ’ ಎಂದು ಯಾರಲ್ಲಾದರೂ ಹೇಳಿದರೆ, ಉರಿಯುವ ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಕೆಂಡ ಇವುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅವನಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯೂ ಕೂಡ ಮೂರ್ತಿರೂಪದಲ್ಲೇ ಆಗಬಲ್ಲದು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮಾ’ ಇದರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮನ ಕುರಿತು ಮಾಡಲಾಗುವುದನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಮಾಡಲಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅರ್ಚಾವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪೂಜಾಕೃತ್ಯವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಆಯಾಯಾ ಮೂರ್ತಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿಯೇ ನಾವು ಶಿವನನ್ನೇ ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ. ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಶಿವನು ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವಂತೆಯೇ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಶಿವನು ಪಶುಗಳಾದ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆಯೂ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಶಿವನು ಜನರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸದಾಶಿವನೇ ಆದಿ ಸಮಸ್ತ ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮಗಳನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಿತ - ತನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ಅನುಗ್ರಹಿತಗೊಳಿಸಿರುವನು.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾರನ್ನೂ ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೋಷಗಳು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಲಾರವು. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳ ಕುರಿತು ನೋಡಲಾಗುವ ನಿಗ್ರಹವೂ ಕೂಡ ಶ್ರೀಕಂಠಮೂರ್ತಿ ಶಿವನಿಂದ ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಗ್ರಹವೂ ಸ್ವರೂಪತಃ ದೂಷಿತವಲ್ಲ. (ಅದು ರಾಗ-ದ್ವೇಷದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ನಿಂದನೀಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.) ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದಂಡನೀಯ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ರಾಜರಿಂದ ಸಿಗುವ ದಂಡನೆಯ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅಸಾಧುವಿನ ನಿವಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲೇ ಬೇಕಾಗುವುದು. ಮೊದಲಿಗೆ ಸಾಮ ಮೊದಲಾದ ಮೂರು ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಅಸಾಧುವಿನ ನಿವಾರಣೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸಫಲವಾಗದಿದ್ದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಉಪಾಯವಾದ ದಂಡವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ದಂಡಾಂತ ಅನುಶಾಸನವನ್ನು ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದೇ ಅದರ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅನುಶಾಸನವು ಇದಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಅಹಿತಕರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸದಾ ಹಿತದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವವನು ಈಶ್ವರನ ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ತನ್ನ ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. (ಈಶ್ವರನು ಕೇವಲ ದುಷ್ಟರನ್ನೇ ದಂಡಿಸುವನು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ದೋಷನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವನು.) ಆದ್ದರಿಂದ ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ದಂಡವನ್ನು ಕೊಡುವವನು ನಿಗ್ರಹ ಕರ್ಮದಿಂದಾಗಿ ಸತ್ಪುರುಷರಿಂದ ಲಾಂಛಿತನನ್ನಾಗಿ ಹೇಗೆ ಮಾಡಲಾದೀತು? ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೇ ನಿಗ್ರಹ ನಡೆದರೂ ಅದು ವಿದ್ವೇಷಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಲಾ ಗುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯು ಮಗನನ್ನು ದಂಡಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಿತನನ್ನಾಗಿಸುವನು. ಅವನು ಮಗನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯ ಪಾಲನೆಯೇ ಹಿತವಾಗಿದೆ, ಆ ಹಿತವೇ ಅವನ ಅನುಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಹಿತದಲ್ಲೇ ನಿಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಶಿವನು ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಮಾಡುವವನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉಪಕಾರ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೂಡ ಅನುಗ್ರಹವೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಉಪಕಾರವೂ ಹಿತರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುವ ಶಿವನು ಸರ್ವಾನುಗ್ರಾಹಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವನಿಂದ ಜಡ-ಚೇತನ ವೆಲ್ಲವೂ ಸದಾ ಹಿತದಲ್ಲೇ ನಿಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಒಂದೇ ಸಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಹಿತದ ಉಪಲಬ್ಧಿಯು ಆಗದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವವೇ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಮಲಗಳನ್ನು ವಿಕಸಿತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವನು; ಆದರೆ ಅವು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ, ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಕಸಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಭಾವವೂ ಕೂಡ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಭಾವೀ ಅರ್ಥದ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದು ನಷ್ಟವಾದರೂ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕರ್ತೃಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಲಾರದು. ಅಗ್ನಿಯ ಸಂಯೋಗವು ಸುವರ್ಣವನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದ್ದಲು ಅಥವಾ ಕೆಂಡವನ್ನಲ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪರಿಪಕ್ವ ಮಲವುಳ್ಳ ಪಶುಗಳನ್ನೇ ಬಂಧನ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವನು, ಇತರರನ್ನಲ್ಲ. ಯಾವ ವಸ್ತುವು ಹೇಗೆ ಇರಬೇಕೋ ಹಾಗೆ ಅದು ಸ್ವತಃ ಆಗಲಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲು ಕರ್ತೃವಿನ ಭಾವನೆಯ ಸಹಯೋಗವು ಇರುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. ಕರ್ತೃವಿನ ಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹೀಗಾಗುವುದು ಸಂಭವವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ತೃನು ಸದಾ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನೂ ಮಾಡುವ ಶಿವನು ಹೇಗೆ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಲನಾಗಿರುವನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ‘ಜೀವ’ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಆತ್ಮಗಳು ಸ್ವಭಾವತಃ ಮಲಿನರಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಆ ಜೀವರು ನಿಯಮಪೂರ್ವಕ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದರು? ಹಾಗೂ ಶಿವನು ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಅತೀತನಾಗಿ ಏಕೆ ಇರುತ್ತಾನೆ? ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾಯೆಯ ಬಂಧನವನ್ನೇ ಜೀವಿಯ ‘ಸಂಸಾರ ’ ವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬಂಧನವು ಜೀವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಶಿವನಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜೀವಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮಲವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾರಣೀಭೂತ ಮಲವು ಜೀವಿಗಳ ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವವೇ ಆಗಿದೆ, ಆಗಂತುಕವಲ್ಲ. ಆಗಂತುಕವಾಗಿದ್ದರೆ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂಧನ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹೇತುವು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವರ ಸ್ವಭಾವವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಆತ್ಮಭಾವವಿದ್ದರೂ ಮಲದ ದೋಷದಿಂದ ಕೆಲವು ಜೀವರು ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮಲದೋಷ ಇಲ್ಲದವರು ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬದ್ಧ ಜೀವರಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ಜನರು ಲಯ ಮತ್ತು ಭೋಗದ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕನುಸಾರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಹಾಗೂ ನಿಕೃಷ್ಟರಾಗಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯಾದಿಗಳ ವಿಷಮತೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅರ್ಥಾತ್ ಕೆಲವು ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಕಡಿಮೆ. ಕೆಲವರು ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನ ಸಮೀಪ ಸಂಚರಿಸುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮರಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವರು ಶಿವಸ್ವರೂಪರಾಗಿ ಆರು ಅಧ್ವಾಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಅಧ್ವಾಗಳ ಮಧ್ಯಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರರಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ನಿಮ್ನಭಾಗದಲ್ಲಿ ರುದ್ರರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನ ಸಮೀಪವರ್ತಿಗಳು ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಯೆಯ ಅತೀತರಾದ ಕಾರಣ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ, ಮಧ್ಯಮ, ನಿಕೃಷ್ಟ ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಮೂರು ಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಂತರಾತ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಇವರನ್ನೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ವಸು (ಜೀವರು) ಪರಮಾತ್ಮ ಪದವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವರು, ಕೆಲವರು ಅಂತರಾತ್ಮ ಪದವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕೆಲವರು ಆತ್ಮಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾಗುವರು.

ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಸ್ತ ಪಶುಗಳನ್ನು ಬಂಧನ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಏಕೆ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಡುವನು? ಇಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿಚಾರ ಅಥವಾ ಸಂದೇಹವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ದುಃಖರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ ಹೀಗೆ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳ ನಿಶ್ಚಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಭಾವತಃ ದುಃಖಮಯವಾದುದು ದುಃಖರಹಿತ ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲದು? ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ತಿರುಗು-ಮುರುಗು ಆಗಲಾರದು. ವೈದ್ಯನ ಔಷದಿಂದ ರೋಗವು ಅರೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ರೋಗ ಪೀಡಿತ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ತನ್ನ ಔಷಧಿಯಿಂದ ಸುಖವಾಗಿ ಉದ್ಧರಿಸುವನು. ಹೀಗೆಯೇ ಸ್ವಭಾವತಃ ಮಲಿನ ಮತ್ತು ದುಃಖಿತರಾದ ಪಶುಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಆಜ್ಞಾರೂಪೀ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಶಿವನು ದುಃಖದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವನು. ರೋಗ ಉಂಟಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನು ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರೋಗ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯನ ದೃಷ್ಟಾಂತದಿಂದ ಶಿವ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ದಾರ್ಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದುಃಖವು ಸ್ವಭಾವಸಿದ್ಧವಾದಾಗ ಶಿವನು ಅದರ ಕಾರಣ ಹೇಗಾಗಬಲ್ಲನು? ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮಲವೇ ಅವರನ್ನು ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಡಹುದು. ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣಭೂತ ಮಲವು-ಅಚೇತನ ಮಾಯಾದಿಗಳು ಶಿವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಸ್ವತಃ ಚೇಷ್ಟಾಶೀಲವಾಗಲಾರವು. ಚುಂಬಕವು ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದೇ ಉಪಕಾರಕವಾಗುತ್ತದೆ - ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನೂ ಕೂಡ ಜಡ ಮಾಯಾದಿಗಳ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಪಡೆದೇ ಅವುಗಳ ಉಪಕಾರಕನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನ್ನು ಚೇಷ್ಟಿತಗೊಳಿಸುವನು. ಅವನು ಇರುವ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ದೂರ ಸರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತ್ತಿಗಾಗಿ ಸದಾ ಅಜ್ಞಾತನಾಗಿರುವ ಶಿವನೇ ಅದರ ಅಧಿಷ್ಠಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವನಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಕೂಡ ಪ್ರವೃತ್ತ (ಚೇಷ್ಟಾಶೀಲ)ನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದೆ ಒಂದು ಎಲೆಯೂ ಅಲುಗಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿಯೇ ಈ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ವಿಧದ ಚೇಷ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಆ ಶಿವನು ಎಂದೂ ಮೋಹಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಆಜ್ಞಾರೂಪಿಣೀ ಶಕ್ತಿಯೇ ಎಲ್ಲರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಕೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೆ ಮುಖಗಳಿವೆ. ಅವಳೇ ಸದಾ ಈ ದೃಶ್ಯ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವಳು, ಆದರೂ ಅವಳ ದೋಷದಿಂದ ಶಿವನು ದೂಷಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮಾನವನು ಮೋಹವಶದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನಿಡುವವನು ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನ ಶಕ್ತಿಯ ವೈಭವದಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತು ನಡೆಯುತ್ತಾ ಇದೆ, ಆದರೂ ಇದರಿಂದ ಶಿವನು ದೂಷಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಿಂದ ಅಶರೀರವಾಣಿ ಯೊಂದು ‘ಸತ್ಯಮ್ ಓಂ ಅಮೃತಮ್ ಸೌಮ್ಯಮ್’* ಹೀಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನುಡಿಯಿತು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನರಾದರು. ಅವರ ಸಮಸ್ತ ಸಂಶಯಗಳು ನಿವಾರಣೆ ಯಾದವು. ಆ ಮುನಿಗಳು ವಿಸ್ಮಿತರಾಗಿ ಪ್ರಭು ಪವನ ದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗೆ ಆ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಸಂದೇಹ ರಹಿತರನ್ನಾಗಿಸಿ, ಇವರಿಗೆ ಪೂರ್ಣಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾಯುದೇವರು ತಿಳಿದರು. ಇವರ ಜ್ಞಾನವು ಇನ್ನೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಪುನಃ ಅವರು ಹೀಗೆ ನುಡಿದರು.

* ಈ ಪದಗಳ ಸಮ್ಮಿಲಿತ ಅರ್ಥ ಹೀಗಿದೆ - ಹೌದು, ಅದು ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಅಮೃತಮಯವಾಗಿದೆ, ಸೌಮ್ಯವಾಗಿದೆ.

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಮುನಿಗಳೇ! ಪರೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅಪರೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಜ್ಞಾನವು ಎರಡು ವಿಧದಿಂದ ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಸ್ಥಿರವೆಂದು, ಅಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯುಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಅಪರೋಕ್ಷವಾಗುವುದು. ಅಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಮೋಕ್ಷವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿ ನೀವು ಆಲಸ್ಯರಹಿತರಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರಿ.

(ಅಧ್ಯಾಯ 30-31)

ಪರಮ ಧರ್ಮದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ, ಶೈವಾಗಮದ ಅನುಸಾರ ಪಾಶುಪತಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸಾಧನೆಗಳ ವರ್ಣನೆ

ಋಷಿಗಳು ಕೇಳಿದರು — ವಾಯುದೇವರೇ! ಮೋಕ್ಷಸ್ವರೂಪ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿಸುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧನೆಯು ಯಾವುದು? ಅದನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಇಂದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಕೃಪೆ ಮಾಡಿರಿ.

ವಾಯುದೇವರು ಹೇಳಿದರು — ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೇಳಿರುವ ಪರಮಧರ್ಮವನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಷ್ಠಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಿದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪರಮ ಧರ್ಮವು ಐದು ಪರ್ವ (ಖಂಡ) ಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಐದು ವಿಧವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆ ಪರ್ವಗಳ ಹೆಸರುಗಳು - ಕ್ರಿಯೆ, ತಪಸ್ಸು, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಎಂಬುದಾಗಿವೆ. ಇವು ಉತ್ತರೋತ್ತರ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಧರ್ಮವು ಪರಮ ಧರ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವೂ ಕೂಡ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಮ ಮತ್ತು ಅಪರಮ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮ ಶಬ್ದದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಶ್ರುತಿಯೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ ಯೋಗದವರೆಗಿನ ಪರಮ ಧರ್ಮವು ಶ್ರುತಿಗಳ ಶಿರೋಭೂತ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಅಪರಮ ಧರ್ಮವು ಅದರಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಶ್ರುತಿಯ ಮುಖ-ಭಾಗದಿಂದ ಅರ್ಥಾತ್ ಸಂಹಿತಾ - ಮಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಪಶು (ಬದ್ಧ ) ಜೀವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲವೋ, ಆ ವೇದಾಂತ ವರ್ಣಿತ ಧರ್ಮವು ಪರಮಧರ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಅಧಿಕಾರವಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಸಾಧಾರಣ ಅಥವಾ ಅಪರಮ ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಪರಮ ಧರ್ಮವೇ ಪರಮ ಧರ್ಮದ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮ-ಶಾಸ್ತ್ರಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅದು ಸಮ್ಯಕ್ ರೂಪದಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಸಾಂಗೋಪಾಂಗ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾದ ಪರಮ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಷ್ಠಾನವಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ಅದು ಹೇಗೋ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಶೈವ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ವಿಸ್ತಾರದ ಸಾಂಗೋಪಾಂಗ ನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲೇ ಅದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಸಂಸ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರವೂ ಕೂಡ ಸಮ್ಯಕ್ರೂಪವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಪೂರ್ವಕ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶೈವಾಗಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೌತ ಮತ್ತು ಅಶ್ರೌತ ಎಂಬ ಎರಡು ಭೇದಗಳಿವೆ. ಶ್ರುತಿಯ ಸಾರ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾದುದು ಶ್ರೌತವಾಗಿದೆ. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವುದು ಅಶ್ರೌತವಾಗಿದೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಶೈವಾಗಮವು ಮೊದಲಿಗೆ ಹತ್ತು ಪ್ರಕಾರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ಹದಿನೆಂಟು ಪ್ರಕಾರದಿಂದಾಯಿತು. ಅದು ಕಾಯಿಕಾ ಮೊದಲಾದ ಸಂಜ್ಞೆಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಶ್ರುತಿ ಸಾರಮಯ ಶೈವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಸ್ತಾರ ನೂರು ಕೋಟಿ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೇ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ‘ಪಾಶುಪತವ್ರತ’ ಮತ್ತು ‘ಪಾಶುಪತಜ್ಞಾನ’ ಇವುಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯುಗ-ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸ್ವತಃ ಯೋಗಾಚಾರ್ಯರೂಪದಿಂದ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವನು.

ಈ ಶೈವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿ, ಅದರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರವಚನ ಮಾಡುವ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ವರು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿದ್ದಾರೆ - ರುರು, ದಧೀಚ, ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಾಯಶಸ್ವೀ ಉಪಮನ್ಯು. ಇವರನ್ನು ಸಂಹಿತೆಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ ‘ಪಾಶುಪತ’ರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವರ ಸಂತಾನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಗುರುಗಳು ಆಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಶುಪತ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಪರಮಧರ್ಮವು ಚರ್ಯೆ* ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರದ್ದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಆ ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪಾಶುಪತ ಯೋಗವು ದೃಢತಾ ಪೂರ್ವಕ ಶಿವನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಶುಪತ ಯೋಗವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಷ್ಠಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ತಿಳಿಸಿದ ಉಪಾಯವನ್ನು ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಂದ ಪರಿಕಲ್ಪಿತ ನಾಮಾಷ್ಟಕಮಯ ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಆಗಲೇ ‘ಶೈವೀ ಪ್ರಜ್ಞೆ’ಯ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೂಲಕ ಪುರುಷನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಯಾರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವನ ಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕೃಪಾ ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೇ ಆ ಪರಮಯೋಗವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಶಿವನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನದ ಕಾರಣ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಪುರುಷನು ಶಿವನಂತೆಯೇ ಆಗುವನು. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಹೇಳಿರುವ ಉಪಾಯವಾಗಿದೆ.

* ಚರ್ಯೆ, ವಿದ್ಯೆ, ಕ್ರಿಯೆ, ಮತ್ತು ಯೋಗ - ಇವು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಾಗಿವೆ.

ಅದನ್ನೇ ಬೇರೆಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವ, ಮಹೇಶ್ವರ, ರುದ್ರ, ವಿಷ್ಣು, ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮಾ), ಸಂಸಾರವೈದ್ಯ, ಸರ್ವಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮಾ - ಈ ನಾಮಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಾಂತ್ಯತೀತಾ ಮೊದಲಾದ ಐದು ಕಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ. ಆ ಐದು ಉಪಾಧಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಣ ಮಾಡುವುದ ರಿಂದ ಸದಾಶಿವ ಮೊದಲಾದವರ ಬೋಧಕವಾಗುತ್ತವೆ. ಉಪಾಧಿಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದಾಗ ಈ ಭೇದಗಳು ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆ ಪದವೇ ನಿತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಆ ಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾಗುವವರು ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪದಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದಾಗ ಪದವಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷರು ಮುಕ್ತರಾಗುವರು. ಪರಿವರ್ತನದ ನಂತರ ಪುನಃ ಬೇರೆ ಆತ್ಮಗಳಿಗೆ ಆ ಪದವಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರದೇ ಆ ಮೊದಲಿನ ಐದು ನಾಮಗಳು ನಿಯತವಾಗುತ್ತವೆ. ಉಪಾದಾನ ಮುಂತಾದ ಯೋಗದಿಂದ ಇತರ ಮೂರು ನಾಮ (ಸಂಸಾರವೈದ್ಯ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಪರಮಾತ್ಮಾ)ಗಳೂ ಕೂಡ ತ್ರಿವಿಧ ಉಪಾಧಿಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಶಿವನಲ್ಲೇ ಅನುಗತರಾಗುತ್ತಾರೆ.